(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Ioannis Evsebii Nierembergii ... Historia natvrae, maxime peregrinae, libris XVI. distincta. In quibus rarissima naturae arcana, etiam astronomica, & ignota indiarum animalia, quadrupedes, aues, pisces ... describuntur ... Accedunt de miris & miraculosis naturis in Europâ libri duo: item de iisdem in terrâ Hebraeis promissâ liber vnus"

IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 

MADRITENSIS EX SOCIETATE IESV 

IN ACADEMIA REGIA MADRITENSI 

PHYSIOLOGIiE PROFESSORIS 

HISTORIA 

NATVRAE, 

MAXIME PEREGRINAE, 

LIBRIS XVI. DISTINCTA. 

In quibus rariffima Natura arcana, etiam aftronomica, & 
ignota Indiarum animalia, quadrupedes, aues, pifces, 
reptilia,infec"ta, zoophyta,plant32, metalla,lapides, & 
alia mineralia, fluuiorumque & elementorum condi- 
tiones, etiam cum proprietatibus medicinalibus, defcri- 
buntur ; nouae & curioliffimx quseftiones diiputantur, ac 
plura facrx Scriptura loca erudite enodantwr. 

Accedunt de miris & miraculofis Naturis in EuropaLibri duo; 
item de iiidem in Terra Hebrais promifsa Liber vnus . 



'. 7 




A N T V E R P 1 & t 

EX OFFICINA PLANTINIANA 

BALTHASARIS MORETI. 



X 



<?1 






EXCELLENTISSIMO 

D O M I N O 

D. GASPARI DE GVSMAN, 

COMITI DE OLIVARES, 

DVCI DE S. LVCAR LA MAYOR, 

SANCTIORIS CONCLAVIS 

CONSILIARIO, 
THALAMIARCHO ET HIPPARCHO 

R E G I O, 

INDIARVM CANCELLARIO 

M A X I M O 

P. Q, 

i b r o s Naturalis Hiftorise, no- 
uitium Minerualium tuomm 
opus, natum apud meproxima 




fetuii, licentiore epiftola narra- 
re conftitui tibi ,Excellen- 
tissime Princeps. Indi- 
gna res quam Magnitudini tuse nuncupem, cu- 
ius lrrequieta caelorum ritu prouidentia , non in 
Hifpamarum , adeoque nec terrarum finibus hse- 
ret; tranfit quoque maria, nec vno mundo ftrin- 
gitur. Sed fi qua£fTem,faftigio tuo dignum mu- 

* 2 nus 




{ (\S%SZ 



1 



K 

nus non haberem : fi maxime conueniens , iftud 
erat. Te defiderat , te quserit hoc duplicis naturse 
theatrum , qui e penetrali tuo vigil vtrumque 
contemplaris orbem : te quidem in excelfiiTimo 
pofitum, 6c fummo ingenio prseditum , quem re- 
ligiose adiri etiam a falutantibus oportet : 6c id- 
eo immenfa praeter ceteras fubit cura , vt quse ti- 
bi dicantur, te digna fint. Maiorem te fcio, quam 
Vt defcendere huc liceat. Verum & lade ruftici, 
multaeque gentes ilipplicare folitse, & mola tan- 
tum falsa litare qui non habebant thura. nec vlli 
fuit vitio, quoquo modo colere. At mcx quidem 
temeritati hoc accedat , quod leuioris operae hos ti- 
bi dicarim Libellos. Nota ego mihi nunc patroci- 
niaprasfumpta nuncupationeexoro: 6c plurimum 
intereft , fortiatur aliquis iudicem , an eligat : nam- 
que & tu meas aliquando effc aliquid putafti nu- 
gas . Iuflu & aufpiciis tuis lucubrationum mea- 
rum primitias dudum confecraui , &: tuse infcri- 
pfi Magnitudini . Quid mirum '? tuse erant , & 
tui potius inuentum egregij in omnes virtutes 
ftudij , quam ingenij mei partus : at qualemcum- 
que meus labor efformauit fetum , obftetricante 
liberalitate tua felici puerperio in lsetam ejffudi 
lucem. Quid inde ? vt tuus ( plane 6c eram ) ip- 
femanerem. auda&er hoc dico . fed grati animi 
fcelus pronam impetrabit veniam , & ipsa fe pia- 
culi deuota temeritate expiabit . Cuius autem ar- 

bor, 



bor , eiufdem 6c poma . Ergo &■ fecundse feturas 
tui quoque iuris erunt, emnt & omnia. Ad te 
vltro profugit agreftis Minema mea. Si cum 
vrbana Sc aulica fuit , deliciaretur oleis ; nunc 
filuatica Sc montana facram arborem non lin- 
quet: amabit potius , quseret . Prasftabat Attica 
Minerua. prseftat Baetica oliua : non hsec conie- 
crataDeas, fedDea llli. Attica Mmerua facra eft 
Bseticse oliuae, latiflimos profundenti ramos, noua 
recreanti Lycea . Te aufpice (magnificum hoc , 
id eft, tuum; psene putem animi tui celfitudine 
dignum opus , cui aeternum gratulabimur) Athe- 
nis Madritum tranflata Minerua eft , non olea . 
Noftra frondofior, fecundior, lacratior, in quam 
(hanc ignorauit metamorphofin Nafo) lpfa tranC 
formata eft Pallas . Anne aufiis erit sequoris pa- 
rens intrudere Hifpanis prifcum litigium , an e- 
quus Basticus , an olea Bastica excellat ? Si de 
fruclu lis eft , ius dicit arbiter : B&tica qmdem^vber- 

rimas mejfes inter oleas metit ; non alia in B&tica maior ar - 

Ur. Pudeat Perficum Regem opulentas fuas 
platani , 6c muideat Hifpano oliuam ; non fibi, 
fed Pnncipi fuo feraciflimam . In multis vicifti 
maximorum Imperatorum Achatas • in hoc ne- 
mo te. nec facile prifci Annales etiam ex optimis 
pares racemabunt. Scilicet non quse tua, fed quse 
tui Pnncipis , mdefefsa fide qusefifti : vtique in- 
ftar Theflali oleas fibi fterilis & nudae, vt Regias 

* \ tota 



tota fecundaretur in baccas. Ma6te hac fruga- 
lis fidei gloria. Et quia plures taceo tuarum virtu- 
tum laudes , ignofce vnam lndicaffe. nec tibi hoc 
vno videar iniurius , qui mihi violentus fum mul- 
tis . Scio hanc maximam tuis laudibus adiecifle, 
eas odiffe. Iniuftus in hoc nobis es ; nec mirum 
fi aliquando nos tuo fimus pudori iniunj . multa 
nunc illi do, imo omnia , dum nulla tibi. At 
quamuis m tuam peccem modeftiam ., quale pia- 
culum erit , fi vnus mufiitem quod plures to- 
nant? Sub te non merces ftudiorum modo, fed 
prsemia funt . Aufoniae olcx honorem Romana 
Maieftas magnum prxbuit, turmas equitumldi- 
bus luliis ex ea coronando ; kem triumphis ouan- 
tes. Athenx quoque vi6tores olea fua coronabant. 
Noftra quoque tota coronaria eft Mmerualibus: 
ni fallot, ficut ramofavius, luftmo telte, prodi- 
gium Perfis fuit Afiatici Imperij . Frondofam 
oleam fufpicio,magnumpollicitamR.egnum eru- 
ditis . Nullam feliciorem frondem Phyfiologia 
mea miratur ; & reuocat arborea comitia , cum 
plantarum Regnum ad vitem detulere : id m oli- 
uam conferunt recentis orbis plantse. Interpre- 
tem mturx coepto agere , &: o\ex miranda narro. 
Non olim tales oliu» . Si Hefiodo &: Theophra- 
fto manet fides , corre6ta eft 6c mutata iam hu- 
ius plantx natura . Lenta olim , ingrata , ficut pal- 
ma,fatori ; fru6tum nullus , qui feuit, percepit: 

nulla 



nulla inHifpania. At hodie nullibi prseftantior: 
optima Hifpanum folum gaudet olea ; in deliciis 
eft , liberalis iam , grata , propera fru6tu , vtiliffima, 
6c vber vigiliarum annona. Ad exemplar fcilicet 
tui emendauit fe natura , Sc {enior fe compfit or- 
bis . Atque vt nouus seque de te mereatur , iu- 
nioris mundi fe tibi fiftunt naturae : 6c ego exile 
mei animi monumentum , fupplex oro, ne de tuis 
tholis refigas. Vale, non oleaceos modo fed Phoe- 



nicios annos . 



ExCELLENTlyE TV 



& 



deuotus femm 
Ioannes Eufebius Nierembergius. 



S VM- 




SVMMA TOTIVS OPERIS. 

istori^ Natvr^ Liber i. cvdwt prokgo- 

menm e$, tmtiims de dignitPtte, < njtilit^te&-cvolupPitc 
Fhilofofhk mturdis. 

L i B. II. De JhbffantiA &* effentm unimdis : njhi 
fluru &* noupt &> curiofit de cdorum nutum . 

L i B. 1 1 L Degmdu fenfitim JhbFfantU : nyhi multu Fhilo- 
fofhicpt, noue &» erudite. 
■ L i b . iv. De frimu origine &> cuusu mturdi ■ptnimdium : 
&?nouu eruditione exflicpttur ' cptf:i. Gemfis. 

Lib. v. De cptusu cjfcienti,mptximede origine extrptordinpt z 
rm ptnimdium . fluru interim ptmoene dijjutptntur. 

L ib. vi. De generpttione ordimrm ptnimdiumfer coitum^ 
fer <vim mptfculimm \Jme coitu ^fer <vim folum feminimm ,fer 
fiontptneum ortum, fer diuifionem ,fer fptuptginem , fer degenem- 
tionem : ^uhi iucundu &* curiofpt mdtpt. 

L ib. vii. De cptusu formdi &* findi ^ptnimdium , *vhi 
comfrehenduntur diferentU illorum exfmgulis memhris, ex mo* 
rihm, ingenio, fro^rietpttihm, njirtutihm. 

L I B. v 1 1 1. incifit ptgere de unimdihm in fptrticuUri^ &*fri- 
*num de homine : cvhinjptrmfigur^ &* ingenipt homimtm difcri- 
buntw, nondum notpttpt diis. 

L i b. i x. ptgit in fptrticuUri de cfuptdmfedibm noui orhis 
&* feregrinis 5 qtti diis Auftoribm ignoti omnino, ptut leuiter tPtSli. 

L 1 b. x. De ptuihm cxtrptordimriis fimiliter. 

Lib. xi. De fifcihm fimiliter. 

L 1 b. xii. De reftikhm fimiliter. , ' 

L 1 b. x 1 1 1. De infettis &? zoofhjtis fimiliter. 

L 1 b. x 1 v. De fUntis feregrinis. 

L 1 b. x v. De fUntis Indicis. 

L 1 b. x v 1. Dc metdlis &? diis minerdihm exoticis , &* demen- 
tis:cuhi de njptriis ptijuumm ^rterrptrum frofrietpttibm. 

Accedunt^ De miris &* mimculofis Nuturis in Eurofpc 
Lihri duo, & De ijfdem in Terru Hehrais ftromifiu Liher ^vntps. 



IOAN- 



10ANNIS EVSEBII NlEREMBERGit 
E X S O C I E T A T E I E S V 

HISTORlJE NATVRiE 

LIBER PRIMVS. 




CAPVT PRIMVM. 

Vfus& Voluptas&digmta* Philofofbk 
de Naturd ammaiL 

kter anguftos vite. teif- 
minos peruagata huma- 
; na curiofitas, ipfam per- 
; dit vitamjdum inutiliter 
occupat. Auidam libidi- 
nem fciendi^quam puto 
^cupiditatum maximam, 
fortafTe, quod mireris, auaritia maior eii) *&. 
nedele&u alitjquidquid ignoratum, nouita- 
tem fimulat: & dum fuperfluadifcit , vtilia 
& necefTaria omittit. Siue enim mens noftra 
prsefaga, beatitudinem fuam^ cognitionem 
aliquam , quatritat vbique ; eumojem enim 
opinor inquietum appetitum fciendi cum 
innato felicitatisardore: fiue natura fe prior 
demirata , venuftatis & induftriae fuse con- 
fcia & placens, fbllicitat quibus placeat^qui 
confpectent,qui commirentur ; &: ad hoc in- 
genium exagaauit humanum.Namque par- 
ciiiima materfamilias fuperflua egtife fibi 
videretur,fi nemo videretquseegit i non fo* 
litudinitam pulchruoftenderet theatrum, 
tam compta , tam ordinata, tam varia, tam 
magna > tam multa , tam multis digna fpe- 
ctatonbus. Nos omnia toriimus; in peius 
femper vergimus s atquepruriginemfciendi 4 
natura? & Deodicatam, in quoduis caeci 
impingimusjiamftuki^quia fcituri. Scilicet 
ibi plusignoramus, dum qua?rimus non ig- 
norare,dum fcire fuperuaruajid eft inutilia. 
Non mihi tam fubtilis & acris obtutus eft, 
vt inutilem fcientiam ab ignorantia difeer- 
mm. 

Remediumputoaliquodhuius adultera- 
tx &c ignorantis fciendi appetitionis edere 
naturas fpe&acula, atriafua pandere tot fpi- 
rantibus ornata ftatuis : hic innocenter cu- 
rioiitas confpatiabitur ; hic falubriter fames 
recreabitur nouitatum, &l cum fatietate , Sc 
line faftidio. ln fumma,non inutiliter fcioli 
enmus. Amphi in hacmatetia priuilegium 
fapiendi curio{itasnact.a, vbiin maximali- 
centia aut fecuritas erit^aut vtilitas.Non fer- 



pit , hon humi fiflit : namque reptantiurri 
etiam contemplatioad fuperna nos tranfl 
mittit.SummifTus ad vermiculum obtutus^ 
mentemadeadum tranfuehit. Ad aucto- 
rem cogimur extollere 3 qui in tam humili- 
bus,tam paruiSj iimulachrum aliquod fuse 
magnitudinis, fua»immenfitatis,nefcio di- 
cere an circumfcripfeht,an dilatauerit. Vbi- 
nam Deus , vbi homo ex naturalibus difci- 
plinis pluanotet ? lllud beatitudo, iftud fa- 
pientia eft. Nullo alio natura beneficio, aut 
ingenium folertia humanam dignitatem, 
diuinamque dignationem explanauit eui- 
dentius,quamin fpeculationeanimatas fub- 
ftantise. Si Theologiam demas,fcientiarum 
omnium eft pradftantiflima:nulla latior,ex- 
cellentior, placidior, certior, Vtilior, aufim 
dicere diuinior. Iam fatisfa&um curioiitati 
erit amplitudine &: iucunditate,erit 6c pro- 
uifumpra^ftantia &vfu : expiabitur vtilita- 
tevoluptas, latitudo non languefcet excel- 
lentia. Adeoitaqueinnocens 6c fortunata 
erithiccuriofitas, vt non iam excufare, fed 
prouocarevelimus* 

C A P V f II. 

JQuam chara fuerit ifta Philofophialleoi-. 
bus ($J alijs magnu "Viris, 

IAm {llucrum &voluptasconfpirabunr, 
quid opus erit honeftate lenocinandis 
cordibus, quorum illa funt rapacifTimi ma* 
gnetesj nifi vt expiemus nonnihil infamiam 
auaritiae & libidiniSiatqUe honore fuo omnc 
prolubium confecremus? Quare breui prx- 
monenda|ft eius maieftas. Sacra U. Regia 
iftaPhilofoptiia eft. Aiiquamcerte meretur 
obferuationem & reuerentiam,quod ex pri- 
ftinis Ecclefias Docl:oribus , qui ad naturas 
deprimi fpeculationes funt dignatij atque ex 
Regibus,qui fceptri onus leuitate calami 
recrearunt,nulla alia Philofbphiag portio ita 
occupaueritaliquosjautplures tanta mora, 
tanto ftudio, tanta libidine. Duo Ecclefia* 
fidera ex odio Orientis & Occidentis Do- 
ctoribus non meruit alia naturalis contem- 
platio. Non eft idem vnum PMofophia: le- 
A gitimas 



IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGIi 



gitima?'argumentu,quod tot Reges euoca- 
;etautacurispublicis, autlieentia priuata ' 
quam fortunaindulget. Sacraitaque Philo- 
fophiaeftjin quafacnhomines aucloritatem 
fuam tutati funt , &C exercuere ingenia* Nc 
alios adferam , ipfum Deum laudo primum 
huius doclrina: magiftrum. Primogenitam 
iftam eruditionem ftatim edocuit Benia- v 
minum omnipotentise , vltimu &c dilechim 
partumdextraefuse, hominem. Ipfe Deus, 
adduclis vndequaque animalibus, Adanlo 
oftendit , vt periculum Philofophiae fuae fa* 
ceret, quaillum inftituit. fuggeiferat fcilicet 
cun&orumnaturas&ingenia. Primus itay 
que Doctor iftius Philoiophias , Deus fuitj 
primushomo, primus difcipulus: nullam 
aliam eruditionem ., nullam aliam Philofo- 
phiam in illa innocentise felici conditione 
legimus, Sacraigitur, fiquidem fan&iilimi 
illius ftatus. Sed &c obuia confideratio con* 
temnenda non eft, ignorantiam ipfius fuiiTe 
noftri generis ruinam . Ignara*communis 
mater Eua ferpentinse naturae, non agnouic 
calliditatem dasmonisibi delitentis. Scilicec 
non putarat omnia bruta muta j nec enim 
pernouerat omnia , iicut Adam : nondum 
enim acdificata mulierfuit, ciim animalia 
prsefentauit Deushomini,& in eorumcog- 
nijt ione inftituit j quare rudis &c ignara na~ 
rurse, decepta Eua fuit. Auare dixi primam 
omnium Philofophiam, &:primigeniamfe- 
liciftimi illius ftatusoccupationem.-dicam &C 
Theologiam , & primam Dei fcripruram, 
iuxta Georgium Pifidem. Prsecipuo hic ar- 
dore diuinitatis radius in natura reflectitur: 
per hanc prifcis locutus Deus,& maxima di- 
uinitatis fuej veftigia reuelauit.Sacra Scriptu- 
ra natura eft , ipfis confcripta digitis omni- 
potentia?: quapropter viros mire fpirituales, 
6c facris ftudiofos litteris,occupauitaliquan- 
do animalium litteratura. 

Regiaquoqueftudia dignitas huius do- 
ctrina^aut voluptas (quod facilius credide- 
rim,magnusiftatitulusfortun^)impettauit. 
Numidia, Sicilia, Macedonia , &C aliae pro- 
uincisePrincipesfuos hic viderunt Philofo- 
phos : viderunt Do&ores Iubas , Attalos, 
Hierones, Philometras,Archelaos ; certe&: 
orbisdominum fuum, aut tyrannum , An- 
toninum aliquem, &c Alexandru Magnum. 
Huiusbeneficium prarcipue fuit,ti non fcri> 
piir, dedit, fecitque vt fcriberent alij. Cuius 
autfelicitas,autgloria maximafuit,guftum 
(remquidem iniidiofam &C confragofam 
felicibus ) habere creditorem litterarum. 
Eiuslibidine&expenfis abfoluit Ariftote- 
les,quod de animalibus mandauit aeternita- 
ti. Furtum Salomonicorum librorum non- 
nulli putarunt. Si lta eft , Regius quoque 
labor ifte fujte 



C A P V T III, 

Motm cdefies inmimalibus inueniuntuh 

IAm a maiqftate huius cognitionis ad de« 
licias regredior.Gerte fi vlla fcientiajhasc 
maxime delectat: namque omhes psene ali- 
qua contingit confanguinitate aut imitatio 
ne. ItaeftparsPhiloiophiae fpeculatio fen- 
tientis naturse, vt tota quodammodo com~ 
ple&atur.Parumitaque dixerim,iftam fen- 
tientium rerum cognitionem compitum &C 
triuium efle maximarum fcientiarum: inea 
enim Theologia concurrit , &c Philoibphia, 
atque huius foror Medicina.Gqmitia fcien- 
di inilla celebrantur : nam Theologise non 
contemneda pars eft s maxima PhiloTbphiafj 
neceiTaria Medicinae , vtilis aliarum artium* 
lamnulliinferior ; ciim fit aut omnis, auc 
omnium : Sc obinde, fi non cundis, folurri 
non vni fuperior. Si aliqua expers illius eft, 
fortaile inuida fuit. Excludes Mathemati- 
cas? ego illas semulationis arguo. Vel caelos 
fuos animalia mentita eft Aftrologia > vcl 
aftra animalibus confecrauit * Scorpium 
Orionis odiu 3 pifces aTyphone refugium, 
cetum Andromedse pericuJum,leonem Alr 
cidas aufpicium, arietem Phryxi anathema, 
delphinumAmphitritae lenonem in c^lo lo* 
cauit; ficut&fuumlndi camelum,& fua 
Perfse monftra. Mortuo caelo noluit occu- 
pari, quadam icilicet Zoologiae imagine,ni- 
mis dixi, imaginatione contenta,cui ifto no« N 
mine iam cedit , dum imitatur aut inuidet. 
Ceteriim ii libeat ius dicere inter fpecula- 
tionem cselorum dc animalium , &: j alteru- 
trius prajftantiam definire,quod in fideribus 
mirabilius eft &c auguftius, Aftronomorum 
ipeculationesfunt. Illimotus ordinatiifimi,^ 
tempeftiui,ftati, maxime errOnum,quicer= 
tiiTimum ordinem fequuntur toto casloer- 
rantes: non miniis certos & ordinatos^non 
miniis admirandos in animalibus reperies, 
&,quod mi'reris,in figna &c tempora.Cyno- 
cephalus nqcles dieique defignat: fingulas 
horas duodecies nodu , totidem interdiu^ 
latratu &c perfufione lotij demonftrat , fi fi^ 
des Horo Apollini fit. Galli & coturnicis 
cantus in ftata tempora diftinguit. Hemero^ 
bios x mulus Solis eft; par facinus audet,eo« 
dem die naici & raori. Heliodromos auis 
quotidie & Orientem & Occidentem cum 
Solepetit. ^Elurus geminoluminedieipro- 
greflhs oftendit: ritu folari protenduntur di- 
luculo,meridiecomponuntur in perfedum 
orbem , fub noclem obfcuritate hebefcunt, 
Accedo ad lunares menftruoique excurfus 
&crementa. Eiufdem asluri oculi eadem 
cum Luna tempora paribus incrementis &c 

damnis 



'HISTORIA NATVR^ LJB. fc | 

damnis6fteildunt:crefcunt,decrefeuntque. Xerxiseditusabequalepus pra^moriftrauit. 
Formica, minimumanimal, non minimje Parricidium Iulij , bouina Jinecordcexta; 
admirarionis, finc calculis, fine Calendaru, Atilio & Manilio Gonfulibus, angues nigri 
fineEpacLe ratione ,• fine refpe&u Lunar, prariudicarunt Romanam a Lufitanis clat 
eiufdem vices nofcit &C oftendit: cuius quies dem 5 iicut & aliquando Luiitanam a Ro- 
autlabor/ignainterlunijautplenilunijfunt; manis, editiis ab equa' ceiitaurus bouinus* 
Item & cynocephalus fe abfcondit celato cuiusanteriora taurierat,extremaequi. Pri- 
iiderc , &caxitate fua orbitatem lunarislu^- die quam interficeretUr Ca:far , aliiu pugna 
cis folatur, dum confortem damni fe exhi- prardixit. Varij generis volucres regaliolum 
ber. Coitum Solis &: Lunx exortusfcara* auem,cum laureo ramuloPompeianascu- 
beus denuntiat: nec admirationi obftat vili- ria: fe inferentem lacerarunr. 
tas beftiola?; imo,vt puco,iuuat. Quid ad- Sed & formicas Phrygise , &: Platonicas 
jnirabilius , quam , vnde minus fperas , efte apes, Midse opulentiam, & Ariftoclis pueri 
quod plus mireris? Parces quoque anni di- eloquencia initiarunt.Signiiicantiora funtab 
uidunt. Ipfo folfticij die virio auis prodit. animalibusprodigia,quainaceJo,diuinasin- 
iEqUinodium eaniceps manifeftat , per ho- dulgecic.aut irc, clariores interpretes. Magun- 
ras diei no&ifque sequaliter diftributolotio tix feminahanetica omni nafo & conuitio 
& latratu. Cicada seftatem, papilio ver.Nec profcindebat Religiofos mei Ordinis,rabido 
minus quam Sol &c Luna , prsefagia tempo- furore obuios adlatrabat,absetes cpordebari 
rum fuggerunt lafciuiens delphinus, affixus Accidit illi partus mirus. Pro horrcndu foje* 
echinus , volitans loligo , matutinus fulicje 6cru]fcilicer,fimulachru vitij , edicus eft fce- 
clangor,rana vociferans, no&ua garrula, tuscanino vultu, excoriato, pracifisnare &: 
grus filens , alcyon nidulans, mergus fugi- ri&u, opertus pileo quadrangulari , vt noftri 
tiuus , anas fe expurgans , ardea triftis, bos funt. Quid clarius? Nemo non intellexit- 
odorans, &fexcentaalia. Fixorumquoque Ipn* adhuc noftri Ordinis &: fidei hpftes 
iiderum officia &C motus confequunctir. non negarunt diuinse indignationis interpre- 
ParraauisOrientemindicatfirium, ipfodie ramentum. Quandoecxlopatentiuseluxit 
fugax. Scd &c caniculse fenfus multis com- ilgnum , quam monftrum e palude Mexi- 
muriis eft feris. Caryftius in Mirabilibus ica cana delacum ad Motezumam ? Auis erat 
air.Huiusgermanu eft quodLycus narrat, proximagrui magnirudine &: colore,fedin- 
in Africa iumentareliquotemporealia alijs„ audita^forma^rfaftigiumcapitis lucidum &: 
aduerfa , alia vtcumque pofita , cubare : fpeculare. Ibiconfpe&ifunt abOrienre mi- 
nodce autem ea , qua Canis oritur , cubare lites armati magna occidione irruentes. Sic 

Hifpanorum aduentusnon tantiim prenun,- 
tiatus eft, vifus fuit. 



eaipfi aftroobuerfa, eoqueortus caniculje 
iigno incolas vti. Icane quamis iumenta? 
Atquicapras tancum nominat hic Plutar- 
chus lib. De fotertiaanimalium : Aifivec,£l 
A tfu%fiav itg.mytX&at fAU^nXoyiiviuv <«%/ tQ 
o/)ff@v» itoWawhujdqtivT®* rifApc^ cM&ivti^ >&.) 
d&it; i fa£foTt?hei ro fe&v , o XcoS-lw duTv), 
Ktwa, cTs Kg} X&ejiov yi{m?<; }&tou(jb\). Ta^ $ 



C A P V T V. 

Vtilitaj ex mimdibus. 

HMc potiffima aftrorum benencia,va- 
ticinandi, dirimendique tempora,pr^ 
awffioiuS TrcLo-cic atfac oV a$ tfitt%i\ jSff «A/a moncndi ventura^, demonftrandi diuinam 
vddrpovafeKas, '£%& rpetpofjfyat^&roGpwgstv ^ ram ' nonminori miraculo aut vindicant^ 
^e^? t!w aia^xhivj) TSKpriejLov tS^ £ mejto- aut vfurpant animantia : qtiidmimts reftat, 

quam vtprofint nobis 3 quantum Cdli?cuiu4 3 vt 
ad fummam hsec trahamus , computemus 



fov fcfiatomfgvi?). 

CAPVT IV. 

TrafAgia ex ammalibus. 

I expeCcemus prsefagia , quibus cselum 
nobis auc blandicur aut minatur,& figna 



s 



vires. Mirum eft, qpantas pracftent anima* 
lia fouendis roborandifque noftris corpori- 
bus. Calefaciunt, refrigerant , humeclant, 
exficcant,co%miotantarlecl:us, 6c affe&io- 
nes incitant,remictunt. Ifta licet aftris fint 
concingentium non fuperftitiofa quas often- communia,nonincontrouerfa:negarunt &j 
tat , quibus Deus & fe memorem noftri negant multi, nemo animalibusjquorum 
commenda.t,& nosimmemores fuiarguit, etiam parcibus aliae plures func vires nobis 
licetina?therepacencioraiint,interris non falutares , &: extra liberalitatem fiderum. 
funt pauciora. Monftra cadeftia Cometas Emolliendi vim adipes& medullas habent: 
funt, nectamen credo minus animalium concoquendi, cefypus & butyrum : admo- 
prodigijs interminatum nobis & prsemoni- uendi pus,vitulinus adeps:abfterge.ndi,teftar 
tu m, quam sethereis. Mulse partus , prseiu- cea, &: fepiarum oiTa , 6c erinaceorum cinist 
dicium Babylonic«e feruicuti fuit. Fugam adurendi feucaufticam vim, pityocampa a 

A 2 bu. 



4 IOANNIS EVSEBII 

bupreftis , cantharis : replendi alopecyas, 
hippocampuscrematus. Quid moror? in 
immenfum ibo,{i enarrare ccepcro. Praeftat 
abftinere notiffimis. 

CAPVT VI. 
aAnmxha in aere genita. 

IAm meteororu contemplatio,imitatione 
Aftrologiac pharnomena fua ariimaiium 
titulo etiam dicauit.Capras dicit ignes fuos, 
quales apparuerunt in bello Perfei , & fub 
exceflu Augufti &Germanici, & ciim de 
Seiano aclum eft.Dicit & dracones,vt omit- 
tam Diofcuros & fororem. Sednec abipfis 
meteoris viuentia exclufa. Creati funt in 
asthcre pifcicuh : ortse in fublimibus ranse: 
decidit aiiquandobos , correptus ecnephia. 
Imperantc Carolo IV. venenatse beftiola: 
cecrderunt , quarum contagium magnas 
prouincias ablbrbuit : pluerunt animalia, 
non funt aftris deleta , quid mirum fi infe- 
rioradmittatregio? Lac &fmguisperpluit 
M. Acilio & C.Porcio Confulibus. Non 
opusefteommemorare,aliquibus Italia: lo- 
cis ftillase nubibusdeciduas,conta£tuterrae 
in ranas repente faceilere. Id mirum ; cum 
groifiorgutta fcinditur refultu,tot emergunt 
& quaii afperguntur ranse, quot afpergines. 

CAPVT VII. 
<ZMeteora in animahbus- generantur. 

i Vin in ipfis animalibus meteora con- 
templanlicet, &pluuias,& grandi- 
nes , & typhones , & fulgura , & f ulmina. 
Coniideremus corpora noftra,vbi natura 
pluslafciuit,autirafciturlafciu4ag-noftre,cu- 
piditatibus,intemperantijs. Defluxbnes &C 
deftillationes a capite,mundi minoris pluuic. 
funt ex fimilibus & proportionatis cauiis. 
Auicennsedogma eft,omnem deftillationis 
materiameiecorecalidiori fufcitari, multos 
indevapores in caput efterri,qui deindecere- 
bri frigorein aquam verii,protinus dilaban- 
tur, perinde,atque terrarum expirationes, 
qua: in nubes concrefcentes mox diflbluun- 
turinimbrem. Holleriuslapillulosincapite 
generatos obferuauit. Galenusexhibet plu- 
uiam firnul & grandinem, in eo qui diutur- 
na tufti lapillos per os eijciebat,grandinatio- 
nis inftar. Typhonis quoque ritu impediti 
flatusin capite volutantur, vertiginosa affe- 
dione in praecordijs in inteftinis per gyros 
illati. Fulgurationesin patre Theodenci vi- 
ix funt, emittentes , quoties artus fricabat, 
igmculos. Quidatn monachus Carmelita, 
quoties capitium ad occiput reducebat,fcin~ 
nllas yibrabat. Aatonius Cranfius, & Ma- 



NIERENBERGII 

ximus Aquilaniis, flammas leni fubuculje 
contra&u laculabantur. Collum nigerrimi 
equi fufque deque fricatum fcintillat. Tem- 
peftatem Alexander fimulauit,fulgura cum 
pluuia, &tjuidem fanguinea: incenfusbili 
inancipiticonflic"tu, merum fanguinem, vc 
fertur ,defudans , &c inflammatus ignes vi~ 
brabat. Non minorem terrorem Indis ini&> 
cit,quam cadorum horrifonae minxpercre- 
bra fulmina : &femel dedit Macedonivi- 
ctoriam,non robur Greoim,fed metus bar- 
barus. Ad hxc epilepfia fulgur eft , fulmin,a 
paralyfis & apoplexia. His afFe&os elegan* 
ter Vhinus Jideratos dixit ; & Salius apople- 
xiam vocauit paruam fiderationem. Eadera 
& attonitm appellatur morbus, quod fulmi- 
nu iimilitudkieftupefaciat : fulminatenim 
aer , iiue fpiritus accenfus , & vnum ex illis 
tribus malis parturit. Quid amplius?Et ftel- 
laslabentes reperiemus. Narrat Faber Phi- 
lothy micus CaftronouodarenfisjVidifTe no- 
b.ilcm puellam,forma gratiffima preditam, 
que dum coram me,inquit,capillos venufte 
admodum pe&ine implicatos diflblueret, 
flam mas, veluti cadentescaslo ftellas , e ca- 
pue fuo in iinum excutiebat fuurmquo rae- 
teoro perterrita ipfa puella, in fyncopen fere 
incidiflet, ni fubito verbis lepidiffimis refo- 
cillata,metume pe&ore depreffifTet, expli- 
cata harum flammarum causa 8c ipfi &: 
parentibus fuis. 

CAPVT VIII. 

Caleftes imagines in animalibus 
inuenwntur. 

DEnique vtnonfolum mutationes virefl 
que caeli fiderumque , fimiles aut a> 
quipollentes , in animalibus mireris , ipfum 
caelum,ipfum firmamentum , ipfa fidera, 
ipfos planetashic miraberis.Nequetanttim 
vt cadum in imaginationehabet animalia^ 
fed in imagine aniinalia habent caelum. Ha*- 
bet mare fuasftellas fentientes,fuum folcm 
viuum, habet fuum orbem animatum:rarx 
pifcium fpecies , quse ftellarum imaginem 
ferunt, & ftellati cxli : totus rottmdus eft pi- 
fcis orbis,muricibus radiatis circumquaquc 
compundus, fiderum ritu,vtpar«ulum auc 
inuerfum firmamentum putes. After pifcis 
fuisvndiquediuiditurradijs , qt;inque fre- 
quenter; vifus eft qui tredecim ; nec tantiim 
formae fimilitudinem cum aftris fiabet , fed 
vigoris. Igneas naturse eft - t ignei in medi|s 
aquis feruoris: quodcumque in mari attin- 
gatjaduriti&cibum ftatim peragit.Quantu- 
lus ignis , quem mare non extinguit. Cete- 
rumde pilce/##i hasc habet iEiianus. De- 
moftratusvirrei pifcatoriseperitiffimus, fi- 



HISTORI^ NAtVR^ LlBifc 



mul & djjTertUs , pifcem quemdam efTe affir- 
matfpecieperpulchrum,& appellari lunam, 
exigua magnitudine jlara figura. Idemque 
adrerc , cyanei coloris fpeciem fimilitudine- 
que gerere: in dorfb pinnas habere molles Sc 
lenes, eafdemque innatando explicare , &c 
ad fimilitudinem Luna? femicirculum effi- 
cere: iimul & eum ipfum ( vt Cyprij pifca- 
tores aiunt)cum eft plena Luna,tum imple- 
ri,tumimplerearbores, fi exhis illum ap- 
penderis: decrefcent^ vero Luna, exiccari 
atque interire 5 ac fi ad plantas admoueris, 
eas marcefcere & euanefcere. Item fi km 
plena vel crefcente Luna inidaqua» , quod 
in perfoffis puteis reperitur, quis huc pifcem 
iniecerit,aquam iugem & perennem fore ; iin 
extremaaut decrefcente Luna,aquamexa- 
refcere. Quod ii4iunc eumdem in fontem 
fcaturientem conieceris , quomodo dixi de 
puteo, is ad rationem Lunx , vel euanefcet, 
vel implebitur. Non omnia hxc aileuero^ 
foliim commendo aliquai 

Nec munditiaftellae marinse deeft, rriaxi- 
mus &c prppriuscaslorum cenfus.Nefcit ex- 
cremenra &: fordes. Confanguinea? aquse 
cadis qui ex aquisfunr-, fin rriinus, fub illis. 
Scilicetilla comitas & vrbanitasaquarum, 
ciim decefTeruntterr3eloco,impetrauit fu- 
prernum. Pignus & inliglie aliqUod cogna- 
tionis merito retinent , atque inter alia ele- 
menta cadeftes precipue feruant formas: 
namque licet a£r i etf&m vicinior cado, ftella- 
res accipitresi & aquilas,&; ardeas admiccat; 
minor multoiitaproportioeft, & nominis 
potnis fimilitudo, quam vircutis aut figurar. 
Stellionis quoque, que cerra hofpitatur,mi- 
nimaauttatillacomparatioeft^macularum 
aquse, quia tectum mundi funt , firmamen- 
tum Planerafque comple&untur. Inftru- 
mentum tante. maieftatisoportuit edi,com- 
pleclente oceano orbes &ftellas. Certe li- 
benter humor deceffitterrse , obfecutus iu- 
benti naturae Patri.Elatis fuper cselos aquis, 
parum referebat, non elle fuper terram: vni- 
uerium •reuer.a ambiebant , & imaginem 
vniuerfi. Non erat opus , pun&um ambire, 
digmtati fux : fecura eft fincera maieftas in 
omni aut vrbanitate, aut humilitate. 

CAPVT IX. 

Tr&ftat confderatio ammalium 
contemplationi cali* 

Taque quantUm a?ther & celurri patet^ 
immoquantumeft , lafciuit animalium 
Philofophia,&magnisexultat fpatijs maio- 
ri iucunditate. Numquam plusadmiranda, 
quam quacfolumvifa merere fidem jriori- 
nullaopinionem adhuc poffibilitatis. Mira- 



cula funt : cum prinuim nofces, tarita no~ 
uicas admirationem incitac, admiracio volu- 
ptatem fibi parem gignit. Quid iueundius, 
quam id nofTe quod putares non poffe effe. 
Sunt plura in terris , quse fupra celos mire- 
fmtn Anaxagoras pr^mium vitae fujeaefti- 
mauitobcucu vniusaftri • ampla mercedefe 
dixicfuiffenacum,vc Sole& dumcaxacvide-, 
ren Poterat nonminiisgratulari , vt beftio- 
lam,vt vermiculum, vt apem, vt fciniphem, 
in quibus maiusingeniumarcificiseft, ctim 
&inipfoarcificioingenium infit. Sed non 
opus eftinduftriam animantium aduocare: 
fufficic natura & compofitio,ad cuiusimita- 
tionem cekm &mundum, ne minorefTet 
partefua,alij animal putarunc , alij appella- 
runc ; arcus dederunc , cerebrum dixere lu- 
nam^corfolemj alijs membrisitadiftributis^ 
vt fa&uri animal* monftmm fecerint. Pul- 
cherrimam ordinatiffimamque molcm de- 
formarunt, dumcomponebant.Ceteriim fl 
in vna formicaaut ape eft quod plus mireris 
quam in aftris , & prarftantiores cxlis funt 5 
quanca planities curiofitaci dilacacur per in- 
numera&diuerfii animantium demiranda 
ingenia, &r partes, in quibus natura quotidid 
nouis miraculisludit? ♦ 

CAPVT X. 

Tlantoe (§fr mineraliain animalibus 
generantur. 

PArum dixi 3 animalium fpeeulationerri 
patere quantum cadum ; adda &quan- 
tum terra, & quantum fubterranea,vt relin- 
quam vicam ftirpiuni , quse aut aufpicium 
totius animantis e aut partium aliquarum 
incrementum. Pu. antanimalia explan- 
tis, & ex animalibus imzx; Bernecas func 
aues j quas poma func arborum : alise ex po- 
miSj ficut pifcesex frondibus in Iuuerna* 
fluuio. Ex draconum lumbis plancas nafci 
Buftamancinus tortuose & prolixe narrat; 
nihilominiis eius verba dabo. Hoc vero mi- 
rabile ejl nimis huicgeneri AnimAntiumjant& 
efiemolis , cfuandoquemagnitudinis adeo im- 
menfs, vt dorfotergoribttf^ multotiesfipiuni 
inBar ejr rifarum y herb<z adnafcantur ; viren- 
tia plurima, qu& propria fubliantia alta ej? 
nutrita , fanguine irrigata animantis, altas in 
hdc ipfa immifa radices , germinent ,fruc~tifi- 
cent, cdnfta tcrgoribm vaf& molis.monflrofz 
ejr grandis,perporos ejr venasfufio alimento 
proprio viuentis vafifimi : qui floridm ra- 
mis , abditm ejr latens , frutlcibm plehw , ejr 
occultw , virefentibw vari/s , amcenitate & 
loci fiBi delkijs , in animantia irruit illecia, 
cibo efcacfe decepta , vt mifere deprMetur & 
difcerpat.Hinc plurjmi lepidium,dracunculo^ 
A 5 herbas, 



6 



IOANNIS EVSEBII NIERENBERGII 



herbas , fic dici , qtiod huic animanti infiint, 
crianturfy ex eimfiu bftantia 3 opinantur. Imo 
dracont<ea hinc euenifie virente, quod fenecia 
draconu cutem^ dmuletur coioribm-,vt magis 
huimplanta cortex coriumdraconis videatur, 
quarn herba pars aiiqua. C um enim hdc primo 
draconibm innafierentur.eis varietate ejr ve- 
nenata fiubftanti% corrofiua non abfimiles 3 
postea fiemine terrd commifio,pullularunt,eam 
femper obferuantes naturam 3 qualitates eafi- 
dem,fiemei draconumac extitere genimina,ge- 
nitorum malitiam referentes , heredes retiffa 
virulaginis abditx. , etft fipuria fioboles : vt ejr 
terrls naficuntur adhucifla 3 at primo draconi- 
bm.Scimmenim ejr cornibus ceruorum adnafici 
hederam fireqnenter -, refiert Ariftotetes 9. de 
Hiftoria animalium, c. y. oriricfe cornum in ho- 
minum auribm, ofiicuto intra ipfias elapfio , ex- 
perimur 3 loci vditatealto, animantium^ aiio- 
rum. Animalcula imo animantibus procreari, 
pediculos 3 vermes,iumbricos ,fiubtm cute, qui 
pofteafie exeruntjrupta cute ek parte & lacera- 
ta, autporis erumpentia. Arboribus adnaficifo* 
lent atia,quA aluntur fuhftantia 3 fuccis ,expen- 
fis^ illius cuius fiunt exorta: quorum extat ex- 
emplum agaricum 3 fiungifc non minus 3 mufcm 
di&us , herba ali& non, paucd. Teftatur expe- 
rieniia communis , mutta^ virentia 3 infierta 
omnia qu# increficunttrunco fiuppofito 3 inquo 
aluntur ejr viuunt. Spicas adaftas , vocatos 
fiurcuios inditos intra fuppofttam arborem cui 
infieruntur. Sues crafiifiimos generare mures in 
natibus ficimus, obefts nimis 3 cum loco mcueri 
pequeunt 3 ignauos ejr defiides. Herba diBa 
draconls fianguis , hifice debetur : eH ijs adnata 
primo 3 quts. fiuccum reddit fiimilem draconis 
fianguini. Hm ejrpturima aiia 3 tergoribm dra- 
conuminnafici 3 qua ejr naficerentur ventre ,ft 
attritu ejrreptu terrd non abraderentur repiiii 
animantis motu 3 confticimm. Hinc tergoribm 
adnaficuntur illa 3 nonficco capiti autventri, 
qui reptu hxc impedit , ejr comprefiti , pondere 
atterit. Plinius iib. i$.c.i. Edoardm lib. 6. 
c. 1 18. Paufianias 3 Ariftotetesde ceruis fiupra. 
Cum enim fianguine nutriantur ifta, draconi 
dum infiunt , hunc fiuccum reddunt , fianguis 
draconis ditfa virentia , fieruantfa in pofteru, 
radicum cpere 3 ex terra nata virtutem illam 
adeptam fiemel. Folijs imo draconem fcutptum 
forma ejr effigie tenent exorta illa, dicJu mira- 
hite nimis: norunt Indi HiftanU nouA, & nos 
vidimm 3 communiter piantis aduettis , ejr 2,. 
lib.y.c.Hiftoria Jndiarum occidentaiiuminui- 
fitur. Hm enimplanta altifiimas radices im- 
mittit , pertingentes intima vafia fieminaria 
animantts huius iumbis adnata , per quos fie- 
minis duBm decurrunt,femen vt irahere pofi- 
fmt formatum 3 proiiftcum 3 effcere potens dra- 
conem verumfifiormet^vt iilum foii/s primb, 
draconibm inferta ortu accepta virtute^fierua- 



tafe in posierum^ terrd commifia loco ftutka, 
qu& nullum alium ftutfum gerunt vmquam y 
qnam fioltjs draconem eftormatum mirabiie 
fatis.Hxc Buftamantinus,qn^fortaCTe non» 
nullis arduaerunt , &: mihinon omnia ex- 
planatse fidei. Gignuntur qnoque mer^l] a 
mortua, &: gemms,in membris v o 

Silefio dens aureus eft innatus. CryitalHni 
lapides inuenti funt in humaniscorporibus: 
in quorum fere omnibus partibus alij lapi- 
des funt viii„ in capit«, in lingua, in iunctu» 
ris,in ftomacho, invtero, ininteftinis ; fre- 
quentiffime in renibus & veiica.Draconitis 
gemmse fodina nota eft, cerebrum colubri; 
margaritas conchis debet auaritia. 

GAPVT XI. 
Politka f£/ Ethica ex cmimdihw* 

OMnem enim Philofophia naturalem 
per fuas partieulas conneftit exquifita 
animatse naturse notitia,cui,velut Pandorx 
numina, fiium pignus finguUe dederunt. 

Pars moralis,fi non dedit , accipit multa 
ex brutorum fchola.Liber moralis Philofo- 
phise 5 naturaeft : de omnibus virtutibusin 
animalibus difputat. Nec tantum mores 
docet, fedmonet : fcilicet docet exemplo» 
Feliciflimaeftoperiseloquentia. Prudentise 
effigiem in paguro lege,patiente,fugienteqne 
rixarum occafiones cum fe exermem videt* 
donec armis reparatis valeat 3 nolente , nifl 
certus falutis, periclitari. Cuius maior pru- 
dentia, quam cuius inarbitrioira fit? quam 
eius qui pericula diflimulatione vincit?Non 
magnam molem tantse virtutis exhibeo, 
non elephantem, fed pufillum cancrum. 
Temperantias formam cape ab aquilalo- 
tiiali, abftinenticarnibus. Et ne aliquam fu» 
perftitionis fpeciem intrudamjiuana ferpens 
per multos ieiunus dies, inedia colit. Quid 
abftinentiusquam cephalus,contentus aqua 
&: limo,alteriusedulij ignarus? Fortitudinis 
definitionem vbi putabis?in leone? Nequa ■ 
quam. Fortiifs eft ferre mortem , quam in- 
ferre. Inmureeft quod mireris. Mauuk 
mus Armenius occidi , quam fcedari, Ifta 
fortitudo eft, mori millies, ne femel vitaiic 
turpis. Eflentiam iuftitix auis diceros exhi- 
bet , defodiens excrementa fua letalia , nc 
quem tedant. Nulla maior iuftitia , quani 
innocentia. 

Alias virtutes , his quatuor appendices ? 
carpe. Ab elephantibus Religionem ,ado- 
rantibus 6c falutantibusca?lum,latice Anuli 
fluuij lotis. Quisdocuitiftasbelluas,fanaa 
fan&e tradanda, &munditiam Religione 
requiri? Merops,aftur, ciconia,docent pie- 
tatem fenium parcntum a ofricijs fuis eosai- 

leuian- 



HlSTORIifc NATVRl LIB- 



-lcuiantcs. Alcyon coniugalem amoremj 
olFifraga mifericordiam 5 deftitutos aquilae 
filios fuftentans. Elcphas quoque ftudiofita- 
tcm, Vimseftad Lunamgeftus& motus a 
magiftro prarfcriptos exercere: le&ionem vl- 
tro recolebat. Quis maior ftudij amor?Caf- 
iix auesamicitiam : numquam confpiciun- 
tur ab incolis, nifi crim opus eft illos aduer- 
fuslocuftasiuuare. Apumrex clementiam 
colit innocenti aculeo,ipfxapesfidelitatem 
in Regem : quscrunt aberrantem , geftant 
imbellem,'deierunt numquam. Columba 
continentiam fideliirima coniugi , elephas 
caftitatem , femej in triennio aut biennio 
coiens ad remedium fuae fpeciei, &c id fecre- 
tiifimo loco. Quid pudicius , fi pudorem 
adhuc fui habecf Idem pcenitentiam docet. 
Magiftros aliquando per calorem aut furo- 
remoccifos, luxerunt hxbeftise,inedia fefe 
punieruntcapitali. Idem obferuantiam : re- 
tieretur grandiores, &: fenes,quibus de loco, 
cibo, potu concedit. Simij quidameutra- 
peliam ; canes magnanimitatem & gratitu- 
dinemjimo hanc omnia.Manfuetudinem a 
quo expe&abis? ab oue?ab agno?Dabo leo- 
nem. Sifemelcicuretur leo, prse omnibus 
mitis&comiseft : conuicior Onomarchi 
fuitjcomptor Berenices,iumentum Hanno- 
nis. Manliietudo quid eft,nifi corredtio irse? 
ibi laudabilior, quam vbi furor praxipita- 
ret. Fuit leo Barcinone , qui vt corrigeret 
iram ,tanto animo fe compreffit , vtfubito 
exanimaretur. O pudor nofter , ciim aefti- 
mentferas virtutem pretio vitxiConftantise 
effigies cozcacoauthluseft : eadem perftans 
fede immobilis, inconcullus ventis , quibus 
^duerfantibus vehementiffima. refiftit vi.Ad 
hax continuo geftit volatu: nefcio an laffe- 
tur ; ciim non quiefcat , qui vix intermittit. 
NecafEibilitasabeft. Vbi?rogabis. Interho- 
ftes etiam. Narrat Scaliger, lupuinteroues, 
leporemintercanes jfinenoxa, fine metu 
verfatos. Amplius ipfe teftor cum plaufu, 
cumfeftiuitate:indomo parentis mei vidi 
lepufculum non tantiim inter canes fecu- 
rum, fedketum, iocofum , & ludibundum 
ipfos venaticoscanes mordentem. 

Quid moror? virtutumomniutheatrum 
natura in animalibus pandit. Praeter Ethi- 
cen,reliquasPhilofophias moralis partescal- 
lent: Politica apiculse,Oeconomicen formi- 
car,militaregrues. Tres Reipublica? formas 
inijfdem inuenies; inapibus Monarchiam, 
vnius regnum eft ; informicis Ariftocratia, 
parent prarftantioribus & fenioribusjin grui- 
busDemocratiam,,quibus popularis eft ci- 
uilitas , &: communio curae. Nequid defit, 
cyanus monafticen colit, cui minime 
— ~~ Vifus omnis humanus 

CMalitm reducit onwe priBmum mentu 



Sanevelhuiustitulo Philofophise contem- 
plationemanimalium prepofiiit Deus,dum 
foliim propofuit,Adamo nonelementorum 
pacificam inimicitiam , non cselorum im- 
menfam fabricam ,non fiderum ordinatas 
choreas, non Planetarutripudiantesdifcur- 
fus videnda exhibuit : beftiolas , auicuiat^ 
pifciculosvoluitvidere,voluitcontethplari 3 
& eorum cognitionem habere,vt liio omnia 
fcirct &vocaretnomine. Feliciterinaugura- 
taeftdiuino fufrVagio animalium cognitio* 
fed &: diuinus Spintus eamdem nobis fiepe 
renouat notitiam,memoria nos beftiolarum 
fufiundens. PerSalomonem adformicas &: 
apes pigros amandac ; per Ieremiam miluos, 
turtures,hirundincs , ciconias> improuidis 
obiectat: per Ifaiam inertisafini & bouisex- 
emplq accufat ingratos, Doclores morum 
bruta dedit : magna doctrina eft, ex impari- 
bus pudor. Pater maioresnatufiliosexem- 
plo minorum caftigat : infirmioris virtus, 
fortiiis prouocat. N on ita Horatius aliquis 
autTorquatushortantur ad fortitudinem 3 
acimbcllifemina fexu Pyrrhi interfecrrix. 
Optimamorum virtutifqueacademia yani- 
malia funt, quorum do&rina tanto praeftan- 
tior eft, quanto efficacior. Efficaciffima au» 
tem eft,quia ex minimis,&:quia non verbo, 
fed exemplo : ideo fsepiffime animalium 
mentione in facris libris admonemur^vt non 
leuis momenti fit ifta hiftoria ad eos intet- 
pretandos. 

CAPVT XII. 

Medicinam docent animalia* 

AD alias fcientias & ajrtes quantum 
prseftabir, vt eius iam vtilitatem difcas 
pro expiatione curiofitatis ? Taceo pecua- 
riam,i:ufticam,ceconomicam,ad quae iuua- 
mur ; dicam adhuc,quse docemur.In mukis 
hominem rebus difcipulum animalium 
Herophilusdixit. Inuentum brutorum eft^ 
aut Medicina omnis , aut pars. Relinquo, 
quantu ponant in alimentis & pharmatis, 
Apothecarij debent auiibi clyfteris vfums 
chirurgi hippopotamo phlebotomia. Ctirtl 
grauem fe fentit,recentes arundinum fcilTu- 
ras fpeculatus,vbiacutiorem videt frirpem, 
imprimens corpus,venam in crure vulnerats 
ita profluuiofanguinisexonerat motbidum 
corpus, rurfus plagam limo obducit. Debe- 
mus & alijs brutis multarum vfum herba- 
rum & lapidum falutarium. Aquilae astiten 
petram, quse puerperis pro Lucina eft. Om- 
hes medicseartis partes, & pharmaceuticen 2 
& diasteticen, &c chirurgicen, difcere a brutis 
potes. Cognitionem vfumque fimplicium 
nullae|t bellua qusenonhabeat.Palumbes, 

A 4 gra^ 



8 



IOANNIS EVSEBII NIERENBERGii 



•graculijmcrblae/upcrfluos humOres expur- 
gant,lauri deguftatis folijsjcolumbe, & tur- 
tures helxine. Canes & feles, vt deijciant 
ventrem, quoties nimiacolluuie fentiut op- 
pleta vifcera,comedunt perfufarore grami- 
na. Vrii &£ apri ex incommoda valetudine 
ft colligunt , illi mandragoris, moxformi- 
cis,iltihedera. 

Diaetam, alteram Medicina? portionem, 
colunt lupi &leones.Cdm nimis fe fentiunt 
cranefcere, abftinent carnibus, ln vniiier- 
fum aliae beftiae temperant cibo, quotks fa- 
tisfactum eft fami. 

Chirurgicen, tertiam Medicae difciplinae 
partem,clephantes do6r.ifunt.Tela abfque 
periculo,&: neruorum conuuliioneautCon- 
tra&ione, eximunt, &:a fe,& a focijs; aloes 
deinde lacrymas vulneribus inftillantr , vt 
Philoftratustradit. Gerui di&amo pellunt 
fagittas. Ciconiaevulneriperpugnam acce- 
pto cunilam apponunt. Vfum artis quae- 
lluofum ocumatli gratis exercent, adimita- 
tionemaliquando Hippocratis,autaemula- 
tionem. Tanta» charitatisfunt , vt quos vi- 
denr fui generis caefos fagitta , aut alio telo, 
quantam poiTunt opem ferant , &: admotis 
plagae arborum folijs , fanguinem iiftunt, 
&: curant. 



C AP VT XIII. 

^Diuerfarum artium exempla in 



amma 



hhm. 



ENcyclopaediae quoque&dliberalium ar- 
tium meminerimus. Grammaticendi- 
fcunt elephantes: nouere pingere litteras», 
linguas intelligere frequenter,aliquando lo- 
qui; &hoc non induftria humana,vt pfitta- 
ci& picae. ijdem tripudiadidicere ,adfiftu- 
lam faltare , choreas ducere. Cynocephali 
etiam muficam , & tibias inflare , & citha- 
ram pulfare. Etnetantum difcentes mufi- 
cam,fed docentesvideas; mementophilo- 
melae , inqua etiam paedagogiam nofces. 
Suos inftituit pullos , accentuu obferuatio- 
nem docet , vt vno pronuntient fpiritu, iam 
producant , iam corripiant , iam inflectant, 
minuant ; mox perfemitonos mutent, di- 
ltinguant,diuidantque in breuiflimos exilef- 
que garritus , acfutum reddant vocem tre- 
mulam, invariofque transforment modos. 
Si Democrito fides, eft , huic auiculae Mufi- 
cam debemus , cuminiuria obferuationis 
Pythagorice_.Quid,fi memorem cencontla- 
tollum? lufcinia muta erit. Simiae,quod mi- 
raberis , vfque ad periculum fidei Arithme- 
tica m nouerunt. Oculatis teftibus, 6c certis 
nuntijscompertumeft,inPeruanai^gione 



fimias tantam cum incolis familiaritatehi 
contraxifle s vtcum ijs pro argentocollu- 
dant. V bi eos vicerint, vna tabef na m petu nt 
bibendi caufsa, & pretium nu merant ex lu~ 
cro parro* Nec Geometriae rudes hirundi-- 
nes : fciuntfiguramcircularem capaciorem 
&cautiorem fuis caftrulis ; fepeperfegmen- 
ta &: diametrum fcindunt* Hexagonos fuos 
apes fabricant per obtufos angulos : grues 
fe difponunt per acutos fiue curuilineos , 
fiue mixtos, fiue reCtilineos. Si Aftrologiam 
defideras, orygen vocauit i£gyptus feram, 
quaecaelumfpeculatur , & ortum Sirijob- 
feruat. Diuinationem vnjle expe&abis? £ 
regiifne animalibu§,aquila,leone, delphine? 
etiamin viliflimiseft* Mufculi praeGgi rui- 
turae domus^ ptaemigranr. Perfpe&iuae &: 
fciagraphie; calliditate inuifum miluum gal- 
lina videt, &: foboli prouidet , ex vmbra 
hoftem conie&ata. 

Ad fellulanas & meehanieas facultates- 
venio. Textoriam dc venatoriam araneae 
exercent , bombyces lanifieium , fimiae ad 
aemulationem fartoriam. Archite&u rx in- 
uentriceshirundines feruntur: ligna inpri* 
miscrafla &c folida fundamenti loco iaciuntj 
fuperftruunt molliores vifguks & paleas: 
quando ccenum, quo calcis Si caementi loco- 
vtuntur, non inueniunt, ad riuum aliquem 
aduolant,vbi fe mergitant, donec totae ma- 
deant j mox in puluere fe inuolutant, donec 
efhciant liniumex puluere humore mace- 
rato , vnde xdificent nidos y intercludang 
rimasi fifibrasmurorum oblinant : oibicu- 
lari forma habitacula conftruunt ; norunt 
aptiorem quadrata efte ad pullostuendos &C 
fouendos. Didicere elephantes theatricen 
artem , fpeclaeula populo per funem fue- 
runt . teftis nunc eftaula hasc Philippica. 
Capram funambulam vidimus. Machinas 
&: ingenia excogitauere corui , cum qua- 
dam notitia naturalis magia:. In Lybia, 
cum iftientes aquam inferiorem videnc 
quam roftro attingere queant , calculos ore 
&: vnguibus apportantes inferunt,defiden- 
tibufque in fundum petrulis humor exfub- 
fidentium corporum occupatione alleua- 
tus, fuperiorem replet vacuitatem. ifta fo- 
lerti machinatione reficiunturi Mirare hic 
Phyficae etiam peritiam , vnum & eum- 
dem locum duo corpora non capere.Mira- 
re magicen naturae , leuia ferri (urfum , 
quando grauia mittuntur deorfum . Par 
calliditas alijs eft. Canis quaedam , abfenti- 
bus coquis, filices inolei lecythum tantifpcr 
iniecit , donec pro voto elamberet. 



CA^ 



HlSTORIiE NATVR^E LlB. I. 



9 






CAPVT XIV. 

gjmnti fecerint Anftoteles, JElianus, & 
Ofpitfims contempLtwnem animalmm. 

PEr toc artes,per tot fcientias, per tot mi- 
raculaexcurret tetitTimacurioficas. Si 
iucundum fuit, buculse ftatuam videre fa- 
clam Myronis manu,autequu Aglaiphon- 
tis arte pi<5tum ; quantum oblecTauit., tot vir- 
tutum , tot artium , tot fapientix diuine fi- 
mulachra,nonhumanainduftria , fed Dei 
manu &: ingenio, in naturae locata efle thea- 
tro. Quantum dele&abantur Demoftratus, 
Metrodorus & Leonides pifcatione ; Hippo- 
lytus, AcTseon, Zephalus venatione?Iucun- 
dius erit,lineaeftu,iine fudore,finemora,fi- 
ne patientia , fine fumptu venari tot anima- 
lia , eorum veftigare ingenia 3 affecTuSj mo- 
res, caliiditatem, temperantiam , fortitudi- 
nem,iuftitiam;in fumma,venari Deu ipfum^ 

■* & ire per omnes 

Terras^ > traBufique maris , cdum^ pro- 
fiundum. 
Ariftoteli nulla iucundior naturar aut artis 
alicuius cognitio fuit, quam ifta animalium 
difquifitio. Quantam in hac voluptatem 
perceperit , ipie praedicat in Volumine de 
Partibus animalium. iEhanus pluris fecit 
hanc notitiam,quam aulam,quam diuitias^ 
quam aueToritatem popularem. Renuntia- 
uit, quod maximum eft , auaritise : omnes 
ipes , quastantifacimus, pro iftavoluptate 
commutauit. Hocconcluditconiilio Com- 
mentarios fuos : CMihi anferum ejr gruum 
migrationes nouifie, & draconum naturas,& 
reliqua hoc Volumine comprehendere,volupe 
eH 5 copiofis ejr locnpletibm hominum annu- 
tnerari, & ex illorum ordine cenfieri, non libet* 
Non tam miror , delectaiTe iElianum prae 
omnibusdiuitijs lftam fpeculationem ani- 
matse fubftantix , quam Ariftotelem pras 
omnibus fpeculationibus fuis, &; vtrumque 
prse omnibus do&rinis. Iile liberalior , non 
folum iucundiorem putauit , fed glorioiio- 
rem. Credesfuperbire, ciim ait: gupdfide 
numero hominum natura fiudiofiorum , inter 
quos ejr Poeufiunt eruditi,ejr Philofiophi inge- 
mo(i, ejr ali/ ficriptores rerum experientia cla- 
ri, etiam ipfie vnm efie cupio ejr enitor , multo 
fiane honeitioreloco,& dignitate maiori,quam 
pro illorum confiliofuturum me confido. Op- 
pianotantopere placuere Commentationes 
iiiae de animalibus &; pifcibus , vt litteris au- 
reis omnes verfus confcriberet : tantopere 
placuere alijs,vt dediifent,vnde fic fcriberet 
cum iniuria auaritiae , quod vltra i£lianum 
mirere, eciam aiiense. 



CAPVT XV, 

T>e fide admirabilium nattirti 

CVriofitatis guftum,&:fcientix dignita- 
tem , certitudo ampliat : conicientia 
enim vanitatis , frangitimpetum admiran- 
tis; &: periculum violat au&oritatem docTri- 
na? .illo etiam nomine,&: placidior ifta natu- 
ree contemplatio, &;dignior, fidem oculo* 
rum fequitur. Nulla certior,nulla expeditiot 
opinionibus , nulla immunior ancipitibus. 
ratiocinationibus. Qusede eiusobiedooc- 
currut,probabiliores iunt &; pauciores^quas 
certiiiimus obtutus dirimit , cuius maius 
momentum eft incerto difcuriii.Securusar- 
biter eft confpeetus. Quantum ifte titulus 
prxftet huic fpeculationi , exemplo expo- 
nam . Vides quanta conturbatio Philoib- 
phorum §L Mathematicorum lit circa cxli 
naturam, quonihilpatentius. Alij folidos 
orbesputant, & alienae abelementaneilen-* 
tije: alij folidos vtiqUe , fed exaquagelatos: 
alijex alia materia denfatos , communi ta* 
men,&:minimeexcellentiori: alij (legi fic 
opinantes ) fpongioik cedentiique fubitan-^ 
tise, fed digeftos per fuas integras fphsras 9 
contrahi $t extendi habiles , quibus tamen 
iniintvereiidera; fic putanteripi plurimi* 
difficultatibus , quas patitur caelorum duri- 
tas: alij elcgantius (forcaiTepiaufibilius,non 
praeoccupato iudicio , atque confentaned 
aliquibusfancl:isPatribus s & multis diligen- 
tibus Philofophis) puriiuma^tenuiffime; & 
peruix credunt &ffe materise 3 pr^cipitibus 
ftellis cedentis , vtifte aer volucribus. Ifta 
controuerfia aeternaerit: nemo ca:lum pro- 
xime vidit , nemo videbir, nemo poterit vi- 
cino afpeclu rem definire. Ita ftandum eft 
indicijs externis ^ ob penuriam contingentis 
euidentise.In animalium tamen narratione, 
licetaliquavulgus contrpuerfaintruferit ar- 
bitro fenfui , paremus non opinioni popula- 
ri,non opinationi. laclatur, An phcenix ilio 
ingenio quo narratur, vere iitin cenfu natu- 
xx. Turbafemper fauit,artifex fabularum ; 
Dodtores dubitarunt. Ratio probabilis reii* 
ftitnonleuibusfundamentisex penu ipfius 
naturse.In hac litenofterobtutus adigendus 
fequefter : qui fi alitem vnicum in vniuerfo 
vidiifet ex cinereiuo recreari contraomnem 
rationem , &: repugnantia: fpeciem , extem- 
plo aiTentiremus. Maiora miracula naturse 
credimtis , & funt : at quia impoifibile eft a 
omnia, quae in vniuerfo patent,vni patuiiTe^ 
cumeiusomnes partes nondumviderimus 
(erat enim necefte cun&os fcrutari priiis an- 
gulos orbis, vt aiTeueretur vnica lfta auis) 
quia etiam funus illud vitale 3 6i casrimoniam 

mo= 



10 



IOANNIS EVSEBII NlEREMBERGIl 



moriendinemohacTenus vidic , nerao fide 
dignus narrauit vidifle quod videri poflet, 
credendum non eft. Etfi nulla ratio contra 
elTec , fatis iam damnauit fenfus , quod ne- 
mini comparet. 

Non mimis improbabile,non miniisin-* 
credibilcex fe eit , aliam auem , non poffc 
quingentos annos,fed quotannis mori &re- 
uiuifccre, & tamen credimus , quiavifum 
e-il.Nequeminus infolenti &: miranda mor- 
te &: naciuitate noitzitziltotlus auicula non 
diutius viuit, quam fiores quarumdam her- 
harum,quarum vefcitur melliginethis mar- 
centibus, ad pinus aut alias proceras arbores 
aduolat,quibus affixa roftro,appenditur cir- 
citerfemeftre,donec defideratej herbae re- 
ftaurantur,quibus rlorcntibusreuiuilciti JE- 
que,opinor,irrationabilis videbiturifta nar- 
ratio , quam phcenicis hiftoria : fides tamen 
fenfuum , auctoritatem dedit dc rationem. 
Viderunt multi 3 teftatifunt maiores omni 
calumnia , Notariorum fide publica multis 
comprobatum eft locis: nec fcmel ipfa auis, 
ftipiti affixa intra cubiculumferuata, poft 
femeftrem mortem rediuiua volitauit.Fran- 
cifcus Hernandez, Medicus primarius Phi- 
lippi II. cuius &: iuffu in America profecTus 
fuit , vt illa noui orbis miraculateftis ocula- 
t.usinquireret j & fcriptis mandaret , fcribit 
in fua Hiftoria manufcripta , dubium id nc- 
mini debere efTe. Nolo nunc examinare , an 
reuera per femeftre illud mortua fit hec auis, 
an foltim fpeciej nam non valde mouit ad- 
miratione:quid admirabilius,quam fufpen- 
diu illud cum vita,&: ieiunium fex menfm? 
. Ad hasc fine dubio incredibiliora de ele- 
phante feruntur , credimus tamen. Si quis, 
rogo,ignaro veritatis narrafTet hasc duo, ele- 
phantenvmmanem beftiam,afpe&u amen- 
tiffirnam &ignauam , inflexilium artuum, 
torpentium crurum, per funem inaerepro- 
tentum decurrere, &c fubire, & faciliiis re- 
gredi ; tum efTe alitem , quas ex vermiculo 
cinereo nafceretur : vtrum proniiis credere- 
tur? Opinoriftudillud nec poffibile putare- 
tur. Ac contra eft , illud veriffimum eft. Vi- 
dittota Roma , & Ilomae totus Orbis. Vicit 
fidem obtucus. Teftes adhuc halpemus Se- 
necam,Dionem,Tranquillum,Pliniura. In 
ifta commentatione animalium , non quod 
credibilius & probabilius videtur, ftatim eft } 
fed quod patentius , illud credendum 6c 
probandum : quod fenfus,non quod opinio 
recipit. Adeo experientia &fenfu conftat 
h<£c doclrina , & ex hoc ( quia non omnia 
omnes experiri &c intueri pofliimus ) fide 
certa: nec enim incertius eft Romam efTe 
quam non vidifti,quam oppidum vbi ha- 
bitas. 



CAPVT XVI 

Admimio nondebet dbftare veriuti 
in effeffiibus naturd. 

Mc etiam contra incredulos iniece- 
iim , qui afleuerantibus magna, aut 
miracula,aut prodigia naturaf, negantperti- 
naciter fidem,&: eosqui fcriptis mandarunr, 
vanitatis infimulant. Non tam magna enar- 
rari continget , quam funt , quam credis, 
quam probafti multarum narrationum, 
quas in Horo, Plinio & M\mo fabulas pu- 
tarunt,euentus,reftaurauit aucToritatem aut 
ijfdem oftenfis, aut fimilibus, aut maiori- 
bus. Nugas putaba* Roma,que, de elephan- 
tibus iacTabantur: tandem credidit tandem 
vidit maiora relatis. Vidit beftiam & cho- 
raulem, &funambulam. Quis, antequani 
facTum eflec, poflibileputaret, fupravnum 
animal a^dificari turrem firmifTimam , plu- 
res protegentem milites,in qua machinse 
multas , &, pr<^ter dudorem , triginta duo 
ftrenuiviri, quicapaciflime pugnarent,inde 
iadantes (quemadmoduminueni in qua^ 
damepiftola Arabica Ariftotelis ad Alexan- 
drum mifsa) lapides machinis propulfandis, 
fagittasjtela venenata, miffilia ardentia? Ad 
ha^c, militesilliarmatierant. Quishoepro- 
babile, quis credibile putaret,donec pacuit^ 
donec veritatem euentus definiret ? AdhuCj 
ciim nihil verius fit ( exfacra Machaba?o- 
rum narratione id conftat) mulci vix credi- 
dere , 6c aflenfum , quem negare aufi non 
funt , excufaretentarunt interpretatione lu- 
dicra. Patentiffima tamen funt Scripturas 
verba, Sc fliffragantur Ariftotelica qu<g vidi, 
Atqui iam credittot miracula , quot vires, 
quot mores fint rudis illius belluas,quid iure 
difcredidit veridico narratoh ? Quis, ante- 
quam videret , crederet , animal alicjuod 
perpetua fufpenfione in aere viuere , in va- 
cuo coire, in vacuo incubare, nidulari, pen- 
dulum dormire? iamfidem reiincredibilis 
manucodiata fecit. Itaquenon probabilita- 
te foliim ftandum eft ; nec omne, quod non 
eft verifimile , putandum cft falfum. Aliud 
eft veriiimile , aliudverum. Poteft verum 
efTe, quod vero non fuit fimile.Fecit maiora 
natura,quam ratio probare folet.In quo ad- 
miranda efTet, fi parefTet pra:fumptionihu- 
manse ? Ideo mirabilis, quiavltraopinio- 
nem ad pompam fe ornauit: fidem geftit 
periclitari , maieftatem fuam vulcu menda- 
cij fuftentat, tandem fidem euentu fuperat. 
Si virtutes, calliditates , &:aftutias humana 
induftria maioresde brutislegerimus,non 
obinde incredibile eft : fed fi lpfa attendas, 
mirabilej fi aucTorem,credibile. Multaad- 

miran- 



HtSTORlJMATVR^ LI& I, 



II 



rniranda furit, <quia operarefpicimus: cefla- 
ret admiratio , fi operantem. Traniibit no- 
uicas in fidem,cum refpectu au£toris.Diuina 
manus hax molirur. Quaedam vis ratione 
fuperior, velut neruus figillaria,ad rationales 
agitat motusj ad maiores humanis. Quare 
non vultu, &: primo afpe&u 6 vericas hic ex~ 
ploranda,fed cum computatione maieftatis 
naturaz,poteftatis Dei.Nec quidquid admi- 
tabile & inopinabile,illud fuipeetum eft:for- 
tafle quod hic impoflibik eredit,ille factum 
vidit. Cumin Academia Regia primo die 
deanimalium hiftoria dicerem, aliqua nar-* 
raui admirandaadmaieftatemnatura*, dif- 
feriii inter alia, fimias quafdam apud Indos 
pecunianumerata foluere pretiuni vini in 
taberna,cuius narrationis ferios laudaui Au- 
ctores : nihilominus non credebant audito- 
res. Cum ecce inueni patronum idoneum: 
cxijt teftis oculatus,qui e nouo orbe aduene* 
x&% } &£ faspe id vidifle afleuerauit, 

CAPVT XVII. 

J$uid de Deo demonflretur ex naturi 
animalmmi 

DEfiderabis fortafle aliquid fenfu non 
iam certius, fed (ublimius , nec intuicu, 
fed demonftrationem , ad notitia£'huius de- 
cus. Certe , cum iniuria Mathematicaru m 
lcientiaru, excellentiores hic demonftratio^ 
nes inuenio, ho mimis cercas,nobiliores,vti- 
liores.Non concludit,omn| trianguli maio- 
rem angulumaiori laterifubcedi:non 3 trian^ 
guli internos angulos duobus rectis adejqua- 
ri:non,ifofcelium trianguloru,qui ad bafim 
funt,angulos inter fe efle 32quales:non,a*qui- 
angulorum trianguloru proportionalia efle 
latera: non, circulum quadrato pariari : non 
totum aflumic maius efle fua parte* Aflurnit 
minima, concludit id quod totum eft.Con- 
cludit Deum efle, magnumefle,potentem, 
fapientem,optimum,in fummaprouidurm 
Oinnocentiflimam,6 felicem curiofitatem 
nofeendi Deum ! Hic paflim occurfabit 
immutabilis, hic patet inuiiibilis , hic pro- 
mulgatur arcanus, Quis,fi ftatuam ligneam 
aut iigillaria moueri videret , &: fimulare 
lmmanos geftus , non ftatim diceret, huma* 
naaliquaarte &c vi latente moueri? Quis 
rationalesyimmo fupra rationem, &conii- 
lium , &: naturam humanam , ratione ca- 
rentium acliones contempla^us , non colli- 
get, aliquam fuperrationalem & fupernatu^ 
ralem vim exagitare? 



CAPVT XVIIL 

De induflrijs animalium, 

Vlde formica: induftrias.Paruuium afu- 
mal, maximse prouidentiae: cuius itim- 
ma diligentia comparat in seftate hibernairx 
annonam. Conftruit horrea , feruandoqua; 
congeflinprascauetindurando ad Solis acftu^ 
ne corrumpatur triticum, recondit mox iic- 
catum* An ignorauit artem efnciendi ne vi- 
refcarit? Capitula granorum corrodit , qua 
vrrtus germinaliserumpit,cuius mutilatione 
infecundafunt.Quis hax docuit?quomodo 
tot induftrias excogitaret amens befti6la 5 (i- 
ne mente aliqua clandeftine dirigente? Mi* 
raris magnam induftriam formicse,qux vin- 
cit neceilitatem ? adhiic mirare aliam 3 quse 
vincitformicse induftriam. Aiotochtlus,fo- 
lertisingenij monftrum,plurimum delecla- 
tur hisanimalcUlis. Inuenitmodum, quo li- 
ne labore,immo cum quietefuaillavene^ 
tur,vt in osconcurratprarda.Cubat fupinus 
informicarumfemitis,caudafuperventrem 
vfque ad os protensa,quae cruftata &rigens 
eft ; venter tamen longiufculis &: tenuiflimis 
veftitus pilis,incommodamviamformicis 
prseftatjiquare per caudam prodedentes j re- 
cl:aincidunt in infidias, c^cibumdeludenti 
hofti vltr6 miniftrant.Quid folertius,quani 
ita quarrere prjedam , vtabipsaquatraturV 
Quid follicitius,qnam fummo otio ,quam 
quiefcendo parare vi6lu ? Quantaalijs ani- 
malibus calliditas ad prouentus vitse,ad pro- 
pulfanda pericUla, ad medicandos morbos, 
adeducandos fcetus^ Adijce,qu6d hazc do- 
clanafcanturfupra humanam felicitatem 3 
nos fine longa difciplina rudiflimi fimus. 
Quis docuit leporem timere canem,6V: non 
ceruum^ cum deformior iit? Quis pullum 
timere miluum,& non pauonem, cum ma- 
iorfit? Quisceruum admonuit, plus valere 
leuitate qua viribus? Quis leonemad vfum 
vnguium inftituit , equum calcium j vt ille 
rtiga fibi confulat, ifti armis,cum maiora ar^ 
mamenta fintcornua? Sifapis,non cafu ita 
fieri dices* Bonafus inutilibus pugnas corni- 
bus multiplici in fe flexu recurrentibus , vc 
offenfionenon vulneret,nouit, prasfidium^ 
quodfronsnegauit,aluum dedifle.Cum fu- 
ga fibi confulit , proluuie citi ventris fimuni 
egerit per longitudinem trium iugeru,cuius 
ardens contaclus exurit infequentes ignis 
inftar. Quis aiotochtlo dixit (cuius nuper 
mentio admirabilis fuit) vires & arma vali- 
diora efle , proiedum fui , atque defenfiua 
armapofleorYeniiuareddere ? Cruftatis 6£ 
duris laminis inftruclum hoc ammal,cum 
opprimitur,colligit fe in globum,atque im- 

petu 



11 



IOANNIS EVSEBII 



petu feconijciens , venatoris pe&us valida 
concuflione dorfi duriilimi',velut faxo pro* 
ieclo contundit , compreffoque exanimac 
fpiritu. Qux viribus deftituuntur, fola arte 
noueruntdefendi. Quid fagaeius calliditate 
perdicis, qux elufura confpe&um aucupis, 
infulco refupina fe operit gleba pedibus ap- 
prehensa. lllud maxime mirandum,imbe- 
cilliora fagacioraefte, aut Cautiora. SaepetU 
mor vel ars vires compenfat.Iftud iure Salo- 
mon Prou. 30,24. miratusdixit : ^uatuor 
fint minima terra , ejr ipfa funt faptentiora 
fapientibm. Tormicx, populm infrmm , qui 
praparat in mefte cibumftbi. Lepufculm, plebs 
' inualida, qui collocat in petra cubile fuum. Re- 
gem locu&a non habet , ejr egreditur, vniuerft 
fer turmas fuas.Stellio mambm nititur,ejrmo- 
ratur in adibm Regls. In minimis maxima 
funt quse miremur. Alte de humilibus Ter- 
tullianus dicitlib. 1. aduerfus Marcionem, 
c. 1 yAd humiliadeftciam. VnmyOpinorJe fe- 
pibm flofulm,non dico de pratis, vna cuiufti- 
bet marls conchula, nondico de Rubro, vnate- 
traonis pennulajaceode pauo,fordidum artifi- 
cem pronuntiabit tibi Creatorem ? At cum & 
animalia irrides minutiora, qua maximm ar- 
tifex deinduHria ingenijs aut viribm amplia- 
uit,fc magnitudinemin mediocritate probari 
docens 3 quemadmodum virtutem in infrmita- 
te,fecundum ApoHolum. lmitare>ftpotes, apis 
ddiftcia,formicaftabula y aranex, retia>bomby* 
cis ftamina:futtineflpotes y itlas ipfas letfuli} 
ejr tegetis tuA beHias,cantharidis venend,mu- 
fca jpicula, culicis ejr tubam ejr lanceam. £)ua- 
lia erunt maiora , cum tam modicis aut iuuaris 
aut Uderis } vt nec in modicis defpicias creato- 
rem ? De pulice iic Auguftinus aitEnarrat. 
in Pfalm.145). Attendat charitas veftra.^uis 
difpofuitmembra pulicis ey culicis, vthabeant 
ordinem fuum^habeant vitam fuam ,haheant 
motum fuum ? Vnam befliolam breuem, minu- 
tifimam confdera , quam volueris. Si confide- 
res ordinemmembroruipftm, ejr animationem 
vita qua mouetur , profefugit mortem, amat 
vitam , appetit voluptates , deuitat moleftias, 
exerit fenfm diuerfos , viget in motu congruo 
fibi. Quis dedit aculeum culici quo fanguinem 
fugat< guhm tenuis fifluk eft qua forbet?^uis 
difpofuit ift al giw fecit iftafExpauefcis in mi- 
nimis, lauda ^^««w.Reftituo me fagacitati 
ad tutelam vitse,ne miraculum naturse fup- 
primam. Hoitzitziltotqtlus exigua auis eft, 
fed incredibiii prouidentia moritur victural 
Proceras arbores quaerit,vbi quo poteft mo- 
do crucingitur. Sufpenditur enim U affigi- 
tur roftro per femeftre,aut ieiuna, aut mor- 
tua, donec vitaliseiusrefloreatannona. In 
ligno putat fe feliciter morituram , vnde re- 
furrefturam.Documentum nobis eft,aftute 
moriendi fxculo in arbore crucis , vnde im- 



NIEREMBERGII 

mortaleserimus, fi mudocrucifixione mdf^ 
tui. At,qux maiorfapientia,quam qua? vin- 
cit fata ? qux artem repent contra morterri 
nulhus illufam aftuna ? Cailiditas illius aui= 
culxpoftuma eft; prxnoicic fe rediuiuam 
fore reuerterite anno : fGitinterim fecurum 
adornare fepulchrum in pinorum cacumi- 
ne,contextum denfo frutice, vbi integra ma- 
neat flne condimentOj vbi beftise non inue- 
niant , vbi volucres carniuorse non videanc, 
vbi abfconditam mortem feruetj in qua fet* 
uatur fua abfcondita vita, 

CAPVT XIX/ 
Tte fimfiiurd dnmdium. 

SI ftrucl:uram animalium,eorum mtmijs 
aptiffimam Sc accommodam, atrendas; 
fupremum,potentiffimu, & fapkntrffimum 
artificem agnofces,qui potuit quidquid vo- 
luit,6£ voluit fummo confiiio. Quid poterat 
exoptare pifcis adnatandum,auisad volan- 
dum, ceruus ad currendtim , leo ad dilace* 
randum,quod non habeant pra? ftantius vo- 
tis.? Suo quodque ariimal donattit amiclu 
opportuno naturar. Volucres alleuiauit plu- 
mis ; pifcesexpediuitfquamis, neplumisauc 
lana induti, grauarentur humore conceptd. 
Armenta,quia fine hoc periculo,protexit pi- 
lis. Infirn^orateftis muniuit,cruftis arma- 
uitjepnchis vallauit. Ad hsecpmnes iftse ve- 
ftes, &: arma,coseua vita; funt: aut fi deteren- 
da 6c decidua, renouanda fine fartoris bene- 
ficio.Onanes preterea fpecla artus,pro cuiuf. 
que indole Sc mole fubtiliffime meditatos. 
Euidentiflime ftudiofamiftam molitionem 
diuina? fapientia^ oftendunt acitlus , &anas 
variegaticapitis , quam Indi vocant yztad- 
zon laiauhqui , quibus inclinatio eit nata- 
re,nonincedere:ideo ijs concefla funt admi- 
randse, fabricas crura , aptiffima humori fu> 
perando , &c ad natationis dumtaxat vfum 
extremo adharrentia corpori. Monftra illa 
iudicares , fi ignorares appetitum aqux. Di- 
cito , vbinam putabis peccaflenaturam , &2 
.cum. negligentia informe aut deforme ali- 
quid operatam? FortafTeinfimillimo mon- 
ftris elephante?At fumma arte narem huius 
inertis afpectu belluae ma,chinata eft. Ani- 
mal hoc terreftre,&; paluftre: fsepe cibos ab 
humore petiturum erat ; at quia, quatenus 
terreftre, refpirationem diucontinereeft im- 
potens,, nec abaquarecefTurum ffotim,pro- 
pternimiam molem ; donatur prolixapro- 
mufcide,vc merfum aquis eleuare ad con- 
trahendum fpintum poftet : veluti vrinato- 
resinftrumento rktoriovfi funt , vt extrin- 
fecus fpiritum detraherent,quamdiuin pro- 
fundo fiderent . Quid fapientius, quam 

quod 



HISTORIfi NATVR.fi LIB;L 



13 



sjtiod liomini fapientia eft, belluse naturam 
elle? Qnidelegantius, quam quod homines 
velutinltrumentum defiderant,id elephan- 
ti membrum efle ? Conueniunt iibi anima- 
liurn artus. Cainelusprolixogutture erigi- 
tur, confentaneo proceritati corporis, vt ad 
pafcua demitti poflet : atne deforme&gra- 
ueonuseflet, fi par moli corporese colium 
efletelephanti, loco illius flexilis & carti- 
laginofa promufcis tribuitur $ qux pro ma- 
nu &caliceefletcibum aut potum fumptu- 
ro. Omne animal conftat architectura ap- 
tiflima indoli. Quot funt in tanta varietate 
conftructiones membrorum , tot miracula 
iiint examinanti caufas. Quotufquifque 
non demirabitur compofitionem hacuat- 
zinifub vberamanticam ex ipsa habentis 
cute, vtprolemeditam ibi geftet &c mul- 
cteat vfqueadquaternos& quinos catulos. 
Meritoifta miramur, immerito, fi miniis 
minora^ Diuinaarsarqualis eft : eamdem 
manumtotdiuerfa opera oftendunt. Non 
niinus admirandum eft , cur magnum ca- 
fwttaurushabeat 5 & paruum camelus in 
maiori corpore , & orbis pifciculus nullum j 
nam aut totuscaputeft,aut totus corpus. 
Cur dentesetiam cornutoselephashabeat, 
&r cephalus nullos : curcenotzquuseollum 
docile circumuoluat,vt immoto corpore 
vndique profpiciat, Sc hyamas inflexile fit: 
cur in peaorecor geftent terreftria,&afellus 
marinus in ventre,&anguesin capite: cur, 
cuin reliqua habeant illud dependente an- 
gulo,pifcibusfitinuerfurn: cur equus foli- 
pes,&bosfiflipes , &C elephas multifidus: 
curauesin viiiuerfum bipedes fint, qusedam 
quadrupedes, quardam apodes , & quasdam 
diueriipedes 2 Caufaz harum &; aliarum di- 
uerfitatum fapientiflima? funti Super om- 
ciamirabiturcontemplator humana^ con- 
ititutionisotfium,vertebrarum , ligamen- 
torum, neruorum, mufculorum, cartilagi- 
num, vifcerumj venarum , arteriarum ordr- 
nem, neceiTitatemjOrricia, atque miran- 
dam alchimise artem, ad conuertendum in 
carnem viuam hominisi carnem pecorum 
mortuam qua vefcimur. Tum artificiofas 
fenfuum offirinas , vt plus in oculo fit 
quod mireris, quam in cado : fed praeomni- 
bus fubtiliflimam vnionem fpiritus&nia- 
terix , & vim illam traducendi corporea fi- 
mulaehra fenfuum in mentem . Qmnia 
tamrotunda > tamquadrata fabricata fiint, 
vt non fit quod adijcias , nec quod fub- 
ducas. Tulliani fermonis gloriafuit,nihil 
addi pofle ; Demofthenici, nihil demi: plu- 
ra tamenillidemi, huic addi poflent. Neu- 
trumadmittunt naturse opera. Voluit Mo- 
mus emendare taurum ,&fub armosfigere 
cornua, vc vaiidiora eflent. Improuide, & 



ftulte : namque non tantum oportuitarma 
fortia efle, fed longiora,vt fecurius &c a lon- . 
ge cedatur. Maximum periculum capitis 
maxime feruandi , praffidiumhumerorum 
tauro fuiflet. Anne tam confulta opera fine 
confilio .fa£ta ? Summa fapientia digefta 
funt, non a fe: nemo fui au&or eft 3 ergo ab 
aliqua fummamente. 

CAPVT XX. 

Vrouidentia Dei circa animalia. Aoitu? 
ettam de ocotochli aflutiL 

POft animalium fabricam ± adijce folli-j 
citam de ipfiscuram. Singula fui guftus 
funt, fiisc indolis. At cui defecit annona? 
Quotannis renouantur nemora, agrivire- 
fcutdiuerfiflimisherbis,fruticibus,arbuftis, 
fructibus, ad quorumdam paftum, aliorum 
pharmacu m, aliorum exultationem. Lon- 
gum hic narrare, quanta oeconomia,quan- 
ta copia , quotartibus parata fint lingulis 
accidentium morborum, Sc quotidiani, fa- 
mis dico, remedia. Memorabo illud, vnde 
maxime Sc ipfa diuina mens 6c ipfius cura 
nofcitur, aftutiam &charitatem ocotochlh 
Necat ceruos , &c ieiunus ipfe confcendit 
in proceram pinum , inde intento vlulatu 
conuocatepulatum alias feras mintfs valen- 
tes Sc innocentiores : hx ftatim accurrunt 
confcia^ figni,acceptant conuiuiu: demum, 
poftquam omhes fatiatx funt praeda aliena^ 
vltimus accedit efurus ipfe ocotochlus.Pefti,; 
fera ifta beftia eft s & iniquiflimi veneni ; at- 
quene, fipriorlibet cadauera, contaminet^ 
& quos vult habere conuiuas necec, fuftinet 
interim famem. ita prouifum eft vnius fera: 
charitate multis, aut inualidis ^aut tardiori- 
busceruoi Adtutelamcuiufquevita! quoc 
inftruxit modis, armis,robore, celeritate,ti- 
more, augurio, aftutia. Aduerfus pericula, 
totum iftum falutis apparatum vincentia^ * 
admonitione publica praf ftruxit. Boiunin- 
go 5 inuincibilis veneni beftia, admonet tin- 
tinnabulo fuoobuios. Priuata eft tanta per- 
niciesinfidijs , nc inftrucla filentio peftis 
atrociiis depopularetur i ita ineuitabile virus 
feipfum publicatione fecit irritum. Apud 
Bengalenfeseft rabidiflimi &c implacabilis 
generis tigris : perfequitur omnes tam con- 
tumaci odio* vt hauigantes pasne per triginta 
leucas infequamr , in obuia quasqUe trux 8C 
atrociflima. Ad remedium periculi,anteam- 
bulonem habet focium aliudanimal , quod 
intento latratu fignificet vicinum malum. 
Non itaque tanta rerum prouifio fine cura- 
tore cft. O quanta mens humana capit pi- 
gnoradluina: memoriie , &C dileclioms, at- 
quefollicitudinis fui l curas enim amor me- 
B , titur- 



IO ANNIS EVSEBII NIEREMBERGll 



titur , cum videat vulgus viuentium tam 
fplendide & fapienter curari.,nectant2e libe- 
ralitatis & coniilij decens putat neglexifle 
Regem , cuius mancipia fic curat 5 oblitum 
ftiiile chariflimi filij , cum fic pro feruis vi- 
gilauerit. Multis pafteribus meliores fumus. 
Ifta demonftrationeipfenos Dominus glo- 
rise arguit, & docet, &: folatur, ciim Matth. 
<j,2j. ait: ^efo/Iiciti fitis^anim& veBrtquid 
manducetis , neque corpori vefiro quid indua- 
mini. Nonneanima plus efi quam efca,& cor- 
pus plus quam -veFtimentum ? Rejpicite vola- 
tilia c&li , quoniam nonferunt, neque metunt y 
neque congregantin horrea : ejr Pater vefier 
cMeflis pafcit i/la. Nonne vos magis pluris 
eHis il/is ? O quanto animas gaudio geftit* 
haxaudiens,haxvidens, adruborem no- 
ftrum/Stoicusaliquisiine huius fideitaex- 
fultat. Quifquises,iniquus seftimator fortis 
humanae, cogita quanta nobis tribuerit Pa- 
rens nofter , quanto velociora aflequamur, 
quam nihil non mortale fit fubi&unoftro 
pofitum. Tot virtutes accepimus, tot artes: 
animum denique , cui nihil non eodem quo 
intendit momento peruium eft , fideribus 
velociorem , quorum poft multa fatcula ru- 
turos curfus antecedit . Ita bene xftima- 
ta naturse 1 indulgentia , confitearis necefle 
eft, in delicijste illifuifle. Ita eft , charifli- 
mos nos habuerunt Dij immortales, ha- 
bentque. 

CAPVT XXI. 

TrwidentU circa homines fer 
animdia. 

AD hax proximecognofcimusexipfis 
brutis prouidentiam erga nos,cum tot 
videamus fubfidio \kx feruire iumenta, ar- 
menta,gteges;, colendoterram, portando 
onera, iuftentando vitam , protegendp cor- 
pus ; alia valetudini , quotquot medicinalia 
iunt; aliadelicijs,alia exemplo,aliafocietati, 
alia cuftodize, omnia admirationi.Iam hinc 
etiam seftimadignitatem tuam dignatione 
diuina , & quantus fis , cognpfce e fummis 
illis quse dedit. A dominatione animalium, 
commendatam video ab ipfo Deo maiefta- 
tem hominis , quem illis dominari voluit: 
cuius fidero & in communibus officijs ex° 
perimur, & in raris aliquando obfequijs mi- 
ramur,ciim maxime eximia virtus reuo- 
cauit priftinam reuerentiam. Quiddomi- 
nantius homine , cuius gratia mori vltrd 
quatrant famulantia animalia, non minori 
quam Erycinas hoftise obfequio. Pifces cpn^ 
ftiterunt iine humoris impedimento , vt di- 
uini viri Andrese Ouiedi palato feruirenr. 
Petro Cauifio, fan&irnonia & eruditio ne 



,admirabiliviro,cupienti,cumlangueretptP- 
ftrata appetitione, efum auicular,cum quaefi- 
ta non reperiretur, vlti 6 venit ad manus per 
feneftram ingrefla, 

1/Ia ter, i/Ia quater per inane cubile perer- 
rans, 

^Ambijt humanas ccena futura manm. 
Iofepho Anchietae aues adumbratofole a- 
dulatse funt. Noui ego cuius prece res mi^ 
randa nuper contigit , hoc nimirum anno 
milleiimo fexcenteiimo vigefimo oftaucv 
Duo ex noftris iter fecerunt : amifit alter 
Breuiarium : voluit retroirequazntum ; ve- 
tuit focius , minime dicens amittendutn* 
cum ecce poft aliquot leucasoccurric canis 
rictu illud aflerens.S.Xauerio effigiem Chri- 
fti crucifixi , quam in mare (edandum mife- 
rat,cancer reftituit.Hoc decus hominiscon^ 
celebrauit Dauid Pfalmo 8 , 6> inquienss 
xJMinuiHi eumpaul) minus ab Angelis^ glorik 
ejr honore coronaHi eum , ejr confiituifii eum 
fuper operd manuum tuarum. OmnU fubimfii 
fubpedibus eius : ouesejr bouesvniuerf^infk^ 
per ejr pecora campi ; volucm cdli , ejr ptfcts 
w^.Narpui folum aliqua animalium ob- 
fequia erga nonnullos fandifllmos viros 
noftrat Societatis 3 immenfum eflet H alips 
memorarem. 

C APVT XXII. 

£hipmodo ex nhm ncttmalibm philofi** 
phandum fit de dwwM. 

IStis itaque demonftrationibus elicitur 9 
nontantum qu6d Deus fit , fed quantus 
fit , &: quod potentiflimus , 8c fapiens, 8c 
optimus. Quemadmodufummo Phydias 
artificio vultum fuum- infixit Minerux , vc 
priiisdiflbluendum eflet totum Diux fimu- 
lachrum , quam audoris deleri poflec effi» 
gies } itadiuina mens notam aliquam fui in 
omni naturafubtiliflimeimpreflit.Periti pi-, 
dores ita ducunt extremas lineas , vt vltra 
aliam innuant form^ partem.Eodem modo 
excellentiores & fupremasnaturasdemiror 
artefac^as 3 vt vltra fe aliam excellentiam , 
aliam natura fuperiorem naturam promit- 
tant. Non per fe vult natura viderij ted in & 9 
autex fe auclorem ad tantum theatrum 
per tot fpec^acula introducit. Contemplator 
naturashocprimuminilla videat, alid nos 
remittere , 6£ quafi geftu 61 digito innuere 
fe maiora.Hoe primum inilla placeat,quod 
nolit in fe placere. Quod omatius, quod ar- 
tificiofius in rebus eft, eft ifta indicatio Nu- 
minis. Cur, quiadmiraturnaturam , non 
fpedabit admirabilius > Imperitorumeir, 
detineri in minoribus Sc paruis. Ciiro Apel— 
les profpedui populari fuas tabulas obijce- 



HISTORIiE" NATYR'4 Ll&fc I| 

ret , plebs optimos colores mirabatur , ve- cliores intelligunt . Prima Dei Scripru- 

ftimentorum fpeciem , calceprum elegan- ra, natura eft: toc litteriS; feuverbis, ii- 

tiam,& quidquid primus afpe&us dabat: ue potius fententijs conftat, quot formse 

ac periti nutum aliquem viuidum , aut funt. Parumerit, &ineruditiPhyfiologij 

iignificationem afte&us^ Itain pulcherri- illas nudas fpe&are , fenfu fuo vacuas , 

mis naturse tabulis imperiti primam taU- & fine fignifieatione; Ad hxt iucundior 



tum fpeciem ofculantur , pentiores non 
nifi reconditum &C arcanum geftum il- 
lum, & fignificationem , qua tacite Nu- 
men infmuat. Ceterum licet in vniuer- 
fum omnianaturseopera , argumenta di- 
uinitatis fint j funt etiam clara diuinx 
mentis senigmata , amentes natura^ In 
hoc tamen atrio animata fubftantia non 



ifte philofophandi modus eft : ficut iucun- 
dius eft Le&ori , fi intelligat , quam fi le- 
gat peregrinam &c ignotamlinguam. Ad- 
ijce,quod ad ipfius naturse cognitionent 
iuuat . Velut enim qui intelligunt quae le- 
gunt, melius,& expeditius,& verius leguntj 
fic quicognofcit fignificationem 6c fenium 
natute , meliris de ipsa iudieabit. Multi 



iigna dumtaxat Dei locauit, fed figilla- Philofophi , quia naturam confiderarunt 
ria exprefliiis &c viuidiiis , quse rationali- fine fuoiignificato,ignoraruntipfam,& plu- 
bus geftibus arguunt ratione fuperiorem nbus vituperandis erroribus peccarunt. Vi- 



ihentem l Quare ciim fitmunus natura- 
lis Philofophi •, vt nonita illi placeatna- 
tura, quin placeat quod naturas } oportec 
in hac praecipua parte eiufdem naturae fe- 
qui guftum * &c per feras venari Deum. 
Euftachius ceruum venatione infecutus, 
inter cornua ferac fimulachrum Chrifti 



derit Empedocles , qui tribuit jplantis &c 
brutis intelle&um ; & Ariftoteles 3 qui seter- 
namillam dixit; &c alij , qui cafu fa&am 
prasfumpferunt: ridiculi, quitantum eon- 
iilium fortunas donum putarunr* Praeterea, 
hanc praecipuam exceptionem curiofitas 
obijcere poteft, hunc folum fcientiae titulum 



cbnfpexit , ad immortalis vitae praedam prcfcribic* Plura finefuo vfu difcere, plus 
inuitannV Non minus in fingulis anima- 4 u ? m «gnorare eft* &C inane, &c futile, &, ve 



lium naturis effigiem quamdam diuinita- 
tis confpicere pofTumus > tacitis ad fe cla- 
moribus auocantis. Deus fan&o lob ma- 
ieftatem fuam ex animalium proprietati^ 
bus arguit , ex proUifione ceruae , lejense, 
ibicum , onagri, rhinocerotis , ftruthionis, 
equi , accipitris , aquilss indole*&; mo- 
ribus oftendit. Tres funt diuinitatis li- 
neamenta : tres func radij inuifibilis l u- 
minis per creata tranilucentes , fumma 
potentia , fumma fapientia , fumma bo- 
nitas : &: haec ipfa vbique pignora ftinc 
prouidentiae» Potentiam copia monftrar* 
fapientiam forma , bonitatem vfus. Ille 
potentior eft , qui plura poteft j prudeh- 
tior , qui meliiis difpofuit ; melibr 4 qiii 
plus prodeft* Quare diuerfitas anima- 
lium , ftruclura &: vtilitas , fuis conftan* 
tem lucibus diuiiiam effigiem adumbra- 



mihi placet , infulfum. Quis autem melior 
rerum vfus , quam cognoicere Deum , mi- 
rari, laudare, continuis iacrificare hymniSj 
&in hoc mundano templo adorare? Qui 
expendic naturas cum interpretatione fua^ 
toc hymnos confeerabic Deo j quoc for- 
masdetniratur,totiaudum facnficijs ho- 
norificabit audorefn. 

CAPV.T XXIII. 
^atio htiw Uifiori*. 



Vare"nori credo fuperfluiim aut fru- 
_ftrarieum iftudopusab omnibus vide- 
ri , adhuc poft tot exa&os commentarios 
m. Grsecis , Latinis, & barbaris j poft dili- 
gentiam Ariftotelis 3 curiofitatem iEliani 3 
bant. His itaque confecro fpecuiationi- ftudia Plinij , poft anonymum Arabem &c 
bus totam hanc animalium do&rinam. Elcarfinu ExrecentibusquoqueaccuratiA 
Neque enim placet ignauiter philofopha- fima plurium docl:iirimorum Medicorum 
ri , mechanice 5 vt iic dixerim , compin- diligentia & vtilibus laboribus ' fruimur^ 
gendo foliim hiftorias $c mores anima^ opinionis prsemio paribus* quoshxcPhi- 
lium , velu.t paxillos auc lateres j fed lofophia merit6 occupaiiit i practipiendo 
confiderando j & fublime aliquid expri* iftam gloriamalijs Philofophis^ Theolo- 
mehdo* Non eft magnae eruditionis , na- gis, ex quibus tamen Alberto Magno &£ 
turse vultum videre , fed fenfum agno- Vincentio Burgundio aliquain laudem de^ 



fcere .• tantum intereft inter vnum dc 

dlterum philofophandi modun> , quan- 

- tum interriegere 8c intelligere* Nec iu- 

curidum , nec magna dodrina eft , ver- 



bet* Nec fuperuacanea semulatio erit la- 
bor alterius Theologi» Caufabatur >Elia- 
nus , fatisfaclurus curiofis , fe notia ani- 
malia facere impotentem } fat fuifle, ex 



ba Latina legere , fi non intelligas. Fe- prifcis noua narrafle. Nolo ita excufarh 
minx &c pueri ea legunt dumtaxat , do- vcmmque , vt fpero , inuenies * & no^ 

B a. ) ua 



16 IOAN.EVSEBII NIEREMBERGII HIST.NAT» LIB.L 



ua animalia , & ex prifcis n»oua * 

— — iWuS^S «w 
&0c. 



0w;7w nondum 



£x Ioue mortales cognofcimm^ occulit ille 
plurima.dumltbttumfuerit^quatradet, .-- 
Ifhai Arati fententiam euentus probauit. 
Numquam ita patuit natura , vt hodie. 
Tantiim dimidius vultusantiquis eft vifus, 
& velut ex obliquo refpe&us } nunc inte- 
grafacies , &exdirecto oftenditur. Cum 
nouoorbe noua fpeclacula exhibuit, & fe 
aut alteram , aut diuerfam. Nemo inte- 
gram ha&enus contemplatus eft. Quare 
neceftarius labor erat , ditiorem aJiquomo- 
do hiftoriam integrioris fiue fecundas na- 
turae ordinare, vt nonnihil fupplerentur ple- 
niftimasaliorum narrationes,mutilas tamen 
non leuibus fui infticuti membris. 

Praemittam , ne ifte Tra&atus acephalus 
iit , aliqua ad'notitiam gradus fenfitiui fpe- 
cliantia, ab aliis Au&oribus negleCta , ciim 
pertineant maxime ad iacegram naetho» 



dum huius Philo'fophia% Laxo fpatian pof- 
fem calamo , abftineo tamen multis , ne 
morennijs qua^alij inculcarunt. Curabo 
noua diflerere , aut noue , & fupplere all- 
qua praetermiffa : non tamen omnia pof- 
lum , nec promitto •, fateritplura adijcere 
plurimis. Exordio uaque altius petito , in 
animalis definitione excludam ab hoc cen- 
fu , quae prifci fenfu immd mente dona- 
runt, maxime caelos , quorum naturam 
oportet perfpe&am habere adnotitiam na, 
turs fentientis , num aliquis gra^us medius 
fit inter nutritionem & fenfationem , tum 
etiam ad caufas & originem animalium de- 
finiendam. Hicopusfuitparumper morari 
ab ipfis mundi natalitijs , quorum confide- 
ratio iuuibit ad locupleciorem cognitio- 
nem naturas , maxime gradus fentiendi, 
nec leuiter ad animalvum Indicorum nar- 
rationem. Ambiguum enim eft,quo pa- 
clopoft diluiiium Noegenitain nouo illo 
orbe , qui velut deportatus , a commereio 
naturas antiquae aberat j num a carlo genita, 
num aterra& aqua iteratd produ&a , repe- 
titione primae fotrnationis* autqua ai» vifc 
iliuc tranfue&a. 




lOAN- 



i7 



IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 



EX SOCIETATE IESV 

HISTORI^ NATVRjE 

LIBER SECVNDVS* 




CAPVT PRIMVM. 

De varietate animalium , & quid 
fit animal 

fVsrc accedo adpropofi- 
^tumopus. Extollam in 
\ hoC Volumine anathe- 
Jma diuinas omnipoten- 
f tia? , per tot animalium 
7 formas & fpecies luden- 
r ,J> ti:nec minus fe oftenfcan- 
tiex diuerfitatej quam ex multitudine, cum 
noftris maxime^ faeculis noua animalia in- 
lienta,diuet(iuima^prifcis fint. Amplitudi- 
nem tantse virtutis libertas oftendit» Fecit 
Deusquantu voluit, fecit quomodo voluit 4 
Fortafle maius eft fecifle ita dirferentia^ 
quam multa*. nam plura fecit,dum eade to- 
ties diuerfa. Plures diftin&iones funv quam 
diftinc"ta; fiquidem vnumquodque a cun£tis 
tnulta; differentia; difcernunt.Oftendit diui* 
na omnipotentia, poftqua tot fecerit, pofle 
feciffe plura- dum facr.a a pluribus diftingui 
poffent,cum fuperent dirFerentiasfa&a.Nec 
aliter,quam in axlificijs imperfedtis extrema 
murorum , lapidum laterumque partibus 
denticulatim eXertis inasqualia * oftendunt 
fupereffe adhuc continuandum illa parte x- 
dificium,atque ipfumpofleartificem proce- 
dere .• ita tot animalium mirae &: innumeras 
diuerfitates,inexhauftam,poft tantam mul- 
titudinem , diuinam potentiam monftrant, 
& muitiplicare potuifle tam muka,& perfi- 
cere tam perfe&a. Ifta enim indicatio alio - 
rum operum non debetur imperfeotioni fa- 
&orum,vt in fabricis vfu venit: ex perfe&io- 
ne potius efi Tanta eft confummatio diui- 
norum operum , vt vltra fe commendent 
opificem, & fidem faciant ad plura,ad om- 
nia. Facietomnia, qui talia fecit ; faciet 
quodcumque libeat, quialiqua potuitface*- 
re quomodocumque libuit.Sed & iftud ma- 
ximum opus diuinse omnipotentias puto, 
operibus limitatis potuifle oftendere fe illi- 
mitatam, 

Defcendam ad fingulariaanimalium dif- 
ficilia, poftquam oftendero, in quibus ipfa a 



iibri animalibus diftent 3 & inter fe confpi- 
rent. Quae non fint animalia , decernet id 
quod animal eft.Hoc nomine fignifico cor- 
pusanimatum, fenfu prseditum. An aliquid 
animatumfitexpersalicuiusfenfus,celebrior 
olim quseftio fuit &; controuerfa,fautoribus 
Stoicis negantibus vitam & r animam ftirpi- 
bus. Stoicis arrifitalicubiTertullianus, 8c 
alij Patres ; atque,vtvidetur,diuinus Philo- 
fophus Moyfes maxime fauit , aufpicatus 
vkx &: animse nomen in folis animalibus, 
neutrius mentione facta in plantarum pro- 
creat^K. Solumin quartodie, fentienti 
primse naturae dicato , ccepit ifta vox anima 
n/iuens audiri. Deinde etiam animalibus 
dumtaxattributa.Fortaflealiquandoad hec 
redibimus : nunc fatisper fenfom a plantis 
diftinguentur animalia,neque abundat pro 
genere particula corpus ammatum, propter 
reuerentiam eorum , qui plantas dicunt ani- 
matas ,licet non animalia. 

capvt it. 

*An mundm-fit animah 

IAm difcutiam , an animalia fint , qu& a 
pluribus hoc titulo aut infamantur , aut 
honorantur. Ridicula primum narrabo po^ 
tiusquam difputabo,indignafunt delibera- 
tione* Stoiei iuftitiam,fortitudinem ,ceteraf- 
que virtutes, vitia,& affedus otanes yanima- 
lia dixerunt. Proquanta animalium millia 
angufti^ noftricordis caperenu Quis huma- 
nas libidines ntimerabit ? Satis hoc reiecic 
Seneca^quamuis de Stoica difciplina meri- 
tus ; nec in ridenda difputatiuncula decinc- 
ri opus eft. 2{on enim tantwrtjnqmt Epifto- 
la 1 1 3 .virtutes animalia erunt,fihoc reciptur^ 
fed ofpfita quoque i/lis vitia :) & affeEtm^ tam~ 
quam ira, timorJutfus,fuJpieio. Vltra resijia 
frocedet. omnes fententi&> omnes cogitationes 
animalia erunt : quodnullomodo recipiendum 
efi. Non enim quidquid ab hominefit^homo efii 
luHitia quid efi?inquit.Animus quodammodo 
fehabens.ltaque fi animus animalefi,& iufii^ 
tia. Minime , hac enim habitm ammi elt, cjf* 
qu&damvis. idemanimus in varias figuras 
B 3 con- 



18 IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 

conuertitur$ nontoties animal aliudefi^quo- ejrnonetiamper gufium. Vnde enm a De# 

ties aliudfacit :±nec illud quod fit ab animo, amputare } aut vllum^vt femel dicam,fenfum, 

animal ef. Si iufiitia animal ett 3 fi fortitudo, es~i plane non probabile. Plures enim habens 

ficetera virtutes : vtrum definunt animalia fenfm^ismeliusvteturhomofummagis opor- 

efie fubinde , ac rurfm incipiunt , an femper teat 3 vt dicebat Carneades , cum omnibmqui 

funtf Definere virtutes non pofiunt:ergo mul- funt quinque fenfibm , alios quoque plures e% 

ta animalia ,imb innumerabilia in hoc animo tribuere , vt pofiit res plures apprehendere-, 

verfantur. 2{onfunt , inquit, multa : quia ex non autem quinque auferre. Dicendum efi er~ 

vno religata funt , ejrpartes vnim ac membra go, Deum habere aliquem gufium^ejr per eum 

funt . Talem ergo faciem animi nobis proponi* dpprehendere ea qu& funt gufiabilia: fed fi per 

mm , quaiis esJ hydra , multa habemis capita t gufium apprehendit , etiam amarore afficitur 

quorum vnumquodque per fepugnet, per fe ejrdukedine . Dulcedine autem & amarore 

noceat. Atqui nullum ex illis capitibm animal affeftm\ aliquibm deleBabitur, ejr offendetur* 

eH fed animalis capuuceterum ipfa vnum ani- x^dliquibm autem offenfm , erit etiam capax 

mai efi. 2{emo in chim&ra leonern efie animal molefiia & mutationis in deterius. quodfi ita 

dixit aut draconem:h& partes erant eimipartes efi, in eum quoqne cadit interitm. guamobrem 

non funt animdia. \i funt dij , in eos cadit interitm 3 non funt ergo 

Deliriu m quoque Valentinianoru m , (x- dtj.Et fiefi quidem Dem>eB animal.Si efi ani- 

cula conftituentium animalia, maximi Ec- mal y fentit etiam y animal enim a non animals 

clefiaftici auelores refutarunt, Irenaeus,Ter- non aliquo alio differt > quam eo quod eslfen- 

tulliairius, Epiphanius. At folemnis antiquo- tire. Si autem fentit.ejr audit,& videt^ejrodo* 

rum exiftimatio fuit, mundum animal eife* ratur^ejr tangit. guodfiita efi./unt qu&dam 

ita fere omnes probarunt prifci, nifi pemo- m imo quoque fenfu qu& ipfum fibi familiari- 

crici &: Epicuri fa&io , qui inane wfomos tmeconiungunt ejr alienant : vt in vifu qui- 

introduxerunt j ijdem exanimeniwcerunt dem , qu& cum eo habent fymmetriam ac pro* 

mundum ; neque prouidentia , fed natura, portionem 3 ejr nonaliter, in auditu autem vo- 

biuta adminiftrari. At,qui prouidum Deum ccs modulat& ac numerof&^ ejr non qu& aliter 

voluerunt,animal fecerunt,procorporeap- fehabent: fimiliter autemii ialijs quoque fenfi- 

pendentes vniuerfum, cui inelTet, d^uod viui- bm. guodfiita efifjfcftt qu&dam Deomoleliat 

ficaret & regeret diuina mens , non aliter & fi funt aliqua Deomolefia , exifiitDemin 

quam mens bumana corpufculum fuum 'mutationeadidquodefi deterim y quamobrem 

gubernat arcana praefentique virtute. Pras- exifiit etiain interitu. Haftenus Empiricus. 
ientiam illam NUminis fingulis rebus inti- 

mam , iine animatione non capiebant. Hi C A P V T III. 

diuinanmmeniitatis priuilegium ignorantes , \-j t r 

aberrarunt. Si Deus aut mundus animal eft, A»dngeh>phnU@r tlmcnUjtnt 

fenfu praeditus eft. Senfus ad cxccrna eft: ammalta. 

prseter mundum nihil eft. Prasterea , non .. A 

quod rebus infit Deus , eas eum putes ani- TTaque licet fuprema illa mens rebus in- 

mare ,aut effecorpusdiuinum. Animse eft, Xfic , non tamen animat diuinitate fua\ 

cum corpore &: per corpus affici. Vulnerato Plata prseter communem animationem 

tuo brachio , concutitur anima tua , dolet, mundi introduxit quatuor generaimmorta- 

gemit ; alteratis fpiritibus corrupto fahguine, lium animalium:vnumc^leftium a hiscorpus 

exundanti bili languet, triftatu,r,deficit,im6 agglutinauit igneum &: rotundum; alterum 

definit. Deus immutabilis eft, indemnis. volucre &aeri-vagum 3 tertium aquatile^ 

Turbentur maria,cadum parturiat fulmina, vltimum terrenum, terra ipfa viclitahs. Ifta 

concutianturvrbes, corrumpantur omnia j difceptatio,AndaEmones&Angelicorporei 

idem eft, vnus, fecurus. Adijce , ex diuina iint, licet quondam valida & frequens, iam 

pra^fentia,agitatione & gubernatione reru m antiquata eft. -Puros fpiritus agnofcimus &C 

non fuaderi animationem ; nam nec anima credimus. Empedoclem inter delirantes ac- 

anima^ eft , nec fpiritus alio informatur : at cenfeo : non foliim animalia plantas difle^ 

Deus non miniis aiTiftit, non minus intimus rtiit , fed intelle6tu eas exornauit. Fuerunc 

eft, non miniis gubernat, fuftinet,conferuat qui elementa eciam animata dixerunt , in 

immediate fpintus & animas noftras, quam quibusOly mpiodorus Platonicusj& Orige- 

corpora. non informat lllas , ergo nec ifta. nesinfuper&: iEgyptij per fexus diftinxe- 

Plura Empiricus cogit contra animationem ,runr. Aerem marem iudicarunt,qua ventus 

Dei. Omne enimammal ex participatione fen- eft; femina, qua nebulofus & iners.Aquam 

fminteliigitur animal.Si autem fentiunt^ama- virilem vocarunt mare,muliebrem omnem 

rore afficiunturejr dulcedine - ? non enim per aliam.Ignem dixerunt maiculum,quaardec 

alium quidem fenfum apprehendunt fenfitia^ ftamma;& feminam, qua lucet innoxius 

1 taclu, 



MISTORIJB NATVRiS L1B.IL 

fea&u. Terram fortiorem marem appella- ueniesapud Nicephofumlib.17.fua? Hifto- 
runt, faxa, cautefquejfemineum fexum pu- riae ) adhuc libere difputarunt % dubitarunc» 
tarunt iftara partutiencem fegetes^&cracta- S.Thomas ad fidem non pertinere fcripfit, 
biiem adculturam. At,quid mimm anima- nec improbauit Aduerfusgentiles:benignus 
lia? & rationalia dicerent , quat deos adora- enim fuit Ariftoteli , cuius reuerentia non- 
runc. Orpheus terram infarcijtPlutone &; nulla aut afTeruit, aut tolerauic.Forcaflis ii 
Proferpina viuificantibus , aquam Oceano aliqua miniis certa tantus vir dilTertiit ali- 
6c Tethide , aerem -Ioue &c Iunone, ignem quando, culpa Ariftoceles fukjfiue quia ipfe 
Phanete &c Aurora. Vt caceam, quantum errauit, iiue quia interpretes e Graeco erra- 
illi licuiifet in fublimium animabus coniu^ *unt. Sub S.Thomas ftatim morcem,& pau- 
ganci Eribromum , Perichthonium , Am- 16 ante, Parifienfes in fuis Articulis damna- 
phietum , Sebafium , BaiTareum , Trieceri- nmt. Ariftotelicas opinionis tucores: nihi|o r 
cum, Lyfium, Silenum, J3acchum,totidftm rniniis fub noftrum faxulum Paulus Ricius 
Pieridum fponfos* faitidiosedifferUit, &'aflertiit. Verumqui- 

dam errores feliciftimi funt , quia quadarri 
CAPVT IV ca^careuerentiaantiquitatiscoluntur: mul- 

_ tos fuftentat fui originis obliuio , harc vetu- 
An c&li fint ammalia» ftati debetur, MaximosafTercores cseloruna 

animatio obtinuit, fedpeccantes Phiiofo- 
Ecerum Ariftoceles imis iftis , 6c com- phicis principijs. Infpiciamus aufpicia hufus 
mixcis intra fphseram lunarem nacu- opinionis, inueniemus errorem: facis hoc 
ris, negauicfpiricumaliqueminefle. Noluic refucacioni , quid cercum ex errore prsefu- 
vniuerfum per omnes fuas partesanimatum, mes? Immo mueniemus errores , adde no- 
nequefenfu , neque mente, nequeratione ftr«eFidei palamadueribs. Cados prifci ani- 
prcdirum, neque a prouidencia tempera- macos ftatuerunc , quia Deos putarunt, 2c 
tum. Cadeftibusquidem hax omnia adefTe, ipfum fummum Deum,magnum quoddam 
quodorbfbuscontineantur animatis,&anu animal : contra Hebrsei Dtos crediderunt, 
malibus ; ordinem autem terreftribus per quiaanimatos. Deleuit Ioiias adolentes in- 
accidens, non per ie , aut caufsa antegreisa,, cenfum Soli , Lunse , duodecim iignis , Sc 
contingere. Piaufibilior ifta animatio cado- omni miiitise cadi , quam antea Reges & If- 
rumfuit,quamomnes,Philofophifaltem, rael & Iuda adorauerunt , prsefertim Ma-r 
acceptarunt, nifi,vt nuper memini * aliquis naiTes * dedicatione ararum in ipfo templo 
Epicurus, aut Democntus ; & tenacius Ana- Dei. Vtriufque Regni exitium ifta fuperfti- 
xagoras,qui qubd mailetexanimariquam tio meruit. Et apud Ieiemiam placenta & 
animare cados , ei contradicens occifus fuita libamina oblata funt Regina: ceh,Lunae pu- 
Theophraftus autem Philofophi nome de- ta. Itaque & filia & mater idololatna^ hasc 
negauic neganti cadis animam. Hebrasosin prgefumptio fuit. nec Chriftianis pepercit. 
eadem exiftimatione cum Periparecicis &. Manichad idem cum ethnicis Sc Hebrasis 
Piaconicis cenfuifle , Calcidius adhuc eth^ reputances, eadem fuperftitione puniti funt. 
nicus fcribit.Cabalifta: lkiea fuam viridem, Ignari autem Philofophi immeniicacis Dei, 
fiue vltimi fuam Midah, fiue Cheter Elion, vbi prouidentiam pofuerunc , animam diui- 
animam casii crediderunt , fi credirhus Ar- nara addiderunt ; quafiiners diuinitas iine 
changeloBurgonouenfi.PrimisEcclefi^Pa- mole fuiflec. Ariftoceles prasfercim aftuce 
tribus problema fuiiTe , Pamphilus Martyr Confixitcaslos accommodatifTimos menda- 
teftaturmam & Origenes defendit,Ambro- cio.fuo de asternitate mundi ; ideo &c incor- 
fius fequitur, Auguftinus aliquando dubitat, ruptibiles dixit,& fublimis alicuius effentiar, 
Hieronymus conftanter non horruit.Tatia- & credidic animalia immorcalia . Ac cuius 
nus non propterea notatur.Plus quam quin- tande fuggeftio fueric, non modo error,fed 
gencis annis difcepcacum libere , vfque ad fuperfticio, aucinfidelitas : qualem expecla- 
vniuerfalem Quincam Synodum earum bis vericacem ? Ignoranciaimmenfitatisdi- 
quse Conftantinopoli coacliae funt , Secun- uinas , & prsefumptio aeternitatis mundanar, 
dam Agapeti &c Iuftinianiseuo^quas cenfura caelos neceflario animatos & incorruptibiles 
ita Ongeniftasperculit ; Si quis dicit >c£lum y introduxerunt. Sorores ifta: opiniones funt, 
& Solem,& Lmam, & ftellas, & aquas qu& nihil tamen verum aliqua vanitas cogit. De- 
fupracalos funt , animatas^ quafdam efe & inde,veneratio quxdam Peripateticas do- 
matenales virtutes ydnathemaftt. quamuis Sc clrinae, cselorum animationem , parum ne~ 
pridem Irenaeus atque Epiphaniusidem in ceiTariam vifam , tranftulit ad affiftentiam 
Marcofijs damnarint. Scholaftici camen Intelligentiarum,incorruptionem fuftenta- 
ignan Conrtantinopolitani Canonis (exci- uit. Iftud,quia fine vllo inconuenienti vide- 
dit enim aConcilij cetero Volumine,,fed in^ batur } illud, quia fine magno , atque etiam 

B 4 vt 



10 , lOANttlS EVSEBII NTEREMBERGll 

vt cum honore defererecur. In hac parce 

Ariftoteles* Micius gubernacula cadorum C APVT V< 

per Intelligcntiasinterpretaci funt,Albertus 

Magnus , aequiuocas permiccens quafdam ^g motiom C&lorum. 

anivuas ;& D.Thomas , vciqueeciam Ma-* 

gnuSjaltiftentes fufhciens mentes. Au&or "X TEfcioquidcaufari pomSjnifi ordinem 

hbri de Caufis vtrafque coniugauit. Sed &C l\l vniuerfi, vc fuperiora per inferiora re-» 

Trallhnus & formam motricemj& Intelli- gantur , &; connexionem fuperioris & imi 

gentiam alfiftentem. Minor fane debeba- mundi.Vtiquenatursefuperioresgubernenc 

tur reuerentia opinioni tanca perfidia geni* inferiora,fed habeant inferiora fuas naturas. 

t#,ad cuius afTercionem folus error 1 m pulit. Ac quam egregias dabimus cadis,fi fe concU 

Ablcgaco errore } animacio mentium ne- tare non eft, quod vel calculus pendens ha^ 

ceflaria noneft > quare nec afliftentia. Da bebic ? Plane ex fe corpidam nacuram &: 

Deum prouidum , daimmenfum , & colle oriofam largimur. Sacis fuperiora admJni- 

aftris animam > exxquabis terrae , campisj itranc^ifta inferiora dum curanc,dum cufto- 

omnia ex sequo iine animatione diuinus vi- diunc fingulos homines , dum eonferuanc 

gor agitabit» fingulas fpecies rerum, de quo alibi difleriiu 

— CdlutH, & terram 3 campoffc tU SatisinhoGconnexiomundorumconftabie 

quentes, fenfibilis & intellectualis. Bitit minus>refpU 

Lucentem^ globum Lun&tfitanla^ dtfrat ce hOmmemmodus eft vniuerfae fu bftantia^ 

Spiritm intns alit, totamfc infufa fer artus nexus vtriufque mundi. Non opus eft ani- 

(JMens agitat molem , & magno Je corpori mabus cadeftibus , nec Intelligentijs , vt finc 

mifcet. vicariaz naturarumj fed Intelbgentijs foliim 

Mifcet quidem , fed immixtus ; fibi vtiqUe vt profpicianc nacuxis , non vt fiot j non vc 

feque fubfillens, nulla corporis arfe&us con- fuppleanc, fed vt ferttentjContineant. 

tagione,nec commercio. Anne Deo contra- Dices , tantam cadorum molem fine va> 

cTaeftLuna-tenusdominatio naturse , qua lentiflimavi alicuius ediciffimse & fuper- 

fua cuique rei committit officia propria? mundialis eflenrias cicari non pofle. Cob- 

Saxa fineducTore , fine afliftente , fine ani- trouerfum eft deccjlorum natura &excurfu, 

mante fpiritu , fciunt viam terrar , & ipfam Demus nunc cejos omnino,quales feruntur, 

quarruntfineerroredilapfa. Quando ignis folidiflimos, ineorrupribiles ', & omni fUa 

fublime iter ignorauir^ etiam fine inrelletfUj mole & parce circummouendos ; nihil faci- 

auc infidente,auc comicance? Flumina mare lius effec moueri,nihil habilius ia&acui.Nam 

repetunc fine psedagogo , praca flores pin- quicaclos incorruptibilespraedicanr^non di- 

gunt, diftinguunt colores ; arbores circulant cent graues. Ifta qualitas rerum pereuntium 

poma & frudus , animalia migraciones fuas & imarum eft. S\ graues non ftmt,quid refi- 

difponunc, aftucias moliunturj 8z ramen ftecpropeHenti?AtvbinuUamvidesrefften- 

amentia func ifta,illa inanima. Toc miran- tiam, cut ingences & psene diuinas Vires pr^- 

dainferior nacura fine magiftro facic , cur paras. 3 Annecredes fatigationem, vbi nuilus 

terris rudiores fingimus caelos? O ignauiffi- labor eft?Labor non eft,vbinon eft difficul- 

mam molem,fi (e verti nefcic,cum fciac api- tas: difficulcas non eft , vbi nec reniliis. Ad 

cula volare eciam onerata,fciac laborare,or- hsec, nulla pronior , nulla facilior commo- 

dinare fauos, occupare necl:are « Gur, fi ter- tio,quam circularis , & corporis penduli & 

reftribus munia fua & motus funt natura, volubilis. Non inuenitur in fpacio eius cur- 

caelis non eric ? Non. cocumoccuparunt fus,qu6dperuadencirefiftac ; namtotumin- 

Deum terreftria , fupereft diuinicatis etiam teruallum corpus peruadens occurjat, nec 

in cselos ipfos fine vicarioalio quam nacura. extra it. Perinde fine impedimento ,ac fi 

Quem conftituit alium fuper terram ?aut perinaneexcurrerec, vbimocusfine magno 

quem pofuicfuper orbem quem fabricacus impulfu maximus erit,& citiilimus libero 

eft?Nempe exsequo terrje cselique procura- campo. Adijce,quod hjec corpora circularia 

tionem agnouic Elin. Anne non parerecdi- fufpen(a non conuoluuntur ijfdem penitus 

uinse potentise fponcanea volubilitas cseli? lineisorbicularibus;nectam exacTe,vcom- 

fi parec , fi poteitfieri, curnon facTumefl:? nino &ad infallibilem amuflim in eodem 

Vnde colligimus contrarium ? Quid aliud fpaciogyrencur,quincanc]fper varienc: qua- 

fuifler, ficxli vltro &: intimaiiiLlinacione propcer verberacione circumflui acris mo- 

mouerentur , quemadmodum omnis na- rantur , tum & ipsa grauitate fua. Nullum 

tura mouctur? iftorum obftaculum in cadis eft : non enim 

variantur,nec minimum c fui praefcriptione 
fitus i non grauicanc. Quid ergo obftat fa- 
cilitati motus .> Itaque duplici capice caeli 

con- 



HISTORIi£ ;K : ATVRifi LIB, IL %% 

concitatiofinc"multavi,finefatigationeeriC} Concurrentibusenimoppofitisinipulfibus* 

& quia fme impedimento, & quia fine gra- fiet vt motus diuerfus fit,quam fi ab alteru- 

uirate, id eft,fme intrinfeco , nec extrjnfeco tro foliim, non quod duplex.Ita qui in naui 

renifu. Quid reftat ? moles illaingens? Da dilabehte progredicur , nondupliciter mo- 

duplo maiorem magnitudinem , non dico uetur , fed diuerse quam fi in folido & m* 

fme grauicate , fed cum minore quam for- do. Vedio nauis , & progreflio hominis, 

micae lit. Da, non dico in vacuo, fed in ex- efficit vt diuerse locu m acquirat , quam fi 

pedito: vna formica mouebit. Quid refert folum veheretur , aut folum progrederetur 5 

infinita moles fit, fi iine vllo pondere? Ad^ ihd re ipsa vnus tantiim motus eft. Adijce^ 

huc amplius cenfeo,licet exordio fui motus qudd licet contrarias motiones,niii oppofid 

extrinfeca excitatio cadeftibus neceffaria impetus nonagent* At vtimpetum impri- 

fuiilet, atfemei incitatum primum mobile mat vnum corpus alij , non fufficit fdcietas 

irrequiete moueretur, vt poffet iam dormire &vicinitas,id eft contiguitas ; fed irapulfione, 

fua illa Intelligentiaj fun&a eiTet officio* Vi- fed occurfu eft opus. Nulla moles aiteram 
demusrotasahquasinpendulo, fitantifper ' impellere valer, quin fe etiam eodem verfus 

femel contingas , diu ipfas folas volui , licet impellat , & illo nonmhil pergac quo pellit. 

grauefcant , donec domet grauitas naturalis Ergo pellens, vt impellat alterum , fedem 

impulfum. Atcadeftem globumnullagra- .mutaredebet,fiue tueri. Hoc addiderim 

iiitas iiftet,nullum infe impedimentum ha- propter repercuflionem forcaiTe,cum paries 

bec , nulla ei repugnabit inclinatio natura?* cscfus reddit pilam: at prima impuliio mini- 

Etenim nemo pafliua habilitatem & prom- me eft,quin feipfum impellens lllorfum rau* 

ptitudinem motionis fideribus negauit : tet. Quisautemdixit,c2elumvltimum mu»- 

quare non inuenies caufam quietis, fi femel tare fitum? Mutaret &; mundus. Solum cir~ 

dederis motus. Perpetua commotio erit , fi cularis motio in eodem omnino fpatio con- 

ahquando. v ceditur fphaeriso Ergo cum necefTe fit, vt qui 

concitat impulfu fuo alium,mutet item fpa? 

CAPVT VI. tium,cadumextremumaliosnonimpelletj 

nonenimdifcedit vel tantillum e fuafede 

^(onfunt duo motmin cdis. in eodem immobilefpacio commotum.Ad- 

huc ex natura impulfionis iftud expediam, 

COntrarij cadorum motus impoflibiles Omnis ratio impuisus inter corpora , con- 

videntur : ne iftud obtendas ad vanjtat tentio locorum eft: nemo impelht,quin oc- 

temanimarum casleftium , aut neceflitatem currac. Penetratio impoflibilis mpli , facic 

Intelligentiarum. Nullum corpus fimplex vtvale^iofinfirmioremiacl:ecelocofuo,vt 

binasmotiones excipit diuerfas ; aliud enim i p f a occUpet. Ergo fi vnum cadum pellit al- 

eft , moueri a duobus impulfibus contrarijsj terum,fedem alterius appetit,aut partem fe~ 

aliud , per duos contrarios motus. Hoc tam dis. At vnumquodque contentum non ne~ 

arduumeft, quamfimulin duobus eflelo- gabisfua fede , ergoalijsnullum infenfum 

cis. Nullum corpus nifi vnum locum para- erit, nullum inquietabit aliud. Incomnft?^ 

refibipoteft, nullum nifi invno.locoefTe. dum exemplum iadatur nauis inueipKis 

Motus localis quid eft, nifi eomparatio loci ho mines v 8c rotx conuoluentis forrfllcam 

noui? Quare vt diftinguantur motus , loci infidentemmam &: hic impulfio eft,& qux- 

diftinguendi funt.Nullum corpus fimul po- dam rixa locorum. Grauitat homo fuper 

teft habqre fimul diftin&os locos ? ergo nec nauim, formica fuper rotam : imprimit ho- 

diftincTos motus. mbgrauitatefuanauiimpulfum, nauisim- 

Dices, eiufdem loci diuerfaracquifitiones pedit refiftentibus item aquis , & tutatur lo-- 

pofle efle. Fateor, fi a diuerfis locis difcedat cum fuum,in ipfumque hominem etiam re- 

mobile : at vt difcedat a diuerfis locis, quod pelHt. Hinc fit vt mutuo impetu & renifa 

neceffarium eft diuerfis conquifitionibus lo- cohxrentibus conuehat hominem nauis. 
ci, deberet fuifle in diuerfis. Hoc impoflibi- 

Ieeft,fuiffealiquandofimulindiuerfislocis: CAPVT VII 
ergoimpoflibiliseftduplexconfecutio eiuf- 

dem loci. Vnde diftinguesiftas acquifitio- Trimum mobile non fotefi rapere 

nes , fi ab vno eodem loco proficifcaris in mferiores orhes. 
aliumeumdemlocum. Cum ijfdem ora, 

nino terminis , a quo proceflit moles , & in A T c^li non onerOii funt,non grauitan£ 

quem acceflit, non poffunt motus diuerfl JLX. vnum fuper alterum , nonfe viciflim 

effe. Beneaucem poteft idem motus a di- , aut deprimunt , aut expellunt 5 icieo nulfa 

uerfis caufis fieri , imo contrarijs. Tunc fo- fphxra rapax aliarum eft. Finge totam cx~ 

lum flet , vc vnus motus fit attemperatior. lorum raolem quieuiffe : anne dices 9 vnum 

, orbem. 



IOANHIS EVSfiBlI NlEREMBEtlGfi 



22 

orbem grauitate intra aut fupra alterum? 
Anvnustuncimpeileret alium? Non affir- 
mabis. Ponito nauem confiftentem t anne 
dices , hominem incUmbentem non effe 
grauem illi > nec depellere fuo ponderCj ip- 
fam6ue nauim non refiftere homini fuften* 
tantem eius onus? Nequaquam,fi velis 
philofopharii ergo ex differentia quietis col- 
liae difcrimen motus» Tum fi inillacado- 
rum pausafolum prima Intelligentia extre- 
mum propulfaret orbettt, nequaquam cete- 
roscoWntos poft fe conuolueret •, tantiim 
enim adhserent , non inhaerent. Quin fi in 
ipsanauialiquideffet quod tantlimadha:- 
reret illi , nec deprimeret aliquo onere , (ed 
fufpenfum omnino effet . Iftud profectd 
non conferret nauis commotiohe fua : re- 
linqueret, vt erat, in fe fubfiftens,in fe fub-. 
latum, quamuiscontiguum. Idedlicetaec 
attiguus tabulis , non vehitur. Hoc palam 
videbis in corporibus ad iatus nauigij iacen- 
tibus.licetiftacontingat, nonve&at, quia 
noneft contentio , vel renifus. Adhserent, 
nonincumbunt. Quid amplius in cadisin- 
uenies , vbi nullum fubfiftitinalio, nullum 
reclinatur, omnes in fe fuftcntati > omnes in 
fe fubleuati. Si per interualla diftarent or- 
bes, nullus vicifiim corriperet poft fe alte- 
rum, quianonfeoffenderent. Quid ergo 
refert , fint vicini , fint commifTi , fi ne- 
que tunc fe offendent? 

C A P V T VIII. 
*De Intelligenttjs cdorum. 

ATque vtoccludam omnes exitus, ob- 
uiam vndequaque lbo } &: caufantem, 
ariimas aut Intelligentias necieffirias e(Te 
nc4 tam ad mocionem cadorum, quantum 
ad diredionem ; 8£ ordinatifftmos illos at- 
que infallibiles errores Planetarum,illas mi- 
rabiles choreas, fme confilio aliquo non fie- 
ri, rogabo , vndecolligatiftud: ex necefTi- 
tate illarum, quianondifcedun?t Solemni- 
bus excurfibus, quia non fortuit6 vagentur? 
Hincne vaticinaris voluntarias effe,a vi ali- 
qua libera , informante aut dirigente ? Ne- 
fcio cur , quianon funt fortuiti, colligas po- 
tiiis voluntarios,quam neceffarios.Conftan- 
tiiis excludit contingetiam neceffitas,quam 
voluntas.' Quare tanta neceffitas fine ani- 
ma,fine monitore veniet. Quidni? Adhuc, 
inquis, neceffitatem ordinatiffimam & fa- 
pientiffimam effe , quare non finemente? 
Vtique non fme mente, fed diuina , quem- 
admodum & arbor dirimit folia fua , &C 
flores ordinate pingit , &: fru&us denique 
format, atque animalia callent fuas aftutias. 
Hsec omnia fine coadiutore , fine vicario 



molitur diuinse mentis fpiritUS; Ij autem 
qui incuruantur coram Deo , qui portant 
orbem apud Iobum , coadiutoris fuferbi 
funtiuxta Hebrseos^ nempeelati tumidique 
homines; hitandem incuruantur,ciimdi- 
fperferit Deus fuperbos mente cordis fui: 
iuxta Chaldaeos , adiut&res funt fortes virij 
potentes,&robufti. Principes quoque 2>C 
Regesapte intelligesj imm6, filibet, Ange- 
los pradidentes rerum fpeciebus > &: homi- 
num tutores< Nam Intelligentiasimpultri-» 
ces non eft opus intelligere. Caelos enim fa- 
tis gubernabit diuinavoluntas,vt placet AU 
petragio , & Alberto Magno , &: poft hanc 
fua forma, vt alter Albertus de SaxoniS 
cenfuit, & Ioannes Maior, cum nonnullis 
6x antiquis Theologis, quos S. Bonauentu- 
ra memotauit. Quare non eft Theologo- 
rum confenfus^ affiftere Intelligerftias ca> 
lis: ex Patribusnemoillascollocauit globis 
fupernJSjVtrotarentillos, vt alibi diilero^ 
& locupletiiis in Librovltimo noftras m* 
riofas Philofophia*< 

CAPVT IX, 

Cenfura de dpinantibus cdos ammali^t ejfe. 

CEtenim., his non irritantibus j miteiu- 
dicium de animationecadorum tule- 
ruht multi, & cum Fidei venia; 6c pace. Ego 
{eUe^e ius dicam . Puto iftam opinionem 
dppido alienam dodrinae & Religioni no- 
ftrx. An,qu3Bfo^ mentes illorum corporum 
D?o fr uuntur? an in Via funt ad delinquen- 
dum habiles ? an iniudicioChriftieompa- 
rebunt vaftiilli rei l Tum ii fruitura Deo 
fuht,anne tranfmittendain empyreuerunt? 
Cur Insvs, quiomnianobis nota fecit vel- 
ut amicis, de lftisconeiuibus noftristacuit ? 
An pro illis niortuUs fuit? Cur de illis filuife 
M oy (es, qui tanto apparatu, & occupatione 
diuina, humanam conditionem defcripfit? 
Cxli enim, fi animalia funt ratione praedi- 
ta , homine nobiliores funt , nec tranfcur- 
fim & perfun&orie enarratio originis eo- 
rum debuit contemni. Cur in fecundo & 
quarto die perfe&ae perfediores creaturae, 
cum proceflus ab imperfediori^us fuerit? 
An nobiliffimaifta corpora propter homi- 
nem ignobiliorem funt ? ncinne rationabi- 
lius l effet , ignobilem homuncionem pro- 
pter ipfa ? Adhaec, fi Dei confpedu fruun- 
tur, quid fecerunt cur deterantu/demum, 
diffoluantur, adurantur in finefxculi ? cor- 
pora beatarum animarum , & qux femper 
innocentes fuerunt, tampeffime habenda 
non funt. At pericula damnant iftam opi- 
nionem , plurimarum hasrefum matricem. 
Vi^erint Menandriani , Carpocratiani , Si- 

rao- 



HISTORIiS NATVftjfi Lifi.il. 

&moniani , Cerinthiani , Archontici > de 

fuis Principibus mundi poteftatibus . Ad C A P V T 

h£ec,quam obnoxia fuperftitioni eft licentia 



2J 



»X I, 



Aureoli,cados permittentis adorari dulia? 

C A P V T X. 

Excluditur illa animalium dijferentia, * 
Aliud mortale^aliudimmortale. 

FQrtafTe vltra propofitum irhus . Noh 
omnino,credo. Inftituti noftri eft,diri- 
mereanimalium naturasper veras differen- 
tiasjad hoc&difcutiendae funt falfse. Pri- 
-mam & fummamintnifitfuperftitio,o^#i- 
malaliudmortale, aliud immortale.lnde^o^ 
ptercadeftium animarum diferimen , adie* 
&um a nonnullis in naturae humanae defini- 
tione proprium mortalitatis. Homo,in- 
quiunt,eftanimal rationale mortale.Abun- 
dat extrema vox. Nullum animaleft, quod 
raortale non fit:fiquidem cadianimalianon 
funt. Atquevtomnilatere inuadamusPe- 
ripateticos j & fuperuacuara, oftendamus 
iftam difFerentiam 3 dixero, nec immortales 
effe carlosmonformse incorruptibilis } quan- 
to minus animationis «ternas ? Ifta quoque 
appendixneceiTariaerat , ciimnuper cado- 
rum eommunescommotiones impoffibiles 
oftenderimus, vcaliquod expediamus iter 
fideribus. Namque cuni incorruptibilitate 
autfohditate cselorum conftare fui motus 
nequeunc, licet in magna firmitate* quarn 
merito ridet diuinus Bafilius , qui, non ob- 
ftante fumma tanti viri modeftia , dixit, 
effe puerilis fimplicifque profe&o mentis, 
tales de corporibus cxleftibus opiniones ha- 
bere. Equidem malo philofophari cum 
Bafilio &: alijs Patribus , ex Scriptura do- 
&usveriorem Philofophiam , quam cum 
Ariftotele , e cerebro fuo multa fuo capita- 
li errori de xcernitate mundi accommo* 
dante., Fateor in rebus naturalibus , mora^ 
libus, &dialedicisfummam huius viri au- 
ctoritatem, fummumacumen : in his qua* 
diuiniora fimt b hebetior fuit , & harc fuos 
furculos emifere. Maxime autem obfer- 
uandumeftin Auctoribus, in quibus pa- 
lam errarunt, vtcaueamusnonfbliim ma- 
nifeftd errata, fed plura alia inde tamquara 
colonias deduda. Vnus error miiltos confe- 
quentes habet. Radices dogmatum maxi- 
me expendendas funt, vt eas probemus. 
Quemadmodum locaturusfiliam ,fcruta- 
turgenus Sc profapiam fponfi : fic nulli 
dogmati rradenda eft mens noftra , fi non 
fitingenuaeoriginis. 



An cdi folidi finU 

FEcimus manifeftumi binas&eontrarias 
cselorum reuoluriones ipfis cadis repu-* 
gnare : ampliabo nunc , &: adhuc negabo^ 
iimplices ftellaru excurfiones poiTibileseffe* 
incorrupta carli firmitate , quam fatis per« 
fringit ortus &: motus nouorum luminum. 
Cometas fupra Lunam gigni &: moueri,non 
in acre , Seneca propugnat, Plinius noua 
fidera in celonafci fatecur* Hipparchus non- 
numquam vifam ftellam inter fixa iidera, 
obferuauir. Proclus alium Cometam fupra 
Iouem , Albumafarfupra Venerem, in vni- 
uerfum Demociitus, Artemidorus,Anaxa- 
goras, Jsfchylus , Hidpocrates Chius, Apol- 
lonius,Myndius, Cofhetas in ipfiscadis,aut 
indigenas faciunr, aut hcfpites j illincenim 
fulgent. -Chaldazi , vc Myndius ipforum di-* 
fcipulus teftatur , in ccnfii errantium ftella- 
rumponunt. Noftris fseculis tresnouas lu- 
ces, Gaftiopseta , Serpentarius 6c Cygnus ia- 
elarunt.Cometam anni i J77.in caslo fuiffe^ 
demonftrarunt Cornclius Gemma, Gui- 
lielmusPrinccps Haflia?, Hagecius, Tycho 
Brahe, MxiUinus, Idemifteiudiciumtulie 
de Cometa anni i j8o. quem Luna emi* 
nentiorera manifefto oftendit. Nuper an- 
no i<Ti8. aliqui cazleftes quoque funt vifis 
palam idfecit nofter Cyfatus. Idem de Co-^ 
metisanno ir8j. Sc ijjjo. Tycho Brahe 
monftrauic. Certe tot nouis monftris caelum, 
inuiolatum non erit, tot hofpitum incurfio- 
nibus integrum no;i erit j maxime cum ex- 
traordinarijs proprias motionis periodis iftas 
noua^ luces interdum ferantur . Cyfatus 
fuum Cometam eleuari obferuabit.Vbi ifta 
via accliuis incado folido patuit ? Anperfo- 
rauit? anpenetrauit? Totiam funt in cselis 
receptas peregrinai luces^vt frequentianeget 
miracula : &c credo, fi par copia & diligen- 
tiainftrumentorum anticjuis fuiilet ^ pai in^ 
telligentia paraHaxeos ; fcreomn;aaccic!en-* 
tialuminafuper Luiiam notarcnt. Ad harc^ 
quantum miraculum forct, noua ifta iidcra 
pergere rumpendo aut penetrando ca:ios?' 
Monftra, qua: in terra apparet, aut ex vulua' 
feminea^ aut aliunde , fortaflenonnulla mi» 
racula fi\nt , fed nullius motus miraculofus 
fuit. AtCometarum ,fi cadum firmum in» 
Corruptibiliter eft , & ipforum fubftantia, Sc 
quauus progrefllo miraculofa erit. Adijce^ 
quod videatur peti, vc inquiunt,principiumj, 
ciim miracula dicuncur. Cur, rogo 3 funt mi- 
racula? Quia caslum,dices,firm u m & incor- 
ruptibileeit?Hocnego. Videsquomodoid 
cauferis , cui repngno, Planenullum tara 

patens 



^2,4 iOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 

patens argumentum eft folida: incprrupti- ptum. WjmcircuLunamaduerriefeJpkiratii 

bilitatis caeleftis , vtifta luminum tempora- feu orbem quemdamvaporofum ,non ficits at- 

liu m capacitas ad eam refutandam, & reli - que circum terram/Jeo^fcat ex terra in di- 

gio phiiofophica nonprodigendi miracu- quam vfqueJphAramvapores& exhalationes 

la. Alij iniuriam visus hoc putarunt, pro expirantjtaquoqueex Luna.Si R x vefframe- 

diuerfitate mediorum ad interuallum men- cumfatfiet, atque Lunam fub Sole infiexifiet, 

tientis longius illas luces : fed idem de ftel- demonJtrafiem R 4 veftr* & ratione,& adocu- 

lis conftantibus dici poiTet , seque diftantes lum,id quod dico.nunc ego quidemfcio* Itaque 

aut vicinae viderentur ac Gometa?. Tum &c cx\\ non conftat incorrupta denfitate.Plane 

ipfa confixa aftra, nunc edita, nunc ima vi- ii cum Patribus pluribus ab Scripsuri doceri 

deremus : at fempei' ex eodem iitu arrident volumus,& nuper cum S.Euftathio Antio- 

terris. Sed indulgeo hasc , & inaudita mira- cheno recens edito,ab Ifaia cap. y i ,6.audio: 

cula permitto. Nunc communes notifli- Q t -*^UcoGKU(tFvl$fcepm5n>CaluJictttfamfss 

morum Planetarum excurfus miracula di- firtnatum elf. Non itaque maior firmitas ce - - 

ces: at errones, fi cseli duri funt,fuifque veris leftis quam fumieft,anne incorruptio maiot 

& diftin&is fphaeris feparati 3 &: incommu- erit? Non eft necefle putare ■ nam cadi ficuc 

nicabiles, abtquedubio rumpunt orbes, aut fumus liquefcent. Tenuiffima,puriffima,8c 

penetrant. Namque per fpatium folari obfequensfubftantia erat ncceiTariaprocur- 

fphaerse deputatum Venus &; Mercurius rldni &c excuriioni, .& tanto afcenfui defcen- 

exultant, currunt, dif^urrunc^ defcendunc, fuiqueerrantium ftellaru. Nam epicycli in- 

afcendunt, tranfmeant ; quod fine fra&ione fufficientes & impoiTibiies funt : maiores 8c 

aut penetratione orbiu non fiet. Hos afcen- groffiores fua fphasra debehant effe. Canali- 

fus& prxcipitia iftorum Planetarum , prae- busquoq; excauatis Philofophia repugnar, 

terquam quod reeenter obferuata diligen- nonminusqua vacuoinuifoiiaturx.Quare 

tiflime finc docfrflimis cxlorum concem- ncnaliterPlanetarum Cornetarumqueva- 

platoribus , reperio etiam in antiquis. Inua- gationes expediri poffeht , quam in peruio 

luitcommunis exiftimatio^ folem in quarto & diflipandoincuriibus fpatio.Miror quam 

orbe efle. Cur ? quia notati fuerunt Mer- fibiconfona fit veritas , quam confentanea 

curius & Venus fub Solem iacuifle. Hunc Scriptuta facra accurace. racioni,& verse Phi- 

demiiTum ficum obcinebant, ciim obferua- lofophix. Quot, qusefo,prefTit Philofophos 

rent Au&ores iftius placiti. Atqui Ar iftote- difficultatibus tot cadorii m diftin&io per fo- 

les Solem dixit fecundo caelo prasefle. Gur? lidos globos? omnes vno verbo diluit Ifaias 

quia eoidem Planetas Mercurium & Vene- dilutione caelortljCuius materiae docilitatem 

rem fupra ipfum confpexit.fcilicet cum illos &: fubtilitatem egregie fumi imagine reprx- 

obferuauit , editiorem fedem acquifierant: fentauit. Opinor,vttantaceleritatevaftiiili 

ergo tranfmigrant fphasram Solis , cum fiderumglobicommodius prolabatur,om- 

nunc fupranunc mfra renideant.Martianus nium tenuiflima matena neceffariaerat.Ad 

Capeiladiligentiusifta fpeculatus, vtrofque h^c contrarietas diuerforum difcurfuum hac 

vidit elatiores & demifliores Sole , quem liquida via liquido vtique compones : non 

elegantiifime collegit circumdari erronum multiplex,non diuerfus motusin ceUs re ipsa 

choreis , acque iftos Planetas iam fubire, eft,fed afpeclui noftro.Hocoptimecouenit, 

iam imminere ; iam fequi , iam prxcurrere fi velut fpiratim iidera dicas moueri. Ciim 

Soleni; iam in eadem,iam in minori, iam namque per fpiras circumducantur , non a 

in maiori altitudine tripudiantes. Omitto pundo in pundum idem,fed in proximum, 

aliacorpufcula vaga , & ftellulas errantes nuncelatius,nunchumilius,&: viciniiisoc- 

per notorum Planetarum diftriclu: nam Sc cidenti,ideo videntur habere proprios quof- 

circum Saturnum & louem aliquse, circum dam motus,quibus accedant &£ recedat 5 nec 

Solem plures tripudiant ftellulae, &L choreas opus eft violetia & raptu valentioru orbium. 
ducunt.Omitto etiam alia phxnomena pa- 

riaautfiiblimioraLunjeexcurfu^qu^recen- CAPVT XII. 

tes Aftronomiobferuarunt. Tantum trans- '. .. 

fcribam ,qu2 ad me mifit loannes Baptifta Tres folum ftrnt c&lu 
Cifatus, diligentisinduftri^ k iudicij Aftro- 

nomus.InquadameBarcinoneepiltolaan- /^\Vid? inquies. Difloluimus ca?lorum 

no i6z8. itamedocet : Ltquidemineclipft V^claffes,&numeru. Vnde,rogo,iftac^- 

mtpcrafolari y qu£fait iffb die Ifatali ChriHi, lorum multitudo ? Non ex f onte veritatis, 

obferuaui clare tn Luna Soli fuppofta quidpia, non ex Scriptura 3 in qua,cu m E mpyreo cejo 

quod vaWeprobat id ipfum quod ComeU quo- ad qiiod eiatus Paulus,ad fum mu m tres cae- 

que & macuUfolares vrgent.nempe calu non los agnofco. Addei e plures 9 cotra facras Lit- 
eReatenuitan & variationibm aerU cxem- terasputant Chryfoftouius ? Theodoretus ? 

J Ambro- 



HlSTG_U-4_' NATVR_£ LIB. ii. 25 

Ambrofius, Bafilius-, 8_ Clemens Romanus ne timemus defe&urarn rerram quarrical- 

ex fenfu S.Pecri confirmat. Si enim pro lide- camus,aquam per quam velifieamur,aererrt 

rummotibusdiuerfis^proerrantiuftellarum quo recreamur ? Iftaeorruptibiliafunt, 8£ 

numeroi definiendi orbes eflent 5 oportebat pun_tiim>c2eli comparatione;8_tamen tutd 

liberaliiis Bafilide agere$trecentos fexaginta eurrimus in ficcoj nauigamus in fluido,neC 

quinq ; celos prodigete.Sunt muka in sethere putamus peritura elementa fimplicia i cur 

erranri-i Inrhtni 1io»r «-ui/i niii-<-«..i^ minl.v »-,'.-...«U: ..>-.„- .l~.C~.Ci....*- !■ ___• _ . i r a 



errantia lumina,licec , quia minoris molis^ 
comuni afpeclu inuifa. Qnidiqua-fojfiplu- 
res efTent c_eli,Paulus agerec in eeJoVeneris? 
ad quid illuc eleuatus fuiiTec?aut quid illic vi- 
deret,nifi immanem 8_ vaftam molem? aufe 
vbielTer in folido 8_ occupato loco,fi forte 



timebimus defe&um cseli 3 tocies mole fua 
excedencis fublunaria j pocentis valide refi- 
ftere?Incorruptusmanebit|licetcorruptibi- 
lis,vfquequo Deus velit omnia diifoluere &C 
reficere.Aurum exelemetisconftaticV: _eru- 
ginem nefcit jadamas paruulus eftjS. non ce- 



cumcorporeeuedtus fueritffpiritus nihilillic dic malleo; fragiles dentes, & refiftuUt igni- 

ampliiis ageret,qua in terra ; corpus ibi non bus ; an nefciuic Deus celos conftantes & refi- 

caperetur iine penetracione. Quid ibi eurio- ftences faeere,vc repugnet aduerfarijs omni- 

fiiis videret? vnam folam ftella, quam e tet- huSiSc vineant ignes, i&us, putredinem ? O 

ra no&u videmus ? Hinc etia patet concor- quam ridiculifumus; cum fciamus Fideno- 

dia Scriptursc 8_ Pbilofophia. accuratioris^ ftra,corrumpendos ca.los,fi adhuc incorru- 

minuentium numerum cadorum re ipsa a ptibiles faciamu.J MukiPhilofophiinum- 

quamuis doarinss gratia cofingi poilint plu- quam cbrrumpendos putates, adhuc corru- 

res circuli.Noua ifta videbuntur.Sed videris ptibiles dixerunt. Deus nihil fruftra agitj cur 

an vera. nam noua minime funt,fed renoua- fabricaret orbes incorruptibiles,fi corruptu- 

ra.non alia fapientia antiquior , quam facra. rus erac? Quid miraris,corruptibiles efTe cse- 

Ad ha_c , 8_ Pacribus mulcis 8_ Philofophis los,8_ non corrumpi?Licet quide mirari,ad 

nonnullisfirmata.PluribuSjOpinoridinicul- hocvtiquefa&os. Hocinter Dei mirabilia 

tatibus laborat naturas confideratio, quia fa- fan&o viro Iob proponitur. Tti forfitan cum 

cras obferuationes mimis curamus in Philo- tofabricatUs es calos, qui folidipmi quafi are 

fophia^quam Ariftotelicas; 8_ quadam pro- fufifunt. Sci\ictt hoc miratu dignu.Perindd 

terma qu^rimus interpretamenta confpicuis fubtiliilimum > aecheracontinere integrum, 

Scriptur^ verbissne incerprecemur Ariftote- fecuru, ac fi folidiiumus & a_reus foret. Po- 



lisobfcura,Quidclarius8_%iiisdebuitdi- 
eere Scriptura,quam aquasfuper cselos efTe? 
tum plurimi Patres id di_tant,palanvid con- 
firmant: nihilominusqua_rutur diuerticula, 
& interpretationes aliense a Scriptura S_ ra- 
tione. Atquinumerii cselorumimpatienter 
fert Chryfoftomus poft notitiam Scriptura- 



teft Deus firmare tenuiajinde & firmamenti 
nomen cadis inditumiquia verbo 8_ potentia 
Dei firmati . Non vtique firmi ex fe funt^ 
fedfirmati* Propterea Ifaias euaporaci fumi 
fimilitudinem cum firmitate eoniungit. c^e- 
lum y zit, tamquam fumm frmatum efl. £Ioc 
padlo etia,qui caelos alioqui folidos 8_ duros 



rum -fan&arum* Paeneiratusait Homil^an putant,hunclocuaccipiunt 5 nifi qu6d,cum 
Genefim : gujs igitur pBtantamdettrinam fuse c^lorum denfitati non quadretjreferanc 
ferret eos,qui exfuo capite loqui, ejr contradi- ad ventos 8_ aerem. Maxime quoque confi- 
uinamScripturamrnultoscdosdicereaudentf derandum eftadtenuitatem c^lorum.men- 
Nec mitior Theodoretus Quar ft. i2.in Ge- tio fuas fabric^,per expanfionem & extenfio-i 
neiim inquit: t^ddhtrere fabulis } foBpofit* nem in facris defignatas Litteris * in Latinis 
dtuiniSpiritm doUrinL faipe,in originalibus Hebrais fepius* Ne ex 

propofito recedamus \oco y \\\uc\fabricatuses 
C A P V T Xlil. ^/^,in Hebraicis cft,expandil?i i &£ iWudfufi , 

extenfi. Subtilitas 8_ extenuatio extenfione 
*An cali corruptibiles finU confit,denfitas contractione. Quod eciam 

feptuaginta ?BjDg6^,vulgatus firmamentum $ 

REdeo ad COrruptibilitatem c^li,8_ quae- Moyfes ^pp rakiah dixit,id eft,expafionem 
ro, Quid inde capitibus noftris immi- feu extenfionem^ Interpres vtnizfirmamen- 
net ? NullumPlato inuenit periculum,nul- tum, quia hoc nomine notius Latinis pro' 
lum Empedocles,Epicurus,Leucippus,non c_elo. Ideo Deus dicitur extendiffe ca.los, 
timueruntruinam magnamiAnaxagoraSjta- quia extenuauit materiam e^x qua fecit, fiue 
metfi vidit aut putauit fragmen iideris ex ignis fuerit, fiue , vtmukis placet , humor» 
fublimi lapfum,nonexpauit,tutum fe adhuc quem tamen > licet ita fit , non nego in fua 
putauit | nos cur timebimus , cum fciamus forma vniuerfum conuoluere* Aptiitima 
verbo Domini cselos firmatos efTe, 8_ fpiritu ifta tunica 8_ membrana erit, qua Leucippus 
oriseiusomnemvirtuteeorum?Cumnofca- 8_ Democritus circumtendebant mundo.. 
mus,ordinatione Dei perfeuerare diem. An- Nec Empedocles nec Plato abfurdu m iudi- 

C carunt ? 



26 



IOANNIS EVSEBII NIEREMBERtiH 



carunt, elementum aliquod fupraeadoscir- 
cufcnbere omniai Aptiores aquse erant con- 
tegendo vniuerfbinam &: copia &c deiitasre- 
quirebaturhuicofhcio. Maior mudi mafla^ 
aque; fuerunt per abyfsu exaggeratse:&: Tha* 
jes proptereavalentifliraumelementu iux- 
ta iacras Litteras vpcauit j & exijs pleraque 
efle facta.Tum cbnuenies ipiiTuudo,incom- 
jnunicabile noft.ro afpecTui empyrei cseliiu- 
bar,commode reddit.Iuxta alios,qui(olidos 
cadosamat, acutiflima eft confideratio Fer- 
dinandi de Salazar>ideo cauiantis neeeflita- 
tem fupercarleftjum aquaru,vt mollis aliqua 
& fluxa materia e tranfmundana illa regio-* 
ne lmpetum extremi globi non detinerer, 
quemadmodum (ublunaris materies perte- , 
nuislubfterniturfphxrse primse. Sed iftam 
cpmmodam ahoquiphilofophiam,acduri* 
tiam cadeftem eodem icTu concudimus a 

CAPVT XIV. 

An fnt violenttf aqutefuper cdos. 

, Tnumaquxiftxfapercadeftesviolltas 
. A.fint, an permiiaeulumfufpendantur, 
ahena; dif putatioiiis eft. Breui dicam, quod 
forteridebis, fi non expendas 5 breuitas ex- 
piabit digreflionis culpaimSemel opinor,ela- 
tas fme miraculo contineri. Inprimis, fi ge- 
latascredaSjfine quseftione eft:tum iiin gy- 
rnm concitari diceremus , rainimecadent; 
narn& lebeteshumore plenos,celeriterfur- 
fum & deorfum circumacTos, yidemus non 
difFunduPr^tereanonputamusmiraculum, 
quod nubes fufpendantur.Adhe, c,tanta. pro- 
portione & sequalitate libratas iu nt in punfli- 
ma & pacatiflima illa regione,adeo vndique 
qualitatibus fimilibus attemperatx, vt in ie 
velut in fornicecontineantur : nam noneft 
maior ratio, cur hinc aut illinc exordiantur 
dilabi. Omnes autem iimul & vno vndique 
impetu nequeunt ; relinqueretenim vacuum 
fumii iocu. Non eflet elementu,nec aptum 
corpus,quodoccuparetfedemillam:materia 
emm empyreicadi iam eftextra iurifdicTio- 
nem naturx,nec eius ritus colit, Vnde ciim 
materia non fit qua:fuccedat,confiftut.Ma- 
teriaautem inferior,aut setheris,aut alia qu§- 
uis , vt illuc infurgeret , opprefsa defluxione 
aquarum,iam fupponeretaquas locodifcef- 
fifle,quare &vacuu.Aufim hinciamdicere, 
fponte quadam, & cum naturse guftu , illuc 
aquas fufpendi.-nam &fubeunt fine violetia 
per fiftulam attra6tofpiritu,impedituras va- 
euum. Si afcenfus non violentus eft,nec fta- 
tio f ua erit. Adijce fuper omnia diuinam vo- 
luntatem & potentiam : id omnibus rebus 
natura cnt, quod Deus vult eiTe. 



CAPVT XV. 

^Eeijcmntar^m Flanetas §S Cometna 
putarunt ammaha. 

CEcerum animalia carlosefle, bifariam 
intellexeiunt Antiqm. Quidaomnera 
c^leftem molemrebanturiniormarianimaj 
alijiideradumtaxat,maxime errones (prse- 
feftim qui hos putarunt/vtEmpedoc^les ali- 
quis, cado folutos,non , prout mutti iudica- 
runt,vt luces firmamenti,alligatas fiue con- 
fertasiphsera;)crediderut & fenfu,& mence^ 
imo diuinitateprafditos,nili quod alimonia 
indigos, vefci humore. RidiculeiitaClean- 
thes. Tam inlaniscorporibusquae annona 
furBceret?Oceanus,putauit Scoicus,miflis in 
altum vaponbus. Cenelicet milie Oceanf 
expirarent euaporati , ieiuna tor& tam va- 
ftiflimacorpora fuilTent. Plura funt iidera 
quam vides,quse& viclui & ienfationi cita- 
tiflimus curiusineptaredderet.Quare quo- 
rum natura tam properans eft^feniiis fuhTet 
fine vfu, fames iine (agina. Mente ijs abefle^ 
in communi cum catlo causa vmdicauimus. 
Tum non erar,cur alligaretur farcin^ ineprae 
fenfui. Quid corpori infenfato mens pro- 
defletfaut quid rtupidu corptis mentiigno^ 
raturas feniibilia , cuius cognitionis gratia 
poflet colligari corpon? Ad progreflus fuos 
ftatos &: certos opus non erat ; fufricit ad hoC 
minor fuggeftus , natura; innaca & propria 
aliqua quahtate;determinato &certo impe- 
ru exftimulari poflent ad commotionem 
circularem.Nec deiicit vigor,necarsdiuina; 
menti, excogitandi aliquavim appetentem 
circuitus.Qnemadmodum grauitas ad mo- 
tusdeorfum agitat,leuitasadfublimes, im- 
pulfus ad obliquos,& omnes difTerentias ia- 
cTationu-, ita poteft efle aliquis impetus, nec 
ad fublimia,nec ad ima , fed veluti ad latera 
vniuerfijqui cnm rotundus iit,in circulatio- 
nes pra?cipitaret.Hoc vtique Sc poteftefle,8£ 
fortafle maxime expediebat adconfumma- 
tionem,&abiblutam mundi integritatem. 
Certe admirationi potiflimum feruiet,con- 
templari, fiderafoluta palaripercertiflimas 
ordinatiflimafque periodos,aptiflimis exul- 
tabunda choreis, laudantia Creatorem,gra- 
tulantia maximse eius potentiae 6d fapientise. 
Mihi iftud mirabilius eft , &c ad maiorem 
maieftate diuinitatis, quam fi alligata alicui 
fphaerae voluerentur, aut alia vi peregrina 8c 
intelligenti. Cometae non magis digni fuqt 
mente , quorucauia nonmelior quam ftel- 
larum adfumraum erit.* namque in aethere 
videtur in territorio,vt fic dixerim.fiderum, 
non quod ibi aliquid faple putem denuo 
generari^ fed apparere. quodammodo enim 

caelum 



HlSTORiiE N 

caeium incorruptibilc vocare potes , vt ce- 
drum, vt fetim, vtaurum. Pr6l quantamo- 
les vaporum, quanta vis exhalationu tantis 
eorporibus opus erat i licet Oceaniis totus 
furgeret euaporatus,licet terra omnis in ha- 
litus alleuiaretur,non(atismateriam mini- 
ftrarent. Nonitaque nimis errarunt Demo- 
critus & Anaxagoras,qui Gometas dixerunt 
coapparentiam errantium ftellarum ,cum, 
propterea quod prope veniant , videantuf fe 
tangere. Nicephorus fcribit, Vifam nouam 
ftellam, ad quayvelut apesad ducemfuum, 
ingens aliarum ftellatum vis aggregabatun 
Dion quoque prodit j fidus per multos dies 
confpedumab Vrbe ? in multas dillolutum 
partes* Democritus cxperientia do&us ob- 
ieruauit,apparuiflej dtflolutis Gometis, fteh 
las quafdam: funt namque plura corpufcula 
lucida, feu ftellulae incxlo inuifae ha&enus, 
tum fixas tum erraticae. Ipfenonnullasper 
tubum fpecularem confpexi • &in Pleiadi- 
i)usvidebit aliquas,qui velit, ii commodum 
lit inftrumentum. Quin in vnica ftella ne- 
bulosa Cancri fpe&aritur pertubum quini 
ftellularum tumuli,exnubilo conftantes lu- 
niine,aliquotintermicatibus fteliis.Eft qux- 
dam ftellarum cohgeriesfub vltimam iugu- 
Ixj vbianguftiflimo campo coaceruantur, 
interque ipias fteilulas, & eircumcirca,can- 
diduaffuium lumen,albadnftar nubis.Pau- 
16 iupra fagittam Sagittarij globus etiam nu- 
beus eft, intermixtis ftelluiis. Erratica quo- 
que corpufculaconijciunture maculisqui- 
bufdam Solis,quas pnmus obferuauit nofter 
Chriftophorus Scheiner, qua? variantur, &c 
contemplantipatebunt,oppoiita charta ra- 
clijs folaribus , per foramen aliquod impin- 
gentibus in cubiculo aliaorbo luce.Hec ita- 
que aut aliacorpufcula lucida, qux feorfim 



ATViliE LlBi tt 27 

nonvidentur , confluentia fplendent, Go- 
aclium ex pruribiis lumen , fortius vibratur: 
propnjs enim illata motibus,&: in varias cer- 
tis vijs progredientia partesjcum accidit cc. I- 
re,vnius corporis efBngUnt lumen. Quem- 
admodu ciirn Planeca aliquis cu.m alio Pla- 
neta coniungitur , aut cum aliquo" fixo {] de- 
re , ita confunduntur radij , vt vnius ftelke 
fchema proponant. Atqui eade caulsa, qu a 
coeunt Conleta:, difllpantur , diffluentibus 
eifdem coipufculisquax-onfluxerant.Cum~ 
que ifta corpufcula,non nimis vnita,&: par- 
ua, fint lumine quodammodd confuio,non 
femper fplendorem & claricatem exaequanc 
notarum ftcllaru. His ftellulis conftare Co- 
- metem, diiigetiiTime Obferuauitnofter Cy- 
fatus. Vidit per tubosopticos , per mukos 
dies, Cometem,exijsquianno 16 18. appa- 
ruerutjConftare minimts ftelhs, niic coa&ius 
diftributis,ntuic laxiiis,. nunc pauciori bus Sc 
maioribus,nuncpluribus & minimis.Corria 
&cauda Cometarum non eft flamma,non 
incendium.-tranfmiflio fortafle eft radiorum 
Solis'eaforma& figura per llla corpufcula 
nonnimis vnita, eodem paene ricu, quo per 
foramen aliquod,aut lentem vitri couexam, 
radiosaillucent pyramidein conclaue , aut 
per diuerfas nubes porrigitur. illuminofus 
traclrusjquemadmodum cum aquam bibi a 
Sole dicitur, aut virgas c&leftes contorqueri, 
auc ignea carlo tela vibrari. Adiuuit fortafle 
tefractioJ& rerlexio ex tam varijs corpufcu^ 
lis, &funicientad vanas Gometarum fpe- 
ciesycrinitorum , barbatorum , caudato- 
rum, Cur autem extremitas incuruari in- 
terdum videatur , ex aliquibus theorematt- 
bus Sc axiomatibus Euclidis refponderi 
poifet : amplius in his morari , inftitutum 
opus negat* 




IOAN- 



28 



IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGIt 
EX SOCIETATE IES 



HISTORIiE NATVR 

LIBER TERTIVl 




CAPVT PRIMVML 
De gudw fenfiiiuai fubfianii^ 

'. portvit cseleftium cor^ 
'porum dignitatem fo- 
lertius difcutere ad fen- 
( tientis fubftantiae digni- 
1 tate '&; fpeculationem, 
| ne minorem dicamus 

8 maxima cxli mole, tum 

neprjecipuamreuerentiam originis illisde- 
beat. Sunc cjui ex cadorum fideriimve ani- 
matione, caufas plurimarum beftiolarum 
fuperhe deducant- & a cadisgignvquidquid 
nona patre. Hoc fi cadi fpiricu prasftarent, 
ad expeditionem huius controuerfiae non 
minimum eonduceret; namininquifitione 
originis animantiumorphanorum ( fic di- 
xerim ^ quse fine femine e terra videmus ex- 
poiita) impune ld imputaremus vniuerfali 
& excellennori caufae, vbi pro naturas ritibus 
erTcdus nonnobilior origine effet.Iam cum 
cadorum maieftatemtemperauerimus, ne- 
gatoanimo^ reftituitur eadem difficukas, 
vnde trahant natahtia ifti fptirij naturai fos- 
^us, qui i ii caelos adhuc amentes Gentiles 
agnofcunt ,- ipfis cedere videbantur. Huic 
quafftioni dedicabimus fuas moras; priiista- 
menanimalium dignitas vindicanda eft,de- 
inde adcaufae veftigationem furgemus * &: 
plures fentientium naturarum ongines fcru- 
tabimur. 

Animalium dos &: fons fujeglorise , fen-* 
fus eft. Quigdam intelle£Uonis vmbra in ho- 
minibusvmbraculuetiam. Nihil adit men- 
tem , niftperfenfus. Quantum igitur prse- 
ftent animalia,cetero naturae vulgo pronum 
eft coni)cere 3 ex quo fibi dormienti quifque 
vigil prsefter. Tota natura fimulachrum 
quoddam eft * fiue potius amigma diuinita- 
tis: quae cum fimpliciflima fit,per minutifli- 
mas digeritur partieulas/vt capax noftr^ ma- 
terialitatis fierer.Quemadmodum excellen- 
tes Magiftri alta animi fenfa , vt rudes perci- 
piant 3 mille explicant modis , & per partes, 
eum vna fit animiconceptio : fic Deus , vc 
fuam magnitudinem noftre; accommodares 



paruitati^ diuifit feorfim perfeetiones fuasj 
Quafi cum methodo edoeet,vt per minima 
ad magna fcanderemus ; vtmiraremur il- 
lum,qui cumtotfit , fimplexeit;cum tam 
innumera^vnus. Quihebetioris &c infirmi 
obtutus funt, fi repentead magnam clarita- 
tem prodeant,nibilvident ; oportet paula- 
tim progredi. Suntdiuiniluministempera- 
ti radij , nec totus fplendor vbique efiufus; 
vfquead minima extenuata eft infinitudo d 
Imaiinea, materiainformiseft : inde fiin- 
furgamus, fimplicia corporafunt, mox me~ 
teora^deinde metalla, poftea lapides-,claffis 
ifta inanimis eft. Altius deindefurgit ad vi- 
uida 6c internaoftkiofavigote ; liirpes funt 
ifta, herbaejfruticeSjarbores. Tertia deinde 
cohors apprehendentium >&; iam experge- 
hctx vitalitatiSjbeftia; {untjvoiucres.pifces* 
Quartus ordo ratiocinantium eft; huoc fb- 
lum occupat maieftas humana. Qumtus, 
proximufque diuinis 5 intelledualium eft 
mentium. Itaque fentiensfubftantiamedia 
eft, velutque diaphragma naturas, cuius in~ 
ter imas partes &c fupremas dirimit. In cun- 
ctis gradibus aliqua Numinis effigies fcul* 
pitur. Hxclex Dei, operum fpeculum ali- 
quod .fui~efle* Inaugurata iftum ritumfuit 
asterna proceflio, 

■ - ■ ' ■ ■■ ■ quem Cdltls alma farentis 
ijlttenskabei vpigenam, quem NuminefwtA 

ferenni 

i^ietemum paritura fttrit^fingitfy tuendo* 

Scilicet infe aciem dum colligit>&fuacermt 

Ora Pater 3 fat notafibi,ft prompta videri^ 

Etpropria vifufaciempulcherrimus baurit, 

T^ecfefe ajpeclu cejfat luHrare profilndo. 

Simili geftit tenore diuinitas, vt qusecu raque 

producit , praeftentfpeciminaoriginis. Idem 

eft,facere aliquid,ac fe pingere,fe videre.Re- 

creatur fcilicet repetita vmbra,&: Velut com- 

rnemoratione geniti Verbirhxcgrata^repr^- 

fentatio obftetncatur omnipotcntiaf.At vbi 

primiimperfpicacitatis fuae lineamenta du- 

xit, fenfuseft, quiiam qu^damapoftaiiaeft 

materiar , &: geftus quidam mentis : fummi 

enim intelligibilitatistrpicis , quse characler 

eft 3 & decus diuina: naturse, e tanto faftigio 

excurhc vmbra vfque ad apprehenfiuam 

vim. 



IOAN.EVSEBII NIEREMBERGII H IST. NAT.LIB. III. 29 

vim. Neque minimatranflcripfittin anima- Jmmenfumj ? pecm paruo woderamine caud& 
libus iconem Dei,ftquidem immeniitatis li- Temperat \ ey tanto coniungit fcedere mon- 
bertas mouendi. Quocumquehabilesfunc ftrum. 

progredi,vbiqueadeife. Quid amplius?Tri« Sunt qua? tertio quoque fenfu , vt tethya.» 

nitatis in his ccepit aufpicari iimulachrum. glandes , Sc alia, mul&ari videntur : quibus 

Procreatio filiorum diuinam progeniem enim alimentum pradloeft, &C iincera, 6c 

memorat. ProgreiTus,&; proles plunbus ne- abfque delectu gula,odoratus fuperfc1uit,quf 

gatur^ fentire folu commune eft: nulli abeft ciborum interpres &c explorator eft . quare 

aliquaimagodiuingvigilia^.Titulumitaque qua: humore contentafunt , &in ipfo con- 

primum (ux natura? fenfum habent. tenta,fpiritu dignofcendi veftigandicjiefcas 

non egent, pr^terguftationem.Guftura pd- 

CAPVT II tiifimefratrem taetiisiudicantplerique,^ 

velut geminos , neutrum iine focio reperiri, 

■JQupt fenfus mftnt animahbttS} Et licet nemo lit,qui palam alteru m hegarit 

cui alterutrum indulieritmon iine probabi-- 

EXordior iam demirari potentia Dei, in h conieclione dirimeretur in fpongijs , quas 

eoipfo,quodcommuneeftanimahbus, in animalium cenfu Anftoteles & Piinius 

quani-um diicriminet.Quot priuatoscenfus confcnbunt: hae ta&u pollebunt,non guftu, 

ex pubhco serario diftnbuit ? Omnia qui- nullum tamen eft ta&ione mutilum , quia 

demfentiunt.nonomniaomnibusfeniibus. fenfus iite communioreft, &ccterorumpa* 

Qusedamfolumquatuorjquaedamtribus, uimentum feu baiis. 
quaxlam duobuSjqucedamvnico. Nullibi, 

;quam hic 3 patentius monftratur/pecies eiTe GAPVT III. 

ficut numeros,&; afceiionesnaturae, Variato 

numerofenfuum,varianturformae,& furgit ^ n fo gradus medim mter 

naturalis perfe&io. Ta&us folum omnibus ajiimaha ftj ftirpesJ 

fidus eft: alij abfunt no paucis.Guftus quo- 

que fufpeclus ; fortafle aliquibus fe negat* TTaque gradus fentientis natura* in fuos 

Talpa vifu caret: efte&u eoncedunt omnes, JL quoque diftributus eft gradulos. Qua> 

nonpotentia.At,cur 3 fiviumperpetu6dam- dam animalia pluribus & pradtantionbus 

nauit natura,facultate prodigeret ? In India ditata funt fenfibus,quaedam paucionbus 8c 

tamengenus talparum duplex-.orbu vnum, hebetioribusconteta.Scilicetpercontextum 

vt noftrij aliud oculatum: tucan ifte dicitur, natura aflurgit paulatim, & iine faltu, Veluc 

tametfi languenti hebes vifu,& fub lucem cotinua procedit trama,iento mitiquecon- 

irrito.Hoc ienfu pariter & auditu carecquas fpatiatur tenore.Nullus hiatus eft ,nulla fra- 

teftisincluduntur: fuperuacuus eflet obtutus clio , nulla difperiio formarum : inuicent 

8c auditusi)s,que; deiidia &c tenebris perpetui connexas funt , velut anulus anulo. Aurea 

carcerisdamnantur.Datihifenfusadpreui- fftacatena comple&itur vniuerfum. Er^o 

dendas iniurias, tuendu mq ; corpus: fatis his quemadmodum in ipfo fentientiu m gradu 

prouifuminnatis munimetis.Cumijsaccen- fuusprocefluseft, fui noduliinterfe funr, 

feo marinas vrticas,pulmones, lepores, pria- tum &; alius nexus qui copulet fentientem 

pos,foles,ftellas,echinos niagno otio torpen- naturam cu m fpirituali 5 ita oportebat fibu- 

tes.De hisduobusextremis &c nonnullis vr- lam eiTe inter plantas & fentietia. Iftuderir, 

ticis adhuc difquiri poilet, neintuitione pri- ii vere aliquid planta fit , & vere fentiens: 

uemus:e loco enim mouentur ; verum casco- quemadmodum homo nexus eft inter ani- 

ru m more vagantur huc &c illuc improuido malia &c Intelligentias,quia vere animal eft, 

incurfu.pr^terquam diiTedio litem diremit. &vereintelligit. Hasc fibula ftirpium cum 

In aquatilibus mulcla visus&audituseadem fenfu,fpongia videtur eiTe 3 qux cum planta- 

eft:qui c^ci funt,funt &c furdi.Non ita in ter- rum forma fenfum tuetur. Rondeletius re- 

reftribus, potiiis vnius fenfus difpendium al- flitit palam Plinio adornanti fpongias fenfu, 

tero reparatur. Talpae liquidiiis audiunt. Ariftotelem maiori reuerentia coluit j nihi- 

Quodimputataliquibal^nis,mutilasoculis lominus interpretamento illufit. Egonec 

efle, non ita accidit: non eft peccatum natu- Rondeletio nec Plinio hserebo , periecutus 

ra^ ca^citas illa, fed gulas. Plurimas ignoran- fortaiTe Ariftotelicam cenfuram circa fpon» 

tias appendices abdomen habet 5 nimia pin- gias, quibus fenfum aliquem expedia , dum 

guedo folet occludere oculos beftias , cui illas modo dicl:o innaturarum confinio fta- 

indulgentiiTima prouidentia prasparauit pi- tuo. Non enimferefutauit Ariftoteles-.dixic 

fciculum qui prseduceret illam,alioqui fpongias fentire, allegatione etiam commu- 

— ■ Ruit in rupes , amifio fifcefodali, nis fuifragij, &: coniedura experientiaque id 

Bellua } fuhandas qui prmim edocet vndas^ comprobans ; nam vbi auulforem fenfere, 

C 3 con- 



^d 1'OANNTS EVSEBII N IEREMBE : RG II 

contra&ae muhd diflatilius abftrahuntur. Sedi^eliciusadhuclaborauk idemXon- 

idem faciunt flatu vrgente , 6c Vndabundo dcletius in Ariftotelica cominentatione. In 

Neptunomefedefua^xcidant.Alibitamen primis ait,non ex mente fua Ariftoteletn 

pronuntiatjomnino plantis fimiles efle. Iam fcripftfle, fpongias fentire , fed narrafle alie- 

in ftmilitudine ifta differentiam aliquam fa- num vulgi plaeitum,ciim zdkcem y vtaiunt. 

tetur,in quoRondeletium perculitmamque Mihi non eft dubium, Ariftotelem fenten- 

& merseplantae eflent , non diceret "fimiles tiam fuam tulifle , &: conhrmaffe. Bis cla- 

plantis, fed plantas. Quercus non eft fimilis riflime pronuntiauit fentire fpongias, femel 

arboribus, fed arbor : nihil amplius dicit deindefupponit. Quodautem addiderit,«L>* 

quercus qoam arbor ; imominus,dumfub ^/#,nonadfententiam circa fpongiaruni 

illius iignificatu penitus concluditur. Itaque fenfum refert, fed ad alias narrationes, qux 

iuxta Ariftotelem aliquid ampiius habent fibiomnesconftare xque certo poffent.Pa- 

fpongie quam ftirpes.quid nifi ienfum hunc tens iftud erit ex primo Hiftorias , vbi ait: 

ipfe fafliis eft ? Ad hsec ipfe Ariftoteles ait, Lowfi S\ 6 azrcfy @^ Sf^f» W at&naiv. *£nfA£ov 

>genus vniuerfum eorum quaeteftaintegun- «JU, o-n %tte7ia>Te&v ^tvau-a^) , dp A&^joV) 

xur, plant* fimile effe : at quis dicet plantas Aa%e/as iizivucnt; , dc, q>um- hoc eft: Vide- 

icfle, cii m guftent ? Dixit itaque cautius non tur quoque Jfongia aliquo fenfu efe fr&ditd % 

plantas,fedfimiles illis ,nimirum refpe&u Bim fignum ett } quod difficilhme aue//atur 3 

gradientium. Ira fpongiar , non plantae om- nifi fenfim circnm eam motm fiat , vt aimt. 

nino funt, fed fimiles plantis, refpectu etiam Itaque Anftoteiis cenfura eft, ciim difficul- 

guftantium. ter, quemsdmodum inquiunt experti,auel- 

Rogas , Cur addidifle •, omnino fimiles? lantur fpongise, niii fenfim corrjpianturiilas 

Quia omnino carent guftu , quia omnino fentire: nec fuppoiitanarratione,quam oon 

aluntur plantarum ritu. Quod autem agno- potuit refutare, dubium illi fuit,fenfu orna- 

tierit Ariftoteles diuerfas quodamrnodo \ tas efle. Deinde in quinto libro eatndeoa 

plantis,contextus initij odaui Libri expo- refciibitfentendam,niii quodrortaifepun- 

nit: nam locutus de lento & infenfibili pro- cti alicuius mutatio Rondeletium fefelierir, 

ceflunaturceabinanimisadanimata^deinde noh quidem Scaligerum ita vertentem; 

ad animalia; excufata donfideratione de Sentire quoque eas hoc argumento deffehen- 

plantis, occupatur in fentientibus,quse mini- fum ferunt: namfi fefe auulfum irifr&fenfe- 

mum fenlum habetent , & maxima cogna- rint } contrahi adeo , vt haud facile auferan- 

tionem cum ftirpibus 5 interqu2e in fpongias tur. Vbi iiiud ferunt non remictitadien- 

incidit. Geterumcumtantaiimilitudinem fum fpongiarum , fed ad argumentum 

agnofcat, palam a Plinio diflidet, tribuente fenfus. quare fic videtur appinxiife, %■%& 

fpongijsexquiiitiorem gulam:aliputat con- A\i&t at&wiv ,«ft ■Qa.tri. Atqui , vt omni 

chis 3 pifce,hmo. Vterquefortaflein Arifto- fcrupulo Rondeletium leUenlus , ratum , 

telem peccauit : Rondeletius, qUia negauit dubitationem etiam vulgi ab Ariftotele ad- 

taclum fpongijs ; Plinius t quia indulfit gu^ moueri,du fubdit,y«»> qui de hoc dubitsxt- 

ftum , quas dumtaxat limo nutriri , velut hoc neque ad fententiam de fenfu referen- 

ftirpes, Philofophus conceflit , ob natiuam dum eft , fed ad proximam narrationem de 

adhxfionem.Quodautem Rondeletius obr contradione in validis ventorum aut flu- 

iecit, nulla vifcera,nullos neruos, nulla apta cfuum incurfibus. Integra verba edo. Spm- 

organa illis reperta ; hoc tantiim Plinium giahabet fenfum } vt aiunt. ArgumentumquU 

grauat, non ^\ dixeris, guftu carere quemad- dem efi } quodad auulforisaccefum contr&ban- 

modum frutices : tadus enim parcus fenfus tur, ita vteue/li difficiie fit: quodidemetiam 

e'ft 3 fine magno apparatu , fine multo artifi- faciunt , quoties flatw tempeftas^ vrget , ne 

eio , in homogeneis eft : nec ftirpes , vt gli- de fua fede fellantur, fed funt qui de hoc d»r 

fcant,abdominenecftomachoegent.Cete- hitent ,vt qui Toronam incolunt. Ttyrrmt 

rii m ad illud quod adiecit Ariftoteli Plinius, tamen ■proculdubio , beftiolas quafdam velnt 

cruoris fuccu m inhxrere petris , tolerari po- tineas lumbricosve, & eiufmodi alias conftfie- 

teft refutatio Rondeletij , illumhumorem ' re intra jpongias y atque ali. Duas hi^orias 

non fanguinem fpongiarum effe , fed exter- propofuerat ad argu mentum fenfus .• prior, 

num potiiis nutrimentu m: quamuis, vt ego quod contraherentur ad 'accefliim auulfo- 

puto, non ita eft , fed ex interno fucco. Op- risj altera , quod fe conftringerent aduerfus 

pianus tradit , a fpongijs euulfis diftillare fa- ^oli Neptunique furores. Adiecit:to/^i 

niem: quas fi fpongiatoris forte naribus ad- de hoc f ( non ait , qui de his) dubitent. Scili- 

hxreat ¥ fsepiflime hominem furTocat. Sed cet de proximo experimento dubitatio fuit, 

hoc parum eft 3 vt vifcus illis concedamus, non de priori ; nec de fenfu, fllarum nempe, 

nam multis herbis refeclis, lac , & humor prima hiftoria obuia veritati erat ; nam fme 

alius defluiD humana aclione euerure non potuit. Akera 

diffi- 



HISTORI^ NA 

difficilius nonnihil potuic obferuari ; quare 
non mirum fi controuerfa. E veftigio pergic 
de ijfdem dubitatoribus Toronenfibus,di- 
cens: Narrant tamen , beftiolas aliin ipsa. £c 
Theodorus adiecit, proculdubio. Vbioften- 
ditur , Toronenfium dubitationem fuifle 
de hiftoria illa , alia vero minime perplexos 
narrafTe. Pociiis ex Plinio conftat, quanta 
fides Toronenfibus fuerit de fpongiarum 
fenfatione. Ipli praxipue illam funttuiti, 
multa argumenta eius gratia obferuantes, 
adeo liberales , vtetiamguftum illisprodi- 
gerent, quos&: laudatPlinius. Ita inquit: 
Circa Toronem vefci illis auulfaseiiam aiunt. 
His iramoratusfum,vt expedirem Ariftote- 
Iem,mukis annis & faxulis in hac partc fi~ 
necontradiclabneacceptum; nequeea, quse 
aduerfusaliquemfpongiarum fenfum iacta- 
uic Rondeletius,mukos non ignobilis erudi- 
tionis &: cefure; viros poft fe trahens,magno- 
pere diflidere. Guftatufolum ihterdicunt 
illas,&: hoc certe ad guftum Ariftotelis fuit: 
in primo enim libro non ablolute dixic ha- 
bere fenfum , fed aliquem , ideft vnum , ta- 
£tum fcilieet, cetera omnino limiles plantis; 
nam&: per radicesfiue limo, liue humore 
aluhtur, &:ijsreli&is,poftauulfionem recre- 
fcunt Saspe etiam Ariftoteles folum con- 
ftantem lenfum , &: Communem omnibus 
animaiibus,ta&um fcilicet commendat, ce- 
teros deelTe multis •, neque guftum excufat: 
immd in libro de Somno &: vigilia manife- 
ftam cenfuram fuam fecit ; namque guftan- 
di facukatem non omnia animalia habere 
dicit. Vbiiftudaut verius,aut vere,quam in 
fpongijs? Alia quoque funt magnoperepar- 
ticipia ftirpium , vt funt thetya &: holoturia, 
ancipitis quidem naturas inter plantam &: 
animal 5 maxime tamen omnium Jj)ongia 
vtriqueconterminaeft,&: meditullium ger- 
minantium & fencientium. 

CA P VT IV. 

Jguanta communio fit fiirpium 
($r animdwm.- 

SVggerit ifta confufio vitarum , vcexplo- 
remus perfun&orie ipfarum fcedera, 
quantum fibi eribuant, fecommunicenc, Sc 
nouo modo alia zoophyta miremur , nec 
tantum planti-animalia , fed animali-plan- 
tas videamus. Inuenio mutua retaliatione 
animalia germinare, &: plantas fenfu anima- 
re , Ariftotele , Theophrafto , Piinio , &: 
ThatTo oonceftantibus.E cerui viui cornibus 
enata eft hedera : hoc fieri potuit , quia te- 
nello fortafTe cornu hasfit feftuca eius ftirpis, 
fiueex intrinfecis caufis ipfius animalis eru- 
pit 3 vt Fortunius aic.Sed &; alia eciam ratione 



TVRiE LIB- II. 31 

decornu cerui fponteoririvaluitjnepequia 
exipfomec ceruiho corpore fubftancia ex~ 
crementitia, potiiTimiim ex hedera^pabulo 
educla, vi cocbonum in ceruoeditarum , &: 
a facukate propukrice vna cum alijs excre- 
mentis tertia:cocl:ionis ad radicescornuum 
depulfa ; quseibi lentoris alicuius , feu pro>- 
prij, feu alieni, glutine adhxrefcens , ab am- 
bientis calore dige{la prxparetur ad nouam 
vitam. Admirabilius eft quod Plutarchus 
aliquandopofteritatifcriptum reliquir. nam 
j>htidam,mquit, cumdiu laborafiet vrina dif- 
ficultate, tandem culmum hordeaceum genicu- . 
latum excreuit. Pono in velicam e itoma- 
cho via eft perardiffimas mefaraei venas^ $z 
pet fubftantiam renum ; quas demonftranc 
fenfui Anatomici , hordeaceofemini nulla 
rationeperuiaseile valere. Sponteigituror- 
tuminveiica hordeum oportuit: quod eo 
minus incredibile putandum efle reor , quo 
frequenseft inrenibus&:in vefica folidifli- . 
morumlapidumexortus.Cum enim longe 
magisab animalis natura, &: renum veiicze- 
quefubftantialapis diflideat quam planta ; 
quidni, vbiin corpore viuentis animalis fre- 
quentiftime gignuntur faxa , ibiddm ali- 
quando culmus hordeaceusgigni potuerit* 
Infliper autem, vtin animalium viuentium 
corporeex putri excrementorum colluuie 
vermes gignuntur, quidniexeademconfi- 
milive materia , ob efficientis imbecillita- 
tem , & patientis ignobilitatem , in viuente 
animali planra procreari valeat? 

Ceterum, ftupendum eft, quod Ioannes 
Guakerius in fuo Chronico Politico ex 
Conrado Rubeaquenfe retulit , dum ait: 
Aretij mulieri e nafo fpicse farris nztx : ea- 
dem farris grana vomuit, vrbe luftrata, an- 
no mundi oclingentefimo fexagelimonono 
fupra tria millia , ante Chriftum natum no- 
nageiimo quartO; quotempore Ptolomseus 
Rex iEgypti Cyrenis mortuus , Senatum 
Populumque Romanumheredem reliquit. 
Ceterum quandoin palpebrarum extremi- 
tate paftim norint Medici,quid innafci con- 
fueuiffe hordei grano coniimile, quod pro- 
ptereamorbigenus hordeolum vocant ; cur 
non in nafo mulierculse farris grana enafci 
potuerint ? Nempe in eius corpore multa 
materies efte potuit farris , quod vomitus 
granorum farris demonftrauit; quse mate- 
ries vna cum alimento narium ad eas partes 
delata,illifque nutriendis inepta,fimul cum 
elementis fuliginofis pilorumforas exiliens, 
lentore cutiadhaerens, a calore ambientis 
fubiaceptiumquepartium acquifierit debi- 
tum vitas temperamentum. Si enim ex ani- 
mali mortuo paflim ftirpes fponte nafcun- 
tur , vc raox appatebic ; quidni ex viuo exo- 
riri valeant? Imm6verd,cum a ftirpium na- 

C 4 tura^ 



32 



IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 



tura,quaeviuens eft,longe magis terradifli- 
deat quam corpus humanum ( quippeterra 
inanimiseft , homo vero in vegetantium ge- 
nerecum plantis collocatur ) profe&o fi ex 
terra fponte fpica farris prouenire poteft, 
rnulto potiori ratione planta eadem ex nafo 
mulieris exoririvalebit.Taceo aliaseruptio- 
nes florum ex humanis corporibus, praster 
mores & viresnaturse,qualiter lofcioniviro 
fandto accidit » Vincentius Burgandius & 
ThomasCantiprateiisau&oresfunt.Qmn- 
que flores illi enati, vnus ab ore, fctfni ab au- 
nbus , bini ab ocuiis 5 praemium quotidiani 
erga Deiparam obfequij , quam quinquies 
falutarattotidem Salutationibus Angelicis, 
&: quinque Pfalmis , quos literas nominis 
Maria initiant. erant hi : Ulfagnificat: 
<^Ad Dominum cumtribularer : Retribue : In 
conuertendo : Ad te leuaui. Hax obiter me^ 
niorauiifortaflealicuius mulcebitcor recor- 
datio benigniffimse MARi^,matris beni- 
gniflimi Iesv, & fub eius patrocinium libe- 
raliusfe tradet,ciim liberaliflimaergafuos 
cultoresvideat.Redeoiam ad naturas licen- 
tiam. Frequentiflimum autem eft , in tefta- 
ceorum pifcium,cetotumque dorfo,mufco- 
fas herbas &algas prouenire: fsepenumero 
enim &: cancri & oftreae mufcofis herbis 
conueftiuntur. <Juin etiam legimus apud 
clariflimos Auclores, immanium cetorum 
& balamarum fpeciatim tergora fic herbis 
conueftiri , vt pleruque animalia hasc gran- 
dia, dum in a?quoris fuperficie • ( perefratu 
dignum) temporis interftitiumpermanent, 
nauigantibus infulas reprsefentent, maximo 
cum eorum periculo, qui belluarum dorfo, 
ada&is introrfum anchoris , & velut in fb- 
lum naui defcendentes in monftri tergum , 
in eoqueignem etiamfuccendent.es, cetum 
dormientema fomno excitant , ad fugam 
motumquein profundum concitant : vnde 
naues &; nautse non raro merguntur. 

CAPVT V. 

Tlmta qu<eanimalia generent. 

FOrtafle liberalius ftirpes pariunt anima- 
lia. Refurre&ionem hoitzitziltototli e 
pinu miratiiiimus : nunc non tantiim rege- 
nerationem , fed generationes dabimus. 
Tromba* vocant Lufitani quoddam quaii 
radicum genus,quibus dignofcuntinterram 
Angolas aduentare , licet non iit conftans 
flgnum, vtin fua Arte nauigationis aduertit 
nofter Chriftophorus Borrus. IlUequafi ra- 
dices inftar arundinum inanesfunt, nifi 
quod intus generetur genus vermiculorum, 
quiinferti&continuifuntipii plantae. Plu- 
nmas quoque Fortunius collegit generatio- 



nes,quibus ab ftirpibusintegriSjVegetis^riori^ 
dum corruptis innata fentietia.Nofter Aco* 
fta narrat mures&vermesnatosexarundi- 
nibus in noua Hifpania* Neapolitanus Por- 
ta ex Ariftotele deeernit , anguillas in aquis 
ex alga fponte procreari. Quin ob id,inquiti 
nos amicum nouimus,qui ligneis vaiis aqua 
plenis,algis,&: quibufdam fluminUm herbis 
immiflis,&; lapidis podereoppreflis fub dio, 
paucis diebus anguillas generabat. Carda- 
nus ait, nonfeciise folijs moribombyces 
in calidiore caelo gigni, quam ex bobus apes 
oriantur. A Plinio item habemus, terebin- 
thum ferre folliculos , emittentes qusedam 
animalia ceu culices 5 nafcique vermiculos 
infrumentiradice,ciim fementem imbri- 
bus fecutis , incluferit repentinus calor hu- 
morem:gigni & in granoi ciim fpica? pluui}s 
calor inieruefeit ^ &C caprificum parere culi^ 
ees 3 vt etiam robur. Adijcit,&:cofles nuncu- 
patos vermiculos in lignis exoriri,laricemque 
teredines procreare. Theophrafto autem cu- 
lices e caprifico &: e ficu prodeunr, & ex po-^- 
lio ; beftiolasque cnipes nuncupatse ex vlrni 
folijs. Diofcoridiex oleribuserucisgignun- 
tur, Ariftoteli ex vlitiitibus fdlijs,&: ex pineis 
frondibus , qux cantharides nuncupantur- j 
Ariftotelioriunturgramine rediuij ; cui &c 
e Jeguminum vermiculis pennata anima- 
lia prodeunt:& in ligno animalium mini^ 
mum gignitur,acarinomine. Coftseus in- 
terplantarum morbos cum fenioribus ver^- 
miculationem pofuit.Scaliger aflerit,vermi- • 
culosenafci e medulla cardui fulloni j ,e nu- 
cibus, e folijs lentifci. Addimus , erofarurn 
fpongijs, ac fere ex omni ftirpe animalia 
quzdam fponte produci ; ftirfis vocabulo 
fingulas plantarum partes &c excrementa 
intellig^ntes, radicem. ftipitem feu caulem, 
ramos,folia,flores, atque frudus. Apes or- 
tumhaberefpontaneutn ex flpre cerinthi, 
arundinis, St oleas , veteribus fere confentit 
Ariftoteles , argumento duc"to ex eo , quod 
cum oliuarum prouentus fitlargior, tune 
plura examina prodeant. Vermem in fua 
quemquenafciarbore,notauit Scaliger apud 
Theophraftum ; qui limaces & araneos e 
plantis etia nafcf confitetur.Sed mirum his 
adiugit vir alter fumma erudition,e (pedabi- 
lis. De luuernA verojlmioym^xit^nonfilebo. 
ineumqua arboris njnim imminentis collaffe. 
frondes fuerint jificiu formam induunt,J>ijces 
viuunt deinceps. Qu.amquafubtilius conii- 
deranti,non tam efle videtur harc fluuij vis, 
quam arboris ipfius:nam que. frondes in ter- 
ram cadunt ,animalia volucria efFeda auo- 
lat. Quidmiru?nempevtinterra mutantur 
plantae aliaf in aiias, itafupra terram gignunt 
e feipu}s animalia. Verumnos,vt accipimus 
plantas alias in alias mutari ( quod obfer.ua- 



tur 



HISTORI^ NATVR2E LIB.III. 33 

tur etiam in animalibus ab Ariftotele non in videruni 3 certiores fdtti fumus \ & rts taM 

Vno loco ) ita non probamus , plantam vl- muttorum grauium^ virorum teitimomo.qtii 

lam generare pofle animalia , quorum ipfse voc vidtrunt, probata efi , vt minime dubia 

lintver^cauf^procreatrices.Namvltrafuas duci debeat. Hax Genuenfium Pnnceps 

Vires agerent, generando quid fe ipfis nobi- Fulgofius ad verbtl. Hector Boetius aflerk 

lius ; quodnec in animalibus,nec in re vlla fe vidiile in alga conchas enatas , e quibus 

(prxter elementa fortafle, de quibus fuo lo- apertis viuas aues euolauerunt.His coniencic 

co agemus) natura patitur. Sedredeamus etiam Saluftusin fuaDiuina Hebdomad^ 

ad penfum. Gonfimilem hiftoriam rexuere fic vertente Italis Grifono,concinens: 
SaxoGrammaticu$,i£neasSiluius,Munfte- U Boote cofi perle gelate^> 
rus & Delrius , aflerentes , in Scotia inueniri Pi a gg e ve dt volar gli augei nomati 
arbores^quas producunt fru&um foljjs con- Vrauagm, e figli darbufiei creduti, 
glo meratu m 5 qui cum opportuno tempore La cuifionda sinai%a in mezo a lacqn^j. 

decidic infubiecWn aquam, reuiuifcitj con- Quibusomnibus fidem furricieutiilimani 

uertiturque in aueiri vinam , quam vocant facit Ariftoteles, afleuerans, Hypanem rlu- 

anferemarboreum. Creuiteciamharcarbor uium, apudCimmerium Bofphorum t fub 

in infula Pamoniai quse haud procul abeft a Solftitio deferre veluci folliculos acims ma r 

Scotia verfus Aquilonem.Siluius autem di- iores^ quos non niii ex arboribus deciduos 

dicnTe fe aflerit jcum in Scotia eflet apud fatearis , e quibus quadrupedes volueres 

lacobum Regem , in Orcadibus iniulisar-~ erumpunt 5 quod genusanimalisin puitme- 

borem inueniri , quae fupra ripam fluminis ridianum vfque diei tempus viuit , 6c volar* 

enata fru&us produceret anatum formam mox defcendente Sole macrefcir & laguet, 

habentes, &eos quidem cum maturitati deindeoccidenteemoritur,vita non vltra 

proximi eflent, fpontefiia decidere,alios in vnum diem perac~ta ; vnde ephemerum 3 id eu\ 

terram,alios in aquam:&: in terram deieclos diarium appellatum eft. Plinio arboribus 

putrefcere , in aquam vero demerfos mox cochlese adnafci folent , peculiaria ficorum 

animatos enatare fub aquis , & in aere plu- vitiaj & oleis erucae. Nafcuntur &: phalangia 

mis pennifque euolare. Oiaus Magnus Epi- in eruo,beftiol£e aranei genens } & limaces irt 

fcopus .Vpfalenfls, agens de populis Septem- vicia. In tricico maxime crefcunt animalia^ 

trionalibus ex audore Scoto , qui maiori di- quas cufcu /itf^appellamus. Beatus denique 

ligentia tradat de rebus abditiSj refert 5 in Odoriciis in Itinere , quo perrexit ad Ma~ 

Orcadibus infulis ex quodam fruclu arbo- gnum Cham^ referente Rhamuiio,ita^,in- 

ris, qui in mare decidit, gigni anates, quibus quit, admirabiiem fcribo 3 non a me vtfam,fed 

fenilmcrefcentibusalis , volant vel ad ho- ab homimbus <vere fide dignis auditam 3 afie* 

minumhabJtationes,velad iiluas. Scd 8c rentibwinqtiodamRegnoefie aliquosmontes, 

ipfemet OlaUs in Regnis Septemcrionalibus nomine Capefcos , vbi nafcuntur permagnipe- 

reperiri teftatur aliquos anferes in arboribus pones, qui maturefcentes aperiuntur, & imra 

mfcentes , vt fupra diclum eft de anatibus eos reperitur animai adinliar agni pufilli, qui 

Scotix. Obfcurus aucl:or, Gefneri obferua- habet peponem, & carnem fimui.Et Jthoc vi- 

tione , bernecam auem ait ex arbore nafci 3 deatur incredibiie, tamen 3 <vt in Hibemidfunt 

&in quibuidam Flandrias parcibus inueni- arbores quaproducunt aues 3 ita pofunt verti 

li. Turnerus refert eamdem hiftoria auium ibi taies reperiripepones.Ez in alio loco idem 

ex arboru frudibus in mare collapfis fponte repetit,inquies:^^w die vidi bellua adma- 

nafcentium: nam praeter blantam,aut berni- gnitudinem agni $ aiba adinttarmuis-, cuius la- 

clam,efle ait aliamauem , quse originem na,amuia gofypij ,facile acute vellebatur.Cir- 

iuam arbori refertacceptam.Bartholomseus cumHantes interpeilati dicebant data a Magno 

Anglicus etiam bernecam auem ex arbore Cham cuida Baronifro carne optimahumano 

nafci confitetur. Fulgofius item afleric , in viBui interaiiasomnes. Subdiderunf\monteni 

infulis Hibernia!,quas Orcadas vocant, Sc in efie Capjtj nomine , in quo pepones naficuntur 

ea fpeciatim quam nunc appellant Irlan- magni, quimaturefientes biant, &huiufimodh 

dam, in locisquas mari alluuncur arbores fa- beiiiamexerunt.Subiunxerunt etiam.in Regno 

licibus perfimiles nafci, in quibus ortaparud Scotia & Anglia arbores efe , qua producunt 

quadam piU,pauiatim crefcendo in autsana- poma violacta , ejr rotunda ad inltar cucurbi- 

tum fiormam habentes tfifigiantur , rofiro ab ta,a quibtts maturis exit auis Hoc magis credo^ 

arboribu* pendentes 5 tjr curn ad maturitatem quia id audiui a Magnatibus , ejr fidt dignis y 

feruenerintjiti ipfiarum nixu arboribm excufia quam fiproprijs meis ocutis vidifiem. Ita ergo 

in maridecidunt ,atque tuotant.JBritanni vul~ ex plantis vmentibus plurima nafeuntur 

go bernetas appellant. Et quia tx auium ge- animalia, 
nere non oriuntur ; ijs guadragejimatiiciunio 
fakcondUk homints veficuntur, v$ abhk 3 qm 

GA- 



34 



IOANNIS EVSE3II 



CAPYT VI. 

An planta horamet^fm agnfera^ 
ad toophyta fpecleti 

CEterum , Tartarica quxdam ftirpsali- 
quam moram meretur. Affirmant eius 
hiftoriam Sigifmundns in Mofcouia: defcri- 
ptio.ne, Surius m Commentatio anni 1 5-04. 
&: deea Scaliger hsec ha.bet:Superiora ludum 
putes, pr&ut eit admirabilis 'tartaricm Jrutex. 
Tartarorum ordaprimaria Zmolha eH,vetu- 
fiifim^ nobilitatts commendatione. In to agro 
Jerunt femen feminis melonis fimillimum, fed 
winus oblongum. Ex eo fatu plantam exire, 
quamborametz, id esJ, agnum vocant • crefcit 
enim agnifgura ad pedumfere terntim altitu- 
dinem,quem pedibm,vngulis,auribm, totoca- 
fite ,pr<tterquam cornibm ,repr#fentat.Pro cot- 
nibm pilos gerit,fmgularis cornu fpecie. obdu^ 
.citur corio tenuifimo , cuim detraBi vfm ad 
capitum tegmina tncolis. Ferunt internam pul- 
pam gammari referre carnes.Ceterum} vulne- 
re quoque fanguinem manare. Dulcore efe ad- 
mirabili. Radtcem humo txertam furriqere ad 
vmbilicum vfque.U/ud miraculi fouet magni- 
tttdinem : quamdiu vicinis obfidetur herbulis, 
tamdm viuere quafi agmtm in Uto pafuo-,ab- 
fumptis i//is 3 tabefcere atque interire , id^ non 
folum vel cafi, vel trafiu temporis , fed etiam 
experiundi gratia fubtraciis atque ablatis eue^ 
nire . ^uinii/ud auget admirationem, appeti a 
Hpis eam , nonitemab alijs beftijs qu& carne 
vefantur. Boc quaii condimentum atque 
mtritum ad fabulse &c agni almiionem Jllud 
fcirevelim , ab vno ftipite quatuor diflita 
crura, cum fuis pedibus , qui poflint proue- 
nireatque produci. Hax,qu6d nonignora- 
iem haud ingrata fore tibi ceterifque Philo- 
logise ftudioiis,enarraui , partim a nobiiifli- 
mis, partim ab exercitatiflimis in rcrum na- 
tura viris non foliim le&a, fed etiam audita y 
quibus ingenij cuiampliflima fpatia implere 
aliquaex parcepofles. Sane vix certo decer- 
nere poflumus , niii arbitfisoculis, an hxc 
mera ftirps,an mera beftia , an z-oophytum 
{ic- &: in re dubia ne ne^emus naturaz maie- 
ftatem , &:licentiameius, & fummam in- 
terdum libidinem. Haud difplicet penitus 
cenfuta Liceti. Putarem , vt ab vno trunco 
quatuor plurefque ramidifliti ,cum fuisfo- 
lijs, vi vegetantis aniinae proueniunt ; vtque 
ab vno vmbilico in vtero matris quatuor 
diflita crura perfe&orum animalium cum 
fuispedibus , opera vegetalis animae a fen- 
tiente gubernatae, producunturjita pofle ab 
vno ftipite quatuor diffita crura Tartarici 
agni cum fuis pedibus prouenire atque pro- 
duci. Sed neque ratio deeft, qua huius agni 



N.IEREMBERQJf 

natura Phyfica effc demonftretur. Nara 
agnus hiceife poteft ciim fruelus iliius plan- 
tse, folam retinens agni iiguram , npn vere 
animal fenfu prarditum jfcd puru vegetans 5 
ttim verumanimal de ftirpe nafcens j tum 
nouum genuszoophyti, mediaminter ani- 
malia &c plantas naturaobtinensjhquideni 
fru&us planta^ iine feniu dicatur. Iam eius 
origo fpontanea non eft, cum plantailla fe- 
mine onatur. At fruelum plantas poflefigu- 
ram agni phyfice nancifci,duo funt qua; do- 
ceant. Primum eft,qiuapluhm£e ihrpesia 
fuis floribus a natura piclam habentimagi- 
nem animalium,vt mufcarum,^ aliorum a 
quibus denominanturjalia; in radicibus teftU 
culosanimalium referunt: quin&: fungi alij' 
linguam aptiflime repraefentant in colore^ 
carne,ac figura; alij ammalium oua 3 vt bole- 
ci. Quidm ergo plantse ScyXhicse fruclus 
agnum poflit asmulari ? Secundumeft,quia 
in lapidtim genere plerique a natura m fe 
belliflimedelineatas habetarbcrum ac iiir- 
pium imagines , vt in boriycite, acdendra- 
chate.Cum aute magis difterat.a kpideinj 
animato planta,quam a ftirpe viuereagnus;, 
cur fieri non poflit,vr piata Scythiae fruCtuns' 
proferat agno coniimikm 2 
/ Non obftat fanguisexeofruclu difl'ecl:G 
manans,: quia e ficu tithymalo,.& alijslaC; e 
chelidonia fra6ia cruentushumoremanat^ 
Miniis ofricit pulpacancroru carni iimilis; 
quia vuse nigrse pulpa talis eft , q qua vinuoi 
fangmni iimile prouenit.Minime refragatiir 
lana , qua vndique circumdatiir agnus ille 
Tartaricus,quia Periici frudusfupra pellicu-- 
lam induuntalbam lanuginem.Si vero dica- 
tur hicagnus efle verum animal , tunc eius 
origo de ftirpe non niii fponte fieri poterit: 
nam ftirpis anima vegeta nobiiiorem fe fen- 
tientem m agno procreare non poteft. At ess 
planta fponte animal otin pofle agno conix- 
milejillud apertum facit > quod & inlapidi- 
bus ranas, bufones ac ferpentes fponte nafci 
certum iit ; & ex arbore aues anati iimiles 3 
& ex putri nauigiorum ligno volucres anfe- 
ribus coniimiles , nomine bernachias , ©mx 
fpontaneo prouemre demonftrauimus.Nec 
ofhcit , quod vmbilico rad.ice aliigetur hu- 
mo : nam & foetus in vteroeft anirnai ve- 
rum , & vmbilici yinculo ceu radice matri 
alligaturjquod nos docuit Ariftoteles^alicu- 
bi monenSjfcetum in vtero viuere ac enutri- 
ri veluti adnafcentia & pura vegetatia terrae 
arhxa. Minvis obeft, ii ore co medat herbas 
circum fe natas,6£e terra ,etiam radicem 
vmbilicum inferta,fibi alimentum attraha!:: 
nam & fcetus in vtero grandior, & ore fugic 
fibi alimentum, &c vmbilico fuccum itidem 
iibi in nutricationem atcrahit; vc ex Hippo- 
crate comprobari poteft.Miiiime repugnar a 



HISTORIM NA 

itduashabeat partes , quibustrahatalimen- 
tprrij quiavnicadat Ariftoteles animalibus 
perfe&is : hoc autem animaleftimperfec~ti 
generis,cum fponte nafcatur, & nondum a 
matrice abfoluatur. Sed & illud adhuc non 
fatis compertum eft,ytriim & ore & vmbi- 
lico nutriaturjan ore folo s an vmbilico tan- 
tum ; dum nonreferunt Hi(torici> an egerat 
excrementaprjmse coetionis peraluumat- 
que veficam, 

Sin aute ftatuatijr hic agnus efle npuum 
quoddam zoophytum , mediam naturam 
habens ex animali &: planta conftitutam. 
iam ei ortus e planta fpontaneus inerit ne- 
cefiario, q,uod conuenit zoophytis. Et cette 
vt e faxis oriuntur fpongise , vnicx marina^ 
& alia plant-animalia cruorem , carnem 
muliebre virileque pudendum referentia; 
quidni e ftirpenafci poterit zoophytu agni- 
num? Idplane, quaplantxnaturam habet, 
poterit vmbilico per radicem tenx infertara 
iibiex humoalimentum trahere ; qua vero 
animai eft , ore valebit vicinas herbas in pa- 
bulumiibiarripere. Sed fi contendascum 
Au&ore Dierum caniculariu , agnum Tar- 
taricum efurire &: edere, ac belluarum more 
pafci herbis , ex oreque fumereplantam hu- 
morem quo radix viuatmon autem vt in ce- 
terisplantiseft, radicem humoreme terra 
fugere, quem ramisomnibus communicet. 
Neque huic exemplum deerit in natura 
zoophytorummam ex Ariftotele habemus, 
inter plant-animalia vrticas marinas fcopu- 
lisaffixas pramatati pifciculo frondem fuam 
fpargere, compledentemque deuorare 5 vt 
©bferuat etiam Plinius , non radicibus ali, 
quidenime faxo iibi poflit in alimentum 
haurire ? Non obftat,quod huic agno natu- 
ra corneos pedes non dederit,quia nec lepo- 
ri;&: eo magis,quo procul a radice,cum pro- 
grecknequeat, nullivfui fibi eiTent cornei 
pedes,quosverendum nonerat nimioitine- 
reatteri. Nonergoita gratis accipiendum 
eft , fabulpfam penitus efle hiftoriam de 
agno Tartarico ex planta nato a tot tantif- 
que viris promulgatam. 

gapvt yii. 

An fint planta, qu<s prater taSium 
alios fenfm habeant, 

O teft quoque in medium venire,an fint 
aliquavnico alio fenfu pollentia prseter 
ta&um. " Dederunt aliqui inanimis quibuf- 
dam plantis guftum; pereuntenim,nififah 
fuginem deguftent in potu : alijs olfa&um, 
quo acceffum mulieris menftrualis fic perci- 
piant, vt indelanguefcant: alijs auditum,vt 
violas alba^quse in Mycejnomote^vbi norni- 



TV^M LIB f IJI. 35 

natur nouerca, corrumpitur : alijs vifum, vt 
araxse , qua: fimul atque inuentam fe vidit a 
virginibus j fanguinem emittens contabefc 
At vana hax funt ; nec nimis iam obftaret, 
vt paliuro, cum e ceteris auibus cuculum 
dignofcat, iudicium tribuerecur. Abeat Plu- 
tarchus talia commendans. Tum nequefi- ' 
ne exemplo fpongise tactus concedendus 
fpinofe ilii circa Memphim planta^ ,quod 
eius folia contada in fe concidant, cuius ar- 
gumentum non eft: qu6d aliquse abfque fo- 
lo in aere fufpenfx inediam fuftineant vi- 
geantque, vt aloe & fcylla,fed quod ab aere 
interclufx tamquam fpiratione priuatKj 
omnes denique pereanti 

C A PVT Vill. 

An inter plantas f$J animalia mediamper* 
feBionem obttmant cdeflia corpora, 

SEd an fit alia intercedens natura intet 
herbas &; belluas extranea vtrifque,in 
medium venire potefbfpongia enim & ver- 
tibula feu ealli, atquetubera,vtTheodorus 
Latinevertitjitainterfecant, maxime fpon* 
gia,vtvtrumqueefle, tethya & holoturia 
quodammodoj fpongiaomninovideatur» 
Num aliquod medium erit, quod neutrum 
vfurpet? Quod mihi,tale quidcadeftiacor- 
poraeflenon arrideat , impulit Moyfis phi- 
lofophia: fi Moyiis,vtique Dei. Iuuat & ra- 
tio, nonomnino recufanda. Summa reli* 
gione fcientificam cpluit methodum Moy- 
fesin hiftoria de generatione vniuerfi , per- 
petuo afcenfu naturarumab imperfecliori- 
bus progreflus ad excellentiora,ab elementis 
primum,deinde ad alia vfque ad hominem, 
continenti afcenfione. Quare cum aftrorum 
conditipnem inter vegetabilia & animalia 
confcripferit , media inter vtrumqueperfe- 
ctione videtur honorafle.Nihil Deusincon* 
fulto, nihil fortuito fecit •, nihil Moyfesfine • 
magno enarrauit coniilio,nihil fine arcano: 
vt mirer,quanta do&rina , naturseque peri- 
• tia , quam prseftans Philofophia fe ofrerat 
examinanti verba & apices , atcj^ue omnem 
difpofitionem. Num,quajfo,cum opportu- 
na producendorum fideru occafio ( fortafle 
neceflitasjprima diefuiflet,ne lux peregrina 
vagaretur abfque domicilio, dilata fine cau- 
sa, fine myfterio fuit adquartum diem? In- 
uiolabilem methodum tueri voluit, vt im- 
perturbata rerum perfeclione ius fuum Sc 
decor cuique feruaretur»Audio te dicerecse- 
losnon viuere. Num &plantas audifti a 
Moyfe viuere?Non puto.vitae & animgno- 
men animalia apud Moyfen inaugurarunt. 
Si ita eft , etiam cum Stoicorum applaufu, 
aftra folum fentienti natura prsedita minora 



36 IOANNIS EVSEBII 

funt proculdubid. Ad hafCjtribuarous vitam 
ftirpibus,neganda fortafle non videtur fide- 
ribus. Vitam motio fpontanei & perpetui 
impetus maximedecernir.hoc fideribus ex- 
cellentius &: xternitis competit. A fe,vt di- 
xij moLientur jimmo obhoc folum dixiffe 
poflem. Tum prxftantitis &: euidentiiis, lo~ 
cali nempe peregrinationejtum conftantius, 
&: non ad quietem,vtelementa,ide6exani- 
ma : iiludenimviuit, cuius perfedio eft fe 
mouere. Haxabeft elementis: perfe&io ho- 
rumquieseft j aut afpiratio quietis : motus 
ihconuenientem eorum ftatum arguit* Aftra 
tamen otium maxime oderunc 9 ergo vita 
aliqua competere illis videtur. Sane fi localis 
motio,vitalisac~tio eft, vt pluribus perpla- 
cuit 9 vitaqua*dam ftellis ineftmedia inter 
vegetantem & fenrientem,maiorilla 9 minor 
ifta. Oportebat, exornationinatura2,acT:io- 
nem iftam vitselocalis progreflionis in fuo 
ieorfim gradu vindicari,quemadmodum ce- 
terse vitarum funttiones. Senfus eft & intui- 
tus,vbimensabeft; auditus,vbi vifusdeeftj 
odoratio , vbi defideratur auditio ; guftatio 9 
vbi nullusolfa&us;tacl:us,vbi noncomitetur 
guftus. Quare progreflio conuenienter in 
aliquanaturaeritjVbinecta£tus;iicut & nu- 
tritio fuaetiam exanimemclaflem meruit. 
Obi.jcies, generationem vitse munusefle, 
&tamen line focretate akerius non efle. Ad 
hoc dico, non efle integrum munus,fed par- 
tem &appendicemnutritionis. Inquies : Si 
vita conuenit cadeftibus corporibus,ergo & 
mors. Cur iftud negaueris , cum facra Scri* 
pturaprariudicauentforeinteritura ? Mors 
iideribus quiete fua continget,cum carleftia 
munia & mutationes CeiTabunt:tunccrean- 
da noua omnia predicuntur,nempein eam- 
dem prifcorum iiderum inquietorum mate- 
riam fuccedet alia forma noua pacatior , & 
amicaftarionis. Ceterum perituros hosca:- 
los, non tantum mutandos & renouandosj 
quoad fubftantiam 3 non tantum quoad ac- 
eidenria , muki iam Aftronomi dabunr, 
muki iam Patres dederut,Baiilius 9 Clemens 
Romanus * Nyflenus s Ambroiius, Iuftinus, 
ChryfoftomuSjTheodoretuSjOecumenius. 
Vehementiiis loquitur Scriptura de cadefti- 
bus & elementaribus mutatiombus,quam 
dee& quas refurre6tioni noftrorum corpo- 
rum accidet Noftraimmutatioaccidentalis 
eft , ergo illa amplius aliquid obtinebit. Ad 
hax , lux naturaliter erTundecur ab cadorum 
eflentia,ergo excellentiorem fontem exiget. 
Sed non opus eft amplms hic morari ; prae- 
ftruximus enim alia,atque in noftrse curiofse 
Philofophias libro vltiroo idem prsemuni- 
uimus, & fatis afleruimus, vt publicis The- 
libus propoiitis locupletiflime illuftratumj 
defenfum 3 ac mukis poftea approbatum 



NIEREMBERGII 

plaufumque fit. Illud admonendiim 9 iuxt& 
eruditiflimos virostantamors, tantaruina 
caelorum erit 9 vc vere & proprie ftellse cor- 
ruant, iuxta pras diclionem Chrifti Domini. 
Ait nofter Maldonatus : iMagis ChriHo id 
affirntanti , quam ArtHoteli idfieri fofene* 
ganti afientior. Iam quid obftat amplius? 
x qualitas casleftium ?terfa,limpida, keuigata 
iunt,fine neruis,fine fibris, fineofficinis alijs 
& organis viuendi ? At quis fidera proxime 
Vidit? quis diflecuit, vt de his decernere pok 
fit?nullam tantarum & fublimium molium 
anatomen nouimus. Sed ex Luna & Solc 
conijcere fortafle potes, heterogeneacetera 
efle 3 vt nonnulli praftantiflimi Aftronomi 
indicarunt. Inazqualitasin Lunavidetur,&; 
per partes a fe diifidet.Sol quoqtie in fumma 
claritate fibi non eft confentaneus 9 quodpec 
chartam radijs eius in conclaue iaculatis re«* 
fiftentem, patefcir. Cumque ex iftis macil^ 
laribus obtutui diiFerentijs in Sole & Luna 
multar conftantes fint, atque exdem in di- 
uerfis & fitibus & temporibus, aufi funt ob- 
feruacores afleuerare, quodinhaereanc fide- 
ri, atqueob dirTerentiampartiumemicenc, 
Adijce^quod inftrumenta vitalia pro genere 
& neceititate vita: requirenda fint. Vegeta- 
tioni minor apparacus defideratur quam 
fenfui 9 quare viti ilUcseleftium illocali feu 
procedenti, fortdfle nullaautexiguainftru* 
menca requirunturtpoterit fine artubus ha^c 
viuacitas efle, finfcvifcere 9 fine cruribus, 
fine radiee. 

CAPVT IX. 

J$ht<e animdiaprceftentfenfibus* 

POftquam fenfum, animalis chara&ere 9 
definiuimus, & cumvicinarum nacura- 
rum decorecontulimus 9 reftat 9 Vc domeftici 
collatione ipfa expendamus, An forcafle non 
foliim fenfuum numero inter fe dirimancur, 
fed prseftancia eorumdem auc mencis.id eft, 
anomnesadaequecparfenfacio, an intelle- 
clio. Priorem quseftionem facile explorare 
poflumus, alteram riderej nihilominu^s dif- 
cutienda eft. In primis aquatilia hebetiori^ 
funt fenfus : imd fuerunt ante Ariftocelem, 
qui penitUs mutilarent auditu & odoratu. 
Iniufte : manifefto enim experimento audi- 
re & odorari probantur. Tintinnabuli ibno 
in multis ftaghis ad cibum vocati pifces ac- 
currunt ; fugiunt ingentes fonicus, vc facild 
propterea capiantur in latibulis fuis.Venatu- 
ri delphinos , eos repente alueis circumda- 
bant 9 mox obftrepentes compellebantvni- 
uerfos fugitiuos in terram , vbi ob ftrepitum 
capite grauatoscapiebant. Exiguus namque 
extra aquam rumor, ijsommbus, qui in 

aqua 



HISTORL& NATVRjE LIB. ttl. 3f 

acjua audiunt , difficiiis eft & magnus. Del- omnibus pranfTe hominibus. Habidis perni- 

phin quoque Simonis nomen agnofcit.Stu- citas non fuit minot ceruina. In tra&u Car- 

riones expauefcunt tonitru , fortafle plus dulinorum fuit genus hominum,curfu ante- 

alofas, qua? poft.illud infalubres dicuntur; Uertentium canibus . Polymeftor Milefius 

Sed dc illud cu m vfu difciplinae habet pifces^ leporem confecutus eft. Samfoni , Dauidi, 

cicuresadnatantadvocantem.TraditRon- Miloni, robur maiusquam leombus fuir. 

deletius tro&am quamdam properafle ad Blafius Magserus iic lulitviribus, vt fubla- 

cibum , &: de manu captafle; Odorari , de- tum dentibus armatum hominem,militares 

monftrat falpa , e longinquo adnatans ad inter choreas armatus etiam ipfe circumfe^ 

ftereus &: porrum: polypus ad oleam, fcarus rensjialtaret. Quid de mole dicam ? Quan- 

ad linozoftim * alij contemnunt efcam non ta apud Tetzcocanas & Tollucenfes ofla re- 

recentem. Plurimoslatenteseuocanrpifca- perta? Inter alia dentes maxillares,quinque 

tores, illinendo fpecus faucescetarijsodori- circiter vneias lati, decem longi. Conijce 

bus , carnemve fepiarum deuftam hamis hincamplitudinemcapitis,ex capite corpo- 

affigendo: quare nidoresgrati funt pilcibus. ris: tantumcranium duo homines extentis 

Canthariin naffampelliciunturnidore ea- brachijs vix poflent redimire. Similispras- 

rabi aut polypi , Oppianus ait . rogatiua fentiendi erit. Excellunt inter ani- 

— — k'urtf& Pof/d malia vifu aquila,lynx, & quodam tenebra- 

Kavdtz&v h fuvm t6, j^e/i^sTee/ evJbdi wpra. rum priuilegio nye1:icorax, ( & alia no&urna. 

tib$. cMox autem odor At aquike perfpicacitas exaequata Straboni 

Hai. Cantharum impellet 3 ejr peraeniet intra fuit,vltracentum &triginta quinque millia' 

riafiam. paffuum intuentis clariflime. exeuntem £ 

Sentina nauis eiecH , fluta! fugiunt: Scribit Carthagine claffim , numerumque nauiu e 

etiam Ariftoteles,fanguinem fuum fagaciter Lilybsetani fpecula denotantis . Tiberius 

piices odorari : qux res eo patet argumento a noc-tu tam perfpicax fuit , quam interdiu 

quod quoties fanguis efFufus pifcium eft , alius.Nuncpluresfunt,quihumorem &alia 

fugiant,& loca petant longinqua.Miror hoe fub tertam eonfpieiant , quae licet per elatas 

iudiciumadmififlernamque &: horrori ex vaporationes coniecerint,acutiffimo tamen 

intuitufugatribuipoflet. Multi etiam ho- idobtutui debetur. De guftu incredibilia 

mines,fed maxime femina*,fangu t inem eftu- nuper vidimusin hac Aula Philippica : ho- 

fu m, aut venamincidi videre nequeunt , & minem, qui omnia guftaretpmnia voraret, 

receduntTerreftria^prseter talpam,integrio- laneos adhuc pannos, & coria, & mures vi- 

rum funt fenfuum , minufque cOntrouerfo- uos. Imo femel vifus eft manducare viuum 

iu m. Prasftare autem eanes olfa&u , perpla- felem cum pelle & pilis : ipfumque eiulans 

cet multiSjVifu aquilas^auditu anferes, guftu & repugnans animal mordebat ille.Crudele 

protogeuftas Indica animaliaj merita luum prorfus fpe6taculum.Vidimus,qu(gprofecl:6 

nomen, tactu ferpentes , & quafdam auesi »on poteramuscredere.NihUominiis often- 

Vulgus tamen fere lta difpenfat fenfus: di, non nouum hoc in natura fuifle. Nam 

i[os aper auditUylynx vifujfimU guHu 3 monftrum fimilelegi apudRealdum Co- 

Vultur odoratu,pr£cedit aranea taffu. lumbum , qui in Anatome fua libro vltimo 

AHj prseftantia auditionis pra^tulerut pifces: flc ait : guod maiore admiratione me affecit, 

Plinms talpas ; qui & reliquos fenfus ita dif- fuit inJpeffioLatyri^itri-voracis vulgo dicJi, 

tribuit , vt ignobiliorum , tadus &; guftus, qnem Patricij omnes Fenetijmo Veneti omnes, 

faciat hominem principem: reliquis fiipera- omnes Ferrarienfes de facie nouerant . Hic 

ri ^ accepit vtique ab Ariftotele. Tullius ta- , nullo prorfm guBu , dum viueret , fr&ditu$ 

men inquit: Omnis fenfm hominummulto an- erat^nuUam in edendo voluptatem,nihil iniu- 

tecellit fenfibm heftiarum , quorum ita clard cundum terfentiehat: infipda^amara^dulciay 

iudicia ejr certafunt,vtfi opio natura detur, pinguiafalfa } acria non dikinguebat,vitrum, 

& ab ea Deus aliquis requirat y contgntane fit faxajapides, ligna, viua animalia, carbones^ 

fuls integns incorruftistfc fenfibus, anfoHulet pifces } viuarioextraBos adhuc falientes vo- 

melius ahquid, nonvideam quid quarat am- rabat. Vorabat lutumjineos laneoftfe pannos, 

flitts. Interpretabor , vt fequar , iftud iudi- fosnum^fiifnlam, ejr, vt breui omma comple* 

cium Tullij de qualitate fenfationis in vni- Bar,quidquid homines, quidquid animantia 

uerfum,&: deexcellentia abfoluteipfiusfen- vorant: quidquid illi edendum feu deglutien- 

fus in nonnullis hominibus. Puto , omnes dum potius ojferebatur 3 mercedepropofita^di- 

dotes animalium aliquem hominem prae- Bum ac faclum^ingurgitabat. Tesiis eBinter 

ceffifle, celeritate ceruos,fortitudine leones, reliquos Martinus Aromatarim tatauij adAn~ 

magnitudine elephantes ; fic & fenfibus lyn- geli infigne , cui facculum carbone refertum, 

ces $?aquilas. Iftud decebat infigne maie- ejrfacculuminfuperdeuorauit. ^uo^fo fer- 

ftatem humana, in nulla re aliquod brutum folnit quod pollicitus foerat, comwinatm ne ad 

D fhar- 



38 IOANNIS EVSEB 

Tharmacopolittm amplius accederet^eritm ne 
fe cum taberna 'ejr vafis efitaret. Cum igitur 
hoc natura monBrum mihi difiecandum e/set 
Patauij, ccepi huiufce rei diligenter, quoadeiu* 
fieri potuit } caufam venari,quam metandem, 
Deoduce , c$ particulariillim firuclura afie- 
cutum efie confido- Nam quarta neruorum con* 
iugatio, qua guHm gratia w alijs hominibm a 
fiaturi produBa est , in hoc Lazaro fitri-vo- 
race nequead palatum, ncque adlinguamre- 
ftabat ,fedad occipitium refleciebatur. Hxc 
Realdus. Regredior ad inititutam quseftio- 
nem. Prsecer di&a-in fenfuum vfu & placidi- 
tate nullum animal homini prejt,nullu m tot 
aromatum fiorumque generibus delec^atur^ 
pulchra nulli ita placent 3 harmonia nullum 
itafufpendit, aut fuauitas mulcet- Duo offi- 
cia funtfenfuum ; vnum neceffitatis aut con- 
uenientia: naturalis,alteru voluptatis» In gu- 
ftu & ta&u , vbi vtrumque officium vendi- 
cant bruta,homo proculdubid omniexpar- 
tefuperat,cuioptirna temperie fundati hi 
duo (iint fenfus. In oifa&u, auditu,vifu,vbi 
voluptatis beneficio carent quae & ratione, 
parum refertfuperetinvnovultlir., inaltero 
talpa, intertio aquila: inparte fenfus dum- 
taxat exceiTus eft;in altera parte,& vfura vo- 
}uptatis.,ri6 tam praftat homo,quam totam 
vfurpat.Adcalculosvocaomniaofficiafen- 
fuum, in omnibus reperies vicifle humanos; 
adhax, adflrumento fc focietate nientis fa- 
gaciores funt, &: latiiis patent. Adijce, tem- 
perationem omnium, prxftaremtemperan- 
ti aliorum excefTui. Mugil fi euidentius au- 
dit,hebetisell obtutus : talpisaufcultationis 
gloria damnatur oculis. Quare fi omnes fi- 
niul comple&aris fenfusmullum animal pr^ 
ftantiores habetquam homo , &: cumqua- 
dam excellentia a:qualitatis. Brutaadeoin- 
adxquatos habent, vtnondiuerforum , fcd 
eiufdem fenfus ma:qualitate mulcVntur. 
Thunni fi perfpicaces funt dextro lumihe, 
hebefcunt \xuo. Tum & mediocritas hu- 
manas fenfationis maxima eft, tanta fcilicet 
quantameiusexigitnatiira. Quid amplius 
quaeres ? Aquila validiffimse aciei eft , quia 
altiuolans confpicari humi lepufculum de- 
bebat;vultur ad explorationemannone; odo- 
ratuiutiari, talpaadnuntium pericuhaudi- 
tu:his hominem fuppetijs adiuuari non erat 
opusjliberalius ei& compendiofius proui- 
ilim eft. 

C A P V T X. 

$uo fundamento antiqui afiignarfat 
mentem animalibm* 

T Vnc ad certamen venio de gloria men- 
Itis^an fcilicet fint animalia , qua^ cum 
humanaTagacitatecompetat,ficutcum fet> 



II NIEREMBERGII 

fu. Anaxagorasindulfit illis mefitem agen- 
tem ; Pythagoras , Plato 5 & Diogenes otio- 
fam:ilhobincommoditatemtemperamen- 
ti 3 ifteob p JiumoriscraiTitiem 5 nonaliter , ac 
qui infaniuntjcaflkmentisfunt. fed mentis 
quidem fcilicet metempfychofis iftud com- 
mentata eft. Empedocles ait: 
Q'i/ iravoi&i (povoto Jhawx$@* * ® v% 2fl#g£w 
A7\/\«Aopc oianfovTzi; dm^mai vooko-, 
Mopiplu) ^uKhd^auife 7m<rYip q>JAcv ijov de{pa4 
■ 2?«^ iTTivxotfyoQ ptyx, vymoc; htcii 7wpdCvD 
Ai$-q$joi Quovnq. O c (KcdyiKOUv^ OfJUllAo&V 
^Qafaiv (Mfctpoieiii&Kluj dKiyvvctG Scitt&y 
SXq ^cw-mc, Tmiipvjbc, iXw& wrz^7im<h$y 
(dvfAQv d7ioppct'i(jauiiTat, tpihocxp (jdpnouciJbixn. 
2{on.defiHetls crudelem admitterec&dem. 
Pulchrumne affiBafic vosdifcerperemente 
Inter voslFormi mutata namque pafentes 
Charos occidunt natos r per multa precati 
Stulti, aljf.% loui faciemes facra frecantur. 
^AJI alius non exauditm in adtbmiBum 
Occidit clamans,miferas epulasfc par&uitt 
t^Atque pater naticrudeli cdde perempti, 
Et matrum naticarnes in vifeera condunt. 
Brachmanes, nunc Indorum,8c fortaffe Bo~ 
dinus aiiquis , vt Libanius imputat, pari 
peccarunt amentia. Nec Qccidens miniis 
fuperftitiofus quam Oriens. Indorum nous 
orbisopinio de fimijs tk. vox communis eft^. 
intelleitu pollere, &l maxima calliditate,fed 
Ipqui 110 1-lc.aftute , ne cOmpellantur ab Hi- 
ipanisjad operas & laborem.Nefcio an libe- 
raiius ethnicis, & iiberiiis egefit Laurentius 
Valla de brutoium intelledu. Plutarchus 
antea adftruxitjGnoftici definierant,Strabo 
elephanteis ratione praeditos commendatj 
Oppianus exaggerat ciim cecinit: 
Mcurniibv op ^n^cxsiv eygiv- %piap. 
Vimnum cor habere in peBorc^. 
Dion illos exoniat fcientia ref u cseleftium* 
Lipfiusfcripfit fe omnino carere ratione, fi 
elephas. In cuius argumentum vfurpabimus 
aliqua ab eodem difTertifTimo & diligentifli- 
mo Scriptore. Porphyrij tamen perrinacior 
fententia eft , animalia fenfibus & memo- 
riapr*edita,rationem haJ^ent-j-eumquia in- 
ter fe plurafigniflcant , tum quia diligenti 
folertia fua confulunt , vfuique futuro pro- 
uident;tum quia diftant,& a fe ipfis inuicem 
doceant:&; omnes qui veritatem de anima- 
libus percontati funt, rationispartippatio- 
nem inuenifTe in animalibus afferunt. Tot 
folertiavtot calliditates videbantur mereri 
rationejfin miuiis,tot virtutes, quasa beftijs 
difcerepoffumus. Poftea omnia refutabi- 
mus, priiis brutam hanc opinionem de bru- 
torum mente fundamentis fuis nixam exhi- 
bebimus. 



CA« 



HISTORliE NATVRJE LlE\ IIL 39 

probret foeditatem magiftenTantamiie bel- 



CAPV.T XI. 

Bx caltiditate animalwm probarunt^ 
mentem aliquamijs inefie. 

Rdo & prouidentia,filia2rationis fiirtt. 
Quomodo amentes grues feient fe or- 



o 



luam , &: Reginam aliarum , ita dementirt 
per affecTum? Vilitatem eam efie, degentra- 
tionem a natdra, a ftirpe t rediret ad k(cj 8c 
conculcaretamorem,qiiiturpiteripfum.Ad 
haxfermo illoscicures reddit , ad variain- 
ftruit. Poftintellecrum,fermoni5vfus feris 
eft. Ghriftophorus Acofta prodidit, in Vrbe- 



dinare in profeftiorie digefto agmine , in fta- Cochin defelTu m elephantem folitu m ope- 
tione defignatisexcubijs, diuisaeciam per vi- ras ditirnas pra:bere ad portum , & res mari- 
ces noftu vigilia,quam fufpenfus lapide gra- nas } nihilominus coegifle vrbis Ptxfectumi 
uatus pes afomno eripiat, qux clamore edi- vt liburnicam , quam mouere coeperat, de- 
topericulanuntiet f.Elephantes feri maxi- duceret porro in mare. Ille abnuere } inftard 
mum ingeniu adhuc in periculis monftrant, alter multis blandifque verbis j & ad extre- 
aciem fuam magno confilio imo virtute di- mum,in gratiam Lulitani Regis vt id vellet, 
rigunt, defeiTos aut infirmos in medium orare.Hicbeftiahax duo verbaclare inge^ 
agmenrecipiunt:in fuga fuos non deferunr, minauir,H**,#^, quod Malabarum lingujl 
gregatim abeuntes circumdant & propu- eft, VoIo,VoIo,^\.qx\z iine mora traxit in ma- 
gnant. Sed & cicures,quam feroces pro ho- 
mine? In bellis quam fideles? quam habiles 
inftitutionibus militaribus ? Bellicos motus 
decoreedunt. Viginti quatuor Indoru Regi 
afliftebant,excubias agebant,fidiflimi cufto- 
des Regij corporis: alterni in ftationem fuc- 
cedebant fine lomno aut conniuentia ocu- 



re nauim. Certum autem, apud Malabares 
beftias iftasinterfe communicarefermone* 
Oppianus qUoque ait t 

$dvyyh qm sDfAdrcav fM^omiiSa, Tovdvpi oztv Tt$i 
FanMeH,fefe inter fermocimri elephantes, 
Disiinftasfa fufurrare atc^eemitter^ voces) 
lortim. Ad extremum fpiritum pro illo pu- ScripfiiTe eos conftat. ifilianus oculatus te- 
gnaffe,elephantusPorioftendit.Anapicula; ftisait: Vidiegoipfe quemdamintabulalitte- 



iine ratione erunt , quse etiam cum fide fui 
Regis , quae cum labore quas cum induftria 
fallunt humanasartes ? Adijciam formicas, 
quarumetiam aftutia noftrum confilium 
vincit. Quifdam quoddam vafculu, ne in id 
ie intromitterent, circumunxit vifco,vt im 



rasRomanas promufcide fcribentem reble , & 
non contorte. guin etiam cum fcriberet, ocull 
eiuscumrigoredeietti in tabulam erant , vt 
plane intentos diceres . quare Plinius non 
mendax e Muciano afleuerat , quemdam 
Grsecas litteras pingere didicifie, eaque lin* 



pedita- harrcrent : illas callidius pontem de- gLl a fcripfiffe , Jpfe ego h*c fcripfi , & JfolU 
portata terra^ fecerunt , qua poiTmt tuto Celtica dicaul Infcripturaialtemdifciplina^ 



tranfmeare, illusa hominis prouidentia. 

CAPVT XII. 

Bx fermone^ fermonis intelleffits. 

ATquc vt hasc vrgeam, quod argumen- 
tum mentispoteft euidentius efle fer- 
mone & moribus?Canes & equiintelligunt 
humanas voces, fiftunt , accedunt , vadunt 
proutiuiTeris. Ceruuseducatusa Ptolomxo 
Philadelpho, loquentesGraeceintelligebat. 



intelleclio requiritur. Voces aliquas,poft- 
quam didicere , cum fenfu opportune vi- 
dentur emifiiTe aues. Piittacus quidam do* 
6lus iftam Litaniam, Sanfte Thoma, ora pro 
ftobis, correptus a miluo clamauit , pro 6p- 
portunitate periculi inuocato SancTo. Res 
mira J exanimis raptor derepente concidit, 
liberato & incolumi precatpre.Nonex mo- 
recantionisimploraiie Apoftolum, difcri* v 
men fuadet , vbi metus omnem fignificatio- 
nem , omnem morem praeoccupauit la:ti- 
tise. Aliquas loquaces aues narrat Macro- 



Elephantes patrium norunt fer monem. Sed bius, quas referre iuuat , non tam ad argu- 
& Porphyrius cenfuit , omnia inter fe bruta mentum mentis, quam voluptatis.Sublimis 



fermocinari, & eorum loquelas calluiiTe 
ApolloniumTyan^um,MelampumThire- 
fiam^& Thaletem. ldem de Salomone Do- 
ctores Hebusei putarunt. Adiecit vaniflime 
non-nemo,ferpentem locutum fuo idioma- 
te Eua:, & ab ipsa intellecl:um. 

Sed nullum maius rationis teftimonium, 
quam ipfius obfequium. Bacchationes & 
furores Veneris comprimunt elephantes, ii 
exhorteris. Nonaliopharmacoillum mor- 



Auguftus A£Haca vidoriapotitus reuerte- 
batur; occurritei ihter gratulantes coruum 
tenens , quem inftituerathoc dicere t \^fue 
Cafar vitior Jmperator. Miratus Ca?far offi- 
ciofam auem , viginti millibus nummurri 
emit. Sociusopificis , adquem nihil ex illa 
liberalitate peruenerat , affirmauit Caefari, 
habere illum & alium coruum, quem vt af- 
ferrecogeretur, rogauit. Allatus,verbaquae 
didicerat expreftit , x^due vicJor Jmperator 
bum fere annuum tolles ■> nifi increpet , ex- Antoni, Nihil exafperatus,fatis duxit^iubere 

JD % illum 



40 IOANNIS EVSEBII 

jllum diuidere donatiuum cum comuber- 
nali. Salutatus fimiliter a pllttaco,emi iuflit 
cum. Idem miratusin pica , hanc quoque 
redemit. Exemplum futorem pauperem iol- 
licitauit,vtcoruum inftitueret ad parem fa- 
lutationem:qui impendio exhauftus,fe;pe ad 
auem non refpondentem dicere folebat, 
Opera & impenfa peryt. Aliquando tamen 
coruus ccepit diceredidatam falutationem. 
Hac audita dum tranfit Augu ftus , refpon- 
divSatudomi falutatorum talium haheo* Su- 
perfuit coruo memoria , vt &; illa , quibus 
dominum querentem folebataudire/ubte- 
xeret: Opera & impenfa perijt. Ad quod Ca> 
far riiit,emiqueauemiuflit,quantinullam 
adhuc emerat. At peritia fermonis, & acu- 
rnen intellectionis , vbi patentiiis , quam ex 
fide Chriftophori Acoftas, narrantis, ex ftu- 
pore populi, ipeclantis : elephanticuidamin 
yrbe Cochin adhoramcibus non obiatus. 
Queritur,& barrit. Magifterexcufat.,&vas 
aeneum eiuscibarium oftendit perfluens &c 
pertufum, Caufamhanc moraefTe , quod 
. cibi non vltra tenax: iubet igitur ,(i effeyelit, 
ad fabrum ejarium ferat reconcinn^&um. 
Ille paret jpromufcide aufert , fabro ofFert. 
Faber fiue per negligentiam, iiue ludos bel- 
luam faciensjinfideliterreparat^atque obfti- 
pat. Elephas refert. Herus vitiu m videt, & 
mdignatur , inclamat illum abfentem,hunc 
pradenrem. Denique redire lubetcum illo 
ipfo vafe. Facit,&: fabroquerulusimpingit. 
llle homo fuauis iterum imponere conatur, 
&admoto malleo claudererimam fimulat, 
non claudit. Nec tamenimponit. Nam ille 
catus lebetem reiumptum ad flumen de- 
fert, immergit, & aqua implet , periculi fa- 
ciendi causa. Videt efftuere. Pienusigitur 
iratum ad fabrum recurrit , intonat magna 
voce.Confluunt vieini,&: mtereos Vicartus 
Regis. Faber blandis verbis demulcet (nefcio 
anvkraaudeam dicere) belluam: vas deni- 
quefumit,&refingitprobe atque ex fide. 
Sed lile ne tum quidem fidens, iteium ad 
flumen,&: ad hauftu,dum coritineri aquam 
videt,vertit fead adftantes,&: oftendit,velut 
teftes eos aduocans in hoc factum. Ita de- 
nium abijt domum. Appendo quod,conte- 
fte item populo , alter Acofta nofter , Iofe- 
phus inquam, de iimio prodit, in exequen- 
dis officijs prudentiftimo/ollicito^fideli^ob- 
fequioio. Mittebatur ad tabernam , in vna 
manu hgena , in akera pretio numeratis 
numisaccepto^id minime foluebat,neque c 
manu patiebatur eripi,donec reciperet vinu. 
In via pueros muadentes , depofitainterim 
lagena,correptis inie&ifque lapidibus fuga- 
bat. Expedita fecuraque via,refumens illam 
pergebat, donec reterret ilhbatam, etiam a 
ie,cummen quam maxime bibacillimug 



NIEREMEERGtt 

efTet. Sed & cornicis obfequium Marrlieii 
iEgyptiRegem celebrauit : quo vellet altor, 
epiftolas perferebat > pterophori curforif- 
que ofricio fun&a. Monita s nofcebat callide 
qua traniiiolandum, quodirigendusimpe- 
tus , vbi fedendum. 

CA P VT XIIL 

Ex ludo (djr mis* 

AMpIiabk admirationem contefiatic* 
Rornx» Munereillo quodpubiicede* 
dit Germanicus Tiberio Principe,duodeciai 
elephanti theacru indudi funt liuecircum, 
induti floridas bc hiftrionas veftes. Ac prL 
mum ad vocem Magiftri diuidcbantur in 
diuerfas Circipartes, intereundum moili 
& foltatorio greflu inundantes: lterumque 
adeamdem vocem coibant,floies fparge- 
bant &corollas,.&:ad cantum terram pedi- 
busieniterSi numerose pulfabant , & om* 
nia prseftabant quae pentiilimi ludorum. 
Iam ljdem ( quod infanum miium ) docl:i 
menfisaccumbere 3 cibum potumque fume- 
rejparce^modefte^ordinejhumanum in ^Vo- 
dum. Lectieranthumiles (agnoice Roma- 
num ritum) inftrati purpura Sc aulasis: men- 
fas ad eos , vario & dapiili inftrumento, dif^ 
poiita pocula aurea,argentea, minuta, gran- 
dia j cibi in lancibus,panis , caro , iructus. 
Ecce iDgrefll duodecuii eiephantes^ (ex ma- 
res, totidem feminsej illi togati , hae ftolatx« 
Decore & verecunde in kdis ie reciinant s 
nienfamaccumbunt. Tum iignodato(non 
enim ante ) in menfam promufcides fiuc 
manus fuas extendunt , fumma modeftia 
cibos capiunt, delibant. Non vorackas vlla 
in ijs, non auiditas vifa, non maioris melio- 
rifvepartis appetitio y pr2ereptio. Deniqug 
ciim bibendum,pateram pueri porrigebant: 
ijque promufcide eamdem genialiter hau- 
riebant,6d (iucundse potioni hoc adnexum) 
reliquijs vini circumftantes afpergebant, 
velut cottabum facientes. Sed ex indifcipli- 
natis ludicris feria nonnumquam ratio di- 
fciplinaque fe prodit : non enim tacebo 
quod Plutarchus obiecit. InSyriaelephas 
quilpiam alebatur : feruus curator additus, 
cotidie de dimenfQ fubtrahebat, &: dimi r 
dio belluam malo furto fraudabat. Fors 
fuit , vt hero pr^fentecibum daret : & ad~ 
menfus igitur eft totum. Elephas, vt iniu- 
riam diu iibifadam,qua poflet, detegeret» 
accurate hordei partem feparat , dimidium 
fibi feruat, altero repulfo. Quid nificla- 
mans facete , callidiflimo & iudicro inuen- 
to,illud diarium fibi hadenus fuifTe? Alius 
cum rudera &c terram msgifterad explen- 
dam menfuram pabulo idemtidem mifce- 

rec, 



HIS.TORIiE NA 

ret 3 fraudc fraudem lianc vkum iens, in 
ollam eius carnium plenam, e foco corre- 
ptunijCincrem iniecit. 

GAPVT XIV. 

Bxfurord 

)Oft iocos furor tationem comprobet. 
Amentiano eft,vbi mensnon fuit: ergo 
{i aliquando ihfani,faepe cordati.Fere annuo 
morbo dementantur lfta* beftia? :, reftituun- 
tur,vtnarraui,pharmacorarionis. Nunc fu- 
rorem non folemnem memoro. InAntiO- 
chia vrbe Syria: elephas inter cieures more 
fuo adpaftiones iens , vidit forte mulierem 
haud infcitam , pariter corollariam. Vidir, 
perijt. Affiduusilleapudeam j promufcide 
faciem,manus lambere,tergere ; & quacum- 
que poterat, blandiri,iniinuare.Quin &c illa 
redamauit, corollas & flores, aliafqj amoris 
illecebras fsepe offerens. Crim perieueraffet 
nmtuus hic amor , mulier ecce ad plures 
abijt. Elephas defidenu nontulit,nec men* 
tis fuas vltracompos, datus eft in furorem. 

CAPVT XV. 

Bx virt-utibus. 

" Aximum rationis indicem ,nuncof- 
Jjendovirtutem. Vt iilea religionem» 
caftitatem, pcenitentiam, obferuantiam, &c 
reliquaS qux in primo Libro ex animalibus 
praffentauimus,pietatem procun&is nunc 
exhibeo maximam ; documentum edam 
charitatis. Antigono Regi elephas femina 
fuit.Euenit,vt in obfidione oppidi Megarei> 
fis puerum pareret vxor Indi elephantiftar. 
Is fua lingua commendat infantem inter 
bellicas turbas elephanti ( ita noraen eius 
fuit) Niceas.Capit llla ferio in fidem,& om- 
niaomciaexhibet qusepiimma aliquanu- 
trix fiuemater Jnfans ante pedeseius depo- 
ni debebat- nififieret, cibu non capere,iram 
omnibus lignis oftendere,&: dolorem.Gau- 
derecontra, eo adiacente,& tum cunas mo- 
uere ad oblectandum , aut fomnum conci- 
lianduniituro ventilare &c pellere mufcas, 
quod faciebatfanefcite , arundinis ramum 
promufcide fua motitans.Atquehascomcia 
interdum etiam vfurpabat elephas maritus. 

CAPVT XVI. 

^De cambus ex Bmpyrico. 

^Anum virtutes Sextus Empyricus ad 
_>conftruenda beftiarum intelligentiam 
collegitA ne mutilem,eius diflertationem 



TVRiE LIB.IIL 41 

integram pradento. Non vltra vntim animal 
progrediemurcanem,quo nullum viliiisefTe 
videturanimai : nam etiaitacamperiemiiSi 
nihilo inferiora effe nobisea,de quibus nunc 
loqu^mur animalia, ad fidem de apparenti- 
bus ©btinendarmSenfu ergo nos antecellere 
lioc animal j ore vno fatentur omnes Dog- 
matici:nam odoratu magisqu^m nosperci- 
pit, per hunc feras , quas non videt,indagas ; 
&C oculiseas celerius cernens,quam ipfi pof- 
iimus. Sed &c acuto aurium fenfu prseditus 
eft. Itaque ard fermonem vcniamus, qui in- 
trinfecus Sc in animo iitus eftjaut enuntiati- 
uus. Videamus igiturpriusde.intrinfeeo-.Hic 
certe, fecundum eos qui maximenobisad- 
uerfanturnunc Dogmatieos Stoicos , in liis 
videtur agitari,videlicet ineligendis ijs qux 
ad naturam noftram accommodata , & m 
fugietidis ijs qua: aliena funt:item in cogno- 
fcendis quead hoc conferunt artibus^in per- 
cipiendis ijs qusead propriam naturam pcr- 
tinent virtutibus, qtiae circa afre&iones ver- 
fantur. Canisergo (quodvnumex brutisin 
exemplum afferre libuit)eligit quar (ibi funt 
commoda^&fugitquac noxia: quaxumque 
efculenta fibi efle cognofcitjquserens &c per- 
fequens, intehtato autem flagello recedens. 
Sed&arrem habet fibicommodorucom- 
paratricem } nimirumvenatoria. Nec vero 
virtutis eftexpers ; nam cum iuftitia iit ea> 
qua^vnicuiqueid quo dignuseft,tribuit ; ca- 
nisfamiliaribusquidem, &c ijs qui deipfb 
benemerentur velutaffentans , eofque cu- 
ftodiens, externos autem, &c qui ei iniuriam 
inferunt,vlcifcens,iuftitise expers non fuerit. 
Quod fi fianc haber,ciim virtus vna ab alijs 
feparari non poflit, etiam ceteras habet vir- 
tutes, quas ipfi fapientes vulgus hominum 
habere neganr. Quinetia 6c magnanimum 
ipfum effe videmus m propulfandis iniurijs^ 
videmus &: prudentem ; vt etiam teftatus eft 
Homerus , qui Vlyflem omnibus domefti- 
cis ignotum inducit , a folo autem Argo ag- 
nitum : cum nec immutationecorporis ip- 
fius hominis deceptus effet canis,necacom- 
prebenfiua phantafia defciuilTet, quam ma* 
gisquam homineshabereipfum apparuit* 
Secundumautem Chryfippum ( qui maxi- 
me irrationalibus animalibus aduerfatur ) 
etiam illius tam celebratas dialedica: parti- 
ceps eft: ait enim hic vir, tertij notitiam per 
multa eum anapodicta confequi,cum*ad tri- 
uiu veneritj Sc ex tribus vijs, ciim iam duas 
indagauerit per quas non tranfierit fera,ter- v 
tiam ne indagans quidem , ftatim per eam 
magno impetu fertur. Perinde enim hoc 
valere ait vetus ille Philofophus , ac ft ratio- 
cinaretur hoc modo: Authac, aut iftac,aut; 
illac tranfijt feraj neque autem hac , neque 
iftacjergo illac, Sed& morbi fui,quales fint 3 

D 5 per- 



4* IOANNIS EVSEB 

percipir, & leniendo dolori curam adhibet. 

Siquisenim illipalum impegerit,ad hunc 

cxtrahendum properat, pedem terra: adfri- 

cans, &dentiuna vtens miniiterio* Quod 11 

illi fbrte iit alicubi vlcus ( quoniam iordida 

vlcera magna cumdirncultate curatur,m'bm- 

da.autem iacile ) leniter tabum inde fiuen- 

tem abftergit. Sed &c Hippocratis prsece* 

ptu pulcherrime obferuauquonia enim pe- 

dis medicina,efteiusquies ; is iiquod force 

vulnus in pede habueriT 7 huncfurfum attol- 

lit, &: quantum poteft dat operam ne agite- 

tur. CiimverbfaeeiTunt illi negotium hu- 

mores ineommodi,herba. vefeitur,cuius ope 

quidquid eft incommodum illi,egerens_,va- 

letudineni recuperat. Siigituroftenfum eft, 

canem (quod vnum animal fermoninoftro 

cxemplum fuppedirauit ) & quar iibi com- 

moda iunt, appetere , 6c qux negotium ex- 

hibent,fugere , & arte fibi commodorum 

comparatrice praeditu effe-,talem etiam efle, 

qui pafliones fuas percipere,&; remedia,qui- 

bus eas mitiget,excogitare poflit. Nec vetb 

virtutis expertem efle , inquafermonisin- 

trinieci coniiftit perfecrio,perfectus,quatum 

ad hunc fpe£tat,canis iure dicatur.Ynde mi- 

hi fa&um videtur, vt nonnulli Philofophife 

huius animalis cognomine cbmmendaue- 

rint.De fermoneauccm enuntiatiuo.inpra^ 

fentiaquide difpucare noneft necefle.Hunc 

enimetiam nonnulli Dogmaticirefpuerunt, 

Vt virtutis adepcioni aduerfantem: ideb 6c 

toto temporc,quo mftituendos fe tradebant, 

filere lolebant.Preieiea lingamus hominem 

aliquem efle mutum:non eiim propterea 

quiiquam irration.Uem dicet. Veriim vt harc 

quoque omittamus , primum videmus hsec 

ammalia,de quibus loquimur,humanas pro- 

ferre voces, vtpicas, &; aliqua alia.Sed vtet- 

iamhoc miiTum faciamus, eciamfi anima- 

liumirrationaliumvoces non intelligamus, 

non abfurdum fuerit dicere eaincer ie difle- 

rere,fed nos non intell;gef*e.nam ciim Barba- 

rorum audimus vocem,minimeeam inrelli- 

g ; mus, fcd vniformem nullaque varietatc 

diftinctamciTeputamus. Qjiinetiarn canes 

audimus almn quidem edentes vocem,cum 

aliquos perfequuntur, aliam cum vlulant,&: 

rurfiim aliam cum vapulant; fed'& aliam 

cum ceuent : ac, vtfemel abioluam, fi quis 

hoc attente coniiderauerit, magnum com- 

periet difcrimen efle vocis , non in hoc ani- 

mali folum,fed & in ahjs,prout diuerfa con- 

tingunt. Icaquemeritohisdecauiis anima- 

lia,quas lrrationalia appellantur,fermonis 

enuntiatiui non expertia efle dicantur, Iam 

vero fi & tam exacris prsedita funt feniibus 

quam homines , & xque pollent fermone 

intrmfeco ac illi 3 & ( vthocexabundanti 

addam) etiam enuntiatiuo $ in ijs eerte quse 



II NIEREMBERGI! 

ex phantafia penclent- nihilominus pcftes ea 
quam penes nos fides eiie poterit.Poffim au- 
tem , vnumquodqueanimaliu oratioi eper- 
currens,eademoitendere: nam& illud quis 
negaueritj & fblertia prarftare aues,& enun- 
tiaciuo vti fermone: quippe ciim noh pi efen- 
tiafoliim , 'fed &■ fbtura norint, &: ha-c ijs 
qui intelligefe poflunt,pra:nuiHieut , cum 
alijs modis lpfa iignificanceSjtum etiam voce 
predicentes?Sedhac comparacione vfusfuoi 
(vcetiam ance^ admonui ) ex abundanti- 
ciim, meo quidem iudicio , fatis (uperque 
iam declarafTem , non pofle nos ''phantaiias 
noftras phantaiijsanimaUu irracionabilium 
prarferre. Haclenus difleriiic Empyricus, 

CAPVT XVII. 
Ex vitijs. 

QVid reftat ?anhe & vitioru m furtragic u , c 
expedas ? Forcafle : nam & maligrm s | V 
ingtnioia eft.Sed nec lftud deeft,in maxima 
omnium calumma,glorie cupiditate,ambi- 
tione, huioiUrtfcL* Erat Antioeho Regi ele- 
phas , cui ( lta enim hominum canumciue 
exemplo diftinguuntur) nomen Aiax, Is dux 
plerumque agminis,gcncrofus,celfus,& vel- 
ut Rex in Regio lllo grege.Euenit vt Bumcn 
tranfmitcendu m eflet: renuic infelix,&: mala 
fuaforte Aiax.PrOnuntiatum enim iilicoa 
Magiftris, Pnncipatum eius fore qui priusr 
traniiflet. Iutellexit,&anipuit Patroclus(&: 
hoc elephanti alceri nomen ) fluuiumque 
tranfmiiit. Prasmio igicur donatuseft, pha- * 
lens argenceis, qu i bus - mire gau dent , orna- 
tus , & velut in pofleffione poiitus principis 
loci. At Aiax nofter propere ab hoc VlyiTc 
circumuentusjfatu m etiam,qua poteft,illius 
vecens exfequitur ; U mortem ignominiae 
praefcrens, inedia fe confecit. 

C AP VT XVIII." 

Ex difcretione. 

AD hsEcquidmagisprobabitiudicium, 
quadiiudicare l Leo difcernit magna- 
nimosabhuinilibus, geftiens non tancum 
rationem humanam,iedprouidentiam ma- 
iorem semulari. 

Parcerefibietfis, $°debellare fuperfos. 
Eidem delecTusprecum eft. Equo prariudi- 
ciumpericuli: prxientifcit iniidias , quod 
non raro dominis ialuti fuit.At illain praelijs 
difcrecio quanta eft?tela humi deiecla necet 
fariapugnsc iudicat, hero fepe porrexit. Ti- 
grides difcernunt inter homines : canesintcr 
hoftes & amicos, de quibus fuo loco veriili- 
aiadabimus, non fine periculo ridei, fcilicet 

admi- * 



HISTORIifi NATVRiE LIB> III. 



admiranda.- Suliac animal Scythia?, de quo 
(cnbit Camerarius, fequaii du&orern pra> 
bet capreolorumgregibus, ipfifque praire 
folet: acerrimo viiu viuidoque auditu perci- 
piens, longe latequecircumfpiciens ,omnia 
obferuans j hominum perfequentium infi- 
dias e longmqlio deprehendit,comitibusii- 
bilo acutoiignum fuga* dat^vt inloca tutio- 
rafe recipumt. Typus pulcherrimus Princi- 
pis, idem Cameranus ait,folliciti ac folertiSj 
re&oriiquevigilantis ,quem Homerus ideo 
Ttoijjfyct^acov, ld eft paHorem populorum vo- 
cat. Chryianthas apud Xenophontem ait, 
nullumeile difcrimen interbonumPrinci- 
pem, Sc patrem bonum. Quidaattribuunc 
huiusfymbohinfcriptionem Adriano Im- 
peratori Rom. quietiam iti frequenti Sena- 
m , vt Dton memorat < publice haec verba 
protulit: Jta Imperium adminiftrabo, vtfciam 
nonmearumrerum , fed fubditorum cura me 
affci debere. Sic lcgum quaii colophon, 
claufula hax additur : Salus populi fuprema 
lexefto.Ipfe Camerariusanimalt ipio ita de- 
pi&o vtcapreolispraxurrat ,ad eofque re- 
ipiciat, pulcherrimum confecit iy m bolu m 
ieu emblema, cum lemmate, 2(on mihi,fed 
fopulo. 

&ex bonus eftpaftor poputijutorfa pater£. y 
Necfuafedpopult commoda fola cupit! 

CAPVT XIX. 
Ex Vdrijs atjiombus. 

COmmifcebo denique aliqua argumenta 
ueutis, qua? collegit Antigonus.Apud 
Canopium ,ad lacum Marotidem , inquit 
lupos accipere a pifcatonbus ahmenta , &: 
eorum pticationis inftrumenta cuftodire: 
quod ii aliqua fe afTectos iniuna putent,lina 
&pifceseoium tunc infeftare. InThracia, 
eo loco qui olim Cedripolis fuk vfurpatus, 
homines &: accipitres ibcietacem aucupij 
feruare: nam auiculas ab hominibus ligms 
exagitari, infechri exagitatas accipitres , fu- 
gienteique auiculas in homines incidere,ita- 
que homines prxdse partem accipitribus 
dare, Pardalim ferunt der^bendifle, quod 
fuo odore animalia dele<Rntur : itaque ie 
occukare, & iuxtaprancreuntia venari'.Ich- 
neumones, afpide confpecta, non prius eam 
aggredi , quam alios ad auxilia acciuerint: 
contra morfus autem &: i&us humedtare eos 
corpora,& in puluere volutare,itaque ie luto 
oblinete. Tiochilosaiunt dentescrocodilo- 
rum purgare, indeque ali -, &: fentire croco- 
dilumhanciuam vtilitatem: ideoquectim 
exirevuittrochilus,collum mouere, ne eum 
commordeat. Muftelam prius quam cum 
ferpente pugnam ineat, rutam edere , cuius 



odor ferpenti eft inimicus. Quin &" contra 
ferpentum i&us, merum , per rutam decola- 
tumjac pbtum prodeileaiunt.Sus quoque h 
ferpente morfa i ftatim ad aquam fertur ^ &c 
cancrum qua:rit: nam & is inter ea reccnfe- 
tur, quse aduerfus ferpentum ictus valent. 
Columbas nollecum pluribus coire ; neque 
omittere coitu , niii viduus aut vidua fianti 
pullisfaliiigine prasditam terram pra:man- 
iam in os inipuere , alimentumque ijs ita 
praeparare. Pelicanos conchasfemellas de- 
glutire : cumqueeosaliquantulum ln ium- 
mo ventris detinuennt, hifcentesiam euo- 
mere, iicque carnes eruere & vorare. Vulpes 
qua? vocantur, ciim fentiunt fe hamum de- 
glutijife, furfum efFerri , ac ftinem mordicus 
rumpere. Polypum alimenta reponere in, 
fuas cauemas,& confumptis quae vfui erant, 
inutilia eijcere, pifciculcf que^ad eiecla con- 
ucnientes captare:colorem imitari lapidum, 
aliarumque , ad quas accedit, rerum; idque 
Tacere,cum eftin metu.Videquidnauta po* 
lypus fubtilitatis vfurpet.Teftam habet,qua 
inuersa furfum fertur , vt deinde facilius 
deorfum ferri queat: cuenim furfuni euaiitj 
ohuertiteam. Habetautem inter fua flagel^ 
laquidpiam continuum, membran^einttar: 
eo,ctim ventulus eft, loco veli vtitur, demiC 
fis flagellis,qua: ei claui vfu m exhibent. Fe- 
runtScytharum Regi equam fuiilegenero- 
fam : ad hanc adduCtum pullurn ex ipsa na- 
tum, vt eaiii imret, detrectaile , equam ta- 
men velatam ad ie adductam confjendiflei 
cumque detectse faciem ' vidijQfetyprofugifle,- 
acieipiiim per praecipitium deiecsfle. Ani- 
maliu m in mari degentium efle manfuctifli- 
mum delphinum: nam & puerorum amcre 
eum capi, vtcirca Tarcntiim, Cariam, alia- 
que multa loca. In Caria ciim vinclus eflec 
delphinus , ac multis afFe&us vulneribus, 
multos ferunt alios delphinos in portum 
auxilij ferendi causa aduenifle, dum lllum 
pifcator dimitterer* 

CAPVT XX, 

Sdgacita* dnimahufne rdtioneVwdkdtur* 

VErum licet prodigamus fidem, & ma- 
iorade animalium aftutijs credamus, 
• niiinos mente damnemus,illisconcedenda 
noneft. Erimus ficut bruta, ii bruta pute- 
musiicutnos. Diuina finitione iftud con- 
ftat. 7{olite fieri ficut equus ejr mulus , 'qui- 
busnoneft intelleffut. Fimusquidem, fi fllis 
demus : ignari honoris noflri , pares erimus 
brutis. Lamentari quoquelicet : Homo, cum 
w honore efiet , non intellexit ? comfaratm eft 
iumentis inftpientibm , ejrftmiti fatfus eft tU 
/^r.Cur non potiusnos ceniemusmenteino- 

D.f pcs, 



44 IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGTi 

pes , ciim irrationabiliores illis nos facia- tias ramos aliorfum desJinatos , & anifnaiU- 

xnus ? Cur brutn, quodvltra fenfum afTur- nemarboris dediuortiofarictis intelitgatcon- 

gant,de m i r am ur } & no tipfos, quo d inf ra i n- Unta fua paruitate^ quam tx primordio proui- 

fenfatas dilabamur naturas , non erubefci- dentifimi frutkis edidicit, timentis etiam rui- 

nius? Negligentes fumusdignitatisnoftrav namiH^asergo fapientias & fcientias arborum 

fortalTe quia non memores. Sublimius ra- cur non contendam? Viuant vtphilofophi vo- 

tio in cado in Deo hofpitatur ,quam qud lunt y fapiant vt PhiJofophi nolunt-intc/iiganf 

vulgus naturaru aflurgat* Cognata ciim fit & infantiamligni, quo magis hominis. 

diuinitatis, & dos atque frons humanas glo- Ad hxc a ffectus pariter plantse iimuianr. 

rix , erigitur ad cselum capitolium mentis, Palmae fe diligunt ; (^d & in extraneum ge- 

arxrationisinhomineerecloitatvultu; ille nus charitatem colunt. Myrtus & maius 

foliim cadeftia refpc&at , diuinitatis cogna- amicitiam cokmt. Quare quemadmodu m 

tus, ratione decorus* Ihuftas tamen funt delirarunt Anaxagoras& Empedoctes, tri- 

quardam eius notulse brutis, vt quam in no- buentes ftirpibus vota, cupiditateSy ille ani- 

bis non colimus , in alienis aris quamdam malia ratus* , ifte & fexu diftinguens ; atque 

eius ftatuam reuereamur : vt fciamus cuius infuper accedens Democritus, mente ea§ 

vmbra feras nobis fimiles facit,eiufdem ve- exornans : ita delinquunt qui irrafeionabili- 

ritatem nos Deo fimiles fa&uram .Si tantam bus rationem tribuunt. Ceterum & tantam 

riobis incuftit admirationem veftigiu men- mentem beftiarum in argumentum nullius 

tis,quantu m ipfa mens nos admirabiles red^ fo mo : iam enim prudcntiores nobjs eflen tj 

det?Si bruta fenfus rationalia firnulauitjnos feliciores : naturaJis illis ars , & ab vtero h- 

ratio diuinos : fi , quae nos, illa fenfu agunt; pientia. Nobis fera eft ratio, pigra mens, h~ 

nos ratione agemus, quse Deus. Quantum boriofa ars^ poft multos labores : poft mul- 

poflimus rnete,nofcamus ex ifs qase ametia ?2* ineptias magntim prjemi.um eft ,- rninus 

aguntimaginatione. Intelligit natura cjuicl infanire. Illis idem nafciy & fapere fine difci- 

faciat: opus eius rationaleeft , addo &; diui- plina, fine labore ; fcytfn igiturgloria fua? na- 

num. nam rationale non ab alia rationeeft tura: eft , fed donum ; non cenfus proprius,, 

nifi diuina.Non funt rationaliadote dome- fed beneficium alienum. Ad ha?e perfedius? 

flica, quas iuxta rationem fe mouent ; velut aliquando quam nos agut: perfettiori enin^ 

qux eleuantur>non ftatim funt igriis.Viden- gubernantur mente , nam aliena ■ impetus 

dum eft a quo moueantur. Sagitta alieno iUe a diuina eft ratione.Puer aliquando ele- 

impulfu fcopum quaerit: ita qiiidquid vide- gantioris formse chamderes exarat quam 

tur ratione agere , videndum a quo agatur; adultus, ii periuis fcriba ducat manum. Di- 

alioquitota naturarationalis eflet. ln omni uinus vigorilla duc^at .• abillo prudentifli- 

ea eft qusedam rationis aftecl:atio,qua:dam mos impetus difpen farit, non aliter qusm 

difcretio. Elementa norunt, cura exulant diredusfagittasmotus abimpellentehomi- 

fuis fedibus ; repetunt fine errore viae. Ignis ne e &° ideo quia a Deo puriores mterdum 

fimilia cogit. Stirpes noxios fuccos a faluta- virtutes edunt, id eft, punoris virtutis fimu- 

ribus diftinguunt ; illos recufant, hos attra- lachra.Adijce,quod fi ab euentu non a prin^ 

hunt. Cucumeres oleum aduerfantur , an ci pio mens definienda eftet, non tanrtim 

quia fciunt eo fe perfu fos morituros i perre- brutis ratio eflet , fed ferme diuinitas. No- 

ptantvero ad vliginem &; humorem quo fcuntfutura, prxfagiunt : fcilicet diuinatio 

irrigentur. Vitis brafftcam odit propter in- potiflimadiuinitatis efttefTera. Iftam agita- 

uidiam fucci ab illa vfiirpandum: fugit lau- tionem diuinse manus in nobis expenmur, 

ruminfenfam nimia caliditate. AudiaTer- ciim infantes fuimus ; & fiquando aduki 

tullianum , vitis hederaxjue fapientias con- defipimus , tunc aliqua rationalia facimus , 

templan tem lib.de Anima, cap. 19. video M iine ratione, interdido eius vfu.Ad diki- 

enim ejr vitem, adhue teneram ejr impuberem, phnam noftram^fta fu nt , omnem mora m 

intelligentemtamen iam ofera Jtia,& volen- inftitutionem , Srtblertia rationis officia fin- 

temJicubi adharere, cum innixa ejr innexa xitin amentibus naturis diuina mens , vt 

profciat. Deniqite non expetfata ruHica difci- erudiremu r, co m m endata ratione, vbi non 

flina,fine arundine y ftne corno Jiquid attige- eft ; & prouocata , vbi debuit effe. Ad hoc 

rit,vltro amabit\ejrquidem viriofius ampiexa- &nc plura rationalia ofricia manifefte irra- 

biturde fuo ingenio, quam de tuo arbitriopro- tionalium, quar per infolentem naturae ordi- 

ferat ep fecura. Video ejr hederas, quantum nem eueniunt, ad aliquam eruditionem rio- 

<velis premas , fiatim ad fuperna conari , & ftram • Infantes videmus cum fanditate, 

nullo prMunte fufpendi - quodmalint parieti- bruta cum religione, infenfata cum ratione, 

bm inuehi textili filua ,quam humi teri vo- nuita cum lingua.Infans Nicolaus aliquoties 

luntaria iniuria,Contra,quibm de adificioma- in hebdomade ieiunabat. Brigitta conticmt, 

k eft, vt crefccndo recedunt, vt refugiumfen- Vfquequo triennis cccpit exiemplo perfeCte 

loqni 



MlStORI^ NAT 

loqui iiiopiria oratione. Illatenus muta vifa 
prudentiflime : noluic loqui , donee feiret* 
Quid fapientius , quam mora vincereerro- 
res? Ciim feruidusPater,homo quide Dei, 
Ignatius Martinus in Luiitanii do&rinas 
Chriftianse rudimenta ccepiflet in plateis 
docere,rogauit auditoresmum vellet aliquis 
falutareVirginem.Tenuit omnium ora qui- 
dam pudor ; fed infans in vlnis maternis tunc 
mConuw.t^ue Maria.quo prodigio percuisa 
verecundiaadultorum, progreili funt voci- 
fciantes, gratia plena.Bos quidam ignarum 
& fc negligentemruiticum Religionis noftrae 
facramenta edocuit, intonando articulata 
\occ 3 Credo in Deum Patrem 3 & omnem reli- 
quam Fidei profeilionem. Eloquentem et> 
iam bouem C.Volumnius&: SeruiusSulpi- 
tius Confules notarunt. Aliusfub fecundum 
bellum Punicum exclamauit , CauetibtRo- 
tna* Aliusanteimperium Augufti dixitad 
aratorem fruftrafevrgeri , cum breui non 
frumenta , fed homines (int defutun. Lo* 
quacem canem ethnici viderunt: pulio Tar- 
quinio Epidius arbores locutas prodidit: 
meminit & Pliriius,fpeciatim Phfloftratus 
Vlmu, Orpheus fagum. Saxum quoiepor- 
tariMotezuma iuflit ad idolortym iacra vbi- 
que peragefjda^immcjbile conftititmuliaque 
Vi nec arte fedem fuam reliquit : diftrachs 
pluribus rudentibus , quibusinnumeribar- 
bari id protrahere funt conati,& porro con- 
tendentibus, infonuit vox,nullo pa&o pofle 
dimouerijDominum enim naturasnoUeilla, 
fieri facrificia.NuntiatoRegi prodigio^uflit 
ibi facrificari. fediteiiim vox : T^onne iam 
dixi , dijplicere isla creatori ? In huw* fdem 
fermittam tantijjier me fortari , ejr uerhm 
fxumJlabo 3 vt dimouere me non valeatis. Ac- 
cidit lta facile:promota rupes aliquantulum 
fuir, moxrurfus immobilis conftitit* Muri 
Babylonici hac voce reibnuerunt, tunc vr- 
bem captam iri,donec mula pareretu atque 
numquam capiendae vrbis fpem enixa Zo^- 
pyri Perfe; mula refutauit.Quemadmoduni 
harc &; aha rationalia infeniatarum rerum 
argumenta propter aliquam inftitutionis 
noftrae maiorem neceifitatem difpenfata 
funt ; ita & ordinaria quaedam documenta 
virtutis, &c veftigia mentis propter commu- 
nem eruditionem imprimi brutis oportuit. 
Erubefcat homo aut brutorum aemulum 
non eife, aut fuifle imitatorem. Pudeat illa 
virrutis imagine carere , quibus feruiles na- 
turae commendantur, aut per imitationem 
vitiorum in eorum cenfu refcnbi. Ad fafti- 
dium vitij,ad inuidentiam virtutis,animalia 
cum vtriufque geftu, &: rationis effigie,diui» 
nailla ratio fabiefecit. Adhascfides diuinse 
fapientiae eft , dum fapere videmus brutaj 
miramur maieftatem illius mentis in amen- 



VR$ LIB, III. 4^ 

tesnaturasrefufa* : qti6 itiinus poiTurit fape* 
re* pluseft fiipuifle. Subtiliorem artem dirfi- 
ciliormatenacommendat. Adijce , luler- 
tiora efleminima,aut deformia,tormieam, 
apem ; elephantem afpe£tu ftultum & iner- 
tem. Quemadmodum calidior eftaerre- 
motior a, Sole, quam i,n media i'pha:raj reii- 
ftente enim opacitate terrse, geminantur re- 
fiexione radij: ita cx natura', qua: hu milio- 
res videntur , (agaciores funt . productus vf- 
quead illas ditiinitatis fplendor , velut ibi 
refumptusroboratur. Geftitquoque in -mi- 
nimis diuiha (e oftentave ratio: plus formai 
habent,auttotapaenefunt forma* Quanta 
illa mens erit, qjxx iine tnateria,qua^ fimpli- 
ciflima 3 qua:toi:aad5useft,qua: tota ionnaj 
limpida omnicomplexione. Qjjaecumque 
igitur prudentix iigna edunt bruta , idola 
quaedam & velut iigillaria mentis funt,arca- 
na vinute, non fua perfpicacitate guberna- 
ta.Nec mirandumeft, qua: de ipforum aftu^ 
tijs narrantur(fortafle non omnia iine negli- 
gentia veritatis ) niii quia rationabilia iine 
ratione peragant: aftVdant mentem , non 
obtinent; necillam facram difcernendt vun 
imis concludunt pecloribus j in territorio 
adhuc materi^ contenta.Diuortium corpor- 
ris &£ ipiritus ignorant. Quare in illis totum 
corpus eft,&:demiiTum , nec vltra phanta- 
iiam , citra debitum laudis ,citra mentum* 
cirra prasmium. 

CAPVT XXL 
*An difaplim fit brutis*. 

IAm &difciplinam omnem nego brutiSi 
Solushomo notitiaprincipiorum poller^ 
qui bus artes fcientiaeque ftruuntur.Solus ille 
diicipulus,fciens,artiiex: folus diiudicatper 
compoiitionem rationum ^ folus difcuriiis 
nedit , iblus mentem refledit , ex proaereii 
ftatuit, reminifcitur. Quid denique ad vin- 
dicationem artium &t mgenij deiideras § 
Specl:a corpus ad artiiicia promptum , ere- 
clumjfubiiftenSjinftrudum manu aptiflima 
operi. Inftrumentum dedit natura genui- 
num,nouitcui vfui. Blande itaquecapiendi 
funt Auclores, qui a difciplina beftias com- 
mendant- Extulit ad hanc gloriam hirun- 
dines Theophylacl:us Simocata initio iui 
Dialogi, vbi ait : Ta? %faJ\bva4 ^m $$f /u>i- 
"tiQopv ai%y\ma. rlw imp cwmtq cpSlw cflcfh^aKitS^ 

«Tojj» dtcov'&iV fAmt)pMiyj?)' AiAricntovcn c (giviw 
lit&ivctj vx in^s>vct,fWoMcn Ho^i%^^y*Wi <&£9<£r 
aehtv ctiS-e$°7rotc. , t&f t^t^Aetv ^uAcijnpK (pt 
J\.lw K ivapiuQvw- Hirundines maternos cantus, 
fecundum modulos tnufuos a matnbtts edoceri 
prcep ; nonenimindoffa $rolk audtrema* 

ier 



46 



IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 



terfuHinet hirtmdo. Docent e<e igttur fuosfis- homine. Nam ciim iit inimica rationi 3 nu£ 

tm vrbesinhabitare, & apudhomines canere, quam tamen nafcitur nili vbi rationi locus 

ac circum fuperiores adium partes carmine eft.Impetushabentfer£,rabiem,feritarem, 

perftrepere continuo. Idem,vtomittamalios, incurfum t iram quidem non magis quani 

elephantiexemplum iic commendat Epi- luxuriam.Et inquafdamvoluptatesintem- 

ftola decimatertia. $iXoK#$i$it(gv tfiov <p«- perantiores homine func. Non eft quod 

ei $ i^mru , ^y aiS&omiw eftcfhfjuctTcsv m&- credas illi qui dicit^ 

SftrlwifinAtfyQV-u-fi) QT$(rd/Lytr@<*oyK@>* 2S[on aper irafti,meminit nonfidere curfti 

Sa.vfJia.sbc, 7rap ctt>7&f , 0001» 6 ^ 7rcu<h!ctc %oo-(Aoq Cerua, nec armentis incurrerefortibus vrft. 

nrif^). Ktf/ (&vtu f$p 7imthc, <z%iQpv?hQow Irafci,dicitincitari, impingi; Irafci quidenl 

lVcfW v. E'y» e/V 78 NiJtia TtSrLbusf.tig.-, r dho- non magis fciur,quam ignofeere. Muta ani- 

yov Zcarn eyovr^* r hoyto-ulv dAoycon&v. maliahumanisaffecl:ibuscarentjhabent aii^ 

VTrctpyotv $ TmTc, cwJfibc, cvQisvv, *Q Tm^aa \*~ tem iimiles illis quofdam impulfus.Alioqui, 

XiXcL-rniK&c, , <s& JVi nifiovc, 1&1 TrctT&Wpauc. rhv fi amor iri illis effet,&. odiu effet-,ii amickia, 

tQ /3/'« %o\lw Hcf.rkodXowajCy ic) jiy>vctc 7rifctc & fi multas jii diffenfio,&: cocordiajquoru m 

Xytvetctc tzS $»'«. E'/ 'Sitlw-imic, a,x,bveiv E'jo##- aliqua in illis quoque extant veftigia. Cete- 

yb&vid-'i>\&i<;j0^\'2&efc t r cMtivu&ov t/&4vwu, ri * ra humanorum pe£tomm propriabona 

djct&bvjtciv k fapw <n$ic*> Ti 1$ (ppovwic, wap». malaqj funt.Nulli nifi homini conceffa pru- 

^a3a v JbM?f(£j tcS UXeirmh E'/ Ag ffi 7rctActf dentia eft,diligentia, cogitatio , nec tantu ra 

^icJvcfbcrcu^ct^iTiTQ/udi^ctyocfy }&i7mTJcicrctv- virtutibus humanis animalia, fed etia vitijs 

r E'pff#To&u Mpvrrfa rvjuQopv^^* 'i&i tS prohibita funt.Tota illoru,vtextra,ita intra 

7ittfa)is rdtyov *fpo^%** TJt <rw $ i^zlctrdq rorma humana: diilimilis eft. Regiu illud 62 

cmuvov apircic, i^QvQpit,^. Difciplinofifiimum principale parum fubtile,parum exac"him,vt 

dicunt animal efte elephantum , & dexterrimo vox eft quide, kd non explanabilis , pertur- 

caputad omnia ea quacumque ab hominibus bata,&inenicax,vtlingua,feddeuincta,nec 

tdoceatur : neque enim in Ulo tantum moles in motus varios foluta. Capit ergo vifus ipe- 

miranda corporis.quantnm difciplina cultus <z~ ciefqj reru,quibusad impetus euocetur, ied 

fiimatur. Eteaquidem IndorumpueridiuuU turbidas& C6nfufas.Exeoprocurfusillarurn 

gant. Jtego T^ciam admiratus fum irratio- tumultufcf} vehementes funt; metus autera 

nalihus animantibm rationem habere irratio- foliicitudinefque triftitiaque &ira non funt, 

naliorem, vt qui chm fis viri eloquentisflius, fed his quacda timilia. ideo cito cadunt,mu- 

faternis ftudijs abieBm , in ale<z ludo ac paU- tantur in eontrariu.- &ciim acerrime fxuie- 

Jlra otio vitam deteras , egreftm ingenuitatem ru nt' 3 expaueruntque,pafcutur,&: ex fremitu 

generls. ^uareftfltm audire velis Hermago- decutfuque vefano ftatim quies foporque fe- 

r<e,fero aliquando ad eim vitam redi:ejr bonum quitUr. Labanius etii refutet Stoicos/nn opi- 

eB,f in feneclute fapientia adfit ejr prudentia, nionis elogio diffamarut affecl:as,fecutus tar 

quod ejr Platoni videtur. Si vero moleHum efi me Ariftotelicum fenfum,imagine illorum^ 

ex priBinis vitijs refurgere , & teipfum Her- no ipfos,bcftijs indulfit.Vmbra amoris fuit, 

magord filium iafiitas , fcito te futurnm fu- cum elephas puellas,cum delphinus pueros 

rempaterni fepulchri. 2{am tua malitid vir- dilexerunt,cum amaiijs mortuis tabeicebat. 
tutes eim infamas, ejr contumelia afficis. 

Exempla beftiarum difciplinam iimulan- CAPVT XXIII. 

tium, laxequoque admittendavultum ib- r . ,, ? . 

lum difcendi o biedant. Fuit felis cuidam An n l m W fietus compfUt brutis. 

Fratn noftro familiaris, cuius curat erat pul- /^VVidde rifu& fletu? Ridetcuculus,ri- 



farenolamadfurgendum. Idmunusfelisdi- V^det &c auis fulua,quain Indiquapach- 

dicit: ii forte, cum hora infonabar, abeffet tototl dicunt : meruit propterea infamiara 

Frater, felis accurrebat ad funem , &: mani- inaufpicati ominis. Adeo Batbari philofo- 

bus preffovngue detrahebat. pharunt timentes LTtitiam,feftiuumque &: 

ridibundum cantum minascomputarunt» 

CAPVT XXI L Luxetuntcanes &:equi.Paulo ante mortem 

a a + ■ r x • w ci Csefaris greges equorum abftinentes pabu- 

An Imt m brutts affettus. , u ■ c a t r\ r» ♦ 

J J J 10, vbertim profuderelaciymas. Derat* 

PRoximum eft quasrere de appendicibus lantis equo Vugiliuscecinit: 

mentis , nu m paftiones aut vexenc aut poftbellator equm jofitis inftgmbm,Aethon 3 

verfeht bruta.Et quidem affedus noftros af- lt lacrymans ,gnttif^ humefeat gradibm ora. 

fecl:ant,non habent. Ita Stoici , qui & ipfos Eadem fidei lege deicripfic Homerus equos 

affeclus animalia ceniiierunt , fed negarunt Achillis : 

animalibus .- ita &; Seneca. cum qui bus di- Perfiabant curru iuntfijacrj/masfy cientes y 

cendu m eft, feras ir a carerej&: omnia pr*Eter Qu& miferis calid* malafper & &ra ftnebat* 

Pli- 



HISTORI^ NATYRiE LIB.III. 
Plinius lib. 8. c. 41. equis tribuic pugnse pra> 

fagium, &lacrymas, in obitu dominorum. CAPVT XXIV. 

Confentic Iiidorus,qui adiecit, folu equum; 

prascer hominem,lacrymari> &c doloris aife- An foli equi lacrymas fundmt. 

clum fencire.Sedifta? commotiones contin^ 

gunt ratione,&pro exceflu aut defeclu ftulti- T Axitis interprecanda eft illa Ilidori fen - 
tix,ain inhumanitacis elogia merecurrquare .L* cencia , quod folius equi &c hominis fn 
quibus deeft ratio/imilicudo eric dumcaxat. lacrymari, fcilicec frequenrms. Nam Clau- 
Laciiis ifta Libanius , nos ducaxat libamus. dianus inquic, 

Sed de lacrymis definiamus nonnihil. Non Lacrymis torui maduere leones. 

animalibus ranciim, ied &C plantis quida la- Fauet Plinius & Lucrecius,lacrymis & moc- 
crymas aflignarunc: pucarunc lacrymas non rore Regem feraru donances. Aiinos Mau- 
aliud efle quam prolicitu guccatim humore ricanias acerrimas lacrymas fcripiic -^Elianus 
exviuecibus.Sedhoc&fudoreft.Quidam- fundere . Elephancibus cnbuic Xiphilinus 
plius lacryma eric? Fluxus oculomeVcique, lugubrem vocem , canibus Calaber fenfum 
fed non iimpiex,fed quem afTe&io animi ex- doloris, cauris Calpurnius mcerorem. Onv- 
torferic. Iam fi lacrymario inuoluic afle&u, nia hec capienda eo fenfu,quo fuperiori Ca- 
vbi ifte non legicimus , iimulacio dumcaxat pite conftnnximus, lacrymas proprias, affe- 
lacrymandi erit.Ophchalmia vexaci ab ocu- &ui dumtaxac rationalis naturse competere. 
lis ftillat humorem,nec lacrymaredicimus: 

icem Sc frigore aiHicti,& inflates buccas, &: C A P V T XXV. 

bibentesimmodiciim, autridentes. Quare 

ficuc homo non femperlacrymacur , ciira Memoria quibus brutu inflt. 

oculiaquas ftillant,icanecbruca.Homo au- 

tem folus lacrymacur. Prima humanicacis A Lia lis de memoria eft, num comen- 
casrimoniafletuseft, primum vica? ve&igal, x"V det beftias. Ec quidem reminifcencia 
prima lucis falutatio. Seilicec praffatio vitar, nullis ineft (appendix intelle&ionis eft) me- 
lacry matio ceceras vitas parces prsediclat. moria mulcis lmaginationis yiribus concen- 

Fuerunc & qui in ipfo vcero lucis cimorem ta,quis jllaelephanro negabic? Glycas ceftis 
flecibusindicarunt. VVeinrichius in erudico eft,elephantem quemdam,cum inCircum 
trium hiftoriamm de monftris tractatu facit deduceretur, iedentem in foro ad Millia* 
jnencionem. Opersepretium efteius verba numaureum Magiftrumferarum,iubitaira 
adicribere. guin ejr flens, inquic , in vtero atcjue impecu interfeciiTe. Caufam no aliam 
puer natm efi, teHe Fabricio , qui ejr verfibm violencias fuifle, quam quod ante annos co- 
fuis iilufirauit , ejr Baptifmo ipfe adftitit. No~ tos decem, eodem illo loco, idem Magifter 
flris eliam his paucis annis clarifime vocifera- eumdem elephancu fcrro percuiliiTet,quam 
ri auditm efi, alim in bac ipfa vrbe ( Vratiila- iniuriam coc annos recondens,cunc demum 
uia) homo inomni fuamtapofieamiferrimm ijtvlcum. Ex Acofta plura, Lipiius. Miles 
facim. ln Alpibm Noricis vagitm cuiufdam quifpiam in vrbe Cochin elephantem per 
diebm quatuordecim ante partum exauditm lafciuiam in fronte pucamine nucis percuf- 
efi, infantis etiam vere monftrofi, quodcomu- ^ erat (grandem illam Indicaincelligo,quam 
tmefet. Harc ille. Cruiius ex lobo Fincclio incolas coccum appellanc.) Elephatos puta- 
anno 154.6. infans invtero materno fleuit, m etiftudiosecollic:illud,atqueiram,recon- 
n>nm in Mifnia^alterRotvviU ad "Nkrum.Eo- dic.Poft dres plufculos,in Via quapia publica 
vero anno bellum fmt Vroteftantium cum C<e~ obambulancem milicem confpicic , accedit, 
jare. Meminir tiUs :: Cuidanus de Varieca- & elacum exore putamen, promufcide fua 
ce rerum , (ed b $pa tancum,addicque par- acricer iniilum conijcic: cum exultabundus 
ricidas cales peitea fuifle , aucaliasimpro- abijt,quaiicalioneillainiuriam probevltns. 
bos. Quid? Iamne in hoc refucamus ailer- Iterum exeodem. Miles elephantum in ea- 
ta.? inf anti bus affedu s noii eft , na m nec ra- ^ em vrbe cu m redore obuiu habuit , noluic 
tio , quart nec lacrymse. Fateor afFedus &£ decedere. Elephas fuam &: re&oris concu- 
racionem mfancibus actu deefle, non facul- nieliam idjnterpretatur, vlcifci tamen a re- 
tate 5 ilHus autem lacryma? funt , qui men- & ore prohibetur. Poft dies aliquot,in ripa 
tem ha bet, licec non exprimac. Nobilioris Mangacae fluminis (id vrbem alluir) milicem 
animse vigor plus dominacur eciam fine ra- fabulancem ociose reperic. Ciim redor non 
/tione corpori , & extundic argumehca fui adeflec,corripicillicohomine, inaltumcol- 
rnorfus ex oculis. lic , nec precibus nec clamore adftancium 

mocus, aliquociens flumine merfic,alleuans 
Mf fubinde&demitcens. Cumque lufum eum 

fatis diu lufiiTet, contentus hac vindicT:a,ho« 

minem 



IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGlI 



minem vitac fuae iam diffidentem , re&urn 
& illarfum deftituit eO ipfb loco vride fuftu- 
lerat. Sed hsec in deteriorem &: vindicem 
partem memoriae exemplaiecceetiam in be- 
neficam & benignam.Acofta idem fuggerit. 
Elephantum in vrbe Goa fuifle , qui annuo 
illo & folemnifurore correptus> catenas ab- 
ruperit & vincla* Fugientibus omnibus,fer^ 
uulum quempia % qui vlnis infantem domi^ 
nicum geftabat , insedes propere irrupifle, 
oblitum farcine- quam depofuerat in illa tre- 
pidatione anteardes* Elephasadeft,mortem 
omnes &: obtritu pueri exfpedant.Ille con- 
tra manu fua leniter attollit ; in humile te- 
ctum,quod e regione e,dium,collocat;refpe- 
cFans curiose fatifne puer illic line damno. 
Dein furibundus cuifum fuum exfequitur. 
Id datum omnesinterpretabantur veteri be- 
neficio, quia mulier earum sedium domina, 
& infantis mater^elephanti tranfeunti fsepitis 
panem aut fruclus obtulerat- Ad haec: repe- 
dant fersecubilia fua, vticjue memores.Canis 
poft multos annos domuagnofcit j &c redu- 
ces excipit dominos,adorat,bladitur,&ad- 
uentum celebrat magnis Isetitise geftibus. 
Maius diilidium eft,an omnibus infit recor- 
datio brutis. Diuus Bafilius pifcibus iniquus 
fuit,nulla psene illis reliquit, eft tamen qu^e- 
dam illis fpecies difciplinaz & expejrientise. 
Nihilfinememorationedifcitur. Ad figna 
prandij accurrunt in ftagnis, cymbalo aut 
crepitaculo vocati, fcilicet non immemores 
iignificatus: repetunt fuas latebras,nempe 
non obliti vise. Ariftoteles quoq ; nimis par- 
cusvidetur, dum apibus &formicisimagi- 
nationem negauit, memoriaeripuit. Iniufte 
quidem: formica enim per eamde femitam 
redit ad domicilium, quasrit amiifam viam: 
apes quoque importunas funtdeguftatis fto- 
hbus.Fateor tamen,aliqua animaliamemo- 
t\x experda, vt omnia pigra , &adhserentia 
faxis, fuo contenta accubitu , fuo fida loco: 
naque indulta recordatio brutis ad repetitio- 
nem latibuli , aut opportunx rei inquifitio- 
nem,aut fugam. Illa fiint tenacia fedis^ nihil 
quasrunt,fugiuntnihil;fuperuacaneumeflet 
meminifle. Sed&tucaniminima memoria 
eft, aut maxima ignauia : nefcitrepetere an- 
trum,ii forte e grediatur, ideo alterum fodit 
quo fe cdndat : nihilominus alicuius recor- 
dationis argumentumeft, feruarein fuis la- 
tebris congefta in annuos cibosfemina. 

CAPVT XXVI. 

oAn hbertas aut indijferentia aliqua 
brutis injit. 

Llberaliflimi nonnulli Theologi,in qui- 
busnofter Petrtis Arrubal in Codicibus 



manufcriptis,indirTerentiam indulgeht brit- 
tis circa dele&abile §£ vtile 3 vt reijcere vel 
arripere illa poflint 3 foliim cirea honeftum 
negatalibertate: tum alij imperfe&a quam- 
dam difcurfionem circa hxc obieeta prodi- 
gunt. Plane mihinon eftdubium^aliudeiTe 
arbitrium, aliudtudem libertatem 5 &: pofle 
hanc aliquo modo iine illo efle, fcilicet fine 
iudicio,fme menteintegraaut fana. Pueri dC 
amentes non folum fponteagunt,fed muU 
ta etiam libere , quseque in eorum libidine 
&C poteftate iitea efficere,£utomittere,aut 
aduerfa amplecli. Sic Viemria cenfuit ,fie 
& Molina nofterin Concordiafua. Neque 
ea culpc illis vertuntur , non merito , 110» 
opprobribt , quia non difcernunt inter bo- 
num &makim morale. Atqui hxc libertas 
non eft exa£ta,no quam dicimus arbitrium: 
liberumenim arbitriumibi eft, vbi volufi- 
tas.Ea fit,inqua formalker,vt aiuntjibertas 
explicetur prseuio rationis iudicio. Quid? 
tantamnedabimus licentiam & libertatem 
brutis ac pueris? Non, eredo, opus eft: ali- 
quam veroneceflariam indifterentiam reor 
cum Molina noftro •, & ad minus, cum 
Arrubale, inefteisveftigium libertatisquo- 
ad aliquosmotus, & alterutrius partis ius 
eligendi a fentienti appetitu.Quandonam- 
que (ait Molina)belluafatigata ex diuturna 
feflione ambulare appetit,neque in aliquenl 
peculiarem locum trahitur a notitia &appe- 
titu alicuius obiecli,quod in eo loco fit,pla- 
neinpoteftateipfius videtur efle fitum t in 
vnam aut in akeram parcem moueri. Non 
tamen tantum veftigium libertatis cocedam 
belluis,vt fi ab appetitu ,prseuia cognitione 
alicuius obiecl:i, mcitentur in obiedum cer- 
tum,nullaque exiftente causa qua retrahan- 
tur,vt metu fuftisautalteriusrei,in poteftate 
ipfarum fit non moueri in tale obiec^um, 
Qui tamen neque veftigium hoc liberta- 
tis beftijs voluerit concedere , is nulla ratio- 
ne appetitui brutorum radicem proximam 
alicuius contingentise tribuere debet. Hsec 
Ludouicus cenfuit , & mihi quidem vt mi- 
nimum ea indiiFerentise libido danda bru- 
tis, ftuperet namque equus tamquam fta- 
tua , hinc inde asque oblatis duobus hor- 
dei manipulis . Recurrere ad caufam pri- 
mam vriius coaciuras, longum itereft, &c 
fuperuacaneum. 

Neque tamen liberaliores oportet fieri in 
libertate brutorum. Confpiratio llla fuo- 
rum morum neceflitatem magnam fuae na- 
turasarguit. Omnesvulpesfrauduletsefunt, 
omnes grues cautae, omnesaranear ingenio- 
fas&infidiatrices , omnes lupi pra?dones, 
omnes leones magnanimi , omnes lepores 
timidi , omnes apes induj&das & follicitse, 
omnes formicse prouidas ff laboriofse. At 

humana 



KISTORI^ NAT 

humana ingenia ob faculcatem liberi arbi- 

trij ditTipantur. EgregiePerfius: 
Mifle hominum fpecies^ reru difcolor vfm: 
Velle fimm cuique efijiec njoto <biuitur vno; 

Sed& Horatius apte canit: 
CMillia quot capitum viuuni , totidemjlu- 
diorum. 

CAPVT XX VII. 

Shiamodo dnimalia prjfentiant, 

CEteriim quia prasfagium , fcilicet diui- 
nationis asmulum , fupra mentem fit, 
lubet hic defmire , quo pa£to cum vecordia 
concordet animalium. Obinde opinor per- 
fentifcere futura, quia fine mente fint:Vacat 
eniin fenfibtis inceiiecl:ionis,famulatu exem- 
ptis, liberifque .feruitio alieno: ideo habilk>- 
res fimc conditionibustemporum, influxui- 
que elementorum. Aduentiti^ temporalium 
qualicaces in otiofiores brutorum fenfatio- 
nes melius fe infinuant : ideo geftiunt auG 
mocrentpro humorum eftufione , aut eon- 
tradione ; atque pro diuerfitate phantafias 
gubernant affectus prasuios ferenitati aut 
pluuiae. Ita delphinus placato mari lafeiuitj 
commota enim phantafia naturalium im- 
preffione cgufarum ad ludos prouocan 

CAPVT XXVIIL 

^uidfit in&inttus ammalium^ 



N 



Ec enim animalium inftin&um aliud 
reor, quam operationem phantafiae 
adiudicium commodivel incommodide- 
terminatam,determinantemque appetitum 
adimpetum vel fugam. Iudicium nonpro- 
prie incelligo , fedhiftrionemquemdaeius. 
Differt autem inftin&us > licec brutorum 



V$JE LIB. III. 49 

phantafia in eamdem fpeciem coeat < prd 
formarum& temperanlehtorum diuerfita» 
te,quar bafes indolis funninde tanta operunl 
varietas, vt bombyx lanam, apis faubs, for- 
micahorrea,araneus telam,hiiundo niduni 
architeclentur. Quemadmodum iuxta in- 
fignium Philofophorum placitiim cogitati- 
ua hominis facultas illud priuilegiiim ex 
coniugio mentis obtinet ., vt circa lingularia 
difcurrat. Ita in brucis ex diucrfse rormse &c 
temperamenti contubernio diuerfas phan- 
tafiadnftin&ufque dirimuncur, vropusha- 
beant aliqUa rerum fpecie, innata ab origind 
lua , infigniri: nec ab Au&ore naturae nouis 
&: aduenticijs fauoribus iuuari,vt nonnullis 
placuic j in illo enim excederent homines, 
in hoc exa^quarenti 

CAPVt XXIX. 

Curnullqm animal prazterhominem 
cum intelletlu fit. 

INquiret tandemeuriofitas, eurnullum, 
prseter hominem , animal mens exornet. 
Nata omnia non funt 3 nifi homoj imperio. 
Obfequiumcazcumoporret efle : nec obe- 
dientia difcrecione magnopere habet opus. 
Circaeamdemquasftiunculam hoc bracu*- 
lum B.Brigitca zccepiz.ReJfiondeo tibi:Omnia 
qu&cumque creata funt y advtilitatem hominis 
funt, aut ad necefiitate 1 eiw ejr fuBentationem, 
aut adinformationem ejr correptionem,aut ad 
confolationem ejr humiliatiomm.Si ergo brut& 
haberent intelleBumficut howojfent vtiqus 
homini in tribulationem , & potius ndcerent 
auam prodefent. ideo njt omnia fubietfafint 
, hominijpropter quem omniafacfa funt^& om- 
nia ipfum timeant, ipfe verb neminem nifi me 
Deum fuum,propterea animalibm non ejl da~ 
tm rationalis intelletlm, 




;oan- 



50 



IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 
EX SOCIETATE IESV 

HISTORIiE NATVRiE 

LIBER QVARTVS, 




CAPVT PRIMVM. 

An cdum Jit caufa aliquorum ammalitim* 

iscvssi fentientis fub- 
ftantisedignitate, nunc 
[ aliquas caufas euoluam, 
' antiquiores faltem 5 &: 
primiim quafftionem il- 
; lam ; quam fufpenfam 
__j reliqui , vt omnem ex- 
piemfcrupulum eorum, qui cados exorna- 
runt intellectu &: animo,An cadum alicuius 
beftiola: pater, earum fcilicet quas fponte 
dantur. quamuis in hac parte etiam ij qui 
amentes&exanimesiudicarunt orbes, cen- 
fuerint generatores horum fentientium,non 
vt caufas praecipuas,ied vt inftrumenta diui- 
nx : proxima enim aliqua caufa fignanda 
erat , qnas fi non au&or , miniftra faltem 
fuiiTethorum viuentium. At vnde celis hxc 
officia tribuimus , & non potiiis elemenns, 
quibusiftam efncacia videoinPhilofophia 
Moyfis commiiTam? Producantjinquit^aqua 
teptile animx. viuentls^ ejr volatile fuper ter- . 
tam fub frmamento c&li. &: imiiis.-Producat 
terra animam viuentem in genere fuojumen^ 
ta, frteptilia, & bejtias terra fecundum fte^ 
ciesfuas. Non audio,Producat cadum.quare 
fia Deovirtutemnon accepit , vndeiftam 
paternitatem obtinuit? In figna &: tempora 
audioexornatum sethera, non ad fecundi- 
tatem. Sine aftrorum vi peperit terra ftirpes: 
tunc cadum rude erat,incultum,obfcurum, 
inefficaxfine fua lucis manujnullatuncfi- 
dera.Igitur ifta vis non eft fublimis,ciim cx- 
lum nec parens nec obftetrix potuerit eife. 
Idem cenfeo de omni animata natura,quod 
de vegetabili. Ceterum in illa Dei iufiione, 
aliqua fine dubio efficacitas terra^ & aquse 
producendis viuentibus tributa ; ergo fuffi- 
ciet. Quare non damno eruditos aliquos 
Aftronomos, qui cu pluribus Patribus tem- 
perarant casli vires.Obferuanda funtdiuerfa 
genera diuinae elocutionis. Inquibufda ver- 
bis nulli delegatur creaturse procreatio alte- 
rius,inalijscommittitur.Lux,firmametum, 
fidera * homo immediate a Deo fuerunt. 



nulla fecunda interueniente efficacia fiufi 
focietate creaturae , ide.6 horum produdio 
conuenienti edicitur formula, Fiatlux, Fiat 
frmamentum y Fiant luminaria^ Faciamus ho* 
minem. Igitur difcrimen aiiquod eft, ciirri 
dictum fuit, Producat terra^&c Producant 
aqua. Quod vero difcumen?nifi quod aquas 
& terra, vltramateriadiippeditationem,co- 
natunl adhibuerint , acceptum ex diuino 
prsecepto. Sidera autem & firmamentunt 
ex pradaeenti materia facta funt: non enim 
fuit denuocreatamateria, ciim ipfa forma^- 
ta ; & tamen, quia Deus illa immediate &£ 
folus erfecit , Fiant dicitur, non, Producat 
terra, aut aqua, aut aer,aut ignis, aut quintal 
aliquafubftantia. Deindeobleruandum eft 
difcrimen inter ea ipfa qua* Deus immedia- 
re fecit: de aliquibus dixitji^/^jdehomine^ 
Faciamus. Nullum verbum Moyfis finefa- 
cramento ,finedoctrinaeft. Cur ita diuerfa 
eloquia? nimirumfidera& firmamentUm 
Deusfolusfecit, fedexmateria j at huma- 
num ammum fblus fecit , &fine materia: 
non folum eduxit,fed totum tunc produxit, 
Satis itaque conftat ex formuiis diuini im- 
perij , terrse & humoris com miftio ad gene- 
randa viuentia. Non otiofa Dei voxeft.P^- 
ducaty inquit ; producere vim notat. Terra 
iam tunc inaugurata vitaliumrerum prcr* 
creatione, ius aliquod nunc vfque retinet iri 
aliquarum beftiolarum partu , quemadmo- 
dum diuinus vir Bafilius cenfuit. Praceptum 
hoCyfcilicet producendi animalia^fic imprefum 
e& terra elemento, <vt ne hodiequidemdefinat 
fubferuire fuo creatori . 2^am animaliapartim 
ex antecedentibus oriuntur fuccefione^partim 
num etiam ex ipfamet emergere terra gene- 
rarifo cernuntur.Non folum enim cicadas hu- 
mas pluuio tempore edit , ejr innumeras alias 
befiiolas inaere peruolantes >quarum plurima 
pr&tenuitate nullam fortita (unt nomencla~ 
turam-, quin&muresranasfa ex feipsk iam 
profert ejr edit , vtpote cum circa Aegyptiaf 
Thebas poft vehewentes in &Jiibus pluuias^ 
, vniuerfa arua foricibm impleri protinus no* 
uimus. r^Anguillas quoque nec alio vllo modo t 
nifi exfacuknta conftitui materia limo^, con- 
jgicimpui quarum necfiuum^ecaljum vllum 



lOAN.EVSEBIt NIEREMBERGII HISTi NAT.LIB.IV. $i 



wodum , fuccefionem effcere conftat, fed } 
terra hx prvgignuntur. 

Neque leue eft argumencum efficacicatis 
elemencorum,exdiuino praecepto terram & 
aquainuiolacateouiireiurafua. Pifcium &; 
auium productio aquis delegata,ergo foltim 
humorishajcvisiquamobreterranumquam 
genuitlegitimam auem.Nullam e terrafola 
iine humore genitam vidimus, nullagenui- 
nam,vc videmusinnumeras beftiolas; Qua- 
re ? quia ifta iurifdiccio aquarum eft. 1n hu^ 
more vtique aues nate^ produntur.Barliathes 
in aquis generantur: aquae quoque produxe- 
runt monftrificum alicem , qui Motezuma* 
pramonftrauit claflem Hifpanicam. Allata 
quoquefuic Francifco RegiGalliaz concha 
eum auiculaintus psene perfectai alarum fa- 
ftigijs, roftro pedibushaerenteextremisoiis 
oftraci.He&or Boetiusaileueracfe vidifle e- 
nacas in alga cochas,quibus apercis,viue. aues 
euolarunc. Si cadiifta vircus eflet , non ad- 
ftringereturhumori, &c aliquando legitima 
auicula e cerra fuapce naiceretur , &c maria 
& terras cadum refpedat,omnia claudit,vn- 
dequaquevoluitur. 

Obijcies aliquas aues ex frondibus geni- 
tas. Apud Iuuernse fluuiu fertur,frondes ali- 
quarum arboraminaquasdilapfas,in piices 
abire^quae in terra, volucrium animaliu for- 
masinduere. Dico adhuc e terra non pro- 
crearas aues (fi legicimas aues func ) fed ex 
exuberanci autarborum aut littoris humo- 
re. Potius hocprobac, germanos efle pifces 
&vo!ucres.Ex eifdem humidis folijs vtrum- 
quegenus emergic ; hoc folumdifcrimen , 
quodex humidioribus pifces. 

Acqui difhcultatem illa, quod elementa 
imperfediora iinc beftijs cocra ius originis, 
eciam digerunc illi 5 qui horum animalculo- 
rumcadu exanimeprogenicorem vindicac. 
Putauit Albertus,vircute fcminali,vt inftru- 
menca diuina,cados concinere vim generan- 
darum beftiolaru: iftud camenpriuilegium 
ad terram &aquam transfero. Namque H 
cselum imperfe&ius animalibus ipforu caufa 
potuit efle, poteft & terra fine impedimento 
imperfechonis. Ad haec, diuinavisafliftir, 
quemadmodum nulla creata virtus fuflicic 
producendo fpirituijniiiilominus homo ho- 
minem generat, cuiu? generationi fpiritus 
neceflarius eft, quem homo nequit produce- 
re: coronat tamen diuina vis conatumfe- 
cundas eaufle, & ad exigentias difpofitionef- 
queaccedit,expletura voca naturarimpo- 
tencis. Ita,licet elementalis virtus minor fic 
fentienteforma, huius Deus explebic gene- 
rarionem, & primis fauebicconatibus,prse- 
parationique materia'* 



CAPVT II. 

Opiniones Gentium de animdlmm origine» 

NOnnulla praeterea funt in animaliunl 
origine difpicienda , atque ad abfolu- 
tam tractacionem altiiis petenda res, ab ip- 
fis fcilicec mundinatalibus. Vnde diuerfa 
placita,prouc quifque auc finxic,auc incerpre- 
tacus; Philofophorum decreta fat erit^vt re- 
futemusinarfafle. Peripatetici obtendebant 
mundi asternitatem, negabat reperiri pofle, 
aueTne ante an oua generata fint : cum &: 
ouumfineaue , &:auis iine ouo gignine- 
queat. Adfauere Pythagoras, Ocellus, Ar- 
chytas, Xenocrates , Dicxarchus, qui fem- 
perhumanumgenus fuifle credidere. Qui 
autem homines aliquos primigenios diuini- 
tus nacnrave fac~tos crederenCjmulci fuerunCjj 
ied aliter atquc aliter in hac exiftimatione 
verfati. Nonnullosnarrat Cenforinus. Vt 
omittam , quod fabulares Poetarum hifto- 
rias feranc , homines primosauc Promethei 
molli luco efle formacos , auc Deucalionis 
Pyrrhaequedurislapidibus efle nacos ; qui- 
damexipiis fapientias profeflbribus nefcia 
an magis monftrofas , certe non minus in^' 
credibiles racionum fuarum pfoferunc opi- 
niones. Anaximander Milefius videri libi 
ex aqua terraque calefadtis exortos efle fiue 
pifces, fiuefyifcibusfimillimaanimalia: ih 
his homines concreuiiIe,fetufque ad puber- 
cacemincus retencos, tunc demum ruptis 
illis viros mulierefque, qui ie iam alere pof- 
fenc, proceflifle* Empedoclesautem egregio 
fuo carmine,quod eiufmodi efle prsedicat 
Lucretius, 

Vt vixhumanavideatur ah mecreattm , 
tale quiddam confirmac : primo membra 
rlngula ex cerra quafi prsegnante paflim edi- 
ta, deinde coi)fle , & effecifle folidi hominis 
maceriam igni fimul & humori permixcam. 
Cetera quid necefle eft perfequi, quaenon 
capiant fimilitudinem veritatis?Haec eadem 
opinio etiam in Parmenide , velin Ste fuic, 
pauculis excepcis ab Empedocle abeunti- 
bus. Democrito vero Abderitar ex aqua li- 
moque primum vifum eft homines procrea» 
cos< Nec longe fecus Epicurus: isenimcre- 
didic , limo calefacto, vceros nefcio quos^ 
radicfbus rerrse cohierenccs , primum incre- 
uifle j &: infantibus ex fe editis ingenitum 
ladis humorem naturam miniftrantem pr^- 
buifle: hosita educatos &c adultos,genus 
hominum propagafle. Zenon Citiaeus,Stoi- 
cx fecfas conditor, principium humano ge- 
neriexnouo mundo conftitutum putauiCj 
primofque hominesex folo adminiculo di- 
uini ignis* id eft , Dei prouidentia genicos, 
E 2, , peni- 



$£ I0ANNI5 EVSEBII 

Denique etiamvulgo creditumeft ( vtple- 
rique Genealogise au&ores funt ) quarum^ 
dam genciurn (qua:exaduentitia ftirpenon 
finc ) Principesterrigenas efle , vtin Attica^ 
& Arcadia, Theflaliaque , eofque autoch- 
thonas vocitari ; vc in Italia Poeca cecinit 
Nymphas indiger.&que Faunos nemora 
quaedam tenuifle : & non difficile rudis an- 
tiquotumeredulitas recepic< Nuncveroeo 
licentias Poccicse proceflit lubidoj vt vix au- 
ditu ferenda conhngantjpoft hominum me- 
moriam ,■ progeneratis iam gentibus , & vr- 
bibus conditis,homine$ e terra diueriis mo- 
dis editos^ vt in Attica fercur regione Erich- 
thoniusex Vulcani feminehumo exaratus* 
& in Golchide vel ih Bceotiaconfitis(inguis 
dentibus Sparrae ; quibus mutua csede^nter 
fe necatis, pauci fuperafle traduntur ,■ qui in 
conditu Thebarum Cadmo fuerint adiu- 
mento. Nec non inagroTarquinienfipuef 
dicitur diuinitus exaratus , nomine Tages^ 
qui difciplinam cecineric extifpicij , quam 
Lucumones * tum Etruriae pocences ^exfcri- 
pferint. Paucas adijciam hiftorias immedia- 
tiorem ftatuencium procreationem. Euripi- 
des t qui ex dirempuone caeli &; teirae eam 
efle putauic,itaait: 
Cdlitm terratfc vnius form* fuiti 
Sedcum fuifent abiunfia complexu mutuo^ 
Bmerfit omnls in lucem res progenita, 
^Arbores ,aues , ferA , quattfe affert mare^j. 
Her mogenes no vi diuina, ied afpe&u ebul- 
lijflecuncta delirauit , cum inertia diuinita- 
tis. Alij quofdam fecundos Deosin hac pro- 
uincia occupant.Placo ex his prsecipuus eft, 
ex cuius doclrina Alcinous ait: Cum hac om- 
nia fabricata efent , animantium tria refia- 
bant genera , qu£ mortalia erant futura , vo- 
latiie, aquatile, ejr pedefire , quorum generd- 
tionem filijs mandauit fiuis , ne fi h&c quoque 
genuifet , immortalianon minus efient quam 
reliqua* llliigitur a prima materia particulas 
quafdam ad definitum mutuati tempus , mor- 
talia finxerunt animantium genera. ^Egypti 
benericium Nili cenfuerunt, vt Marcus Au- 
relius icripfit ex putrefa&ione terrae poft 
magnam inundationem erupiile animalia 
&: beftiolas inter illas feminam , nec longe 
Trifmegiftus eft, ardori Solis plurimum tri- 
buit ad primum viuentium ortum. Alij aues 
ex aqua, in Arabia maXime Phcenicem ge- 
nitam feminam , ex carie arborum , & fo- 
lari aeftu pro ingenio muliebri ardentis lin- 
guas , carioii pe&oris. La&antius celebre 
plurium fenfum,quip3eneEnieuro imputa- 
tus iam eft, iic prodit: ^Aiunt certis conuer- 
fionibus cdi ejr afirorum motibns, maturita- 
tem quamdam extitife animalium ferendo- 
rum, ltaque terram nouam femen genitale 
mimntem , folliculos ex fe quofdam iir <vte- 



NIEREMBERGII 

rorum fimilitudinem protulife - y de quibM 
Lucretius: 

Crefcebant vteri terram radicibm apti, 
eojque , cum maturafent , natura cogente ru+ 
ptos, animalia tenera profudife. Deinde ter- 
ram ipfam humore quodam,qui efet lacii fimi- 
lls , exuberafe , eofy alimento animantes efie 
nutritos . Quomodo autem vim frigoris 
auc caloris ferre aut vitare potuerunc , auc 
omnino nafci , cum Sol exurerec , frigus 
aftringerec? Non e r4»/,inquiunc, in principio 
rnundt hiems ejr &fias , fed perpetua temperies^ 
& ver aquabile. Curergonihil horumfieri 
etiam minc videmus? quia femel fieri necef- 
fariumfuit, vt animajianafcerencur,poft- 
quam vero eile cceperunt j concefsa his fa- 
cultate generandi ^& terra parere deiijt , &£ 
tempons eonditio mutata efb 

CAPVt III. 

BabuUris origo dmmdlwm* 

SEd ty aliarumiingulariugenerationurii 
mira deliria apud antiquum vulgus. Mo- 
nedulamnugabaturex Arne facl:am,bubo- 
nem ex Afeala.pho , ciconiam ex Antigone^ 
fimias ex Cereopibus, cygnum ex Neptuni 
fobole , gruem ex Pygmsea, araneam ex A- 
rachne , mergum ex ^Efaco ilue Bulide, al- 
cyonesex Ceyce& coniugejvefpertiiionem 
ex Acithoc^ cornicem ex Coronide, lupum 
ex Lycaone * ranas ex colonis Lycijs , no- 
cluam ex Nyctimene, lufciniam ex Philo- 
mela, picas ex familia Enippeij,hirundinera 
ex Progne, perdicem exTalo puero j del- 
.phinos ex Tyrrhenis nautis 5 parum iiue x* 
githalum exTimandra, ocnum ex Auto- 
noo, erodiumexAutho , & fexcenta alia^ 
qux nugantur Boeus lib. de AuiumortUj 
Nicander in Alteratis,& Antoninus Libera- 
lis in fuis Metamorphofibus , vt taceam 
Ouidianam licentiam. Idem adhuc inge- 
nium barbari vulgi (error fui malitenax eft) 
plura animalia & plantas per metamorpho- 
iim iadat. Egregia Brachmanes commen- 
tatione vpupam honorarunt, Indis propter- 
ea Regibus charam , & in delicjjs prarci* 
pu a m . Regi lndorum, inquiu nt , olim filius 
fuit minimus natu , quemfiatres improbi pro- 
pter atatemcontempferunt. Cum vero paren- 
tes feneffute graues contumeliose ab eis tra- 
ftarentur , vt improbitatem eorum declina- 
rent 3 afiumpto filio minimo difcedunt ac fu~ 
giunt } ejr laboribus in itinere confumpti mo- 
riuntur. Defunfforum cineres filiws in fuica- 
pitls vulnere } quod enfefibi 'wfiixeratffipelit* 
Infignemhanceius pietatem confiicatus admi- 
ratusfy Sol t puerum in auem formofam admo- 
Hum & viuacem eonuertit , critta, fupra ca~ 

M 



HISTORIiE" NA 

put eim erecla , vt gloriofi facinoris monu- 
mento. Feracioribuscommencis Boeus,Go- 
rina, &: Nicander fuas pagtnas implenc , & 
vno mendacio pluraanimaliacreant.Exem- 
plum ficnarrario Munichi , quam libro i. 
Mutatorum Boeus fcribit* M&Jt%p$ 6 Apv- 
etvr^» \&%vi/\dj!tt MoXoarcov, jy l$oV5 fW-" 
ttc. dyaGoQ , <& civrip fii&ioc. . E'%v J'g imT- 
Jk; £m AwAornj? a AlA^v^ov doaivovst fjtct^ 
■pmsajunf i Ttj Miya./\VTo&t , <fc$t?&TQV, jt) 3i/- 

•)CtTi^ Ymp f l7I®"ffl> TOVTOIC ^JOfjSpQVC, GTCtf- 

tctc, dyctdvve, it) cht&ixc,, sqiXwtvi oidtol E'<w{ x 
«Fs tw&ve, 'Qa tJT chy^w vw/uToc, smXQbvTsc, Ajj- 
&t) ovve/\d/u&ctvov, 0/ $s qm <?$ TTvpy&v sjit«?fr.ov, 
v~$%on» huToTe. icrb/L{a%)t , Trvp eyg/3aMoi' 0/ 
JthcZmc, (4c.TCt6lMiCt. Z<fOc,£' « ccfej&ckvcw- 
TOVC, bcrtQTtlTOC, SVtt^t , TSXc&irfocWTCtC, blVLrhdp 

Setvdrcp. MeTg/3aAe cTs 7rewTa£ e*§ opvtQctc, jytj 
T'mejL7nsnn fj$ji Im) $vys>vozt> to ^rvp eic, va%p 
j&TiJb, ysy>vzv cuQtjce. , 0/ JVaMo/ctt tSttu- 
$$c, cdi^Himv. Movvt^Oi fd$ ^tbpffli r $pbjU$jJoc i) 
tfx^vcfyQC, Ss op^/AoCjMsjotAwTOp Ss jt) <D//\a?ocj 

GTt T0 y <&Vp QdUypVTSC,, $}& TH ^t^OV «SnJSc* TUJJ 

ylwtJuvetv, bfyjQVTv fJAti^) ovo opviSic,i(#,i %&/ 

ju9f kuT^J^vdJfAW, (blt&ToC, <T faof/.ttX£) KVWi 

H' $\ /bwrrip iuj e ?$ifyji& zvi7ro/\by>c, 7n7iu> *•&£$$ 

TOLVtIw CUTcf 7I0XilJLQC?C& Hjjj iQcpchd' ' >X$LTCtyV001 
$ OJJTcSv TCt CACt vJo-nfxcrtt rfo. ef^lwS^ ^v\ JLVf- 

*nrctCi.Kati cAcm bt juSp ^Mo/ owjbfjjt ovv'/\y 1$ 
^«stfetji K^v9fAWctc 3 at6uci £s IqSJoVS '&£$(, Xt/uvxc 
ts ^t)3aAaW«. CMolofiorum Rexfuit Muni- 
thm Dryantis F. vates egregius , idem^ vir 
iufim. Is e Lelantafilios habuit, Alcandrum, 
cjtii vaticinio pafri pr<es~iabat , Megaletorem, 
PhiUum) fliamq? Hyperippam, eos omnes ob 
frobitatem Dij dilexerunt. Jj)uadam nocJeeof 
latronesfubitb in agris circumuenerut. Cumcfc 
pugntz impares de turribm fe defenderent , ig- 
nem% latrones domibus inijcerent , lupiter, 
habita eorum pietatis ratione, miferrima mor- 
te perirenon esJ pafus , fedin attes tranjmti- 
tauit. Et Hyperippaquidem , quoniam ignem 
fugiens 3 aquamfubijt ,fa$a eH fulica -ceteri 
exigne euolarunt.iJMunichm buteo,Alcander 
orchilm fatfm. LMegaletor & PhiUm,quod 
ignem fugierites , per parietem adterram fe 
demififient, in exiguas auiculas abierunt : hic 
in eam qu£ canis dicitur, ille in ichneumonem: 
materin piponem 3 qu£ culices muliones legit. f 
Cumhacbellum eft aquiU ejr erodio , quorum 
oua confringit,dum quercum c#dit propter cu~ 
lices. Viuuntfo vna reliqui in filuis & late- 
bris y fulica ad lacm & mare obuerfante, 
Nec fteriles fabulas Gorinna narrat ; nunc 
ifta primo occurrit. Mtvva th O^p^o/u^jh I- 
yiVovS dvyctripit; , AdjjLtTtmj , A'po-/Wjj , 
A.'A^a96n' ^o) cicZt/i&vTaJt djtrbmaCj (p/Aopjo}, 
ttA^sw dXi t(cf) rdc, cfoK^ fvv<£ivigx, SfJLiff\aJg% *, 
OTt cM/Xtm.vercLi rltu <Grb/\tv , h %Tc, opscm I- 
^ctTn^vov' ct^oj, AtbwQ-^jeijtgfiritq jc6/>*!$ iTtk* 



TVRJE LIB. IV, 5t 

pWitnv hjtmttq /ju) tM\<H7t\v ■nhtrcic, n fj,v^Pj.ct 
7» £fcg. A c / cfl 'J Gr&cr&iyov. Uegc, J\f -mvrct yet* 
Mfrrfvaq b AibvvovCj adri %bpmQ s^}o?td Taves^H^f 
/\iW 3 ^ c&ttpJct/Xi^ jfai va ffi jVitebvTtiv Vpp6r, 

ViKTUp CLUTttf }(ff) yct?\!£ &>&$ cTg TCt Q71jUl£ct TC/C, 

xb&tqefa&i (hltiff., jfjjf tur x 7roXv jChYi&vc, c]q 
etfyx; ctl ^&s i/u(3dt/\QVott,l tt1l7ty>\g.V. Em) cT 
kXyi^c cl^imat Adjxhfartjs , ^ctro 3-v/ujt Tti 
duy £eocr<\v y j^i t'7nxrct(rov ■? sttvS 7tttlcht cfticma- 
cn crvv (&?c, ctJ%X<ptuc,iKx&/\'7WVcruj £\ rdoizeTct 
THTrxt^QQ^cift^xjov h ^Tc, opitnv , >(cq i/ijuyvTo 
hiosqv , ^a/ jUi?\ct}(Qi , t(cti S*d<pv!w , ct^jc, cwrcic; 
^pfj.jlqd^ctfjSpoc, rij i\cl&$cp,!MTi&ct\vi) &c,b'pvi~ 
&ctc' }(c/l) hjwffi /jtyi « (jfy ifyiiTD vvjnsyLc, , fi £1 
yhcw'^v\ cTg fiv^cttyvyjv o\ ax ^&c, Titucwrfa rU 
riXtov. tJMinyas Orchomeni F. habuit filias 
Leucippam,Arfippam, ejr Alcathoem. H& ope- 
rumnimio fiudio arferunt , flurimum^ alias 
mulieres reprehenderunt, quodvrbereltcJajn 
montibm e& baccharentur. Tandem Bacchm 
puelU fumpta forma , eas hortatm cfi , ne 
facra ejr myfieria Dei defererent . Cumque 
animum non aduerterent , indigne ferens 
Bacchm, e puellaintaurum , leonem , ejrpar- 
dalim efi mutatm : fluxitfe ei nectar ejr lac. 
His prodigijs territa , paulb pbfi fortes in 
vrnam conietfas concufierunt : exijtcL fors 
LeucippA, cjux vouit Deofacrificium ,fuum^ 
fiium Hippafum adiuuantibm fororibm di~ 
laniauit. Inde paterna domo deferta , m 
montibm bacchata funt , pafijfc hederam , 
fmilacem, ejrlaurum; donec eas Mercurim , 
virga tacfas , in volucres conuertit , vefier- 
tilionem , vlulam , ejr byzam • ejr ha tres 
fugiunt radios folis. Non magisinfecundas 
nugas praster Ouidium fcripfere Didy- 
marchus, Pherecydes, Hefiodus inmagnis 
Eoeis,& Antigonus in Alterationibus. Sci- 
licet ingenium naturse alicuius mirandas- 
contaminauic fuperftitio , nonnulla vanica^ 
te accommodata 5 quemadmodum exor- 
dium habuit idquodexcogitatum fuit de 
parizacati , quem florem Ferfe & Turci 
vocant Gul, Luficani florem triflem, eftque 
mirabilis fragrancise , inaudici ingenij. Fe- ? 
runt igitur Malabares ^ Parizacati Satra- 
px cuiufdam filiam pulcherrimam ama- 
tam fuiile a Sole , cum ille verd poftea mu* 
tailet amorem , illa zeli fui impatientia fe 
abfoluit , dirafata fua manu ampledens^ 
poftumoque etiam odio Solem, cum dam- 
no fuo,auerfatur. Excinereenim feminar 
arbor illa fertur nata , cuius flores inimicas 
lucis , & quibusaurora autumnuseft : deci- 
dunt quotidie , nafcuntur fingulis nofti.bu?, 
adeo feftini^ vc ad fenfum crelcanc^ 



E 5 



54 



IOANNIS EVSEEII NIEREMBERGII 



CAPVT IV, 



De 'opmione Metempfychojis apudlndos^ 
{$ eorumdem fabulu. 

ALit adhuc? hugas Pythagoricas fuper- 
ftitiofus Oriens,&; psene vulgus auium 
ex hominibus fingit . Metempfychofis Sa- 
miaintrufit metamorphofes.Ifto imbutiCr- 
rore Brachmanes , viciniam vaccarum mo- 
ribundis exoptant, fi manu cluni armenti 
impofita quisexfpiret.Huius felicem putant 
animam, quse bouinotumulata fuerit cOr- 
pore. Nofocomia volucrium erigunt,segro- 
tantibus medentur , magriis fumptibus illas 
quaerit brutamifericordia,exopinione cog- 
nationis &c Communicatiohis animarum* 
InOccidente quoque transformationis opi- 
nio valuit •, valuit fcilicet fuperftitio, quam 
liberalibus commentatifunt medacijs Bar- 
bari Hifpaniolse , de quibus Petrus Martyr 
ifta prodit. Eft in infula regio nomine Cau- 
nana , vbi ex duobus montis cuiufdam fpe- 
cubns prodijfle genus hominum garriunt; 
maiorem hominum partem ex amplioribus 
faucibus antri, minorem ex ar&ioribus exi- 
lijflc prardicant. Rupem,ex quafpecusape- 
riuntur,Cautamappellant: maius antrum, 
Cazibaxagua;minus,Amaiaunanominant. 
Priufquam hominibus inde egredi licuerit, 
fimpliciter inquiunt, per hominem nomine 
Machochael iingulis no&ibus antri fauces 
cuftodiri folitas. Is Machochaelciim loq- 
gius ab antro vifendi ftudio perrexiiTet,a So- 
le deprehenfus, cuius afpe&um minime pati 
pofle dabatur , in lapideni mutacus dicicur. 
De pluribusicemalijs blaterant, quod fi pi- 
fcandi cupiditate no&u ab antro longiiis 
proceflermt, vtredireante Solisortum ne- 
quiuerint, quem non licebatintueri , in ar- 
bores myrobalanos ( quarumfua fponteco- 
piam terra illa producit ) fuifle transforma- 
tos. Aiunt praeterea,Vaguonionam prima- 
rium quemdam ex antro , claufis familiari- 
bus, pifcatum emifiiTevnum,quem inde in 
philomelam, eadem causa, quod Sol fuper- 
uenerit priufquam fe reciperet , mutatum 
inquiunt; qui & quotannis eo tempore quo 
verfuseftinauiculam , no£tu fuo cantu &c 
forrem conqueri , & Domini Vaguonionas, 
auxilium implorare, putaiit & hinc noctu 
cantare lufciniam. Vaguoniona vero,fami- 
liaris fui defiderio , quemardenteramabat, 
virisin antro reli&is , feminas tantiim cum 
paruulis,quosla&abant,eduxit : e quibus 
feminas in vna infularum eius tra&us,quam 
appellant Machinino , reliquifle fertur , in- 
fantulos autem fecum afportafle: qui mifel- 
li fame ©pprefli, in cuiufdam flurmnis ripa, 



Ua } t0d } id oSi } mania } mama clamitarite^in ra^ 
nas conuerfi feruntur:inde vocem illam ra* 
nis verno tempore dicunt infedifle. Ita iri 
antrisillis,equibusper Hifpaniolam fparfi 
funt homines ^ viros tantiim fine feminis 
permanfifle balbiitiunt. Referunt infuper^ 
Vaguonionam ipfum per diuerfa vagantemj 
nec vmquam ex fpeciali gratia mutatum j ad 
mulierem , quam in fundo niaris formofam 
Viderit, defcendifie , ab eaque marmoreos 
cakuloSj &C quos ffcvocant, %l nbellas 
quafdam ftauas ex aurichalco ,quas guanu 
nos appellant, habuifle dicunt.Hax monilia 
pro facris apud Reges habenturinhunc vf- 
que<diem: viros autem illos,qu6s fine femi- 
nisin antris reliclos diximus , lotum fe ad 
pluuiarum aqiiarum receptacula nocTu re- 
feruntexijfle ; atque vna no&ium anlmalia 
qusedam^ feminas semulantia^veluti formU 
carumagminareptareper arbores myroba- 
lanos , a longe vidifle. Ad feminea ilia ani- 
malia procurrunt, capiunt ; veluti anguillae 
de manibus eorum labuntur. Coniilium 
ineunt. Exfenioris confilio, fcabiofos lepro- 
fofque , fi qui fint inter eos conquirunt , qui 
manus afperas callofafque habeant ; vt ap- 
prehenfa raciliiis queant retinere. Hos ho- 
rnines ipfi caracoles appellant.Venatum pro- 
iicifcuntur: ex multisquascapiebant-jqua- 
tuortantiim retinent: pro feminis illis \ti 
adnituntur*. carere feminea natuta compe- 
riunt. Iterum accitis {enioribus,quid facien- 
dum,confulunt. Vtpicus auis admittacur, 
quiacutoroftro intraipforum inguina fora-» 
men efFodiat,conftituerunt:ipfifmet caraco- 
libus hominibus callofis , feminas apertis 
crUribus tenentibus. Quam pulchre picus 
adducitur?picus femims iexum aperit.Hmc 
belliflime habuitinfulaquas cupiebat femi^ 
nas, hinc procreata foboles. iEia mirari iam 
deiinito , quod de Myrmidonibus Gvxcia 
veraxtot Voluminibus defcripferit , e ibr«* 
micis procreatos. 

capvt v: 

Mnndi ortus: 

SErios nunc animalium drtus a mundano 
aufpicabor. Deducuntnonnulli a primo 
elementorum diuortio originemviuentium, 
quare vt numeris coftet fuis ha?c noftra nar- 
ratio , aut licitum , aut veniale erit enarrare 
curfim mundi natalitia. Exfacra doclrina 
colligenda furit. Et licet obfcura multis vifa 
Moyfis hiftoriaimihi plana eft &: admirabi* 
lis , fi recentiotes aliquas diligentiflimorum 
Aftronomorum Obferuationes &: placita non 
contemnamusinauditaparte.' Satis hocti- 
tulo pr©babiliaerunt,qu6d facram probent 

hifto- 



HISTOTU^E NATVRiE LIB. IV. 



5 5 



hiftoriam, &cdhueniant reuelatis myfterijs 
fine extortis&inuitis interpretamentis; Igi- 
tur mundi hiftoria haec eft. Primum om- 
nium fecic Deus caelum empyreum , &: ru- 
dem terrx maflam , quam ftatuit in centro 
vacuitatis^ quam empyreum cadum claude- 
bat, cuius concaua fuperficies orbicularis 
eft,intra quam elementorum fiderumque 
regio latiflimo fpatib nunc ftringitur. Hasc 
figura circularis capax eft , &: ofticijs aftro- 
rum , ceterseque mundanae machinse per- 
commoda jipium tamenempyreum in im- 
menfum psene portenditur , fortafle qua- 
dratum coniiftit. Gonftantise & permanen- 
tise eft quadrangularis forma , nec capacita- 
te maiori eget regio illa latiflima. Terrae 
vox ,ciim dixit Moyfes , ln pincifio crea- 
uit Dem caltim & terram , compleetitur to- 
tam materiam mundi , globum lcilicet ex 
grauibus&; iidentibus elementis , arida 8c 
humorej quemadmodum nos quoqueterrse 
titulo vtrumque elementum isepe comple- 
dimur , maxime comparatione cadi ^ ciim 
dicimusterramefle pun&um refpeCtu cxli, 
globum terrae &c aquas intelligimusi Ciim 
deiignamusambitum aut diametrum terre;, 
etiam aquaminuoluimus. Hasc elementa, 
materia totius mundi fuerunt; ex his alia 
clementa, mixta, plantse, fidera , animalia, 
homo. Satisc Moyfe conftat , quiantedi- 
geftionem rerum , foliim terrse Sc aqua? me- 
minit , &c exhis nartat omniacreata , cum 
fuftragio prseftantiilimorum Philofopho- 
rume Grsecis. Empyreuin carlum abiolu- 
tum ftatim fuit cum pluribusfedibus ,cum 
incolis morituris illas. Prseparara gloria eft 
iuftis a pnncipio: fortafle &c maniiones fi- 
ue thtoni Chrifti &: Virginis , aliquod ad- 
iumentum inuidentise perduellibus angelis 
fuerunt ,iihumanse glorise impatientes cor- 
ruere , vtBernardus & Amadeus putarunt. 
Hic in fuis Reuelationibus fcnpfit , aliquo- 
ties humana (adhuc antequam homo crea- 
retur ) fpecie apparuifle Deum fpiritibus 
aliquandoillohabitu , ad experimentum 
Angelica^fidei&charitatis» Oportebat ali- 
quo periculo prseparare beandis merita. 
Tuncj ii itaeft,primiim introdu&us primo- 
genitus Dei in mundum. Mafla inferior 
nondum fuerat exornata. Sufpenfam An- 
gelorumres detinuit; Qaiisfcit,An 3 illis non 
peccantibus, aliter digerendam? Quamdiu 
incuka permanferit , quis decernet? nullus 
flnreaannus, nullus dies ? Amadeus per 
aliqua faecuia intelligibilia fcripfit . Ipfe 
fiollem vel minimo Hermogenianis faue- 
re . id puto ignotum maniifle yfque ad 
lapfum Angeiorum* 



CAPVT VL 

ghtxnam faerit rfiaierk mundi. 

POftquam a&um de fpiritibus apoftatis^ 
ccepitdiuina mens , fuperlata aquas fa- 
pientiaf &£ potetias Cux viribus , moliri mun- 
di noftrifabricam, cha6s eruditurajreftau- 
raturaque e^terra ruinam cseli. Quale tune 
chaos? Ego,poftquam perftrinxero alioruni 
fenfa,quid probe exhibeboi Bifariam mafla 
ifta&: velut argilla mudi accipitur.Quidam 
extraneam elementis molem indigeftam,in~ 
confufam, in qua omnia prsefeniinata po- 
tentia, nihil praia&um adu.Hanc maxim^ 
compofitionei'1 confufam amplexi funt 
ethnici. Sentenda Diodori 3 &in illa, ii non 
omnium, plurimorum vox harc eft,vnam 
enimanteinitiumonlnium, cadi &t terrai 
cunclisfimulconfufis , formam fuifletra- 
dunt: poftea difleparatis diuififque molibus 
vniuerii, ordinem mundiconfpedum, ae- 
raque motum habuifle continuum 3 cuius 
pars quidem ignea ad fuperiores afcenderit 
partesj natura iua propter leaitatem femper 
iurfum tendente, eaque ex causa Solem , ac 
ftellarum multitudinem volutione totius 
circumferri ; pars autem turbida atque ter- 
reftrisvnacum humidis adinfima propter 
grauicatem loca defcenderit, qux pars con- 
ttnue & longo rempore in ipfa Conuoluta 
maria, ex humiditate & ex durioribus, ter- 
ram Iutofam ac tenera aggregauerit,&:quara 
primtim, pofteaquam foiaris calor exseftua- 
Uerit,conftipaca fiierit. Deinde fuperficie ca~ 
lefa&a, pluribusin locis corruptionem hu- 
midi efle confecuta : exqua (vt etiam nunc 
in pluribus fleri fblet ) ciim fubito ad tranf- 
actum friguscalor exarferit , animalia con- 
creta fuerint,qu^ noclu a citcumfusa caligi- 
nealebantur,& m die a calote Iblidiora red- 
debariturjpoftremo fufliciens iam increnien« 
tum coniecuta , erupiffeabillacolluuieva- 
riashas animaliumformas , quorum cali- 
diora leuioraque ad altiora loca exilierintj 
volucrum appeliatione nuncupata ; ficciora 
vero ac grauiora,ferpentibus ac terrenis con^ 
humerata. Eodlquoque modohumidiora 
in cOnfentaneum ubi ipfisloeu confluxiife^ 
aquatica nuncupata,8£ fic animalium diUer- 
fa genera produda fuifle.Terram ver6 poil- 
quam magis fole ac ventis induruitjnih.il ex 
perfeciioribus producere pofle , atque ideo 
ex mutua fexuU m coniuncl:iorit,perfecl:iora 
generari. Hanc rem ita fe habuifle , tragicus 
etia Euripides , AnaxagoraiPhyfici auditor, 
in fabula, quam Menalippem riominat,his 
verbis teftatur : Vrta ctlorum oltm ac terrd 
firma,fedfefarati& wrifta-in li}cemtulit,<vo* 
E 4 Imres 



56 



IQANNIS EVSEBII N lE&EMBERGI I 



lucres ac feras fmul,arbores , genera^ natan- 
tium^ mortalmm^ genm. Hxc de chao, &C 
reru m origine pnma a prifcis. 

Alij non confufam fubftantiam, fed ele^- 
mentales,autaliam fimplicem , praxeffiffe 
putarut,fed maximo, pro cuiufque cerebro, 
difcrimine. Terream Xenophanes, aqueam 
Thales, aeream Anaximenes , igneam Par- 
menides^compadam ex elementis Empe- 
docles, iugifluamquamdam materiamXe- 
nocratesdixit. Sed & ex noftris Hierony- 
mus terram folam cenfuir, Tertullianus 
terram,aquam,& aerem. Aceeflit Claudius 
Vi&or, quiitacanit; 
Vt vero femel attingam primordia rerum: 
Exc^If conuexa poli 3 terr<e% iacentes, 
Parsprima eft operis fedterras vnda tegebat, 
^Aerafy in medio fordenti nubemadentem, 
Et tenebrUfe vafa nigrls velabat abyfus* 
Plunbus maiia pnma ex quatuor elementss, 
Bafilio,AmbroiioJutiilio, Damafceno. At 
cur tanirim duo elementa mentionem 
Moyfis meruerunt? nifi qui.a ex iftis omnia, 
& inter omnia duo aha 6c aer , &; aether, 
in aethere ignem claudo. Anne ex aquis 
ardor,ex humore ignis excufllis?Vtique in- 
clinauitin hoc GuihelmusParifienfis,Steu- 
chus arrirmauit : qui etiam duo illa elemen- 
ta grauia prseiecerunt ad fuggeftum orbis. 
ThalesquoquevalentiiTimum elementum 
aquam dixit, &: ex eaomnia, inter omnia 
ignem. Q^omodoexliquorexmulo flam- 
ma? Non difficile. Si ex elementis mixta 
tamvaria, curnon&elementaalia l Quis 
Philbibphus eorum commeationes nega- 
uit? Ex acjua aer non difficulter fit ; ex aerc 
ignis facile.lgitur aquas illius portio attenua- 
cafaceiTitinaerem,&: rurfus expanfus am- 
pliiis aer,insechera & ignem. Quando ifta 
extenfio?Cum Deus extendat cados.Qrian- 
do hoc? Cum firmamentum, id eft, exten- 
fionem fieniufTit,quodcselum vocauit.Vox 
frmamentum in Hebraica voce & origine, 
quam oportet in his controuerii js vereri,ex- 
panfionem notare notiflimum eft.Porro fir- 
mamentum efTe fpatium iftorum elemen- 
torum fatis Moyfes admonuit , cum ortum 
edixerit volatilium. Sub firmamento cadi, 
m Htbtxo fiper. Tertullianus explicuit/fr 
frmamentum. itaque iftiusaeris vicina regio 
firmamenti nomine honoratur. MeruifTe 
quoquecxlititulum , notius eft &in facra 
& profanalitteratura, nec dignum aut du- 
bitatione, aut morarlam fupra adftruximus, 
cadorum sethenfque naturam huic fenten- 
tiasefle accommodam & expeditam. Ita 
Moyfes non oblitus creationis integrse ele- 
mentofum :6c fortafle, pro vetufta, diale&o 
fui temporis , perfpicue declarauit antiqui-. 
tati Iudaicae omnem totius mundi narratio- 



nem. Mihi ^nidem pbna eft, licet non tor~ 
fiflent. Vt hoc fentiam mouent inuictse dif- 
ficultates aliter fentientium,fiue firraamen- 
tum fublimecumfoliditate ftatuentium, fi« 
ue eorum j qui nuperterram firmamentum 
dixerunt ad aquarum diuortium.Etmemo- 
randa pendldaquefunt qux pra'ftruximti5* 

CAPVT Vll. 
Jjhtd facte cbaos fubfidebat* 

REftat 3 poftquam chaos & argilla mun^ 
di, humorem& puluerem finiuimus^ 
i aciem eius exhibere. Quida molequadara 
confusa, & vafta intra ciauftra , &: velut in- 
teftinaempyrei, concaua huius fuperficiem 
implent. Credo iie fufpicatos Nyflenum^ 
Aienfem,& Catherinum. At Hugo &c Ri- 
chardusVi^orini ex terra fubfidentein cen- 
tro ^ & deinde tribus elementisconfufis & 
mixtis,in caliginis modum vfque ad em* 
pyreum farciunt. Ordlnatiiis Bafihus &: 
Ambrofius per fuas clafles diftinxere firnpli- 
cia, imumlocum vindicante terra, mox li- 
quoreambiente,deindelambentehumorem 
aere, &: deuique igne confouente,&: setherc 
coinple&ente. Proxirne nobis Iunilius &: 
Guilielmus terram & aquam folum conclu* 
fam caelefti membrana putarunt- Ego ex 
Moyfe ita colligo, intra ambitum empyrei 
cseliterram in medio fubfeditTe , immensa 
aquarum moleconuolutajiftum tamen im-^ 
manem globum terra &: aqua^ non oecu- 
pafle totum fpatium,fed reftafTe inanitatem 
maximam , implendam mox in eruditione 
fequenti orh>is. 

Irrupit rnodd recens placitum inuertens 
ifta elementa,vt terra fuperior aquam com- 
pleeTeretur.Iftud contraappetitum elemen* 
torum eft,quorum natiuitatem non credo 
aufpicatam iniquis violentia: ritibus. DiffiV 
bo poftmodum iftud interpretamentum > 
quod propugnatum Compluti eft , fed exi» 
guam reuerentiam illi debeo , quod Magi- 
fter meus docTiffimus Gafpar SancTius il- 
lius inuentor potius quam aiTertor fuerit* 
Subtiliterexcogitatumeft , non vere; nec 
obferuantiavltra veritatemeft. Nunc opi- 
nionem meaexpediam. Moyfes poftquam 
fcripfitfacTaa Deo ca?lum & terram,cum in 
terra: nomineaquas communi fuifle.t fenfn 
complexus, nevideretureadem tuncforma 
fuifTe qua modo, explicuit , incomptum in- 
digeftumcjue illum globum & vacuum pre- 
cefliiTe viuentibus naturis, quas mod6 terra 
& aqua Mulcebri fouent hofpitio. Quod. 
aqua fuperafletterrara,euidentius eft. Nec 
magnumopersepretium id adftruere : ipfa 
humoris dignitas id expoftulabar,&fegrega- 

tio 



HISTORIJB NAf 

tio aquarum, &: apparentiaaridse fidem fa- 
cit, tum caligo conuoluens abylTum. Cete- 
rumimmediate poft abyfliim, ideft,aqua- 
rum immenfam profunditatem(tantusfug- 
geftus vniuerfitati neceflarius erat) nonfuiffe 
cadum empyreu m,Moy fes mmt.Teneha, 
ait, erantfuper faciem abyjti ; empyrea vero 
regio lucidiifima , quare inter illam &: abyf- 
fum nihil erat,id eft^tenebraeitenebrse nihil 
funt. Si alia creata moles prseter tenebras 
circumiaceret,fcripiifTet Moyfes. Fa&otita- 
que folum erat fuper aquas , qui puriflimus 
fpiritus , non aliquid factum j non corpus^ 
fcilicet fpiritus Domini , eruditurus vaftam 
molem. Oportebat quoque- vacuti aliquod 
efle. Namque vel cadi tenues funt,vel folidi; 
Si tenues, & extenii ex aquis,iuxta Scriptu- 
ram , ergo ante illorum expanfionem , ante 
firmamentun^ aquse, ex quibus fa&i , con- 
trachoremloeum occupabant, depleto illo 
fpatiOiper quod poftea expanfa materia^ 
quas fubijt fubtiliflimam fubltantiam sethe- 
ris. Si folidati funt ex aquis , ergo nunc eft 
Vacuumaliquod, contracla perdenfitatem 
&foliditatem v materia aquarum dilutiorej 
quareinminuscolle&ainteruallum ,quam 
antea. Abfurdiusiftudeft ,ergo iliudprxdi- 
cendum; Iam & hoc defolatur foliditatem 
CEeleftem ipfi Ariftoteli inauditam.Preterea 
iitotum fpatium abyfliis farciret,qua volue- 
returprimodieluxprimogenia ? anne per 
empyreum ? Certe non communicat cum 
im a natura Aula Dei ; ergo per fpatium in- 
tercedens inter caslum &; abyffum.. Itaque 
chaos in vacuo iacebat j terra &: humore 
conftans^ 

CAPVT Vlll. 

An Sol in primo dte eduffius* 

FAciesiftarerum,rudi.s quidem. Com- 
pturailladiuina mens 3 primum excuflit 
lucem. Ornatus neccaligini fit,necincali- 
gine:lucidicatur,&: a luce.Nemo caecus,aut 
in tenebris aliquid ordinatu aut pulchrum 
fecitj & nemo csecis. Prseterea lucem prse- 
ftruxit Deus ad notam temporis velut dili- 
gentes artifices: & ftudiofi,daturi operam. 
alicui penfo, clepfydra conftituunt,aut ho- 
rologium obferuanti Rationem nos tempo- 
ris in operado monet seterna ratio.JFw/ lux, 
ait. Quotiefcumque ifta formulapromul- 
gatur naturas alicuius creatio,caufaeius effi- 
ciensDeus folusnotatur,fed ex praeiacenti 
materiai Itaque ex globo illo aqueo erepta 
lux. Quomodolux exaquis?Certeiftudvi^ 
derunt Ifraelitse in columna illa nubis fua 
illuftrante caftra. Vicaria Solis aquea moles 
Hebrans fuit. Pleraque phaenomena lucida 



V&JE LIB. IV. 5/ 

materiam aliquam ab humore vfurpant, 
ignextrabes &c caprse. Igitur lux illa fuifc 
moles quscdameorufca, velut hubes He- 
brasoru m,circumduel:aimpetu extraneo ali- 
cuius Angeli, nonex propofito naturae,nec 
ad perpetuitatem quam natura colit, accen- 
ia illa faxfuit , fed vicaria Solis, interim re^ 
rum facies monftratura. Nec opus eft finge- 
re peregrinantem qualitatem, & fede fua ex- 
torrem fine fubieclo, finemateriamonopus 
eleuare cum Platonicis,&: fpiritualem com- 
mentari; noncum Empedocleimpinguare^ 
& crafBtie corporea onerare. Licebit f ortaf- 
fe maturare cum Amadseo Solem,fiue cum 
Steutio emendare, quod in primo die fa- 
dus , in quarto perfedus fuiflet. Aftrorum 
natiuitas quartum nobilitauit dierm Textus 
facer hoc di&at , hoc interpretantur Eccle- 
ilaftici cantus: 

gmrto die qui fiammeam 

Dum Solis accendls rotam, 

Lun& miniftras ordineni. 
Noluit Deus inuertere dignitatem rerums 
fcrupulosa methodoius cuique feruauit, ab 
imperfeftioribusorfus: audoritas Solis ma* 
ior eftelementis , maior ftirpibus , poft illas 
dari mundo perfedus debuit. Adijce quod 
nondum penitus prseparata fedes,fiue eam- 
pus excurfionis afliduse* 

CAPVT IX. 

Dijlributio partium mundi» 

HJEc prima cura Dei, pra?parare dom i- 
cilia rebus . Poft illuftratum recenti 
lychnio chaos, informem adhuc vniuerfum 
ccepit figurare f edium diftincl:ione,8cdirem- 
ptis aquis , quibufdam adhuc protegentibus 
terram , alijs contegentibus vniuerfum , ex 
alijs in medio tenuatis, fpatiu m intercedens 
aer & «ether occuparunt, firmamenti nomi- 
ne infigne, quia extenuatione & expanfione 
aquarum interiecl:um , firmante tanta. fub^ 
tilitate diuortia humoris grauioris. Iam inde 
vacuum nullum. Eleuata aquae immenfa 
portio ad empyream fuperficiem,& tenuita- 
te dilata materiesinterclufaomnem locum 
expleuerunt. Iam aftris prxparatum contu- 
bernium , iam volucribus circus fabricatus. 
Oportuit beftijs expedire patriam , pifcibus 
deputare feceflus imarum aquarum con- 
uoluentium terram. Vtrumque fecit, appa- 
rente terra, reftagnante mari: facl:um iftud, 
velut complicante fe terra in colles &: valles, 
extuberantein montes,deprimente in bara« 
thra , aperiente in gremium ampliflimum, 
vbi excepit molem aquarum llluc prola- 
pfarum. 
Nouitiara opiiiionem nunc refellam,quae 

firma* 



I0ANN1S fiVSEBII NI£-REMBER6II- 



-firmametitum terram adftruit. Ita compo- 
nitrerumferiem* Primiim creatam terram 
& aquam , fed hanc conclufam intra illarm 
Demdedie fecundo fa&um firmamencum, 
eleuatis extra, id eft, fupraterram aquis,alijs 
intraabftrufis , intercidente circulo terreftri 
naoles immenfas aquarum. Tandem aquas 
extimas in locum vnum feceflifle ad ob(e- 
quium appariturse aridas. Contra ifta funt, 
violentia natura?, & fuperfluitasa&ionum. 
Cur aquis tegendaerat terraftatim appari- 
tura? Tum Scripturas ftilus &: hiftoria pra> 
monftratur die primo abyflum eminuifle: 
tenebra: dicuntur fuifle fuper faciem eius, 
non terra. Denique nullaiieceflitas eft noui 
huius fitmamenti,& contradi&ionis flmpli- 
citati Scripturas. Deindefirmamentu Deus 
vocauit cselum.. Vbinam proprio nomine 
terra di&acadum? confideranda quoque eft 
vox Hebra?a,non vtcumque VocaiTe Deum 
firmamentum caflum.Suntenimapud He- 
bvxos multanominaqusecekim fignificanr, 
hfn galgal , a$? hereb, o^pj; haripbim , 
Dipnu/ fechakim. nullum ex his nomen firma- 
mento Deus impofuit , excogitauit aliud 
quod eius naturam indicarct • idt|ue terne 
apcari nequit. VocauitDeus firmamentum 
CZ3^u,',ab aquis etymon duclum eft, nOn,vt 
multi putant , quaii ova dw fam-maim, id eft, 
ibi aqu#. tamqua quod in eo fuiflent aqua? , 
neque enim in tota terra , nec in toto cado 
fimtaquae. Commodior & germanior origo 
eft,quddcum relatiuo elemento itadi&um 
ilt ex nomine o^o , &£ relatiuo v , quaii quod 
aqua , fcilicet, quod erat aqua , nempe quod 
fa&umfirmamentUmex aqua eftet: terra 
autem ex aqua non fuit. Prsetereaipfa iigni- 
ficatio Hebr^a? dictionis j£pji rakiah ,quam 
frmamentum vertit vulgatus , terras nequit 
competere, expanfionem &: extenfionem 
ugnincat , & potiiis ac~tione* notat perquam 
faclum aliquid , non itailludquod fa&um: 
namfi iam haberet nomen res facla 3 cur 
Deus impofuitnomen? idedf autem vocauit 
Deus fdmaim quod perexpanfionemfece- 
rat, quia nomen non habebat ; rakiab enim 
potiusfuitnomena&ionis. Ceteriim terra 
non per expanfionem conftituta eflet in me- 
dio aquarum,fed potiiis per contra&ionem 
condita fuiflet, iuxta opinionem hanc, plus 
extenfa quam modo , quippe qua: omnes 
aquas complexa. 

CAP VT X. 

Occupatio partium Vniuerji. 

kEftinatis naturarum prouincijs, incolse 
"defiderabantur. Stirpes primiim par- 
turijt terra: annona animantium priiispro- 
c uranda erat. Germinet terra t ait Deus , her- 



bam virentem^d" facientem femen\h\o terio i 
re praxepti aliqua vis delegatur fecunda: 
cauise. Mox asthera dedit habitandaaftris. 
Seddiuersa formula. .?/*#/, iriquit, lumina* 
ria. Hic nullius efficacitatis commiflio da- 
turcreacurae y minifteriu materisedumtaxac 
exigitur. Deinde aquas occupauic pifcium 
vulgus , &: partem firmamenti casli natio a- 
uium, Poftndie Deus terram impleuit ani- 
malibus. Cur aftrorum eonditio media in- 
ter ftirpes & fentientes naturaSiiam pra^mo- 
nuimus: imperfediora funtanimalibus.De- 
niquehominiscelebrataconditio amatorio 
illo&fuauiediclo , Faciamm hominem ad 
imaginem drfmilitudinem noHram: v bi ali- 
qiud iignificatur ,- cuius productio creatae 
caufx non committitur. Nam licethomo 
hominem generet , nuila huniana vjs fpiri^- 
tum hominis proereat. 

CAPVT XI. 
Ad aUqm elementa freSiare qu& 
inde nonfuerunt. 

IStam itaqueprimamfcimus animaliurri 
originem, exelementis & ab elementis 
caufascomplexam materiales &; eflicaces: 
determinandum quoque eft , an omnis ele- 
mentalis prouincia occupata fit incolis. Ec 
quidem omnem puto , licet non indigenis: 
licet enim beftias iint aborigines terrse , pi- 
fces hunioris , aer tamen nulli viuenti nata- 
lis loctisfuit. Auium patrialiquoreft,non 
aer. Ignisquoque benignitas folum fe flexic 
vfque ad viuentium patientia : parcit, pati- 
tur animalia nonnulla, nulla facit autfeciti 
hofpitari pofluntibi, noninnafci.Aftrorum 
foliim patria ftenlis, tamen a^ther eft. 

CAPVT XII. 
tAer quos incolas habeat* 

ISta euoluenda fubtiliusfunt, quicuiuf- 
que elementi incolas , qui indigenae a 
pfimordio. Et quidem humus , humorque 
fuos incontrouerfos aborigines habent be- 
ftias, pifces. Deaere lis, quorumnam vi- 
tientium regio fit. Si Philofophos audia- 
mus , animantia aeris non aues , fed dsemo- 
nes funt. Ita difpenfabant mundi iedes, vt 
volucres terrse habitatoresdicerent.Dsemo- 
nes aeris animarltia, Deos aetheris. Verum 
iamretudimuscadorum animationem, 5£ 
ijpiritus iam Philofophia & Theologia cor j 
poreexonerant : neque li crafli mole aliqua 
eflent &animati,inexornationeorbis inter- 
cedentcm iftam prouinciam fuiflentadeptij 
lapfus fuit.cauia,& ex praxipitio ob culpani 
iufpenfi aliqui. Quare aer eremus relinque- 



HISTORI^ N-ATVRjfc LIB. IV. 



59 



Jetur, fi alios non promeritus accolas. Qui, monftri confirmauimus, licet amplius cuia 

nifi volucres. 3 Ac cur ifti ablegantur fubhmi Eugubinoicredendum eft enim jtalem fuilTe 

fede,releganturinterterreftria?Fortaflequia tunc auium generationem , qualem parne 

fcribunt, humiquiefcunt? Iam ifta ratio & prodigiofam 5 &C ad euius cohfiderationem 

aquas depopulatur,nam Sc pifces confident, animus ftupefcat,hodie quarumdairi auium 

inlatibulisconduntur,humicubant.Quare accepimus. Szepe tit ,• vt ad Oceani littora. 



aut pelagus fine incola elt , aut aer cum in- 
colis alitibuSc Ad hec , auicube nonnullse 
func,que. non fubfident. Paradifiaca femper 
fufpenditur , nullam terwe requiem deben 
Nositaq; ex facris Litteris& ratione docli, 
aeri indulgemus volucres* Quin &: Plato 



appulfum nauisaliquod fragmen , & fabulo 
arfixumdiuquefluci:tbusconcufum,&aquis 
& diuturnitate perefiim , fungos albentes 
primiim proferat ; poft certo cempoiis fpa- 
tio , & calence Solc , pedibus alifque adfor- 
macis , e ligno auellanc CcCe aues , quondam 



reuerentiam habens Moyfaicse hiftorie^non fungi, nunc volucres aera tranaces.Eft extra 

Italiamlocus, vbi, mirabile di&u , nafcun- 
tur in frutice quafi forma? teretis vellCra* 
Hec cerco temporis fpatio ex arbore in fln- 
menquod inferne elabitur, decidentia, vc 
primu aquam attigerunt,dant auesvolatum^ 
&infublimes regiones moreceteraruauium 
aufugiunt. De ephemero fimile quid prodic 
Ariftoteles. Quidcam multa generavolu- 



aufus negare volatilia ornatu aeris efTe, ided 
diremit , vt inferior aeris regio volucriu ter- 
ritorium efTec,eminentior d^monum. Ad il- 
ludelementum fpe&ant animalia , vbi fre- 
quentia funt, qua fpatiantur, quo viuunt,in 
quo dele&antur. Ait enim Albeaus ,Dicen^ 
aum, quod motusauium efi in aere 3 ejr quies in 
terrl : ejr ifiud elementum dicitur ornari illd 



genere animalis, quod efi locus motus eius y & cru m, ftagna , lacus, paludes & flumina ac- 

colentium, nonne teftantur originem fuarri 
id fuifle , quo nunc maxime delectantur? 
Credendum eft autem, omnes auesgenera- 
tim aquaprocreafle,conuerfamin aliquarri 
materiem deniiorem , quales aqUatiles aues 
efle cernimus: ex hifque temporisprogreflix 
quafdam , quse longliis ab aqua receflhTenC 
in remotiores terras , mutaflecolorem cum 
fedibus, ibique ex propagatione nafcentes, 
his in locis perfeuerafle , vt ab aqua non vi- 
deantur habuifle principium. 

Scio efle qui contra putent. Netameir 



non quietis. Vndeplantse a San&isdicuntur 
non pertinere ad ornatum, quia immobiles 
funt fecundum locum : omnia enim natati- 
lia generahter pertinent ad ornatum aquse, 
& volatilia ad ornatum aeris , &greflibilia 
ad ornatu cerras ; nacacilia enim non nacant 
niiiinaqua, &volatilianon volant nifi in 
aere,& greflibilia non gradiutur niii in terra* 

CAPVT XIII. 

An aites ex aqud edutlce fuerint* 



contra Moyfis conteftationem corriganc 

ERgo aues ad exornationem aerisfunt* textum, quaii expiaturi quod irrepiiflet , vt 

At vnde? Ahunde quidem,ex aqua fci- , fuipicantur,mendu ledionis. In fuffragiunt 

licet.Fraterculant enim cum pifcibus<Com- fuum Hebraicam trahunt , Chaldaicam et- 

munisvulua hunioreft. Ideo & pifcesper iam torquent, dum ita legunt : Producant 

aquam volant,& aues per aerem natanr 5 illi aqu& repile anim& viuentis 7 ejr volatile volet 

aues pelagi , iftse pifces fublimes. Similicudo fuper terram. Verbo producant eximunt vo- 

inceilus fc elementi coniunxic natiuitatem. latilia, Hac caftigatione confifi Catherinus, 

Quid miru m fi aerei incolae ex aquis , fi &; Thomas de Vio , & V Vielmus , aduerfum 

ipieaer ? egregie &; palam Claudius Vi6tor Patribusampledunturplaeitum. At iplbs 

celebrat genethliacon alitu m ab humore. rogo, vnde (ciunt , peccafle Latinam Grse- 

Hinc volucres quoque,molle genus , trdxere camque Septuaginta verfionem, quarum in 

vigorem: Ecclefia audoritas maior , & non potius 

"SSlam liquidas dum forniAt aquas jmmifafy corruptam Hebraicam ab infidis Rabbinis > 



pontum 

Vitafubitferuet multo tumidaaquorapartuz 
2Vjr fatis eli fifces genus omne exurgere, 

qubdqucj 
Squamea turbafalo fumas euadit in vndas, 
2v^ volitans in aquis fenfm natet Athere 

furo, 
Aethereos volutris contingere doBa recefm. 
Ergo materies auibus^ &pfcibus vna efi. 
Par f ententia Ambroiiani Cantici Ecclefia* 
ftica probaci auctoritate. Supra iam exem- 



Prgtcrea non vrget ifta le&iOjVt miniis aquis 
debeamus volucres . Non negat ipfarum 
matricem humorem fuifle , nec aliam me- 
morat: ergo aut negligentise diligentiflimus 
erat Moyfes accufandus , aut liquori danda 
erantvolatilia. Ceteriim Eucherius , & A- 
lenfis fecutus Auguftinum ( fatentem ex^ 
aquisvolatilia, fedper aquas) aerem hunc 
vicinum, &vaporibusinfecl:um , Sc nubes 
hofpitantem , intelligunt : namque vltra 
olympum , vbi intemeratusfuaquepuritate 



plisbarliathumfeubernicaru, St Mexicani tenuiflimus, nullus ales exercuic pennas 

Om 



60 



IOANNJ5 IVSEBII NIEREMBERGII 



Omnium fortaffe clariffime Rupertus in 
aere produetas maluitaues, verum reueren- 
tia vocisexigit, vt aquas 'fine interpretamen- 
to capiamus* 

CAPVT XIV. 
Qupmodo aues ex aquaedu$<e* 

Dlces, , Quinam ex liquore volatifo 
crafla corpora funt.Dico egOjquinam 
&: cetacea?Si ex latice folum no putas fuilTe 
aues,cur &c pifces? cur monftra quibus exor- 
natur Oceanus , n* mifceas pifcium maffa* 
glebulam aliquam?poteft itemvolucrum ar- 
gilla temperari denfatione aliqua. Albertus 
duasfcindit humoris portiones: humidum 
aqueum frigidum , & humidum vaporale 
calidum ; ex illo pifces, exhoc aues. Aitita: 
Qjuia verd in pifcibus &volatilibus praecisd 
palliuum efthumidum , & humidum aeris 
fpirituale eft,non incorporale; ideo materia- 
le in auibus &c pifcibus eft humiduaqueum: 
fed ex humido conftante per frigidum , fe- 
cundum fui generisnaturam, magis funt pi- 
ices } &c ided lecundum fuum genus funt fri- 
gidi,ficut&:locusaquseinquo funt. Exhu- 
mido vero vaporali , coniuncTo cum calido 
fecundiim fui generis naturam, magis fiunt 
aues j &: ideo funt naturse calidse fecundiim 
fuum genus. Per hoc patet folutio ad duo 
prima. Rupertusita putat. 

Ciim ergo dicitur , Producant aqtia , licet 
aerem quoque fimul intelligi , quia Videlicei 
cum afcendentes aquae per aeris fpatia. vi fri^ 
goris vertantur in niues,eadem facultate per 
virtutem praxepti potuerunt verti in aues: 
itaque & de aquis produ&as funt, &: tamen 
fu b aquis viuere non polTunt , quia forte ne- 
quaquam fub denfis flu&ibus vitam fum- 
pferunt, fed de rarioris,& per nubeculas vo- 
lantis aque, globis volantium auium corpuf- 
cula fa&a lunt. Veriim quocumque modo 
eas aquse produxerint, illud conftat, quia 
produxerunt aquas reptilia animse viuentis^ 
& volatilia fuper terram fub firmamento 
cadi, naturas fiiae terminis ab eo , cuius prae- 
ceptum, quodfemel pofuit, nonprsetenbit, 
informiter ibi definitis, 

Sunt qui putent in fuperficie vndarum 
vtrumque genus fa&um, pifces abforptos 
ftatim, alites emilTos. Non diflimilis origi- 
nisexemplum Rutheni vident , in quorum 
pifcinas, vt au&or eft Michouius^ non defe- 
runtur pifces , fed vbi adunata eft aqua , in 
eam decidunt pifces, e cadefti rore fmecura 
aut induftria humana. 

Dicere potes , non ex aqua fola genitas 
aues,fed exlimo dilutiore,fub oras. FortafTe 
§£ iftud ex Scriptura, dum rerum creatio ita 



refumitur : FormatkigiiurDominmBem de 
humo cunBls animaniibm terf& , ac uolatilU 
bm cali. ica&pifcescredononexpuroflu- 
cfu progenitos. 

Rogabis,cur potiiis dicantur ex aquis .For* 
fitan vei pra: dominij ratione, vel quia ex eo 
loco , feu ex illa mafsa vbi prseualeret hu- 
mor , vel propter aliquam virtutem genita-^ 
lem aquis iri hec viuentia concefsam,de qua 
fupranonnihil. 

CAPVT XV. 

Jguod genrn caufe aquapraftiterint inpi^ 
fcmm auiumque produffiwne primdi 

TRibuimusiam aliquam humorieffica- 
ciam viuificandi : non tantum materia 
latex fuit,vt V Vielmus voluit; virtute etiam 
quadam donatuseft, diuino indulgente edi- 
cl:o. Producant ? aitjaqu£ jergo efFecemntali- 
quid.Satis fit meminiiTe eorum qu^ iam di- 
ximus, noneft opus denuo inculcare.Idad- 
ijcio,iftum primum partum aquae terraeque, 
quo aufpicata natura, non fuiiTe ex fola na- 
tura,nili cum valida & infolenti virtute pri^ 
maecaufse. Inftantanea illa generatio perfe- 
ciioquc perfeclorum animalium non omni- 
no naturalis potuiteiTe, fedperinde vt pet 
miraeulum ex fterili proles nafcitur,vbi vir- 
tus diuina prasualet, concurrunt tamen pa- 
rentes. 

CAPVT XVI 
An aer aliquid generet. 

r Vm alia duo & nobiliora elementa,& 
.caslis faltem proxima , fteriiia erunt? 
Aerne nihil dabit? Fecunditatem nonacce- 
pit'aDeo,fterilis eft. Quamuisenim Oiym- 
piodorus iri Meteorologiacoturnices ab ae- 
re corrupto dicat enafci,non aer ipfarum ge- 
nitor erit^fedinfeclioalicuius euaporatihu- 
moris. Necobftat, Fauoniuimplereequas, 
celebre Hifpanix &c Cappadocise priuile- 
gium. Vulturesquoqueferuntur fecundari 
vento , fed fine efficacia fpiritus fiet. Cete- 
rumlicet aer infecundusfit,inipfohumor 
eft fecundus. Plura in ipsa Prouincia aerea 
genita dilabuntur. Mures pluerc quotannis 
in Aquilonaricaclo, Ziglerus auctoreft. Alij 
pifces ab imbre prodiderunt deciduos, qUo- 
rumoriginem c nubibus& rore deducunt, 
Ifidorus& Maiolus beftiolas iilas peftilen- 
tes , quas Scaliger 6i Fortunius yocant/fl»- 
mer y putantin nubibus nafci. Sed contro- 
Uerfum hoc facit que, de illis narrat Vpfilen- 
fis Praffulin Hiftoria Septemtrionali. 7S[on 
folum in 2(£rtuegia ? verum etia in Hejlingia> 

& 



HiSTORIife MATVRA LIB, IVc i)i 

& inmultis alijs Vrouincijsdi&scefis Vpfialenfis dem,quem pe&unt,nent,texttnt ; inde ftian^ 

qu&dambeftioU quadrupcdesjemnar^aut lem- tilia confici egregie contexta : vbi fordei» 

nmappellau, magnitudine muris,pelle varie- fcunt , in flammam proiecTa >j non fectis e- 

, gatd , cum imbrede cald cadtint ; ejr vnde ve- mundari quam fi macula elueres. Quid nori 

niant , adhuc efi incompertum , an ab infiulis credemus , ii ardor pro humore eft ? lam li 

propinquis, an a rimotix , ibi a ventis deiata, & lino & palmiti benignus ignis efti folum- 

an potius in nubibm nata fint . Hoc tamen ne in fentientia implacabilis erit? Iuxta Ari- 

compertum efi , eas ftatim ad terrdm delapfias^ ftotelem fornaces serarios Cypriss infuke ± 

dijjetfasjnuentas fuifie habentes in fiomacho vbi chaleites lapis crematur , beftiola? pen- 

herbas crudas, nondum digefias. Ha cadentes nata? paulo mufcis grandioribus maiores iu- 

lotufiarum infiar in maxirnd coftd vniuerfiani colunt medio igne (ecurar: adeo qui omnia 

defiruunt ftirpium viriditatem , inficiuntcfc eonfumit, nonnulla viuificat, namque exu- 

quidquidore contingunt: viuuntfc vfique dum les rogis pereunt. Inimicum naturas elemen- 

fuftant herbam renafcentem : & fiimul eunt, tum minutis naturis fauet; eft quod impunc 

irundinum volantium more.Sedfiatuto tem- flammas violet. Subferipiit Seneca , tranf- 

poremoriuniur magnd multitudine , maiori fcripfit ex Ariftotele. Phnius vocat pyrales 

terra infeBione^ & maximd aeris contagione, aut pyrauftas. Vinacia quoque inter ignes, 

qui pefiilensfit ; vnde homines vertigine ac ■nvppt&ict dixit Laertius in Py rrhone. Sed &: 

iffericid corripiuntur . Quidquid de his fit, Solinus & Iorach^ caryftias aues exhibenc 

nonnullafufpicorinaeregigni, non ipfius immunesinterflammas. Reiecit hos duos 

fedaquarumfecunditate<Fortafleiamnon- Albertus , fed pyralibus & falamandris 

nemo putarit producTas in exordio mundi ipfe indulfit , quod caryftijs negauit , fecu- 

volucres ab aquis fublimibus , fecutus par. ritatem ardoris. 



tim Rupertum* 

CAPVT XVII. 



CAPVT XVIII. 



An in igne aliquod animal 

Anignis aamittat aliquaviuentia. generttur. 

NVnc antequam ad terram veniamus /^"^Eterum quia in hiftoria Moyfis nulla 

exornatam frequentibus fuis indigeniSj V^genitalis virtus ab igoe celebratur,nnlla 

caufa quoque ignis producenda in medium iuftio Deiflammasfecundauit j videndum 

eft, num aliqua hofpitetur viuentia,num ge- eft , num iftos formarum fncolas igni^s pro- 

nereti Aftris iam archera ornauimus, 'ignem crearit. Diuiferunt furTragia puritas Sc vehe- 

fortafTe, n.e iftaregio mundi deierta fit, plu- mentia elementi. Ouidianum eft: 

raque palan corpora lucida,quam videmus, Nec tu aliud VeHam, quam puram mte/iige 

dixi, nuncdealijsinquifitioprocedit,an vi- fiammam, 

tam aliquam prascer cadeftem ignis toleret, Nata^ deflammd corpora nulla vides. 

Scio aiiqmbus rebus ignofcere. Antifthenes Oly mpiodorus omnem natiuitatem ablegac 

apudSimocatise A'7n>ppriM&Ttx, Phyfica ait: rogis. Hasferuntex recentibus Mercurialis, 

Subtiliflimi pori propter nimia foliditatem Cardanus,Matthiolus.Ifte feuerius nec cre- 

funt in adamante, quapropter & ferrum ni- dit rogos admittere viuentia,nec fe inquit in 

hil in eu m poteft: nequeenim fcalpitur, ne- Germanicis fornacibus inuenitTe pyrau- 

quefrangitur ob nimiam denfitatem. inde ftas,nec Gaienum in Cyprijs.At certe Gale- 

flammam non fentit , quafi prohibentibus nus non dixit contra: nec dicere rurfus opus 

poris, ac omnino obfiftentibus, ne lapidem erat, quod iam Ariftoteles, quod Plinius: 8c 

ignisnatura penetretj cumqueita nulla iit Ariftotelicas fane glorias asmulum fe exhi- 

commixtio , dilTociantur. DiiTociatorum buiflet, fi falfum aut inueniret, aut crederet. 

vero difiundorumque nullus ad fe inuicem Tu m fi in Germanicis no inuenit Matthia- 

eft habkus. Adamas igitur cu m igne coniu- luSjfortafle inuenit Agricola. Fatetur in for- 

gi nequit, quare neque aduritur,&: ignis na- nacibus beftiolas enaici. Quin,neuter vide- 

turas hoftilker aduerfatur. Ferrum contra & rit in Germania , an obinde nec in Cypro? 

aurum ignis naturam recipiunt,vndeilla aut an nullibi ? Ceterum Mercurialis, &: Car- 

liquefiunt , aut molliuntur. Equidem fane danuspatientiamignisnon negant, foltini 

fropter maiorem ariditatem combuftioni dicunt nullius fentientis patriam effe , fed 

no-ii eft obnoxius adamas: nam omne quod hofpitiu. Ita ille putat ex terra metallis com- 

liquefit , plurimum neceflario habet humo- mixta erumpere. Cardanus in imo ignis,(eti 

ris. Parcit quoque ignis aibefto , & carbafo, in ignis vicina parte gigni ex excrementis. 

mulcet pyragmum ftirpem, amiantum non DetrecTant nimium calorem pofle efle fon- 

deuorat. Strabo ait , nafci ad cariftum lapi- tem vit« , cuius pignus humiditas eft aliqua. 

j F Con- 



62 I0ANN1S EVSEBI 

Contra funt Seneca , Scaliger , Agricola , &; 
Licetus,qui flammeam patriam aliquorum 
animalculorum concedunt, 6C tres priores 
patrem. Ego Ariftotelem probo ;'&. vnde il~ 
lum infamauit Matthiolus (ui oblitum,ma- 
ximc laudo.Nulla diclorum repugnantia eft 
in Hiftoria, atque in lecundo de Generatio- 
neanimaliumnbiinmedioignisnafcibeftio- 
las aflirmat; hic nullum^w.^ ignis animal ge+ 
ncrat.ht,cpx'm his locis contradi&io? nul- 
lam video,vtramque fententiam ampleclor* 
Et inigne nafci fentientia , &: non ab igne; 
nullum vtiqueanimal ignis generat , atin 
medio ignis aliquod generatur. Non video 
inprimordio tributam fecunditatem ignis, 
nififoli humori & terrae: quare flamma nihil 
procrear. A quo igitur generantur,quse in ig- 
ne?Ab illo vtique elemento generantur, ex 
quomeque enim quod in igne pyrauftas ena- 
fcantur,ex igne nafcuntur.Permixtus,impu- 
rusifte ignis eft, turbulentus vapore & hali- 
tu , quos fumus inuoluit, & quos emittunt 
metalla&lapidesadufti.Itaqueexaquaaut 
terrea fubftantia ifta animalia erumpunt. 
quare ab illa?Dices,iam non in igne genera- 
ri. Fortafle religiose dixit Ariftoteles,in me- 
dio ignis, non in igne: naque in medio ignis 
funt plura , nonignis ; ad haec ignemnunc 
voco iftum impurum, qui forfitan cum hu- 
miditate eft.Flammas ignes vocamusjflam- 
ma fortafle no line humiditate. Quid flarti- 
maeft,? Fumusardens. Fumus nonnihil hu^ 
midus eft , alioquiquomodo parieti camini 
adhasrefceret? 

Dices , iftas fpurias generationes eorum, 
quse fponte oriuntur , ime obftetricanre pu- 
trefaciione non efle. Ignis huic obftat. Hip- 
pocrates inceniis iiluis expiauitpefte Grae- 
ciam ex putrido aeie. At talibus vaporibus 
inficifumus poteft ex lapidibus, & metallis, 
vtfufficienscorruptio miniftretexiguas has 
beftiolas,preTerquam quod Ariftotelesiftud 
comendet,quod inijsquse putredinem nul- 
lam pofle recipere exiftimantur , nafci ani- 
malia nouerimus;Vt vermes in niue, pyrales 
in igne. Veriim obferuandu eft, non dixifle 
nullam putredinem efle,fed,non exiftimari: 
aliquaquidem poteft efle,ideo in histurbi- 
dis flammis morari aliqua poflunt &: enafci; 
in puro tamen &: sethereo igne nihil quod 
fentiat habitat , nihil adhuc quod non fen- 
tiat nafcitur. Incolse illius fublimis plagse, 
hices funt cadeftes. Sed videndum eft, quo- 
modo ifti ignicolse flammarum in Cyprijs 
fornacibus auiditate ignis compefcant. An 
odio ahquo naturae, an familiaritate ? Hac 
credo. nec audiendus Cardanus, quiputat 
frigore reniti. namque quomodo exilia illa 
eorpufculatot flammis obftarent? 



I NIEREMBERGII 

CAPVT XIX. 

*An ignca ft fakmmdra* 

Iuerfa falamandra eft, aduena quidem 
ignis,&ex aqua aut limo.Scio D.Tho- 
mam ignei putaffe ingenij, nutririin igne,ex 
ilcco terreo adufto,iumofo 5 propterconue- 
nientem iimilitudinem ad complexionem 
fuam. Famamfortaflefecutus eft confun- 
dentem pyraufta cum falamandra* Ita Phi- 
le 5 quod lllius eft,huic dedit,dum cecinit: 
Tluj ort^fjLaiJpcu Xctvci^p^ KitvyYifi^yi, 
EV o^iCStq yctp '6<tiv i%yov aapziov, 
¥icu x J\,<tpjuyt Xirov ^^i^v\yHo%<e<urhj}. 
A'/\A 5 bwvov owvi£w i A'v<&vdp%a,QautAacrn$. 
To <srvp $ cwrbuu « tyofi&i to r 7ta\j.$cty>v , 
jZtfiMaT) o\ }$ Jicjtmi rlw X^cm, 
KcucrQMvcnjL&fj <£ ^fjuvarlw $'Xoy&, 
Kiv£S27W%vm r G7c,ficLVcivmic, dcr&oAlujy 
'fyvygipc, •nc,cu.' ( (g7c, aiO^auh J\<htiSpTi\ 3 
KiW ^Ji" /u6Tu<t;v <r tjvq^c^ yjq Th C^o/mpv 
Kaf cwtloit %g.®rv£ ng^ JpifAVTvitgc, axrHH 
Tnc, cuQaXric. <«r?)c J «5'4@* vipsdia-fjS^n^ 
gruid fzlamandram , ae rm tellusve educaif 
Jn ofiibw namque eli caruncula tenuis, 
Cum fellis alarumfyparuo tegminz_j. 
Sed tu y lmprator^ hanc videns miraberis 
ghiodnon tremifcat deuoranth omnia 
Ignis furorem, quem inuolans atrociter 
Blidit 7 ac fornacis &fus enecat- } 
Fabrisfo denfam fufcitat fuliginem 
Jngrefa fornacem dolose feruidam, 
Jlogumfc viuit inter ejr fammd fonos, 
Spiratfa fumi difipata acredine^, 
Surfum fauilU frouoluto vortice_j. 
Nonhaecfalamandra eft , fucco imbuitur, 
pennis non alleuiatnr: lacertx fpecies eft,cu- 
te afpera atque fcabra,animal graue,tardifli- 
mum,puncl:is velut ftellisvariegatum, in 
fontibus inuenitur,& fub terra , atque in 
macerijs murorum.Sine dubio domat ignes 
aemulo rigore ; vincitur tamen a magnis. 
Vifa eft comburi. quare falso cecinit Nican» 
der in Alexipharmacis: 

Cui vullm poterit fumus ignifue ttoce- 
r<Lj. 
Exiguos fokim ignes rcfufohumore extin- 
guit. Non amplius illi tribuit Ariftoteles. 
Greuinus tamen immunitatem hanc cuti 
tribuit. Nonficco terreo aliturmamque eli- 
fa tetrum humorem , qualiseft terreusadu- 
ftus,fundit,fedla£teum, tamquam faniem^ 
pituitae pignus.Licetus ex aqua generari pro- 
bat, Greuinus ex limo : ego iftas origines, fl 
diuerfsefuntjduabus falamandramm fpecie- 
busdiftribuo.Vtraque peftifera eft, &terr3e 
& aqua:; eft enim quaedam aquatilis , in fta- 
gnorum ripis & fontibus habitat , inde in 

t;erram 



HISTORI^ NAT 

tsriam nonnumquam profilit.Iuxta defcri- 
ptionemRondeletij,corporisfpecielacertam 
refert, nifi quod capite fit latiore paulo,oris 
riclu semula rana^cauda acuta & longa.Mi- 
tiris hasc virus fundit; quamuis ego memine- 
rim aquatili falamandras imputatam fubi- 
tam necem totius coenobij^pra:ter coquu m ' 
qui nondum cibum fumpferat. Itaque haec 
beftiola non fpectat ad exornationem ignis, 
ciim £mulafit,vtautextinguat,autcombu~ 
ratur,&: cum alienigena fit ,> alibi viuit,aliun- 
de nafcitur ex humore,aut fimo. Num pro- 
genieetiara gaudeat, dubitari poteft.Negat 
Greuinus, At Dalechampiushxcteftatur. 
Grauida falamandra menfe Martio pede & 
baculo elifa,latafanies ex omnibus corpo- 
ris partibus,capite, dorfo, aluo,caud«b pedi- 
bus exilijtmon aliter, quam ex papilla vbe- 
ris,digitis comprefsa:dum etiam ex dirupto 
ventre plus quam triginta fcetus adhuc pal- 
pitantes, & in aqua natantes, ac plus quam 
triginta oua prodierunt- Ego quidem femi- 
narn diffecui praegnantem,tum ouis,tum ca- 
tulis plena, alijsinchoatistantum, alijs iam 
perfectis gradientibus,& in aqua natantibus. 
FortaiTe mater eft , quamuis oua non fint 
certa indicia libidinis. Ariftoteli oftrea om- 
nia non nifi fponte nafcuntur, licet habeant 
qua: oua nuncupantur.nihil hsec generationi 
feruiunt. Argumenta dumtaxatfunt melioris 
nutricationis,quale in fanguineis eft pingue, 
in aluo quoque muris feminan fcetus exti- 
tere prasgnantes,in quarum vterculis mufcu- 
li fponte orti ex recreme&torum colluuie, 
non paterno femine. 

CAPVT X3C 

tAn aliqm gmndior hefiia ignem toleret* 

REftant &; alise appendices quasftiuncu^ 
lx 3 Num &: aliud nobilius animal ami- 
cum ignibus fit. Sapiens enim in vndecimo 
cap. memorat beftias vaporem ignium fpi- 
rantes, aut fumi odorem proferentes , aut 
horrendas ab oculis fcintillas emittentes. 
Iam fi fpirant ignes,vitale illis eritinimicum 
naturse elementum.Tum Moyfes fcribitad- 
uerfus murmuratores mififle Deum ignitos 
ferpentes , par fupplicium flagitio. Ad hax 
Cacus Arcadise monftrum fetofum &c exi- 
tiale, vt fcribit Adelihus Philofophus 3 eru- 
cratanhelitu fui pectoris flammas , maxime 
crim per iram excandet. Fortafle quifpiam 
dicet, hax monftra Philonem aut Salomo- 
nem refpexiffe in igniuomis fuis feris. Virgi- 
liusquidehoc animal nouit,indefuperftruit 
multa. Pameomne mendacium originem 
fui alicui veritati debet, adeo fibi fecumque 
parumfubfiftic. Sic Poeta illum defcribit: 



VKM LIB* IV. 63 

Hic /pe/uncafuit vaftofubmotdrecefu 
Semihominis Caci,facies qua dira tegcbat^ 
Solisinaccefiamradt/s-fewper% rccenti - 
C&de tepebat humm , foribm^ affixa fu- 

perbis 
Ora virum trifti pendcbant pa/tida tabo. 
Huic m,onftro Vulcanm erat pater " 3 iMm 

atros 
Ore vomens ignes magna femoleferebat. 
Non, credo , infolens natura eft , ii euomat* 
flammas furensaliquabeftia. Tiberij Casfa- 
ris equus,crim in pugna calebat furore,fpira- 
re ignes vifuseft 3 vt Flcliodoriis &: alij fcri- 
bunt. Architreniusquoque cecinit: 

— - — - Jgnes equm ardum effiat. 
Veriim ifta ignium eructatio non eft argu- 
mentum fuftinentise tanti vigoris. Innocens 
eft anhelitus. In corde , in pecloreanimalis 
per varia late diftufus membra tepidufque 
manet 5 - nondum exuberatus in flammas, 
donec ruclu cogatur , &: iam multiplicatus 
adurendivim concipiat ; quemadmodum 
folaresradij percryftallum autberyllu mul- 
tiplicatiin iiimmo mucronis acumine^ exu- 
runtobuia,exciunt flammas. Nimia bilis re- 
cocta &: torrefada , in igneam & caufticam 
fubftantiam degener , calidos halatus fouec 
& incendit: dum enim ftringuntur afflatio- 
ne , tandem inflammantur. Nihilominus 
ignitos ferpentes Moyfis non eft opus dicere 
igneseudmuifle^uJnicit adrationem appel- 
lationis^fi eorum morfus peftem ignis #mu- 
lentur ; quemadmodum Lucanus fimilia 
damna a ferpente faspe atque ab ignenarrat: 
Seps ftetit exiguus 3 que flexo dente tenacem 
^Auulfitifc manUi pilofc affixit arenis. 
Parua modo ferpens,fedqua non vlla cruet£ 
Tantum mortis habet: nam plaga proxima 

circum 
Fugit rapta cutis,pa//entia^ ofa retexit; 
JS/amfefwu laxo nudum efi fme corpore 

vulnus. 
LMembra natant fanie 3 fur& fluxere 3 fmt 

vl/o 
Tegmine poples eratfimorum quoque muf- 

culm omnis 
Linquitur, & nigra diHil/ant inguina tabe* 
Difliluit firingens vterum mcmbrana y 

fluuntque_j 
guidquid homo eU , aperit pefiis natura 

profana. 
Parua loquor, corptts finieftil/afe peruHu: 
Hoc ejrfiamma poteft. Sed quis rogm abftu- 
/it ofia? 
Ipfum venenum dipfadisignem vocat: 
JBcce fubit virm tacitum , carpitfc medul- 
ias 
[ Ignis edax } calida^ incendit vifcera ta- 

b<LJ. 
Et de eo qui illo fuetic percuflus addit: 

f. * m 



IOANNIS EVSEBII N IERE MBEHG II 



jlle vel tn Tanaim mifus , Rhodanum^ 

Padumtfc, 
^Arderet , l^Uumque bibens per rttra va- 
gantem. 
Tam parum abeftquod Moy fi ignitus, aut 
Lucano torridus ferpens dicatur. 

CAPVT XXI. 

An m niue nafcantur viuantque 
altqua animantia. 

COntrariorum prona reminifcentia exci* 
tabit curioiitatem , an nix aeque hofpi- 
talis fit, acignis. Negarunt Mercurialis, &c 
miiiti ; Ariftoteles tamen , Strabo , Plinius, 
Agricoia^Olaus teftantur: defendunt Mar- 
filius Cognatus,Fortunius Licetus,& Scali- 
ger. Poflunt gigni vermiculi in niue,quod in 
ea multum iit aeris, &: fpiritus jqui poftea 
concaleta&us, illos generet. Adhsec: humi- 
dum cum calore aliquoeft , iuxta Ariftote- 
lem ; quare nix titulo humiditatis non peni- 
tus friget; gelu autem omnino infecundum 
puto. Has beftiolas niueas vermes appellat 
Apollonides 3 ^dripas feu montanas teredines 
Theophanes,lu mbricos Pfeudo-Ariftoteles 
lib. de Plantis. Sunt candidi hi vermiculi,&: 
in vetuftiore niue rutili ; na & ipfa nix fenio 
purpuratur : tanti alboris canities rubor eft. 
Sunt prastereahirfuti propter fuliginum co- 
piamin vetufta niuecoaceruatarum. 

CAPVT XXII. 

Quomodo eterr^ exortaprimum animatia. 

NVnc reftituo me primeua: generationi 
exarida. Terragremium multorum 
animaliu & genitrix pnmaeft. Videndum 
quomodo parturijt beftias? Claudius Vicf or 
tribuit virtuti&: afflatui Solis. 

Jam bis terna dies claro radiabatolympo, 
Tertia poH calidi genitalia munera Solis: 
Jamfc tepes iellus grauidos laxauerat artus, 
Cummaiora agitas iufit Deus edere terram 
Omne aritmal , vegetat ratio quodfola mo - 

uendi: 
Cuiferuire datum,quo rerumpoHulat vfus. 
2v>f mora>prorumpunt fcetis vitalia terris 
Ptgnora , qua% fui generts fortita figuras. 
luxta Eugubinum quoqUe produxit terra 
fuperioribus aquisconfperfa, &Sole tume- 
facfa,quae gremio ac ventre fuo parturiebac 
animalia, priiis generata quinque dierum 
fpatio, & concre(centia,membrifque infor- 
mata,quinta luce edita iam & perfe&a.Ge- 
nerabantur autem iimul atque aqu# fepara- 
tx terras apertas reliquerunt.TunCjmirabile 
dic"tu,paihm feruebat humusjvtque terreftris 



humorin medullas arborum, vitalem ftir- 
pium fuccum , Soiis ealore eonuertitur , fic 
vertebatur humus in carnes. Vt in vtero 
matris exiguum femen tepefa&um creicit ia 
carnem & membra ; fic item exigua femina 
& htimorum partes coalefcebant in diuer- 
forum generumsnimantes.Fiebatidvolen- 
te Deo, qui omnia quzecumque voluit, fecic 
incxlo&interra ,in mari, &:in omnibus 
abyffis. Sed & naturas parauerat ipfe tales, 
vt inde nafci hxc poflent:terram tamquani 
matrem ac genitricem,Solem tamquam ge» 
nitorem ; iacentem ftraramque late terram , 
Solem defuper incumbetem } cupidiillmum 
hunc generandijhac cu pidifti me rapientem, 
in feque continentem cadeftem genituram. 
Modym hunc generationis animaliu cutn 
enarraflet, locum etiam, quo efFecla eft hasc 
animantium procreatio primum^ &. quo 
effici poteft, his tradit. Attulimus fuperius 
de ftagnante Nilo , &c coniidentetenafque 
humentes relinquete,& animalibus nafcen- 
tibus exemplum , flagrante regione ^gypti 
magno Solisardore. Non fieretidem in lo- 
cis trigidis. Ideo vbi inchoata eft creatio,lo- 
cus erat calidiflimus , in Arabia fcilicet Sc 
Mefopotamia,vbi paradifus erat prima pars 
Aquilonaris. Eoque fciendum eft,ifta ani- 
malium primo tempore propagationem 3 
non in cundis terris extitifle , iicut nec ora- 
nes aquis principio patefaclas ; fed in locis 
tanuim seftuantibus Solifque ardore .fla- 
grantibus. Haec,vtdixi, Mefopotamiaeft, 
8c Aramea, idcft,Armenia; vbi fuit etiam 
prima hominum habitatio,& paradifus ter- 
reftris, &c homines ante diluuium.Hic ardo- 
re Solis nata funt prim^ua animalia,ex hifce 
natis , 3c per orbem profeminatis , nata funt 
aliaex propagatione. Mihi celerior fuifle 
videtur prima illa generatio,nec per dies du- 
raflb. Eflicaciam analogaf originis nifiex 
■Dci imperio non habuerut.Iftud imperium 
tunc fuit , cum fa6tum imperatum, Tum 
quiaftirpesanteceffere Solem &iidera, non 
ergo rerum generatio cjelieftedus eft. Pras- 
fero propterea Caietanum,& Lipomantim s 
quiterrx aliquam etficaciam feminalemque 
virtutem delegatam a Deo putarunt. lam 
iftatetigimus 3 atqueexemplum aquse. Inde 
hic fuppleri poffunt quae defunt , ne aut ea- 
dem autiimiliainculcemuso 

CAPVT XXIII. 

ln qudmagnitudme ariimaha creata. 

SVperfunt quaeftiunculasnonnulla:, nunc 
excutienda?, An prima illa animaliaedita 
magna, an multa,an omnia Juifio Dei con- 
feques exigua videtur,&: paucaarguere^lio- 

qui 



HISTORIiE NATVRife LIB..I.V. 



6£ 



quicur crefcere & mukiplicari imperaret? 
Quare dicere quis poflct animalia ea ma- 
gnitudine fa&a , vt crefcere poruiflent: Ni- 
hilominiis puto in ftatura perfectaerupifle. 
Exempluni Adam eft in virilitate creatus. 
Veritatiincrementivirtus augmentatiua fa- 
tis erit. 

CAPVT XXIV. 

An imtio creata multa animaliaex 
<-unoquoque genere. 

Clrca multitudinem confiderandu eft, 
an duo ex fingulisgeneribus ; an plura, 
licet paucaj an multa. Moyfes Barcepha, & 
Vielmuspluraarbitrantur. Allegat illeDo- 
minum Ephrsem, &inargumentum fumit 
pelliceas tunicas , quibus Adam e paradifo 
emifliis fuit. Vnde fnmptas pelles , fiiii aut 
pereunte aliqua fpecie , aut uiperfluente in- 
diuiduo ■? Vielmus plura congerit indicia. 
Nam terramtotaalloquebatur Deus, ciim 
dixit : Producat terra animam viuentem in 
genere fuo, non folum hortum in Eden, aut 
Vicinam ei dumtaxat regione. Rurfus, ciim 
eiufdem generis animalia apud Antipodes 
reperiantur , qtiae apud nos funt , nec fit ra^- 
tioni confentaneum ea omnia ab homini- 
bus vltro citroque fuifle aduecla, aut etiam 
ipfa tranafle pelagus , quodnos ab illis ho- 
minibuslatedifterminat , videtur probabi- 
lius , plura quam duo fuifle initio ab opifice 
formata. Ad hxc legimus , expellibus ani- 
malium Deum feciiietunicas Adse &: Euse: 
quod fane teftimonium euideris facit,plura 
quam duo eiufdem fpeciei indiuidua initio 
i uifle edita,praefertim ii eadem die Adamus 
eieclusaParadifofuit, &: opertus pellibus. 
niii ad miracula &: nouas formationes cum 
qu ibu fda m confii gia m u s. quo d D . An gu fti- 
nus prudenter vetat. Et forte plures feminas 
in gregibus &c armenrismundisDeuseffe- 
citquam mares , vt fpecies citiiis augeren- 
tur j quod videamus vnum marem plures 
femelks generatim ferme implere, quam- 
uis fub diluuium plures leruati niares fue- 
rint quam feminae > ob facrificia , & in im- 
mudis pares,ex ^quo mares &: feminas. Hsec 
pro fententiaifta: nihilominus non obftanr. 
Nam fnuola eft llla Antipodum confidera- 
rio. Nuncidem incommodum reftatmam- 
que in Noetica. inundatione omniaanima- 
liaperiere, nifi bina referuata • nihilominiis 
nunc videmus in omnes mundi angulos ef- 
fufa. Quod Syrus Epifcopus obijcit de pel- 
liceis tunicis, mox examim: bimus.. Non ob- 
eft , vt bina gentta cum Theodoreto & La- 
ctantio credumus exemplo noftii generis,^ 
referuationis in arca. Procopius cenfuit ve- 



rifimile , in initiobina in omni anirnantium 
genere , quemadmodum $C cum homine 
accidit , efle condita. Erant itaque folum- 
modo pana , fcu coniim&iones quasdam. 
iingularium animalium, ciirn adducerentur. 
ad Adamum,vtipiisnomina darct quibus 
foret imperaturus.Id quoque conijcere iicet 
ex diluuio , quando bina 6c bina m arcam 
compellcbanruir , ad cxemplum creationis 
mundi. Quod vero plura animalia munda 
inarcaminducla fint quam immunda,ideo 
fa&um eft,vtNoe, vbi pradenci pehculo 
ereptus fuenr, & filutem conkeutuSjhabe- 
retvietimas quas immolaretDomino.PtLC- 
terea Deus malebat,vt plura anunaliajqua: 
prodeffenthomini, conieruarentur. Opor- 
tebatfummuarcificem primafolum exeui- 
plana effingere, & natime deinde reimquere 
negotium , vt fuiimitatione in iterandis vi- 
uencibusoperamftrenuam darer. Afcanius 
nec plura vult genita animalia,nec tantum 
bina, (edplures femeilas. Huiuscaufi ca- 
dem eft cum antecedenti , eociem retun- 
denda iclu. 

CAPVT XXV. 

^mrumnam animalmm erant tunica 
fellicea quibiis mdutus Adam: 

VT inftitutamfiniamuscaufani-, difler- 
tandum nonnihil eft depelhceistum- 
cis , & tranfitu animaliumadiniulas & ad 
nouos orbes. Vnde illae pelles ? S. Iuftinus 
putar, prseparatas a Deo praenofcete lapfum 
Adamimon tamen detradas ab aliquo ani- 
malium, nam binadumtaxat. Atcuius ani- 
malis pelleserant, aut fimulabantur ? Ouis 
verifimilius puto , nec iftud e meocerebro, 
pulchram imd.x Hildegardis excerpaai 
fententiam in Epiftola ad Praslatos Mogun- 
tinenfes,cum per illos diuinis fuiflet incer- 
dicl:a,ira icnbit: Ouis enim pr<e alijs animah- 
bm patienSyhtimilis/nanfaeta, ejr munda exi- 
ftit. Vnde etiam Deus pe/liceas tunic&s frimis 
bominibm ,per inobedientiamadaritate, quk 
vejliti erant ^denudatis , felles fcilicet ouium 
fro vefie tribuens , f gnificationes ouis calitdi- 
tati antiqui ferfentis oppofuit , ejr tali vefte 
eos obtexit , ne nudi paradifum exirent. Ipfe 
enim <&ternm Dem^qui in fcientiifua dierpA- 
liter habuit tunicam, tdeH,humanitatem Filij 
Jui, ad cuius imaginem hominem fecit y quem- 
admodum Moyfes ipfum adimagwem ejrfmi- 
litudinem Dei creatum cfe teftatur , hominem 
deceptumvoxamt,ejr talt vefeinduit ; in hoc 
oftendenSy Verbum,fctUcet vnicuwFiliurnftbi 
costernumyadrequirendum ejr liberandu n, ex 
virqinea naturk humanitate induendum , iuf 
fone in fgnifcatione ouis ypattenSjhumilif, 

F 3 man- 



66 IOANNlSEVSEB.il NIEREMBERGII 

ptanfuetus, ejr abfque omni macula vllim con- proxime poft exitum; fiquidem in arca nul- 

tagij mundm exijleret. loannes enirn Baptifia, lum animal fuit nifi faluti aut hoftise refer- 

(jr ceteri Vrophetd, idem in Spiritu fancto in~ uatum ; poft exitum incolumitati dumtaxat 

telligentes, eum nomine agm ejr otiis fiepifiime fpeciei , quas in binis illis conftitit per plures 

appellant.lpfenamqueeftimmaculatmagnus, dies quam fuftineretur fames. Quare ne~ 

& /peciofm forma pr&jilijs hominum,qui non cefle eft alita interim carniuora herbis , &£ 

de virili fiemine ffiedde Spiritu fantto conce- frucTibus, aut terra ; lupus enim carniuorus 

pm virtute altifiimi Dei,de carne Maru Vir- eftj&tamen terra vefcitur: idem quoque iliis 

ginis , T>em & homonatm procefiit. HacTe- penu fuit inrecenti origine mundi,atque in 

nus S. Hildegardis. Placitum D.Ephrsero, clauftrisarca^Qujdrooror?dubitarenonli- 

expecudibusfuiffearbitrantis,laudat & am- cet,primum ommbus animalibus promum- 

plecTitur Barcepha. Huius ifta Cunv.Negamm condum fuiffe terram ? Ha?c verba creatoris 

vnicttm dumtaxat par in animalium generi- funt. JEcce dedi vobis omnem herbam ajferen* 

bm fingulis fuifie effeBumi neque enimhocfa- tem fiemen fuper terram , ejr vniuerfia ligna, 

cris Litteris proditum efi. Bnimuero Dem,qui qu£ habent in femetipfis fiementem generis fiui, 

permifit Adami arbitrio , vt peccare pofiet, vt fint vobis in efcam } & cunffiis animantibm 

°t m %! ktberet indumento, creauerat complura terra , omni^ volucri c&li , ejr vniuerfis } qu& 

animalia: cumfo ille violata lege peccafiet, hu- mouentur in terra. 

mana fie fpecie primis parentibm ofiendens, Quasres : Qu£ tanta immutatio palati 

induit ipfios pelles folo eim nutu pecudibm de- leonis, tigridis, &: lupi, vt a paftu ad raptu m 

trat~ias,atque verbo in tunicas conformatas. Et deficerent,a gramine ad greges?Fortaffenon 

vero Dominm Ephr&m ait,fiortafie coramillis incommodas platas guftui carniuoro, &c fa- 

iugulatas efie pecudes,vt earttm carnes ipfi ve- tis iimiles illis pra^parauit Deus. Vnu m auc 

fcerentur , corijfifa nuditatem fiua cooperirentt alterum exemplum memorabo. In primis 

denique ex ipfarum morte fe quoque mortalia plantas borametz, quas pro carne agnina eft 

habere corporaintelligerent. Hax Barcepha* lupis, vtfupradiiTertiimus. crefcitenim,ait 

Verum propter indumentum primorum Scaliger, agnifiguraadpedum fereternum 

parentum non erat opus plura animalia ex altitudinem ; quem pedibus,vngulis,auribus, 

fingulis generibus fieri, vt Barcephae placet, toto capite, praeterquam cornibus repra?fen- 

bina fufficiunt ad fummum,ex ouibus fo- tat. Pro cornibus pilosgerit, fingulariscor-^ 

liim quatuor aut fex,duo ad femen referua- nu fpeCie.Obducitur corio tenuiltimo,cuius 

ta,alia prxparata ad veftitu hominisjquem- detracli vfus adcapitum tegminaincolis.Fe- 

admodum &£ Noe non nifi ex mundis bina runt internam pulpam gammari referre car- 

animalia claufit. Horum tamen exceiTus nes ; ceterum e vulnere quoque fanguinem 

non remedio naturse feruatus, fed Religio- manare. Dulcore efle admirabili. Radicem 

•ni deftinatus fiiit. humoexertam furrigere ad vmbilicum vf- 

que . Illud miraculi fouet magnitudinem, 

C A P V T X XV I. quamdiu vicinis obfidetur herbulis, tamdiu 

viuere quafi agnuin in lasto pafcuo ; remotis 

Amma.lia carmuora , & recenter creatd illis , tabefcereatque interire i idque non fo- 

qmbus rebus vefcerentur m arcd Noe. ^ m cam vel tradu temporis , fed etiam ex- 

periundi gratiafubtracTis atqueablatis eue- 

TAnta circa hanc rem religione tange- nire. Quin illud auget admirationem,appe- 

bar,vtpsenec6fentirem,pluraexnon- tialupiseam.Suriusitem fcribit,eius plantae 

nullis animalium generibus in exordio con- fuauitatem lupos & cetera rapacia animan- 

genita,debuifTeferarumannonapafci.Quo tiaad eam deuorandam inuitare. Alterius 

pado leo, tigris, aquila , accipiter epularen- magni fructus in corde fuo agnum quoquc 

tur? neceiTe videbatur, per aliquot annos ie- ferentis,teftis fuit beatus Odericus. Bernetas 

iunos perdurafTe, aut aliquas animalium & aues efle frucTus arborum , ^Eneas Siluius &c 

auicularum fpecies confumpfiffe , fi bina Fulgofusfcribunt,plurimis alijs conteftan- 

dumtaxatex omnibuscondita. At nec il- tibus. Veruminfuperioribusegimus dehis 

lud, nec iftud Philofophicum,nec expediens fat diffuse.Pr2eterea,cur carniuora aliquam- 

natursererum,nec dignum prouidentiflimo diu herbis non poflent elTe contenta , cum 

aucTore. Ceteriimprodigere tunc natnras, vifa fint herbiuora carnibus ali ? Marcus 

vtputaremus plures effufas , obftat fecunda P.Venetusfcribit, equos inRegno Var co- 

propagatio rerum , cum poft vniuerfi illu- cTis carnibusfimul cum rifo ali: m Prouincia 

uiem, binx dumtaxat in arca referuat32 re- etiam Aden boues, equos , camelos, &oues 

parati6ni mundijbin^ ex eadem arca dimif- pifcibus vefci.Taceo quod deequis Anthro- 

Cx. Idem hic fcrnpulus , ex qua carnificina pophagis celebrauit vetuftas. 
leo, tigris,lupus,miluusnutritiinarca, 8c 

CA^ 



HISTORIjE NATVR^ LIB* IV. 



67 



CAPVT XXVII. 

4n aliqua viuentia (^r marina animalia 
creata pluraquam bwaexeademfyecie. 

PLantasporrd necefteeft erupifTeplures 
eiufde fpeeiei ; perijtTent alioqui multse, 
cum omnibus feris parauerint fuo tempore 
macellum. Quare non folum creata: , quse 
fufficerentprofapiae propri3e,fedquas fuppe- 
tijffent annonas aliena?.Quid de pifcibus di- 
cemus ? Reor non binos (blum editos , fed 
maximum vulgus pifciculorum,& beftiola- 
rum aquatiliunijad grandiorum pifcium vo- 
racifTimoru , cetaceorumque gulam fuften- 
tandam. Non forum his ab agris;fuum lllis 
elementumcarcereft. nec illis a Domino 
pr^paratas plantas Scriptura dicit,fed neque 
omnino celauit terreftria bina genita, aqua- 
tiliatameninmaionvbertate. Nam vbidi- 
citin 3 Producant aqua reptile , verbum fara^ 
ibi non cafu pofitum, maiorem emphafim 
habet, quod S.Ambrofius, Vielmius & Pe- 
rerius notarunt.Significat non quamuis pro- 
ductionem, fed multiplicem quafi fcaturi- 
ginem &; ebullitionem in maxima vbertate 
&c copia. 

CAPVT XXVIII. 

De pifcibus yefcentibus auro. 

NOn obindeinficior, multis pifciculis 
hoc necefTe non efTe,qui marinis plan- 
tis aluntur, imo terra, imo metallis. Multi 
putarunt , aliquibus pifcibus auriferoru flu- 
minum aurum gulam efTe. Pefqueras inco- 
Ix ad Benacum lacum, atque etiam qui falo 
accolunt,fibi perfuadent,eos pifces quos ipfi 
carpiones appellant,e puro auro alimentum 
fumere. Et ne tam longe exempla petamus, 
Lugdunenfis Prouinciae incola; certo fta- 
tuunt, pifces quos humbles & emblons nomi- 
nant, aliocibonon vefciquam auro. Nul- 
lus eft rufticus lacus JBourget accola , qui 
non afleueret pifces X^/^m^quosperpetup 
in pifcatorio foro Lugduni venales reperias, 
alium cibum non deguftare praster aurum. 
Lacus autem Valadrou in Sabaudia accola; 
emblon pifcem , atque vmbram auro fuf- 
tentari arbitratur. Similiter Laudenfes retu- 
krunt,inMediolanenfiDucatu,pifcem/^ 
molovd ahemero illisdi&um,veterumthy- 
malum,auri depaftione pinguefieri. Admo-, 
neo , non omnino in omnibusverum efle»* 
nam Bellonius facta anatome obferuauit, 
pluresexhis pifcibus alijs cibis prseter au- 
rurii vefci. 



CA PVT XXIX. 

Anfuerint aliquarum fftecierum creata 
folum fingula ammalia. 

REliquum eft difquirere,an fi aliquarum 
fpecierum animalium plufquam bina 
f uerunt genita , nonnulloru fint genita mi- 
nori numero:hoc eft, an fingula in ijs natu- 
ris , quarum incolumitas ftirpis non pende- 
bat e maris feminaeque coplexu. Pifces plu- 
res fecundantur folo humore,vulturesven- 
to, vt fertur. Quare multiplicationi fui ge- 
neris non eflet opus collega. Eadem quaritio 
eft de animalibus geminse originis e putri, 
aut e vulua ; eadem de multis plantis. Puto 
in primis fabulam elTe fingularitatem Phce- 
nicis, vt non femel differtii. Nec maior fi- 
des de Rhinocerote,quem Qppianus carere 
fexu fic canit.- 
V^ivovfipcoq S* o/j v y>s [Jfy qvckuat cu&vnrtipoz 
Oy 7TQ^hOV fJUtltoV. 6?\iy>v <? \x§p drQjia pivoc, 
, A'i>TgM« upcu; cuvQv ajiLoij^u>\jQv apytov dop. 
Keivca ruivyaT^ov ts Sfafficma' opjvcrcu; 
0'uTncmc, Qpj-apw ti tf&TuVc&i %tpjicfytix>. 
Kcivoqjt) cfovapcjt 7np i$opun$*hiteq>cLVTi 
nofodxic, a> xoyincn vIhmv tciStov ed?iK&v . 
YCpi/mg. S\ %ojv5o?c. '^ri ^Mao^/ei f^TComi^ 
Ka* vooTCd piQd/JufyiQi^ri^QM^ 7tvp(pvpjv,oi 9 
UaJPTet; A' appa/tc, eioi\<& bWbts 3-yi^ic, bpjfy? 
Kal tjqSiv qv% i^dnv qpgZ® £ hj\ cvq JhSdn^s 

E^T XV QM 7r'<c.TV\C, oXOOV TU JVg (pt//\0P tTTvAdlV, 

T£'iTcWToxdt)Vic,ricrh67mvTiM%Qi£lytmQ 
E^ts *2?ePC «'AAmAw!', Tipca; d^iov cm^vov^) 
No.o-<p/ Ttod&v^ vbcrQiyduaVjKj vocr^i tqxaiq. 
Rhlnoceros autem oryge , afwo Indko , efi 

corpore impetuofo, 
7{on multo maior>paruum verofuprafim* 

mitatem nafi 
Surgit cornu,graue ', acutum, indomitumte- 

lum: 
llio ferrnmfc penetrarit impetufaffo 
Vulneransffolidumifedifecueritfaxum. 
Sdpe inpulueribm mortuum ipfum projfra^ 

uit, 
Senfim verb in rufa.&pulchricoma fronte,, 
£t in dorfo macuU confertim furfur^ 

fcunt. 
Omnes <verb maresfunt^nec v?nqua?n femi? 

naconjpicitur , 
Bt nrnde nafcantur non noui , loquor non 

tamquam fciam, 
K_An exptra prniciofum hoc genw pro~ 

dierit y 
K^in ex terri genitifint .exifiant^ e tellure, 
\An ex fefe mutuo.fortentum horrendum ? 

procreentur, 
Sine amoribm, ejrfine nuptijs , & finepher* 

perio. 

F 4 At 



68 



IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 



Ac licet fileantgenerationem Rhinocero- 
tis AriftoteleSjPhilojiElianuSjAgatharatas, 
lolemnem iliam nouerunt Plimus &: SoK- 
nus, aduerfo tamen coitu , vt elephames, 
cameli , lynces., leones , tigrides. Par vulgi 
commentum inPlinio de hyarna , alternis 
annismarem, altemisfeminam fieri,&fine.' 
coituparere, quod negat Ariftoteles. Nec 
vulturisfamaveridicaeft. Epifcium autem 
plebe, licet virginea? fecunditatisiintnon- 
nulli , nontamen propterca cenfeo fingula- 
res editos, namque oportebat turbam effe 
vt (eruirentgrandiorum palato,quemadmo- 
dum diximus.Idem de humilioribus plantis 
cenfeo.Fateor tamenaliquas nobiliores vni^ 
cas fortaffe tunc fuijGTe.Id opinor de vitse ar^ 
bore.Fortaffe idem acciditaliquibus anima- 
libus fponte nunc nafcentibus, fi terra et- 
iam aliqua ex ijs tunc aufpicata fuit. Suo 
poftealoco dirimenda hax lis erit. 

CAPVT XXX, 

An 'animahum ingenia mutata fuerint, 
($r dmerfa facla y quarn Dem illa 
creauerit. 

Dlgerenda quoque eft qu£ftiucula ha?c, 
an alterius ingenij & naturas fuerint 
animalia in primordio ciim llla produxit 
terra,quam nunc fint, hoc eft 3 an idem tunc 
ferisfueritfuror, idemreptilibusvirus. Per 
fectiones difputabo hxc. In Vniuerfum infi- 
ciari non licet , ingenitam illam erga Re- 
gem fuum reuerentiam hominem amiiiffe. 
Etiure quidem dominatione ferarum mul- 
clatus fuit, qui dominum fuum leruitio de- 
bito priuare nitebatur. Rebellis faclus Deo, 
meruit rebelles iibi pati feras. Infurrexit 
parshominisfenfitiua aduerfus rationalern : 
vna quoque fenfitiuus gradus animalium 
aduerfus rationale animal fe extulit. Egre- 
gie Gregorius Nyffenus in fua Philofo- 
phia ait : Ceteriim antiquitus nullum a- 
Iiorum animantium homini nocere aude- 
bat , fed quamdiu proprijs paffionibus & 
irrationali , quas in iplo erat , particulas 
dominabatur , fubie&a &; obedientia ei 
erant omnia. Quia vero fuis affe&ionibus, 
minime decenter imperitabat, ab eis dehi- 
que poffeffus, & ab exterioribus fubactus 
eft: quodenim ab ijfdem iam impetamur 
& hedamur, peccatum fecit. Cuius fane 
verkas ex his , qui optimam tranfegerunt 
yitam , manifeftum eft : ferarum enim 
infidijs indubitanter hi fuperiores vifi 
funt , vt leonibus Daniel , viperas mdr- 
fu Paulus. 



CA P VT XXXI. 

An rapaaa ., iraamcL, exitialia fg/ carm^ 
uora ammalia a Deo m muw creata. 
eodem imjemo. . 

o 

Vnc qua?ramus D an a bfolute rapax vo- 
.raxquemgenium denegandum fk be- 
ffijs, pro eo qufdemtemporecum nvundus 
honorem fuuta illibatum habebat. Theo- 
philus enim Antiochenus ad Aurolycum 
hxc fctibit : Feras autcm Grdci norniriani &*- 
p*& *&7o to SypduaTLf , idcH } quM venando c&- 
piantur. Nec tamen a rerum primordio noxU 
ey exiliales creatafunt. Nam nihil nbxium ab 
initio a Deo condituest. Sedhominis delitfum 
conditionem creaturarumdeteriorem reddidit, 
vbi frimum homo legem Dei trarisgrepts eff, 
etiam reliqua prduaricatajknt , ejr degenera- 
runt. Vt enimfi paterfamilids fapienter vitam 
infituit fuampiam domejlici, ejr reliqui f'a- 
miliares ordmate & decemer viuant -, fin dki 
tem herm feccant , &negligentu Jeccrrum- 
pendum dederit , dubiumne eft , quin ejr fcrtd 
delinquant, ejr Jbcordiam amplecfantur? Pari 
ratione contigit infr&fenti negotio^vt^eccan- 
te homine etiam reliqua qtu inhominis minl- 
fierium creata erant y fr£uaricarentur. vbi au- 
tem hamo adfuam naturam> ejr frijlinumin- 
genium , nec non dignitatem redierit , cefam 
malefacere, etiam aliqua animalia in ptimm- 
uam refiituentur manfuetudine. Hqc ille. Jp(\ 
nihilomimis ftruclura forma?, vngues, den- 
tes 3 &aliaafmaferarum exigunt indolem 
acerbam $^caniiuoram,alioqui fruftra mul- 
ta in natura; quare Sc nociua effent alijs,car- 
nibus victitatura.' Necobftat fentenciaPa- 
trum,innocentiam animalium ante pecca- 
tum commendantium: fohim effent inno- 
xise homini , non alijs bruris. Opuime fan- 
diflimus Eucherius dixit: Si nobis fro pcca- 
to nocentj quare fibi inuicem nocent, nifi qms 
alufunt in cibum aliarum dat£ ? Confpirac, 
Auguftinus iimiliinterrogatione. Dicetali- 
quis:Curergoinuicem beftig nocenr,quibus 
nec peccata vllafunt,vt vindida lfta dicattir, 
nec vllam recipiunttah exercitatione virtu- 
tem. ideo nimiru, quia fcilicet ali.x cibi funt 
aliarum. Nec re&epoffumus dicere , Non 
effent aliac quibus alise vefcerentur : habent 
enim omnia quatxidiu funt mer]furas,numc- 
ros,&: ordines fuos. Qusecucta meriro con- 
fiderata laudantur , nec iineocculta pro iho 
genere moderatione pulchritudinis, tempo- 
ralis, etiam ex alio in aliud tranfeundo, mu- 
tantur.Quod etfi ftultos larer,fubhicet pro- 
ficientibus, claru m perfectis efi\ 



CA- 



HtSTOKlM NATVR^ LIB*IV- 

nia pulchra funtconditori & artifici fuo, qui. 

CAPVT XXXI I. omnibus vtitur ad gubernationem vniuer- 

. fitacis, cuifummalegedominatur. Sienim 

An Viperx ($r ferpentes Venenum folunt in alicuius opificis ofticinam imperitus intra- 

fofi peccatum habeant, uerit, videt ibi multa inftrumenta, quorum 

caufas ignorac ; & il multum eft infpiciens, 

QVid de peftilentia,quam euoment fer- fuperflua putatJam vero fi in fbrnacem in~ 

pentes,dicimus? Rupertus ex peccato cautus ceciderit,aut ferramento aliquo acu- 

immiflam diirerit,cuius ifta funt.Nunc illud to > cum id male tractat, feipfum vulneraue- 

fciendum,quia reptabat priiis, vt nunc om- rit > etiam perniciofa & noxia exiftimat ibi 

nehuiusfpecieivelgenerisanimahfedrepta- cffc multa. Quorum tamen vfum quoniam 

tioifta nihil horroris haberec , fi non illa nouitartifex,iniipicntiameiusirridct,&ver- 

diabolus ad mortem domini eius, hominis , ba inepta non curans , officinam fuam con- 

vfus fuiffet. Multo magis vero nec virus pe- ffanter exercet.Et tamen tam ftulti funt ho- 

ftiferum vomeret, nec in fe ipfo haberet , il mines, vt apud artificem hominem non au- 

non illud idem creaturae Dei adulterator deantvituperarequaeignorant, fed ciirn ea 

veneficus iilo fuae malitiae veneno polluiffet, viderint, credunt effe neceflaria, & propter 

& per os fuu homini mortem infibiiaffet. Vlu s aliquos inftituta.In hoc autem mundo, 

Ecce hodieque ( vt tacea quod multis fan- cuius c °nditor & adminiftrator praedicatur 

ftorum Chrifti feruorum non folum inno- Eeus» audent multa reprehendere,quorum 

cuos , fed etiam obedientes legamus fuiffe cau ^ as non vident > &: in operibus atque in* 

ferpences)genstotaeffecraditur,quaein me- ftrumentisomnipotentis artificis voluntvi- 

dijs tutam agat vitam ferpentibus. Vnde ait deri &ire q uod nefciunt.Ego vero fateor mc 

quidam Romanorum audor nobiliffimus; nefcire,mures & ranae quare creata fint, auc 

■ Gensvnicaterras mufcae,aut vermiculi : videotamenomriia 

Jncolitafeuoferpentumwnoxiamorfu, inmo genere pulchraeffe,quamuispropcer 

<JMarmarid& Pfylli, far lingua potentibus P ecc *ta noftra multa nobis videantur ad- 

herbis. uerfa. Non enim animalis alicuius corpus 

Ipfe cruor tutus,nullum% admittere virus, & membra confidero, vbi non menfuras,6£ 

Vel cantu cefante poteft. ' numeros,& ordinem inueniam ad vnitatem 

Quanto magis tunc homo cundorum ani- c °ncordiae pertinere. Quae omnia vnde ve- 

mantium praefes,&: dominus , reptilibus niantnoninteIligo,nifiafummamenfura 5 

quoque terrae ordine legitimo imperitarct, & numero, & ordine, quae in ipsa Dei fubli* 

fi vel diabolus per os ferpentis numquam mitate incommutabili atque aeterna confi- 

fibilaffet , vel fi ipfc homo , ciim in honore ftunt. Quod fi cogitarent ifti loquaciffimi &c 

effet, fic intellexiffet, vt venenum fuafionis ineptiffimi, non nobis taedium facerent, fed 

eius non admififfet.Ergo bona quidem crea- ipn* confiderando omnes pulchritudines, 6C 

tiocun£torum, fedhomini, quiaDeocon- fumrnas &infimas > Deumartificem vbique 

trarius fadus eft,exiftens fibimecipfigrauis, laudarent: & quoniam nufqUam offenditur 

inmalumiureverfa funtea quacbenefada ratio,ficubi fortc fcnfus carnalis offenditur, 

erant. Haec Rupertus. Dicendum tamen nohrerumipfarum vitio,fed noftrae morta- 

idem de pefte venenatorum ac de faeuitia ntatis meritis imputarent. Et certe omnia 

ferarum, vtramque dotem indolis effe , fed animalia aut vtiha nobis funt , aut pernicio- 

innoxiam foli homini. fa,aut iuperfl.ua. Aduerfus vtilia non habent 

quid dicant. A perniciofis autem vei pu- 

CAPVT XXXIII nimur,vel exercemur, vel terremur, vt non 

vitam iftam multis periculis & laboribus 

Cur Deus Venenata ($* noxit, fubditam,fed aliam meliorem,vbi fecuritas 

animaliafecerit. fumma eft , diligamus & defideremus , &c 

eam nobis pietatis meritiscomparemus.De 

Dlces , cur beneficentifflmus au£tor le- fuperfluis vero quid nobis eft qu^rereJSi tibi 

thifera & virulenta animalia fecerit. difplicet quod non profunt ; placeat quod 

Refpondit iam Auguftinus, nec luculentius non obfunt: quia etfi domui noftrae no funt 

cxpedes diclum.Solent enim Maniche;i,in- neceflaria , eis tamen completur huius vni- 

quit, mouere quaeftionem, vtdicant ; Quid uerfitatis integritas , quae multo maior eftj, 

opus erat , vt tam multa animalia Deus fa- quam domus noftra, & multo melior.Hanc 

ceret, fiue in aquis, fiue in terra, quae homi- enim multo melius adminiftratDeus,quam 

nibus non funt neceffaria?Multa etiam per- vnufquifque noftrum domum fuam. Vfur» 

niciofa funt & timenda. Sed cum ifta di- pa ergo vtilia , caue perniciofa, relinque fu- 

cunt, non intelligunt quemadmodum om- perflua. In omnibus tamen ciim meniuras, 



70 IOANNIS EVSEBII 

& nurneros, & ordine vides, artificem quse- 
re.Necaliuminuenies,nitivbifummamen- 
fura, &: fumimis numerus, & fummus ordo 
eft,ideft, Deum,de quo veriflime di&um 
eft > quod omnia in menfura & p^ndete & 
numero difpofuerit. Sic fortalTe vberiorem - 
capiesfruc1;um,cum Deum laudas in hu- 
militate formicx ,qua ciim tranfis fluuium 
in alicuius iumenti aititudine. Auguftini fen- 
tentia: adiungamus alia Patrum di&a. Gre- 
gorius NylTenus lib. i. Philofophiae ait. 
Quod il non omnia noftris neceflitatibus 
ancillentur, fedhomini noceant qusedam» 
conilderandum, h«ec ijs vfui efle,quaz in fa- 
mulatum & conuenienter creata funt,vt eo- 
rum creationi deiit nihil quae generari de- 
cens erat. Sed neque horum vlus omnifa- 
riamhominumefthgitintelligentiam , im6 
venenofaad propriam homini conducunt 
vtilitatem : vtitur enim eisin medelam ab 
iplis inflictse lxfionis, & ad aliarum asgritu- 
dinum ianationem.Talesqu^damfunt the- 
riaca? vocatse compoiitiones,quasratioad- 
inuenit,vt per huiufmodi &: his domineturj 
& abeis veluti pofleflis hoftibus adiuuetur. 
Innumerasautemhomo contra haxvirtu- 
tes habet a conditoretributas, quas cohibe- 
re, defendere , &C infidias eorum corrigere 
queunr. Namaliaquidem alijs indigentijs 
conueniunt,generatim autem omnia ad ho- 
minis medeiam conferre nata funt , etiam 
vcilitacis alias expercia. £c hax quidem de 
prasfenci noftra: vitaecoftitutione di&a lint. 
Theodoretusacceditqu£eft.i8.inGeneiim. 
Pr£terea,&:ad alia beftiae no funt nobis inu- 
tiles. Nam ex eis Medici pharmaca non pau- 
ca componunc ad morbos propulfandos. 
Ne quis igitur, beftijs pepfeconfideratis,de 
creatore conqueratur , fed vtilitatem inuc- 
ftiget : iiquidem ipfum etiam corpushuma- 
num, quamuis formofum, temperatum, &: 
varia partium vtilitate praeditum , muco ta- 
raen & fputo , ac fcetido ftercore noncaret; 
nullus tamenfansementisex his animalvi- 
tuperat.Neque enim abfque hisagere vitam 
poteft , fed per haec firmum eft & vegetum, 
iiquidem egetpituita , fanguine , & vcraque 
bile. Atquemadmodum per hsec confiftit, 
iic per eadem dilabitur : vnius enim horum 
exceflu auc defe&u enecatur animal. Beda 
in libro De fex dierum creatione, aliam ra- 
tionembreuicompleclitur. Aut propterea 
ifta animalia venenofa creata fuerunt ad 
terrendum hominem , quia Deus praeuide- 
bat eum peccantem , vt intelligeret pcenas 
infernales , quia alibi dicit : Vermes eorum 
non moriuntur , & ignis eorum non extingui- 
tur. Nec contemnendus eft Petrus Come- 
ftorcapite8. Scholafticx hiftorise. Quasri- 
tur quoque de nociuis animantibus,fi creata 



NIERElMBERGII 

flnt nociua ; vel primo creata mitia, poft fa- 
cla iint homini nociua. Dicitur quod ante 
peccatum hominis fuerinc mitiaj fedpoft 
peccatum fada fint nociua homini, tribtis 
de caufis: propter hominis punitionem,cor^ 
re6tionem,inftrucl:ionem.Puniturenim ho- 
mo,cum lasditurhis, vel cum timet he$h s 
quia timor maxima pcena eft.Corrigiturhis, 
ciim fcitifta ftbi aecidifle pro peccato fuo. 
Inftruitur admirando opera Dei, magisad*. 
mirans opera formicarum , quam onera ca- 
melorum. Velcum videt haxminimafibi 
pofle nocere , recordatur fragilitatis fuaf • §c 
humiliatur. 

CAPVT XXXIV. 

An fit mutataanimalmm complexia 
& njitalu vis, 

T Llud qudque illucidandti , an vittus viui- 
Afica animaliu nimis fit labefactata faltem 
poft diluiyum.Num, quemadmodum hu- 
ruanas vitse periodus contra&a eft,fic &: bru-, 
torum: quoru nec tunc setas longaeuior eflet 
quam liumana,alioquiferme xcernam tunc 
dicereSi Plufquaad decem milliaannoruni 
protenderetur , fi fimili proporcione fupera- 
ret noftram ; nam ii ciim vita hominum y^x: 
nonagefimum attingeret annum , ad non- 
genteiimum cerui cornicefque peruenerintj 
proh quanta horum brutorum longxuitas, 
&pxneimmortalitas, tunc cti.m homines 
nongenteiimufuperabant/ Cur ergo noftra 
nunc tanta fui parte n^utila,&brutorum in- 
tegrior? Prouidentiat diuinx id imputo , vt 
vicinia mortis nos compefcat a peccando. 
Deinde conditioni mutabili ingenij huma- 
ni,difciplinasomnespr£euertentis.PeritiailIa 
naturas,qua fe primogenitores illi generis fa- 
lutaribus alinrentis medicamentiiqueiuua- 
bant , paulacim amifla eft^at bruta inftinCUi 
aguntur,docl:a nafcuntur, nec patrum curas 
&traditioni fiiucolumen fidcicommiflum. 

CAPVT XXXV. 
An diquomm animalittm ftguramuuta, 

DVbitari quoquepoteft,propter ferpen- 
tis damnationem ,ananimaliumnon- 
nulloru geftuslit diuerfus abhabitu quem 
prima conditioneacceperunt. Veriimante- 
quam dolum Euae ftruxiflet ferpensnonere» 
cTus ( vt Bafilius & Didymus dixerunt) gra- 
diebatur, fed pectori incumbens reptabat. 
Interminatio dmina diabolum pr^cipueper- 
culit, & ferpentem vtique,fed tamquam in- 
ftrumentum •, nec enim tantiim damnatur 
fceleris audor, fed & pugio ; qiiare idipfum 

quod 



HlSfORliE JsUfVRife LIB. IV. 
quodhabuit anatura ,recepitin pcenam & torijs quoque aifentacionibus decipereno- 
ad ignominiam , quemadmodum Adam uit>adeo callidus e(t& verfutus. ifilianus 
mortem, iris quoque ante vniuerfi eluuium haec (cnbiv.^pud ldum&os y feu ludaos } ciim 
nacuraliserat,deindein (ignum dacur diuini Herodes rerum potiretur,eximiimagnitudine 
pafti : fi enim Adamo naturalia omnia fe- draconi prpilchram admodum adoiefcemem 

feminam in amorefuife indigens frzdicant: 
dd qtum ille quidemventitaret i & fimtd cum 
ea amanterdormiret. H&cvero } etiamfiama- 
tor } quoad poterat , leniter & manfucieadip- 



cura,cur non feruarencur ferpenci? 

G AP VT XXXVI. 



jjhia sjecies ferpentis fuerit > qai 
d&mon decepit Euam 



o 



fam adreperet } eius tamen metu perterrita,fefi 

fubduxit: ey vt ex amica abfentia eum amoris 

obliuio caperet, menffruum fratium abfuit. At 

Buiam ifta appendicem anne&o, qua- eifzne } cum abfentis defiderium augebatur jn- 

iis ferpens caufa noftri damni. Eugubi- diefi^ amatorius affeBus eatenus ingrduefce- 



nus putauit bafihfcum, quia Rex ferpen- 
tium ; Pererius fcytalin , quia magnitudine 
&tergivarietateintuentes decinet ; Marti- 
nus Delrio viperam ; Camaracommunem 
anguem, aliqui murem araneum, qui viru- 



bat } vt noffes&dies adeumlocum } vbi cum 
adokfcentula verfarifolitus eratfrequens ac- 
cederet. Cum vero eam quam amabat non in- 
ueniret , tamquamamator cui amor optatls 
non refiondet } acerrimo dolore affiBabatur. 



nuruvui) uuuui kiiu>>>» «• i -j JJ J JJ 

lentus eft atque fpecie gratus , 5C dicitur fuf- Tofiea aute quam puella reuertifet } confefiim 

pendere intuences in fui admiracionem. Vn- eam audiniuac valde amatorie, tamquamfpre- 

deHifpani dicimus de hominibus fuipenfis: tus } ob eam^ rem amantifrima ira inciiatw } re- 

tMiras lasmufaranas. Bonauencura &: alij liquum per adolefcentiscorpuscircumplicans } 

draconcopedem malunc . Au&or quoque eius crura parce & molliter verberabat. 7{on 

Horculiexlibro de Nacura rerum ica aic: ergoexpertia rationk animalia Cupido ille, Io- 

"Draconcopedes ferpentes funt magni , & po- uis etiam dominus , negligit : fed ex his rjr ahjs, 

tentes,facies vtrqineas habentes } humanis fi- quemadmodum ejr erga ea affeclus fit,&fingu- 

miles } indraconum corpus defmentes.Credibi- la curet,oHenditur. Ha&enus iElianus. 

leeU } huius generisillum fuifie per quem dia- Sed & ; Tercullianus videcur infinuare 

bolusBuam deceptt, quia (ficutdicit Bedajvir- nonnihil de dracone, ciim in lib.De habitu 

gineumvuLtumhabuit.Huic etiamdiabolus fe muliebri inquic : ^Aiunt & de frontibus 

coniungenSy vel applicans , vt confmili for- draconum gemmas erui ,ficut & in pifcium 

ma mulierem aHiceretfraciem ei tantum ofien- cerebris lapidofitas quddam eft. Hoc quoque 

dit } ejr reliquam partem corporis arborisfron- deerit CbriBianx , vt de ferpente cultior fiat. 

dibus occultauit. Cecenim non admodum Accedit S.Ioannes,quoties meminic antiqui 

abfurde facere mihi viderer , ii draconem huiusferpencis,draconem in Apocalypfi ap- 

fuiiTefufpicatusfuero.blandiculus enim eft, pellat.Res tamen nihilominiis incerta. Sunt 

gratam quamda fpecioficatem habet^ ama- quoque dracones qui terram guftent. 




IOAN- 



72 



.I0ANNI5 EVSEBII NlERE^BERG 
IX SOCIETATE IESV 

HISTORI^ NATV 

LIBER QVlMTVi 




CAPVt PRIMVM. 

Ve animdibus rioui orbis^ qUomodo ilto 
tranfueSfa, opiniones varw* 

vnc potiiis cufiofitas 
i prouocat &c noftra hi- 
ftoria , qua Vielmij con- 
futatio, cuius fententiae 
in fuperioribus memini- 
«, Quomodoin dif- 
_ fecta mundi membra il- 
latas beitiae? An eo tranfuectas? Quo ponte 
Oceanus fuperatus ? Q^ua velifleatione ad 
infulas , & quaftam mundi maximamque 
partem appulerunt? Sunt qui putent,conti- 
nuari orbem ignotis vijs, ijlque fua peregifle 
itinera. Huic obftat primiim ,feruidaefle 
plura animalia appetentia asftum , quare no- 
uum cadum non ambirent per aduerfas in- 
geriio plagas,qua2 neceflario rigent Septem- 
trioni vicinas. Ad haec quomodo adinfulas? 
An , quod nofter Acofta putat, communia 
nobifcum animalia,aprum,leonem, vrfum, 
vulpem in femotis &C aufugientibus com- 
mercium noftru infulisnon efle, effe tamen 
in America.Hocinexploratum eft.Quidam 
exnoftris Fratribus naufragio pulfus ad in- 
fulamquamdam,vimttigridem. Iam quid 
refert, ifta animalia non fint, ii aliafunt. ? aut 
qua iliuc via perrexerint ? Quidam malunt 
terras beneficium efle,parturientis beftias,re- 
petiiflequealiquando primum puerperiumj 
ideo vbiquereperiri animalia,auteadem,aut 
diuerfa,pro qualitate humi. Iftam terrae fe- 
cunditatem mox examinabimus . Fateor 
Auguftinum ininfuliseam facillime concef- 
furum. Alij negotium Angelorum credunt, 
quibus regionum cura commiiTa , fuafque 
eosexornaifeditiones brutisincolis. Minor 
difficultas fortafle eft in natione auium: ea- 
dem ijs viapatebit,atque quadrupedibusin- 
fuper &; fua. Plures pertinacesfunt volando, 
&induftriar. Grues Ponticum mareperuo- 
lant: vifse nauigantibus multas volucres vltra 
ducentefimam e terra leucam . Olores in 
fuis peregtinationibus ad remedium laflitu- 
dinis collaimponunt praxedentibus, feffos 



ducesadtergarecipiunt. Pater Dommicus 
de S.Nicolao e nauigatione Lufitanica fcri- 
bit, aues toto mari paftim vidifle,atque om- 
nes tam pertinaei volatu, vt mirum fit, cor- 
pus ex elementis conflatu tam afliduo pofle 
verfariinlabore. Dequodam genere (alca- 
traces vocant) aiunt, ne noctu quidem a vo- 
lando ceflare , fed efterre fe admodum in al- 
tum, tumcollo fub alteram alamreduclo^ 
altera expafsa , permittere fe ventis , donec 
fubpte pondere ad hxc citima delabatur : id 
vbi fenierit,excitari.,ac rurfusastheris alta rc- 
petere^ fieque nodem fubeundo ac defcen- 
dendo traniigere, nequealiterquam labo- 
rando quiefcere.Hirundo,nefcio vnde defe- 
ciflet,ducentas circiter leucas eircumuoiita- 
uit Capitaneam , nec quo liquore, nec quo 
pabulo viueret , fatis fciri potuit . Ceterum 
coturnices in pelago diuerforia inueniunt 
periculo nauigatium; iniidentes enim velis, 
&c hoc noctu , merfere fa?pe nauigia. Quio, 
in mari intemerato ratibus, inipsaaqua,pu- 
tauit Acofta confidere pofle adhuc fubmer- 
fas. Equidemfcio, iuxta Ariftotelicamfeo- 
tentiam,aues patientes fpiritus,&: fubaquas 
non difriculter fuflinerej tum per proximas 
infulasrecreabuntur, iteraturas viam. Garci- 
laflus Inca fcribit, fe vidifle tot auesin mari 
Sur ,vt vfque ad duasleucas occuparent vi- 
fum, denfo grege: quafda quiefcere in aquis, 
quafdam reparatasex aquis aflurgere. Nihi- 
lomimis vaftum illud fpatium immenii 
Oceani non credo penna fuperatum , nifi 
qua parte fit vicina noftris orbibus.Nec hoc 
proomnibusauibusfatis: nam& ftruthio- 
cameli , & gallinae in ljs plagis inuenta , qui- 
bus fublimis progreilus negatus. 

CAPVT II. 

Qupmodo homines & ammalia tranf 
ueffiam nouum orbenn 

VEriim quidquammus , quomodoin 
dorfo mundi beftise & volucres,fifunt 
homines qui fecumplurespotueruntcom- 
portare ? aliquando fortafle fuit nonnulla 
communicatio orbiu. Ophir putauit Chri- 

fiophotus 



IOAN. £V5EB.N!EREMB,HlST,lStAT J LIB* V> 71 

ftophorus Columbus Hifpaniola infulam, ret auaritiaterram> infecuta auri venam>na* 

' quam ipfe reperitjeaderri exiftimatio eft Ro- uigium inuentum eft fub ipfo monte > quod 

berti ;Scephani > & Francifci Vatabli : alij a noftris & ha&enus fama & fcriptis anti* 

PeriienfeRegnum crediderunt triennalibus quorum notis plurimum diflldebat, credi- 

Salomonis cla{Tibusfolemne.Rapuit multos tum^ue ab vniuerfis,illuuie ibi fuifle huma- 

iftacogitatio>Poftellum,Goropium>Mon- tum. Eiufdemargumentieftinuentio pro* 

tanum,Genebrardum,Pofleuinum,&:alios digiofielephantici dentis iuxtaMexicum* 

non vulgaris iudici j . Si ita eftjaliquando no- fu b ediciflimi meditullio collis ; cu m camen 

tuit vni orbi alter. Quidquid fit , commu- Occidentales Indiae non ferant modo hanc 

nicati mundi fuerunt : fiquidem ille noftri beftiam. Tum in nouo Regno Granatae, 

colonia,fiue Ophir filius Ie&an* nepos He- iuxta ciuitatem quas appellatur TfyeHr* 

ber, illuc produxit imperium ex vltimis Senorade losRemedios, in quadam rodina 

Orientis oris , fiue Hebraei decem tribuum nrofundi dolium integrum inuencum , Qc 

jilud exilium elegerunt, vt quidam huc tor- lella ex ligno incorruptibili , & alia fupelle- 

quentverbaEfdraein quarto libro , fiuetri* &ilia> ollse, vrcei: fimilia fa?p£ inuenta fub 

bus Iffachar, vt Petrus Simon trahit vatici- tcrra. Idem Petrus Simon fcnbit.Fidem his 

nium Iacobh Tum Phoenices & Carthagi- adftruit aliqua prsecipue nauigij inuentione 

nenfes inuenerunt. Proditum eft reperiife PetrusMexia,quifubeminetimontealiud 

nouas & remotiflimas regiones prolixa: na- repercum narrat» Trahi poflent e6dem ofla 

Uigationis : fed cautum legtbus, ne quis illo gigantum reperta. Ad hax , naufragia olim 

peteret , ne Carthago defereretur. Cun&os frequenriora euenere. In Arabico iinu res 

inflammarant nuntiafeliciflimi & ditiflimi gerente C. Csefare Augufti filio , figna na* 

foli. Siue incobe Atlanticat infulae apud uiumexHifpanienfibusnaufragijsferuntur 

Platonem eas prouincias occuparint > iiue agnica. Nepos de Septemtrionali circuitu 

Hifpani , vt quibufdam placuit , primiim tradit,Q.Metello Celeri,C.Afranij in Con- 

Hefperides infulas, deinde vlteriores plagas fulatu Collega» , fed tum Gallise Pioconfuli 

incoluerintj fiue Tartari , fiue Sinse , vt non Indos a Rege Sueuorum dono datos, qui ex 

paucorum exiftimatioeft,fiueRomanicum India commercijcausanauigantes,tempe-. 

rcrum,cumHifpania^> cum mundipotie- ftatibus eflent in Germaniam eie&i, Annij 

bantur. Namque inter prifca Pcriienfium Plocami,qui maris Rubri vectigal a fifco re- 

Regum nomina, Titus &: Paulus ab aliqui- demerat , libertus circa Arabiam nauigans, 

bus agnofcuncur:nec enim finecausa aliqua aquilonibus raptus praeter Carmaniam,de- 

Noui notitia mundi quibufdam ex prifcis cimo quinto dic in Hippuros portu inuen- 

firit, Platoni fortafle,Seneca*, Luciano, Ar- tus. Fertur & Carthaginenfium clafll, flati- 

riano,Clementi Romano, Origeni, Hiero- bus du£be, nouusapparuifle orbis. Sed & is 

nymo,alij. Cetenim & longiflimas nauiga- qui primus inuenit,naufragus fuit,dictus AU 

tiones in antiquitate agnofcimus , ab Iudaea fonfus Sanchez de Huelua , ex Comicatu 

& Tyro per triennium.Credo Salomoni in- Nieblas , ex oppido Huelua , vt Garcilaflus 

notuifle magnetis vires , & perfe&am Geo- fcribit , licet ali j nominent aliter. Is narrauic 

graphiam & Hydrographiam. Hannon &c Columbo, & imbuit audaciflima fpe.Cete- 

Eudoxus non minus nauigauere quam Lu- riim &: Apoftolos nouum orbem vifitafle, 

fitani. Antediluuiuab hominibus primum Euangelicse tubas fono in omnem terram 

occupatum mundum , Petrus Simon putat euedo, certiflimum mihi puto iuxta vatici- 

Notitiaix.io.id fuadere videturhominum nium Dauidis , 6c interpretationem Pauli: 

multiplicatio,vt anguftus ijs foret-ifte mun- neque enim cenfendus eft exitus fui foni,fed 

dusj fi namque in paucioribus annis poft di- vt fonat capiendus . De vehementiflimo 

luuium , cum homines miniis viuerent , ita Chrifti amatore ( fic Nicephorus vocat 

multiplicati fuerunt , vt opus fuerit Ophir S. Thomam ) ita fcribit nofter Emanuel 

quasrere nouum orbem,iuxta quorumdam Nobrega ex Brafilia citeriori America: par- 

fenfum; potiori iure id credi poteft accidifle te anno Domini i y ji. Habent incoU S.Tho- 

ante corruptionem terrae & naturac. Ad hatc ma notitiam, quem Zome nuncupant (mutan- 

iuxta plaufibilius ipfi Petro Simoni placi- do Th in Z dialedo propria ) eum% hac 

tum , ex fententia Alenfis & Alberti,paradi- iter fecip, a maforibus acceperunt, dr veffi- 

fusfubiEquinoc\iaiipofitaeft;inhacautem gia AfoHolica etiamnum cerni frope quem* 

plaga dumtaxat portendi Periiaham regio- dam fiuuium affrmant. guod vt certius cog~ 

nem & Abyflenos. Tum fuere qui paradi- nofcerem , ipfe abij , d? ' froprijs vculis injfexi 

fum in Peru locarunt. Ceceriim nonnullae quatuor pedum & digitorum fatis alie im- 

iuinasfubterranesehabicatasinexpiatoorbe prefa veHigia ,qu& nonnumquam aqua ex- 

illas regiones follicitant«Namque iuxtaCal- crefcens cooperit. ferunt autem eam reliBam^ 

laum portum Limae in Peru, ciicft euifcera- dum D.Thomas perfecutores ipfum configere 

G wV 



74 J0ANNIS EVSEBI 

volcntes fugeretjflumenfo diuifum fuife ^per 
cuius medium ad viteriorcm ripam ficco pede 
profeffiw in Indiam abijt. Pari modo narrant 
fagittas 3 quibm ipfum petebaritjn fagittarios 
reflexasjiludsfr > per quas gradiebatur >ceden- 
tes, viam prxbuife. illum quoque pollicitum 
fuifie , fe aliquando has regiones reuifurum. 
Porro exploratis mihi teitimonijs conftat, 
apud Taiaohas Indos in Occidenti tradita 
per auos memoria eius Apoftoli, quam reti- 
nent ab eius per eas plagas tranficu , cuius 
nonleuia , imoad miraculum vfqueextant 
indicia , praxipuefemita qusedam haclienus 
in vaftis illis folitudinibus contu max fuimul- 
la herba obfica ; ciim ah vtroque latere vltra 
modum herbefcat. Ea dicuntiter peregifle 
Apoftolum , atque inde profectum in Pe- 
rtiana Regna. Traditio quoque manauit,in 
regionem Paraguay venifle , poftquam per 
fluuium iguazu defcendiifet. Deinde in Pa* 
ranani per Aracaium. Ibi obieruatur lo- 
cus , vbi laiTus quieuit , recreaturus paulif- 
per marcentes artus. Prardixitque , vti a 
Maioribus acceptum eft , illuc poft fe ad- 
uenturos viros , qui pofteris fuis fidem veri 
Dei repetita prasdicatione annuntiarent . 
Non leue folatium & animum fecit no- 
ftri Ordinis operarijs,ingentes labores in- 
ter illos barbaros pro ipforum falute & 
-Ecclefias incremento perpetientibus. Sunt 
prafterea alia figna noftrse religionis euul- 
gat& in Occidentem vfque. Reges Inga- 
ium crucem marmoream in pretio habue- 
•runtinaulafua Cuzco, quod certiflimum 
eft , non item > quod alij fcripturiunt de 
veftigijs alijs nofte Religionis. In Regno 
Yucata crucem adorabant . Interrogati ij 
barbari vnde iilumcultum habuiflent, di- 
xerunt , quemadmodum prodit Petrus 
Martyr Decade 4. tranfijflevirumformo- 
fiflimum per eos tra&us , qui eis id infi- 
gne in fui memoriam reliquerit. Alij,ob- 
ljffe lucidiorem Sole hominem quemdam 
in eo opificio. Memoria quoque Trinita- 
tis inChiapacolitur, vtlatius narratHie- 
tonymus Roman ; tum paflionis Filij, 
crucifixionis, flagellationis , &: fpineas coro- 
nx , triduanse mortis , refurrectionis, afcen- 
fionis in crelum, & aduentus Spiritus fan- 
cTi . Nota quoque ijfdem beata Virgo. 
Sed & Apoftolici habitus figna exhibe- ■ 
bant : dottos fe confeflionem dicebant , &C 
■ieiunium prarfertim fexta^Feri-asin memo- 
riam mortis Filij, a quibufdam viris ilload- 
uentantibus oblongo indutis pallio, prolixa. 
coma, aperto capite,& cum fandalijs. Quo 
pa&o agnoicere Americam Apbftoli potue- 
rint fine miraculo , multis oftendit argu- 
.mentis Iacobus Nauarcha in Epiftola iua 
Afiatica. Itaque vere & fimplicicer in om~ 



! NIEREMBERGXI 

nem terram exiuit fonus eorum. Arbirror 
igitur , non vno modotantumhomines 6c 
beftiasilluctraiedfle.Hominespartim nau^ 
fragio illuc ada&ij partim conftiucta eu m in 
finem claile } partim terreftri itinere vbi con- 
tinensfuit terra, autiuxtafreta,idquetem- 
poris longiore trachi 3 non vna in parte, nec 
ab vno populo. Beftise autem partim eo 
adueclse nauigijs,partim ipfseixietper freta 
migrarunt,& ex vicinis continentique appo- 
fitis Prouincijs tranfmearunt. 

CAPVT III. 

An aliqna ammalta reproduxmt 

terra* 

ILlud diligentius inquirendum , Anali- 
quando terra partum aliquem folemnio- 
rem , & qualem in primordio, iteraueriti 
N.on fimplex hxc qux iitio , fed an fecerit, 
an poflit , & quantum poflit. Maxime ifta 
pertinentad inftitutasde origine &propa- 
gatione animalium difputariones,& ad nar- 
rationem de animahbus Americse rariori- 
bus , quorum hiftorias nunc proludimUs. 
Auguftinus viam iftam inter alias expedit, vt 
infulis donet bruta. Si ibifponteeflentdata 
puerperio aut abortu lafciuientis humi , iam 
ceflaret curiofitas qua via illuc conuectai 
Prifcis illud pronum fateri fuit i fuit & pid- 
numin phyfica rerum narratione, vbi ex 
putrefac1:ione aufpicium datur yiuentibus., 
etiam homini : fuitdeniquepronum Sc ia 
commentitia hiftoria,vbi perDeucalionem 
& Cadmum erupe,ex ofle difleminantur 
homines,vbi Pegafum &:alia bruta perfe&a 
infolenti natiuitate exorta efle conflngun- 
tur. At quia veritatem veftigamus , feuerio- 
tiCjue incumbimus Philofophias, fincerius 
agendum eft , &primum dirimerida quse- 
ftio. Ea igiturvel poteft capi de maioribus 
feris , vel de vaftis illis 52 infolentibus. Info- 
leritia aliqua animalia,licet immania,terram 
& aquamcredo peperifle. Bellua quam fu- 
gauitdiuinus vir PaulusLeonenfis Prxful 
in Armorica,cuiustoruitatem accepimus e 
vecufto codice Floriacenfi , tenx aborfus, 
Vtputo,fuit.Eadem mihi cenfura de ablega- 
to terribili ferpente a fanclio Samfone coram 
Ghildeberto Rege, vt Anonymus fcripfic in 
ijfdem membranis Floriacenfibus : ficuc &c 
de Boa tenx filio ab Hilarione incenfo, 
quemadmodum Hieronymus prodicSimi- 
litet & humi fcetus erat immanis colubrus 
folerti aftutia , & fumma animi magnitudi- 
rie , a fbrtiflimo equite Theodato Gezone 
occifus apud Rhodios. Almm terra^ filium 
baliftis &' formetis bellicis Regulus in Afri- 
caexpugnauit,: -Centum & vigintipedibus 

pro- 



HISTORI^ NAY VRM LIB. V. 75 

producebatur moles ftupenda bellua;, cuius dammodo dare. Iftam inquifitioneni fupe^ 
pellem &mandibulam ad miraculi fidem uacaneam pucabunc mulci ,neceflariamta- 



Romam attulir. Sunc alia monftra num- 
quam niii femel vifa,deinceps non videnda, 
quae luxurise humi humorifque impucari 
poflunc. ForcafTein horum cenfu immanes 
harpyia?, de quibus Martyrincalce Deca- 



mencenfuicacucus vir Csefalpinus, qui<3£ 
proprereaeorripuicfectatoresaliquos; Mulci 
patronos huius opinionis Auicennam &c 
Albertumaucaccufantautcollaudant.Aui- 
cennse prrefertim imputarunt Auerroes &£ 



dis feptimx. Cecerum licec non difficulcer Petrus Apponenfis, imo Albertus Magnusj 



fed & hunc vlcimum probaffe Auicennicum 
dogma , nocarunc Soncinas &c Fonfeea in 
Prima Philofophia; Qmn &: Caifalpinus 
aufus efttraherein fuum fenfum Ariftote- 
lem.Deinde muniuntracione muka.Sicfere 
philofophatur: Viuentiu generatio nuncna- 
turalis &; phyficaeft } quare& primaomnium 
naturalisdebuitelTe : at prima nulla poruit 
efle niii fponcanea, ergo vltroneu ortum,cu- 
iufqjetiam perfe&iflimi viuentis,amac natu- 
ra, cui neceitaria fuic ifta generatioinpenu 
& viribus fuis, vc modum haberec quo au- 

NVnc ad vlicaca animalia venio,an pra> fpicaretur viuencia. Deinde,vt repararec, u* 
ter vfum communis ortus aliqua enata cafu aliquo periret cota fpecies 5 oporcebat 
iinc. In mediu primum produco humanam induftriam aliqua habere reftaurandi illam , 



concedam , monftra iimilia ebullijffe e ter- 
ra j non tamen credo omnia ebullijfle fim- 
plici fua virtute, fed partim diuina eiufmodi 
prouidentia incubante , adhumanigeneris, 
prout bonum fibi videbacur,exercitationem 
expiationemque* 

CAPVT IV. 

De homlmbm repertts quafi fyontt 
fubortis. 



originem, anorcu aliquo peregrino accide- 
ric : inde ad beftiarumnacalicia pronior eric 
lapfus. Piane, fi homo ignobilemortum 



& noua parcuriendi indiuidua ; fpecies enim 
seternse func. Tum nacura eft chara fimili- 
tudofui, femper fibi iimilis.Videmus mulca 



pateretur , paterentur etiam ea quse func e feminegenica, eciam fponce gigni. In mu- 
ignobiliora homine. Vulgus prifcu per om- ribus hsec anceps generacio communis efh 
nia mendacia adulabacur vanitaci fux. Im- expertum quoque , ferpentes e muliebribus 
peranteTiberio Augufto in Lufitania,ciim capillisgenicos , deinceps adprolem adiun- 
Olyfrpponenfes Legati fidem fuam obftrin- ctos. Tum fcorpiones , quos ab amico fuO 

arcificiofis natalitijs fa&os vidit Auicenna, 
idem teftatur (fiuntenim fcorpiones e plan- 
ta ocymo infmu hominis aut interra pu- 
trefadta) aiios e coitu procreafle. Ergo quid^ 
Cycladibus duse apparuerunt , omnino hu^ quid per artificium congrefsus mutui fit,vl- 
manam errigiem iimulances. Recentiora trd fingere hu mus poceft. Adhsec :oportuit 
quoque portenca fub Eugenio IV. in Iilyri- vadimonium aliquod fpeciei eife,nec confi- 
co apud vrbem Sibinicum homo inuentus, dere rem perpecuam corruptibilibus caufisi 
qui exaquis prodierat, &ad mare puerum Parences circa iingularia negociantur, quare 



gerenc , apparuic iuxca mare quidam homo 
ignota? originis cornu per incerualla inco- 
nans ; cum marina: Nymphse , humanisar- 
tubus , niii quod cucis anguillse iimilior , in 



trahebac. Iftacamenmonftrafunc, auc ex 
luxuria maris, auc ex ludibrio dsemonum; 
nullus verushomo, mencis, quse diuinicacis 
cognata qusEdam eft parcicula compos,tam 



neceifaria erat tutrix aliqua tocius nacurse 
caufa. Ifta commuma func eciam brutis: 
fpecialiushumanamgeneiim adhuc facili- 
tant,animamfciiicet non induci maceriali 



vilihabicus fuicjnumquamvllusquisadcam virtuce,fed aiTeclam macerialium difpoficio- 
abiectam condicionem demiiTus, vt quafi e num eil"e 5 at iftas cadum negociari poteft , &c 
fungoprofiliredeprehederecur. Quid,qu6d temperamencum digmim humana anima 
necdum aliquid ex brutorum genere ric prseparare(quidquidenimfublunarisvisva- 

let, prseualet fupercseleftis) in effigiandis au- 
tem humanis artubus fubefTe aftris vires of* 
tenduc edici a brucis fcecus homini-formes^ 
6dlapillulihumana fpecie fponce fua cultir 
tum quiacontrariorum semulaexiftendira 



iponte ebullijfTe vifum fit? 

CA-PVT V. 

An homofponte pojfit ah humo nafci. 



CEterum quandoquidem folemnia Sc 
prseftantiora animalia e terra ortum 
habuifTe , re &: euentu fatis conftare nequic, 
porroexpendamus^an poftincfcecusab hu- 
moefTe.Aufpicabimur vero a noftro genere, 
Numluxuria humi poftlc hominem quo- 



tio eft.Suntincseloviresqu^impedianthu- 
manum orcum, &c monftriftcaE ; ergoerunt 
quse iubeanc & efticianc. Ifta omnia etiam 
Philofophiae racio diruec 5 nunc facis iic prse^ 
miccere Theologicam. Ab vno omnes fu- 
mus. Redempcor nofter vnus Chriftus, qui* 
bus , rogo, nouis legibus falus Curarecur eius 

G % qui 



76 IOANNIS EVSEB 

qui e cerra exilirec , qui nullam Chrifti par- 
tem haberec , cuius gracia reparacionis eft 
poft piaculumcommunium parentu? Tum 
necterrxconfidic Deushumana fabricam, 
nec primum parcum hominis meruic ha- 
mus , quemadmodum cecerum vulgus ani- 
mancium efFudic. IpfeDeus manu fua, fub- 
miniftranribus argillam Angelis,humanum 
elaborauic vulcum, & praxordiali moxani- 
mauichalicus fui ofculo. Tantum ramque 
pulcherrimum opus, maiuseft condicione 
aded vili.Quod dignum labore diuino fuir, 
fponce non enafcicur.Recogica cocum illum 
Deum occupacum ac dedicum homini,ma* 
nu,fenfu,opere,confilio,fapiencia,prouiden- 
tia, &c ipfa in primis affe&acione ; quse linea- 
menca du&abac? an cancum camque elabo- 
racum Dei opus parergon terrae poteric effe, 
& vili adeo natalitio effundi? Tancoin pre- 
tio habebatur limus. Tocies , aic Tercullia- 
nus, honorarur, quocies manus Dei patitur, 
dumcangitur, dumdecerpicur, dum dedu- 
cicur, dum effingicur. Racio quoque Philo- 
fophicarecufabitvilicacem humana: naciui- 
tacis: fi bruca namque dedecec parcus fpon- 
taneus , pociori iure hominem. 

CAPVT VL 

Anhumanm aliquis fxtm prxterquam 
dfemined vulud prodire poffit. 

ANtequam ad alia defcendamus, obuia 
eft ifta curioticas, num aliena macrix, 
non muliebris, humansefobolis hofpicium 
fueric. Plucarchus ex fecundo Paradoxoru 
Ariftocelis prodidic, afinam peperiffe filiam 
humanaformofiffimam effigie, Onofcelin 
diclam. Idem ex cercio libro Icalicarum A- 
gefilai narrac, abequaparcu edicamfiliam 
Eponam nomineJdem in Sympofiofcribir, 
quemdam adolefcenrem paftorem actulilTe 
Periandro infantem equas partu editum , 
qui quamuis poftrema equina habuifTet, in- 
fancium more vagiebac. Sed de Cencauris 
mox difpucabimusjhunc ad infticutam quav 
ftionem videcur dicendum , fi vcriufque pa- 
rencis efficacicas fcetus deiiderac , non nifi 
femineavuluahominem verum & mente 
exornatum nouic, nec nouiffe poceft : ac fi 
marisfoliim vis fcecum fabricat, & femina 
folurn officinaeft , forcaffe iuxca Phyficos 
pofTibilis eric poft nefandumcoicum homi- 
nem foueri in belluinovteroprada&o hu- 
mano femine. fed iftud numqua contigiffe, 
Theologos pocius decec alferere. Quare ii 
qui veri partus beftiarum fuerunt,vnde fce- 
tus homini-formis prodiere , inanes poriiis 
mence fuerunc 9 & femper cum pignore ali- 



II NIEREMBERGlI 

quo irracionalis naturx. Fertur quidam 
apud Belgas vir pius e vacca genicus $ dubia 
tamenmihifideseft. 

CA P VT VII. 

An ex femine non humano homo 
yerus poffit orirn 

TTVic proxima curiofitas eft, anexhor- 
JLAribilicoitu feminse & ferseverus ho- 
mo edi poffic. Ioannes Saxo, Ioannes Ma- 
gnus, &: eius fucceffor Olaus,fcribunt Reges 
Danorum vrfum progenitore habere,quem 
aiuntrapuiffe virginem pulcherrimam, quse 
ex fera peperiffec filium elegancem forma, 
nifi quod villofus , ftrenuum icem robore, 
vocatumque a patre Vrfum. Huncgenuiffe 
Trugillum Sprachalog eximium ducem, 
hunc deinde Vlfonem celeberrimum illius 
gencis hiftorijs. Vlfonem autem Suenum, 
qui Danias Rex fuit. Ioannes Barros,Titus 
ille Lufitanus , teftatur conftanti tradicio- 
rie in regno Pegu afferi eam nacionem pro- 
uenire a cane , qui rem habueric cum puella 
naufraga. In noftra Hifpania fama eft, incer 
Gallecios familiam,quam dicunc Marino- 
rum , e Triconeconcumbentecumadole- 
fcencula originem duxiffe. Anconius Turre- 
cremaca fcnbic,noftrisp2ene temporibuse 
fimio quodam feminam , deporcacam ad 
quamdam infulam ex ijs quas vocanc La- 
cercarum, fuftuliffealiquocliberos. Non ca- 
men liberalicer ifta credi oporcec. Nec ec- 
iam puto effe vltra narurae vires, fi muliebre 
femen efficax eft. 

CAPVT VIII, 

An Centauri fuermt \ 

AT quiddeCencaurisdicemus > Num 
fuerinc, an cum mica aliqua mencis- 
Olim cerce poft difperfionem e diluuio,gen^ 
tium lafciuience per omne nefas libidine s 
edidic aliqua monftra licencia cupidiracum a 
quse aufpicium plurium mendaciorum fue- 
runt : nec enim minor eft famse licentia. 
Neque tanciim anima Chironem donauic 
fuperfticio,fedfummam infuper ei tribuic 
fapientiam, &dimidiam diuinitatem.Nihi- 
lominvis fuiffe aliquos fsecus ancipicisforme; 
humanx atque equinse verum cenfeo. Plu- 
tarchus de quodam fuit ceftacus,humanum 
fuiffevfque ad ceruices &manus, cetera 
equum.Vidic Cencaurum in diferco diuinus 
vir Anconius, dum Paulumprimum eremi- 
tarn requirebac.Nacus quoque alius in Thef « 
falia prodicur. Hiftoriam qua inuenio apud 
PhlegontemTrallianum, Hadriani Caefaris 

liber- 



HISTORIiE NATVR^ LIB.V. 7j 

libertum , in fuis Mirabilibus & longamis, ceterorum quadrupedUm curfunon fupere- 

inficiari nemo poteft,tota fuit conteftis Ro- tur , acrurfus vbi habet necelfe vel erbum 

ma. Sic Phlegon fcribit : tvpidn h ^avvn £ eapere , vel quidquam tollere , ponere, ap^ 

tityt&cu; ^roAw iwowvw^gl* ffii o&v<njui7& prehendcre aut conftringere^qui ancea pedes 

u~\v\Xh y o ^i>y m v ^ap^wxv 3n vouti^h. Ka- eflent, manus efficiuntur ? tum qu e non gra~ 

X&fy S\ to QapMswav bucJvv/uyv T«V6A«.0'gu- ditur , fed in feffione quiefcit. Animal eft 

•tww St ty riynxal&fgv $f dteS-plav w&sn- graui animi acerbitate : nam ii capiatur,non 

mv. TovhharoMiuv&v ov^aQcav 6 £a<*Ad£$ ferens feruitutem , libertatis defiderio ab 

lcoh%n>7rifJL7ni owj Wi^ AcJ&V **&$ Ka/- omni cibo abhorret , & fame iibi mortem 

ouest &$ rhuu Kfiyvntov.Tesqn S\ bJ cwnf *piu. confcifcit. Ex hac narratione fide dignum 

> v$iepv&rlw*M£&eoKb™dip@*,'n?<<fb- . cenfet ^EIianus , centauros aliquos fuifie. 

ra. KaigTUQQSTmpxpQStiiyvwfav , rav-X^' Addiderim ,fi non facraf Scripturae fuffra- 

tra4 t dms*ihci>eiq pV^^w^TO^a- giura , faltem nobililTimorum feptuaginta 

tnbeiotQ dm£elxdti>To ^^es^mv dy>iane9v Interpretum , iuxta quos onocentauros Ba- 

wai&eyTrhoviwv- x£rW^K£™s%»'™v bylonem defertam habitattiros pradicit 

JlutToAovt; -ngtxe/jSi/iQvSy mh<si>e£ o\ ovwa$n Ifaias. dvorknM&t dicunt, quod vulgaris 

wfc <®esp%tc, cmitecn, w r* ytre/, 0't&*) S\ interpres vluU. lllos hac eleganti fententia 

foa» kurd <i~mov stpta) , 'k£ Wi%av$vi %if), fequitur Chryfoftomus : ^drceamm atroces 

kjli mp -M £ raejiyjicu; ovufiu^ivbfj^jo] rcJ beffias, & prauas cogitationesmucrone ftiri- 

J'ipM$m. Me^«0@* JVw *x oiov mp bt -^afpb- tm confodiamm , ne nobis quoque Fropheta 

/ufyoi y hS° £v Trdtev fjuxpbv. E't> S\ r$ ^es&ipti- ludaorum mala intentet dicens, Centauri>eri~ 

(j&pn TrbbGi WwIa^pwd ^inestifylTr&OM- cij 3 ejr draconesi/lictripudiabunt^ Sunt enim 3 

-rav&r r S\ mfx^iVTu dc, P c d>ulw , m^ dmrei, f»nt certe homines afmo- centaurls multo peio- 

Awua*) tsopncr*]' Wjmz^ $ c* Tq7c, bpiotc, tQ res , qui ceu in deferto viuentes calcitrent ? & 

A'vTcx.es*Z>e2c= > nrapj.x^^a^ a>c, <&&£tiw. atatemiuuenta miferabiliter agant.2{am cum 

hoc c&:<^frabU vrbs eH Sauna.In ea inuen- atroci cupiditate vexentur, non aliter quam 

tm eft hippocentau rm in monte admodum ex- afino-centauri circumeuntes faliunt , & calci- 

celfo, qui lethali abundat veneno : cui veneno trant.nulli reiprobaftudentes. Silueftre igitur 

idem eff cum vrbe nomen > eftfo omnium pefti- aliquod animal, quale apparuit diuino An- 

ferorum acutipmum atque efftcacifimu. Hip- tonio, videntur fortaffe illi Septuaginta viri 

pocentaurum Rex cum cepifet,viuum cum do- centauros reputafTe,namque &: Hebrara vox 

nis adCafarem alijs in Aegyptum miftt. Vefce- ijm filueftres beftks iignificat. Ipfe commu- 

batur carnibm. Sed aeris mutati impatiens y nis nofter interpres onocentauri nomenex- 

mortum eH.Bumcondttum PrafeftmAegypti preifit ad caputtrigeiimum quintum, iuxta 

Jtomam miftt , primum^ in palatio efi mon- quem Ifaias dicit, Bt occttrrent damonia ono* 

ftratm.Facies quam humana fuit ei truculen- centauris. 
tior.manm ejr earum digiti pilis inteclijatera 

item ventri ejr prioribm pedibm contigua. f C A P V T IX. 

VnguU equina folida, iuba fubfulcea , quam- ' 

quam condimenta eamfere cutis in morem ni- An Sdtyri ommno fint commentitij. 
gram feciftent. CMagnitudo non quanta pin- 

gttur^non tamen exigua. Feruntur in nomina- TC Ama quoque flexibilior quam cera , &: 

ta vrbeetiam alij eftetfedeum quiFiomammif X habilis ad omne figmentum,examinan- 

fm eftyfiquis difcredit, videre poteff, repofttm da eft quid de Satyris commendarit,& quid 

esrenim injinibm Imperatoris , conditm vt verielapfumeifit inter tot commenta. Et 

dixi. Hadenus llle. quidem fuiife fimilia monftra, Antiochia 

De onocentaura Crates ex Myfio Perga- teftis eft ;im6, iuxta diuinum virum Hiero- 

mo teftatur Pythagoram narrare,eam ipfam , ny mum,vniuerfus orbis.Nam Alexandriam 

fcilicethominiore fimilem eife, & pilis pro- fub Conftantino Imperatoreiftiufmodiho- 

lixis faciemeius ambiri: fimul&colium & mo cornutus & capripes viuus perducl:us 

pe&us humanam fpeciem iimilitudinemque magnum populo fpeclaculu pratbuit. Poftea 

gerere: mammas quoque turgidas in pe&o- cadauer exanime , ne calore xftatis diffipa- 

rc: humeros,brachia,cubitos manufque hu- retur, fale infufo Antiochiam , vt a Cxfare> 

manam figuram habere< dorfum, latera, videretur, fuitallatum. Sed & recentius ad 



ventrem , pofteriores pedes aiino perfimiles Imperatorem Germanum feruntur delati 

eflej & quemadmodum aiinum, iic cinereo Albertus Magnus in iiluis Saxonias verfus 

colore eife: imum ventrem ad lateraleuiter Daciam duo fcribit paulo ante illa tempora 

exalbefcere: duplicem vfum ei manus prae- capta fuifle monftra pilofa , humanam ha- 

ftare: nam celeritate vbi fit opus,ex praecur- bentia formam. Femina moriibus canum 

runt ante pofteriores pedes j ex quo fit , vt telifque venatorum perijt.Mas aduixit cicu- 

G ^ ratus, 



lOAtfMlS fiVSEIil NIEREMBERGII 



tatus,didicifcque ere&us incedere,&:,quam- 
tiisimpedicejloquii 6c exili capreoli inftar 
voce , led iine veftigio firmo mentis* Hasc 
fortafle monftta ex Satyrorum familia fue- 
runtma ea falaciitima fueruntt luxuria enim 
prsecipuecelebrauitprifcos Faunos; Scribit 
ipfe Albertus £ fuperftesfillud monftrum fe- 
minas oppido appetijfle , vt publice obuias 
quafcumque opprimere tentauerit. Anto^ 
niusquoquevir Deihomunculum indefer- 
to inuenitaduncis naribus , frontecornibus 
afperata,cuiusextremaparscorporis in ca* 
prarum pedes deiinebat . In infulis vafti 
Oceani,quas Satyridas vocarunt , narrat 
Paufanias repertos ab Euphemocare Saty- 
ros rufos,caudis,nonminoribus quam e- 
quorum, falaciflimos, vt qui mulierem ex- 
pofitam turpiftima Venere petulantiflime 
vexarint. Plinius conftituit Satyros in fub- 
folanis Indorum montibus, aitque eife per- 
niciflimum animal , tum quadrupes, tum 
ereda currens effigie. 

CAPVT X. 
An ifauu Prcpbeta Satyrosfiuffe agnouerit. 

EX lacraquoqueeruditione Satyroscol-' 
ligo, dum Ifaias pilofbs faltaturos in di- 
ruta Babylone minatur. Exploremus quid 
pilofi tint. Quidam interpretantur hircos, 
alij Faunosficarios , Iiidorus incubos fiue 
Panitas,Tharguin & feptuaginta dasmonas. 
Sequuntur hoc Caflianus &: plures.Curau- 
tem damaon pilofus ? Dauid Kimhi in libro 
Radicum ait,quod appareat pilofiis creden- 
ti. Et quidem ita cft,geftit fpecie caprina aut 
hircina makficis videri,adorarique. Turn, 
prifcos hirfuta Faunorum imago delufit. 
Alia caufam adiecit AbenEzra,quod phan- 
tafmate fuo homines exhorrere faciat feu 
horripilare : hunc tamen fenftim integra ex- 
cludit Ifaia? interminatio. Sic ait cap. 1 5,2.0. 
Nonhabitabitur, Babylon nimirum , vfque 
infinem : & nonfundabii-ur vfque ad genera- 
tionem ejr generationem : nec ponetibitento- 
ria Jrabs, nec paftores requiefcent ibi. Sedre- 
quiefcentibi besJU, ejr replebuntur domus eo- 
r-um draconibw>& habitabuntibi flruthiones> 
& filof faltabuntibi. Eccecum dixeratin 
communi beftias , fingillatim illas nume- 
rans, pilofos accenfet : ergo feras funt , non 
fpiritus ; comminatioenimfuithabitaturas 
ibi feras, vbi homines. Hirci quoque intelli- 
gi non poflunt commune &: vulgare iftud 
animal atque gregale , parenfque paftoritias 
curae, Ifaias tamen monftraquaefiuit: &: ex- 
quiiitas feras, vt fummam defoiationem in- 
dicaret : propterea adhuc paftores ablegat 
Babylonico iicu. Vaticinium euentuspro-. 



bauit. ExundauitbelluisBabylon defolata* 
& fuotempore Hieronymus teftaturinfcra- 
rum omnegenusluftra abijffe,eoque Reges 
eos ad venationemire. \g\tm pilofm pere- 
grinum & ferum aliquod animal eft. Ipfe 
idem Kimhi in Commentariis ait: Toftibik 
eft qtiod Jk genm animalis commoranW in de- 
ferto. Qualenam animal i fortafle ( ii non 
alind exploratiusfubiret)illud de quo Aftya- 
gesPerfes , quem corrupte allegax Auicen- 
na. Apudlndosnarrauit Aftyages belluam 
effe vrfo fimilem, fed ex lupinogrege(Ma- 
nconmorion,fortafl"e etiam corrupte,vocat 
Albertus. )Trino dentium ordine vtramque 
mandibulam munit. leoninam magnitudi- 
nem refert : pilofa eft leonis inftar , cuius & 
pedes imitatur 3 fuperat feritatem : cauda 
fcorpiaca; formae, & aculeata,iuxta Auicen- 
namxolor tamquam minio rubricatus:ocit- 
li humani, (edfufci : moresinhumani : pilis 
fe pro tempore exuit , & induit recreatis. 
Tum loqtii imperfec"te Albertus fcribit voce 
fonora & tubali,& pernicitate xquaricer- 
uis. Dicere hoeanimal pilofum diuinus Va- 
tes poifetjCommendatum prolixitate, colo- 
re,& reparatione pilorum. At quia non fru- 
ftra faltabunt adiecit , ifta occupatio mihi 
Satyros fignificat , & omnem alium deferti 
incolam tacile negat fiue daemonem , iiue 
hircum,iiue Mariconmoi'ion,iiue,vt nofter 
Gabriel Aluarez putauit,quoduis hirfutum 
animal , lupum, vrfum, leonem. Namque 
faltatricem indolem in Satyriscognouerunt 
veteres,& cum rifu imitari ludicri volue- 
runt ridiculos faltationis geftus in ipiis ob- 
feruatos.qu are celebre fuit genus fakationis, 
quod Satyrum vocarunt ob reprasfentatio- 
nem. Virgiliusait: 

Saltantes Satyros imitdbitur Alphefib&tts. 
Similiter& Horatius inquit lib. 1 i.Epifto- 
larum : 
Ludentis Jpeciem dabit ejr torquebitur , vt 

qui 
Nunc Satyrum , nunc agrefiem Cyclopa 
mouetur. 
Perfius quoque accinit: 

Tres tantum adnumeros Satyri moueare^j. 
Sed nec Manilium ex Poetis negligamus 
concinentem: 

N[»nc Satyro gejlu refertfc affeclibus ora. 
Ceterum eiufdem faltationis Plat<»in fe- 
ptimo de Legibus, & Lucianus de Saltatio- 
nibus meminere.Qui illam faltabant, hir- 
cinis amiciebantur pellibus , fetas in capite 
geftabant , ex Halycarnaifeo &C Polluce 
conftat. Hic dixit eile inter formidabiliores 
faltatibnum Laconicarum. Similis huicalia 
faltatio , Silenus dicla , de qua Dion , JElia- 
nus, & Pollux. Erat quoque Sicinis faltatio 
qu^dam Satyrica,iuxta Eufthathiu & Scho- 

liaften 



tilSf ORIifi tiAT 

liaften Ariftophanis. Dionin Antiquitati- 
busoftenditSatyrosSiciniftasdi&os. Iterrl 
fcopeuma, (ecundum Hefychium. Quare 
per pilofos faltantes,Satyros intellexit Haias, 
quos ex praxedetibus approbabimusfuifle, 
& ex ipfonunc Vate comprobamus: vox 
Hebram omnia haec fignificat,& dsemonas, 
&c bircos, & Satyros s ego iftos hic praetuie- 
rim,quorum habitatione fumma Babylonis 
defolatio apte prasdicitur; Multi quoque* 
iuxra Hieronymum,Faunos $C filueftres 
Satyros in Ifaia intellexere. 

CAPVT XL 
An Nereides (§jr Njmpha extiterint. 

I) Rocecto ad mitiora monftra,an mulie- 
brialiquaformafuerinc. Sub Augufto 
Legatus Galliaru Nereides mortuas renun- 
tiauitinuetasj& Vlifiponenfes Legati Nym- 
phas. Recentius Alexander NeapolitanUs 
ita teftacur, Theodorus Gaza,vir Graica fa T 
cundia clar.us,& philofophiac praeceptisini- 
butus egregie, apud Iouianum Pontanum* 
ad quem freques ventitabat, complurefque 
noftrates,fciteadmodum &: luculenter ra- 
tiocinabatur, fe,dum in Peloponefo ageret, 
& foeda maris tempeftate oborta,duriflimo 
tempore anni nonnulla pifcium monftra 
procelle; ad litus ilHfiiTent,inter cetera vidiiTe 
Nereidem in littore fluctibus expofitam, vi- 
uentem iam & fpirantem, vultu haud abfi- 
miii humano , facie quoque decora , neque 
inuenuftafpecie, corporefquamishirto ad 
pubem vfque , nifiquod cetera in locuftse 
eaudam definebant. Ad quam propere vi- 
fendam, ciim frequens concurfus fieret, ip- 
feque, & nonnulli e propinquis oppidis vi- 
cini affinefque ed fe contuliflent , illam fre- 
quenti turba circumdatarh, moeftam, & 
animo confternatam , vt ex vultu conie&ari 
erat, inlittoreiacencem,crebroque fufpirio 
fatigatam confpexifle : moxcum atam fre- 
quenti corona infpiceretur , feque in ficco 
defticutam videret, prx dolore gemitus fpi- 
rantes & lacry mas vberes dedifle. Cuius mi- 
fericordia motus ipfe,vt erat mitis placiduf- 
que, ciira turbam decedere de via iuiTiiTet, 
ipfam interim brachijs & cauda quo maxi- 
inemodopoterathumi reptantem , paula- 
tim ad aquas peruenifle. Cumque fe praxi- 
pitem magno nixu in mare dediflec,ingenti 
impetu fluchis fecare ccepiiTe,momentoque 
temporis elapfam ex oculis , nufquam appa- 
ruifle. GregoriusquoqUeTrapezuntius, vir 
multinominis Sc magnae eruditionis,aperta 
profeflione referebat amicis 3 fe , ciim haud 
procul a littore in fonte quodam fpatiare- 
tur, puellamconfpexiiTe eiegantiforma vn- 



VRM LIB. V. 
dis exrantem pubetenus , & qiiafi lafciuirec 
fubinde emergentem fummergentemquc 
fe , quoadufque fe confpedam lntelligens^ 
haudamplidsapparuit. Ifidorus nofter fa- 
tetur, belluas efle marinas toto corpore hir~ 
futas & hifpidas, habereq, fpeciem aliquam 
conformem homini. Horum aliqua cum 
mortalis conditionis imitatrix emoridebet, 
auditur procul gemitus eius ac plancTus. 
Maflarius quoque fcribitj vifas a nauiganti- 
bus. ^lianus circa Taprobanem fcribit re- 
periricete muliebri facie , quibus pro crini- 
bus fpinse dependenc . De pifce muliere 
alibi dicimus: 

CAPVT XII. 



An Sirenes fint. 



NEreidum nationem , firenum inuen- 
tiofuadec. Multas etiam ea forma , 
qua pingfoncur, inuentas, Galliarum Lega- 
tus icripfit Cxfari Augufto. Recenter re- 
pertainFrifiaqusedam hoc noftro fasculo. 
Captumenim monftrum marinumore 8c 
pube tenus virgo , inferne pifcis , vixit inter 
homines multos annos,&,quod mirificum 
eft, didicit nere. Itanofterconteftatur Cor- 
nelius. SimiliaCardanus&C Bellonius nar- 
rant.Hxc dixerim pro his qui firenes,a Ne- 
reidibus diftinguuc,&: femipifces putarunt. 

CAPVT XIII. 

^mdlfaias Vrofheta per Sirenes 
intellexerit. 

SEd fi maris incolse firenes fint (aitenim 
Ouidius: 
CMonBra markfirenes erant , qu^ vou 
c&nora, 
Jguafibet admifias detinuere rates-J 
quomodo Ifaias in eremum inducit depo- 
pulatas &: defertx Babylonis ? Pra:dicit fire- 
nas futuras, vbi antea fuerantdelubra volu- 
ptatum,pr^toriafcilicet & palatia vbluptuo- 
fa lafciusenobilitatis. Quxnam ifta mon- 
ftra montana , alioqui «quoris pericula? 
Chaldseusdracones intelligit. Hieronymus 
d^mones aut monftra aut dracones magnos 
criftatos &c volantes:Scholiaftes autem Ifaia^ 
Grxcus firenes dicit vocariea , quae inter 
volatilia emittunt nocTu querulam vocem ? 
ac prope vlulant. Ignoro tamen vbi ifta ac- 
ceptio folemnis aut tolerabilis , nifi mon- 
ftrum volucre intelligat.Fortafle progenere 
fpeciem fubftituit Latinusinterpres,&: fimi- 
le aliquod monftrum firenibus femineo 
vultu indicauit quod alatum eflet , fors non 
abfimileillisquas in nouo orbe reperta , de 

G 4 qui- 



So 



tOANNIS EVSEBII NIEREMBEKGII 



quibus Petrus Marty r fcribit. Eft fonti Da- 
baibas amnis proxima regio , nomine Ca» 
mara,vltimaproducT:aiMemoriaviuentium 
proditum eft , maximam ventorum & tur~ 
binum ab Oriente vim exortamin ea re* 
gione,repente quat arbores quafcumque ob- 
uias radicitus euelleret , domos multas li- 
gneas prsecipue per aera raptaren Ea vi de- 
portatas ferunt in regionem volucres duas 
decantatis Strophadum harpyijsferefimU 
les, quod virgineo vultu, mento, ore, nafo, 
dentibus, &; leui fupercilio , oculifque vene- 
randiSj& facie conftaren. Tatse molis fuilTe 
vnam inquiunt,vtnulliusarboris ramuspo* 
ciseiTetaccedentem fuftinere, quinfrange- 
retur: immd &aiunt illius pondere in ru- 
pium faxis, qud perno&atura fe conferebat, 
extare vnguium veftigia. Sed quidh^c re^ 
colo ? non diflicilius viatorem prehendebat 
vnguibus hominem, ad celfaque montium 
culminacomedendum ferebat,ac milui fo- 
lent raptarepulliculum. Alteram,quod mi- 
nor eflet, maioris fuiffe prolemarbitrantur. 
Hifpaniqui regiones illasad quadringentas 
vfqueleucas ab oftio huius fluminis clafli- 
bus vecti peragrarunt , allocutosfuifle mul- 
tos,quiperemptamviderint maiorem, pro- 
ficentur , probati praecipue. viri , quos faepe 
memoraui,Iureconfuitus Corrales, & Can- 
ror Oforius ac Spinofa.Quomodo autem a 
tali tantaque fe pefteCamarani Dabaibenfes 
liberauerint,nonineptum eftauditu. Cum 
ilt excitatrix ingeniorum neceflitas , peri- 
mende; rapacis volucris hiftoriadigniflimam 
inuenerunt Camerani viam. Celfam fcin- 
dunttrabem : in vna eius cufpidum virilem 
fculpunt effigiem ( funt namque artis ima- 
ginarise cuiufque periti ) trabem ija via pro- 
xima itineri,quo prasdam quasfitura ex ver- 
tice montjum fe prodigiofa dimittebat auis, 
cfFofsa fcrobe per lucidarja fubclara Luna 
nodem figunt folo,virilem formam fupere- 
minere permittunt, Aderat filua denfa vise 
proxima : latent ipfi arcubus & miflilibus 
paratis ad idum in mfidijs. Ecce fub exortu 
Solis mohftrum horrendum ruit ab altoae- 
there ad praedam inanem: fimulachru ado- 
ritur, prehendit,ftringit,vnguesita infixit,vt 
euoluere fde nequiuerit, donec ab lateribus 
infilientes barbari,totillam fagittarum idri- 
bus confixerint, vtcribropertufioreuafe- 
rit. Exolutatandem, in vicino cecidit exa- 
nimis: rudentibus colligatam, & longis ha- 
ftis appenfam portarunt humeris occifores 
per viciniam vniuerfam,quo a concepta for- 
midine omnes liberarent, fcirentc^ tuta eflc 
itinera , quse rabida volucris fecerat inuia. 
Pro dijs habiti funtinterfe&ores, fuerutque 
a populis illis honorifice necfineoblatis mu- 
neribus fufcepti , vti apud getes accidit mul- 



tas, vbi le«nis,vrfi aut lupi alicuius intcrfecli 

fignagerentidonapra^bentur a vicinis,qui 

ab ea fera ia&uras expe&abant. Magno vi- 

rili femori aiunt ei fuifle crafliora crura, kd 

breuia, vt in aquilis & rapacibus reliquis. Iu- 

nior^ matreperempta 3 nufquam vifa fuit. 

Ceterum vt ad propoiitum reftituamur^ 

Theopompus in Callxfchro , & Ifacius V& 

Ifidorus fentiunt 3 firenas inferiore parte 

aues efle,fuperiore tamen humana prseditas 

forma. ConfpirantinhocGraxi Gramma- 

tici . Albrius quoque & Buccatius illis tri* 

buunt vm bilicotenus corpus virgineum,de- 

inceps gallinaceos pedes: fed& firenucum 

Mufis certamen , cuiusin Bceoticjs Paufa- 

nias meminit , aliquid volucre in illis ponir, 

Euulfis ipfarum pejinis , ferta inde fibi cpn^ 

texere Muik. Suidas quoque ifta fententia 

eft. Sirenas mulieres quafdam canoras vetus 

Grxcafabula celebrat, qnac in infula feden- 

tes , ita praeternauigantes fuauitate vocis de- 

ledarint, vt eos ibi vfque ad obitum detine- 

rent. A pedore vfquc ad verticem forma 

fuilTc traduntur muliebri,inferne paflerum. 

Mythologi dicunt, firenas efle quafdara 

feminea facie praeditas auiculas , quae pra> 

tereuntium nautarum canticis quibufdam 

meretricijs demulceant aUres : nec alium 

cantus fuauitate finem habere,nifi mortem. 

Narrationis autem veritasitafe habet.Loca 

efle quasdam maxima montibus anguftata, 

quibus allifl fludusargutum fonumedant: 

quo audito , prsetereuntes fluctui vitarn, 

fuam committantjipfiquevna cum naufr 

bus pereanr. 

Sirenes ver6 & onocentauri, quorum me- 
minit Ifaias,daemones quidam funt,ea figu- 
ra apparentes in defolatione vrbisiradiuina 
inflicta. Syri autem olores efle dicunt , qui 
poft lauationem ex aquis in aerem fubuo- 
lantes, fuaue quoddamcarmen canant. Iob 
vero dicit : Frater faBm fum firenum &fs- 
dalls pafierum 3 hoc eft, cantillo meas cala- 
mitates quemadmodum firen. Pafleres au- 
tem dicit , quem nos ftruthio-camelum ap^- 
pellamus: qui auis cum fit, pedes &colium 
afinihabet. Hadenus ille. Nullus paene an- 
tiquorum firenas pifce^ fecit : ipfe adhuc O- 
uidius alites defcribit: 

■ Vobti Acheloidesvnde^f 

i^An quia cum legeret flores Froferpm 

vernos, 
Ghtampoflqua toto ftuftra qu&fiflis in orbe s 
Pofle fuper jluffus alarum infifere remis 
Vidijiis veflrosfubitis faccefcere pennis: 
Tanta^ dosoris lwgu& deperderetvfum, 
Pluma pedefife auium cum virginis ora gt* 

ratis ? 
Jncomitumnumero mixt& firenes eratis? 
Trotinm vt veftrap fentint aquora curam> 

Opta- 



I 



HlSTORI;£ NAtVRiE LIB*V< %f 

Oftafils^facilef^ deos habuifiis,& artus. maiore hu mana. Alis quoque e tenui carci- 

2{e tamen ille canor mulcendas natm ad lagine, quibus marinos ftu&us fecabac, $C 

aures 3 membra pallim interlucence , fuifle muni- 

Virgwei vultus>& vox humana remanfit. cum. Et hanc rem non flbi rantumjfed ple- 

Peccacumitaquepidorueft,aquatiligeftu rifque fumma* nobilitatis viris notam &3 

pingi firenas. Sed & ferpentes cum alis fi- confpicuam fuifle. Sedfuperomnianoftro 

renas appellari , quorum celerrimum virus, seuo haud abfimile profe&o exemplum ac- 

Ifidorus etiam fcribic. Quare doclus Inter- cepimus in Epiro, mter pauca memorabile„ 

pres nofter aliquas firenas nouit quse omni- quod nonnulli prodendu pofteris putarunc^ 

noaquacilesnoneflenc, fed pociiis aerea?j & a&is quoque publicis teftatum eft. Ad 

corruptatamen mille fabellis firenum hi- foncemiugisaquse,adquemmulieresexop- 

ftoria , quemadmodum & gryphum , har- pidulo aquarum ventitabanc , Tritonem 

pyarum, feleucidum auium, iymphalidum^ feu marinum hominem e fpelunca , quam 

&c Diomedarum. forte ibi naclus fuerat, obferuare folitum,(i 

quando folam ad aquas accedentem,aut pet 

C A P V T XIV. litus obambulantem mulieremvideret,ip- 

fum ex vndis & fpelunca leni greflu tacitif- 

An Tritonesfuerint. que veftigijs defilire, &: a tergo accedere , ac 

vicompreflam mulierem ex infidijs adori- 

TRitonu m qnoque fabulse lafciuia Q- ri,&: ad mare concubitus causa arripere , ar- 

ceani opportuna fuit.InLufitania ma- reptamque fub vndis deferre confueuifle. 

rinus homo vifus , quiconchaminflansre- Qjuodcum apudlociincolaspercrebuiflet, 

fonabat. Sedrecentiiis anno i yij.tertio die diligentius marinum monftru obferuafle.Et 

Nouembrisrepertum eft Romas inripa ma- ciim diutule laqueosiiliintendiflent , haud 

iore marinum monftrum homini-forme vf multo poft dolo captu , &: laqueis vin&um 

queadvmbilicum,deindepifcisbifidacau- cepifle. Cumque cibo abftinerec excra a~ 

da in femilunse fpeciem recurua,fere quem- quas , diutiiis viuere nequiiTe; fqualloreque 

admodum ApolloniusinquartoArgonau- tandem &taedio ad extremam tabem ve- 

tarum Tritonem defcripfit. nifle. Tenet fama , venereos eos & flagran- 

— AifActg S% 01 dTg uttc&^iq tiflimos mulierum amaiios efle : propterea 

K&ictro;, dpvi tk vccm^ 0ctg g§** 'Qd vnSvv, oppidi incolas edicto inhibuifle,nequa dein- 

timxpv M$Mcipiosiv ** 'UimyXov zUto. ceps ad foncem mulier, nifi viris comicata, 

A'vrclpv7m)*giybvc€vd}x,^igpQihSzi<&'6v$vL accederet. Pauianias quoque in Bceocicis 

KfatosoXt&m uwiiSviTo . jt&tffar dxcivSou; alium Tritonem defcribit in Bacchi tem- 

tfn&v vcftd^cd 72 cmoXioTq <?fciv&bdi kzv^qh; plo feruatum Tanagrse. Memorix quoque 

Mvvw; , cfc m^iosiv ia^bt^pccj Jixpano. proditum eft in Volu mine reru m Romana- 

Par ' fuerat forma fuperis humeros^ caput^, rum, apud iEgyptum in Nilo flumine Me- 

Bt laiera y & partes fupremas corporis om- na Prafecto vnaxum populo deambulante, 

nes. in loco qui Delta nomindtur , fole orto ani- 

Inferius fed enim cauda hk pendebat & maliahumanas formse apparuerunt in flu- 

illinc mine , vir fcilicet & mulier. Et vir quidem 

Immankcetijum ffmls verberat alti erat pectorofus, vultuque terribilis, rufa co- 

Terga fieti, ha Lunsfimiles curuantur in ma , canifque permixtis , &: vfque ad lum- 

orbem. bos denudabat naturam,&cunctis dcmon- 

Sed&Satyrosmarinosdefinentesinpifces, ftrabatur nudus j reliqua autem corporis 

memorant Demoftratus Sc ^Elianus circa membracooperiebataqua.HuncPr^fedus 

Taprobanam infulam. E Noruegia in Ger- iuramenco conftrinxic , ne deftruerec afpe- 

maniam recencius aduedi duo fuerunt,mas cl:um,priufquam omnes faturati fierenc hoc 

Sc femina. Alexander Neapolitanus allegat, inopinato fpe&aculo. Porro mulier Sc ma- 

Draconecum Bonifacium ceftacum fsepe millas habebat&femineumvulcum, cxh- 

fuifle, fe , dum in Hifpania miiicarec , mari- riefque prolixas : & vfque ad horam nonam 

num hominem vultu & corpore prorfus omnispopulusmirabaturvidenteshxcani- 

humano abfoluta fimilitudine pubetenus, mantia,quse hora nonainfluminedemerfa 

poftremis vero in pifcem definetibus vidifle, funt.Sane Menas Imperatori Mauritio ha^c 

m melle ex vltima Mauricania, & Oceani fcripfic. Nec prsetermitcenda eftfencencia 

finibus ad Regulos, fub quibusftipendia fa- Giliij. Cum Venetijs eflem , quidam Dal- 

ciebat , & honeftum ordinem duxerat , pro inata;,fpecl:ata fide viri,mihi religiose ceftaci 

monftro allatum. Fuifle autem facie homi- funt , fe ad oppidum Dalmatiae , Spalatum 

nis vetufti 3 capillo &c barba hifpido atque nuneupacum , vidifle marinum hominem> 

hirto 5 colore cseruleo , ftacura procera 3 8c qui fe fpecT:antibus fummum terrorem inie- 

ciflec^ 



%z 



I0AMNIS EVSEEII NIEREMBERGII 



cifTet , ciim fe in terram incitauiflet, vt mu- 
lierem,qua: circum Htusfortetum verfaba- 
tur , corriperet 5 veriim vbi eam fugere pro- 
fpexiflet , ftatimadmare regrelTum imam 
maris fedem petiuifle,eumdem mihi defcri- 
pferunt hominis omnino fpeciem fimilitu- 
dinenique gerere. Itemque magna fideho- 
mines , quiad Mare rubrum per multum 
temporis verfati eflent , fan&iflima. afleue- 
ratione mihi affirmarunt , illic marinos ho- 
' mines faspe capi folere , quorum duriflimis 
pellibuscalceamentatam robufta conficiat, 
vt ad quindecim annos durent. Nonigitur 
cjuod de Tritonibus & Nereidibushomi- 
nibufqj marinis iam vfque ab heroicis tem- 
poribus in fermonem hominum venit,va- 
nu m efle conftat cum ex Plinio,tu m ex ho- 
minibus , & patrum & memoriae noftrse. 
Nam ( vt prseteream veteranos pifcatores, 
qui mihi teftati funt, cum mare vicinum eft 
adpariendastempeftates ,feex alto huma- 
nos gemitus faepe exaudiuifle) cum nuper 
Maflilix eflem, pifcator & fenex & probus 
mihi narrabat,fepuerum de parente fuo au- 
diuifle, Regi Renato a pifcatoribus captum 
munerimillum fuifle marinum hominem. 
Itaquenon immerito homo marinusinter 
monftra pelagi a multis accenfetur. Vifus 
eft, auctorePlinio, afcendere nauigia noclu, 
ftatimque degrauari quas infederit partes,et- 
iam mergi. Aliusin Noruegia repertus mo- 
nachi habitu,alius in Polonia Epifcopali fe- 
re cultus ornatu. In India alium narrat Pe- . 
trus Martyr apparuifTe. Legi quoque genus 
pifciumefle tibicinum,qui in aridam confi- 
lientes , perfonant conchis velut buccinis, 
choreas ducunt : qui licet formam huma- 
nam referant , nonnulli negant efle Tri- 
tones. 

CAPVT XV. 

oAn homines Cynocephdi fuerint. 

DE canicipitibus quoque hominibus 
dicamus , quoru Megafthenes Sc Cte- 
iias Gnidius ferio meminerunt. Hiftoriam 
Jiuius ita excerpit Photius. Degere ijfdem 
hifce in montibus homines memprat canino 
capite , qui ferarum pellibus veftiantur. Ser- 
monehosnullo vti , canumtantummore 
latratum edere, atque ita mutuo fefe intelli- 
gere. Dentes illis efTe quam canibus maio- 
. res, & caninos fimilitervngues, fed longio- 
res ac rotundiores. Montesincoleread In- 
dum fluuium vfque,&: colore efle nigro,in- 
fignefque iuftitise cultores, ceterorum Indo- 
rum more inter quos verfantur. Intelligere 
quoque quae ab Indis dicantur , licet ipii lo- 
qui minime poifint, vt propterea latratu, 



manibusatque digitisfignaderit, quemad- 
modura fere furdi ac muti folent. Vocarl' 
hos ab Indis calittrios, quod Gra^ci dicerenc 
MvowzqdAovq, ideft cawcipites.Camibus cof* 
dem vefcicrudiSjtotiufquegentis capita nu- 
merari ad centurn & viginti millia. At licet 
refutata fuerit a pluribus ifta hominum na- 
tio,& inter prifcoram nugas accenfaj proxi- 
mioribus tamen fxculis memorise prodita 
eft inuentio eorumdem.Ioannes de Plancar- 
pio & Vincentius Burgundius auctoresfunc. 
Ille ita atteftatur: Cum autem per deferta 
redirent, in quamdamterramvenerunt,in 
qua , ficut 110 bis apud Irnperatoris curiam 
per Clericos Ruthenos , &: alios qui diu fue« 
rant inter ipfos , firmiter aflerendo refereba-» 
tur, monftra qua:dam imaginem femineam 
habentiarepererunt. Quascum per multos 
interpretesinterrogafTent,qui viriterr^ illius 
eflent ; refponderunt,qu6d inilla terra quaf- 
cumquefeminse nafcebantur,habebant for- 
mam humanam,mafculi vero fpeciem cani- 
nam.tDumque moram in terra illa protra- 
herent , Canesinilla fluuij parte conuene- 
runt. Et ciim eflet hiems afperrima,omnes 
fein aqua proiecerunt.Poft hascin continen* 
ti fponte in puluerem voluebantur , ficque 
puluis admixtus aquas fuper eos congelaba- 
tur. & vt ita pluries fecerunt , glacie fuper 
eos depreflata, cum impetu magno contra 
Tartaros ad pugnam conuenerunt. Atvero 
cum illi fagittas fuper eos ia£tabant, ac fi fu- 
per lapides fagittailent , retro fagittx redi- 
bant. Alia quoque arma eorum innullo eos 
lasdere poterant. Ipfi vero Canes infultum 
in Tartaros facientes , mdrfibus vulneraue- 
runt multos ,&: occiderunt , ficque illos de 
fuis finibus eiecerunt. Vnde adhuc inter il- 
los eft Prouerbium de hoc fado , qudd di- 
cunt ad inuicem ridendo : Tater meus , f el 
jraterweus fuit a Canibus occifm. Mulieres 
autem iilorum quasceperant , ad terram 
fuamduxerunt,&: vfque ad diem mortiseo- 
rum ibidem fuerunt.H^c ille & Vincentius, 
Verum ifta non mihi maiori religioni nee 
fideierunt,quam quae idem Ctefias addidit 5 
quas iuuabit magis legere quarh credere. 
Narratinfuper hos Cynocephalos in mon- 
tibus habitates, irullum exercere opificium ? 
fed de venatione viuere, ferafque , quasoc- 
ciderinr, ad Solem torrere. Magnam nihi- 
lominiis pecoris copiam alere , caprarumqs 
&ouium,quarum quidem ouium lac atque 
oxygala pro potuillis fit. Vefci tamenetiam 
fipachoras fructu, e qua arbore fuccinum 
emanat, dulcem enim illum efle.Hunc item 
illos frudum arefaclum in corbes conftipa- 
re, ad euru modum quo vuas paflas Gra^cio 
Eofdem illos Cynocephalos ratem quoque 
extemporariam conftruere,qua impofitum 

huiusy 



'HISTORIiE ■■NATVRiE LIB^V. 



Sj 



huius fru&us onus^vt & purpurae,fed purga» 
co priiiseius flore,itemqueeie&ri,adducen- 
ca & (exaginta talenta quotannis auehant s 
additis talentis totidem illius pigmenti, quo 
infe&ores puniceum colorem inducunt. 
Eledripra^tereamiiletalenta quotannis ad 
Indorum Regern aduehere. Immo & alia 
plura deuehere ad Indos venalia,pro quibus 
viciflim panes, farinam, xylinas veftes acci- 
piant. Habereqtioqueenfesvenales quibus 
ipii ad venatum vtuntur,cum arcubus&ia- 
culis: peritiflimos enim efle iaculandi atque 
f igittandi. Praeterea,qu6d montes habitent 
altos atque inacceflbs,belloque infuperabi- 
les, Regem ipfispro munerequintoquoque 
anno pr&beretrecentaarcuum totidemque 
iacuiorum millia 5 item peltarum centum vi- 
ginti , &: gladiorum quinquaginta millia. 
Nullas item apud hos efle domos, fed in an- 
triseosdegere. In venatione iaculis potifli- . 
miim feras vel fagittis petere, eafdemque 
perfequendo , quod cursus velocitate pra> 
ilent) etiam aflequi. Horum vxores femel 
dumtaxat per menfem , ciim menftrua pa- 
tiuntur, lauare, alias numquam. Neque vi- 
ros vmquam omnino lauare , fedmanus 
tantummodo abluere. Oleo tamen ex ladte 
confe&o ter faltem menfibus fingulis vngi. 
Non villofis, fed glabris maceratifque pelli- 
bus quam tenuiflimis ipfos asque atque 
vxores Vti, exceptis forte ditiflimis inter eos, 
& ijs quidem paucis, qui lineos geftent ami- 
clus. Nec item lecl:orum nouifle vfum eos, 
quiextemporaneos (ibi torosextruat.Hunc 
apud eosditiflimum haberi , qui plurimum 
habeat pecoris ; ac reliquas opes his prope- 
modumeflefimiles. Caudam infuper ha- 
bere o mnes, tam viros quam mulieres , fu- 
pra clunes, canina: (imilem,nifi quod maior 
fit , & pilis denfior* Quadrupedes item 
hos, canum.more,cum mulieribus congre- 
di,aliumque congrediendi modum omnem 
pro tnrpi habere.IUuftriflimos eofdem efle, 
vitxquereliquos inter homineslongiflimas: 
viuere namque ad centefimum vfque &: fe- 
ptuagefunum, nonnullos ad ducentefimum 
quoque annum. Alibi plura de Canicipiti- 
bus aceruaui. Pleraque ifta cenfeo vana. 
Multis veritas dehoneftata eft fimbrijs. 
Sunt quidem Cynocephali ., fed fimiorum 
aftutiffimorumnatio , qui humanam men- 
tcm paenc limulant. Tantainduftria fabu- 
lam initiauit. Fuerunt ■& homines nonnulli 
caninos rictus imitantes. Qu^ monftra.com:- 
mendarunt Ctefias & Plancarpius miris va~ 
nitatum appendicibus. 



C AP VT XVI. 

An Vygm&ifmrint* 

Inutum quoque geiius Pygmseoruni 
difpiciamus , num fint , num fuerinr^ 
an tantiim fabula mera. Nectam paruino- 
bisfint, vt inuifibilesprastereant. Certevix 
in vlla humanorum monftrorum narratio- 
neantiqui Scriptores plus confpirant , auc 
ferius narrant. Im6Philoftratus,ciim alia 
hominum monftra fabulam ex Apollonio 
dicat,Pygmseosexcipit: dicit eos viuere,nec 
vanam efle narrationem. Cumque olim du- 
bia de ijs vulgo fides,Homeru^ hiftorie, pon- 
dus addidit , eam tertio Iliadis fuse libro in- 
ferens. Conicius tamen huius Ariftoteles,vc 
refutaret finiftram opinionem, quam licen- 
tia Heliconis impetrauit^ ferio & data opera 
animaduertit fabulam non efle.Satishoc ad 
aliquam fidem comparandam , cum tantus 
interpres natur<^,vir vndequaqueprudentif- 
fimus, & nonfoliim ferius , fed & verus eo- 
ru m que. in rerum natura exiftunt indagator, 
dum eius rei incidit mentio,notantiflime 
moneat, OV ydp ^ toto ^uQo^ 2(£que enim 
hac res fabula eH. Hanc Ariftotelis teftifica- 
tionem , quo minus Cynocephalos com- 
mentitiosefle putent, venerati funt Ioannes 
Camers, Hedor Pintus,5^ ex prifcis Ifido- 
rus: fed &toierat Auguftinus.Nihilominus 
funt Audores qui fidem aut negant auc de^. 
tre6tent,Strabo, Agellius, Scaliger, Corne- 
lius nofter,Aldrouandus,&alij qui incredu- 
ljtategeftiuntdoclrinas opinionem mereri^ 
& feuero aut iniquo magis quam vero iudi- 
cioveridici videri. Quod mihi non placet: 
nec aufteritate cenmra omnis ferenda . 
Quemadmodum mores afperi non funt 
mefiores,fed mediocresj itainiudicado non 
femper iniquos efle iuuat, fed medios, &c ad 
omnem fententia^ partem idoneos, ratione 
magis fultos quam refolutione. Commenti 
occafionem aliqui putant,quod ijs locis, vbi 
Ariftoteles eos ftatuit, exigua animalia fint. 
Inde facilis lapfus,vt eadem pufillitasad ho- 
mines trafderetur. Hac ratione ducl:us Stra- 
bodiffidit. Atquihaxipfaratio probabiles 
Pygmasos facitmam fi illarum regionum in- 
gens £eftus fic minuit & contraxit animalia 5 
cur non & homines? prseterquam quod non. 
vna tantiim in fede eos AucT:ores locent,fed 
diuerfis, &c temperatis aliquibus, Plinius 
enim lib.4. inThracia ponit Pygmaeos ad 
Geraniam , vbi Pygmasorum, inquit, gens 
fuifle proditur,quos Cati^os barbari 'vocant, 
creduntqj a gruibusfugatos. Conftatenim 5 
plurimas in his locisefle grues,vnde Strimo- 
nixdicuntur a Strimone Thracia; fluuio, 



IOANNIS EVSEBII NIEREMBER^II 

& Gerania Greco nomine a gruibus dicitur, luccas in infula Aruchetto eos repcrit : imd 
Ti&na a yi&tv©*. Idem Plinius lib.j. opi- inter eafdem Moluccas in infula Caphicos 
nionem eorum refert, qui Pygmaeos Eudo- idem affirmat efle Jbidem ftatuit eos Argen- 
nisCariaefluminisputaruntaccolas» Lib.6. fola. Odoricus de Rebus Indicis Pygmseos 
ex aliorum traditione Pygmaeos in Prafio- trium palmorum a fe compertos ait,qui eta* 
rum montanis , qux funt in India j ftatuit: tis anno quinto iam gignerent. Petrus Si- 
quam fententiam Philoftratus fequitur. In mon inuentos fcribit vitra Andes a Ioanne 
eodem lib.6.Plinius tradit efle qui ante Ni- Aluarez Maldonato , cum nouas Indiae ter- 
M paludes Pygmaeos ponant ; ex quibus eft ras exploraret. Gemma Frifius narrat cym- 
Ariftoteles, qui in Jithiopia regione Tro- bam Pygmasorum vifam in Septemtrione 
glodytica Pygm^os dicit viuere , fubireque vi cuiuida tempeftatis appulfam ad regnum 
cauernas , &: ob eam caufam Troglodytas Noruegiae. Sed non opus eft iuuari ahjs bi* 
vocari, fabulamque efle negat, quod vulgo ftorijs, neque omnium fidem exaggerabo. 
de ftatura eorum , deque pugna cum grui- Sic quamuisTheophilus, Scrgius, Hyginus 
bus fertur , quam Homerus cantauit : qui in Vita fandi Macarij Romani inuetos Pyg- 
etiam ad mendiem terras Pygmasos dixit maeosprodant,nonlaudo,dubia2miliiau- 
agere, nempe jn iEthiopia, vt etiam Strabo ftoritatis, aut nullius, a&a illa funt.Ignatius 
incerpretatur,inquaregionetataeftgruum Aldrouandus languidius negat Pygmseos 
per hiemem noftram frequentia, quanta in au&oritate Strabonis. At quo iure vnus Stra- 
Thracia per xftatem , videlicet eifdem bo anteponendus tot antiquioribus , imd 
gruibus pro tempore migrantibus & remi- vni Ariftoteli ? Ad harc ipfius Strabonis ar~ 
grantibus. Mela in Arabiainteriore fcribit gumentum infirmu eft, & refutatum a no- 
fuiife Pygmseos minutumgenus , &quod bis. Ceterum Albertus Magnus Pygmseos 
pro fatis frugibus contra grues dimicando concedit, fed mente illos orbat.Putat genus 
defecerit. cflebeftiarum homini-formium.Hoc placi- 

Dices, Ifta fituum diuerfitas , vanitatem tum mitius eft, &: tolerabile, nec penitus re- 
arguit hiftorise. Anne & propterea gigantes pugnat Ariftotelic^ afleuerationi.Licet enim 
fabulafunt,quod in diueriis orbis partibus Philofophus Pygmasos omnino adftriiat, 
fiti? Natio gigantum circa Palseftinam fuit, palam tamenhomines nondicit. Theodo- 
fuit & inPeriianisplagis , fuit alibi. Dices rus Gaza in Latina interpretatione adiecit 
adhuc, multa omnino fabulofa in hac Pyg- genus hominum pufillum efTe: in Grasco fo* 
maeorum hiftoria. Fateor aliqua eife omni- lum eft,^Jo@^ (m%^v. Cardanus quoqueex 
no tabulofa , non tamen omnia , non rem fimiarum quodam genere exortu Pygm jeo- 
jpiam. Qu32nam,quseib,expiataomni fuco rum fermonem putat.Iouius quoque magis 
& vanitate hiftoria humanaeft ? Etnealias adfimiasquam ad homines accedere pro* 
quaeramus,ipfa gigantum hiftoriacelebrata dit, Albertum prazfertim fecutus. Niphus, 
f abulis eft (blemnis apud Poetas, num pro- Pygmsei, inquit, homines non iunt, Primo, 
pterea omnis rei feries eft fabula ? Scaliger quia non habent rationis vfum perfectumj 
Pygmaros ideo negat, qu6d nunc omnis ex- deinde quia nec verecundiam, nec honefta- 
ploratus fit orbis, nulloque eius angulo in- tem,nec iuftitiam Reipublicse exercent.Sed 
uenti fuerint. Quia mod6 non funt , negat quia in multis imitantur homines „ adeo vt 
olim fuiiTe. Hac argumentatione & gigan- loqui poflint, ideocredunturhomines:noa 
tes fuiife negabo. Non conftat nunc fuper- funt autem , quia locutionem imperfeclam 
elTe,fedfuiile. Nonniii aliquisMercurialis habent. Ad hafc, nonvidentur hominer 
temere negauit. Ad hsec,nonnulli Audores, eflb,cum careant Religione:eft enim religio s 
qui illoru m meminere, eofdem deletos iam vt Platoni placet> propria homini, & foli,& 
fcribunt. Pomponius defecifle dicit,Solinus omni homini conueniens. Ioannes Tinnu= 
pulfos efle. Vbi eos quasret Scaliger poft tot lus in Dialogo 2,. cenfuram Niphi probat, 
annorum abfentiam? Sed ex recentioribus Ego nefcio vndehoc afleuerauerit Niphus 5 
Scriptoribus aliquaad Pygmaeorum fidem cumnonvidifle,no legifle ipfe nonpoflit,ii 
hauriri poflent. Iouius in Mofcouitica lega- Au«5tores priicosc6iuleret,ea qua? PygmaeiS 
tione PygmaEos vltra Iaponem dicit efle. ipfenegat,iftosconceflifle. PhotiusexCte» 
Olaus quoque lib.2,. de Gentibus Septem- fia hsec fcribit: Narrat pratter ifta, in medisl 
trionalibus , in Infula Gruntaldise prodit India homines reperiri nigros , qui Pygmarl 
Pygmasos efle , ad minus incolas cum grui° appellentur. Eadem hos qua Indi reliquilin- 
bus pugnare. In Epiftola quadam ad Pon- gua vti, fed valde efle paruos , vtmaximi o 
tificem mifla ferunt efle paruulos viros duorumcubitorum, &pleriquevniusdum- 
non vltra puerulorum molem. Nunc quo- taxat cubiti cum dimidio altitudinem non 
qiieinTartariaplurimosnanosefleLufita- excedant. Comam alere longiflimam ad 
ni produ nt. Antonius Pigafeta inter Mo^ ipfa vfque genua dimiffam , atque etia infra^ 

€ii m 



HISTORI^ NATVRiE" LIB. V. 8$ 

cutn barba longiore , quam apud vllos ho- ^fo^W^fyo/ Wm;, ISiam kurw. Kc^cfc 

minum:qua? quidem vbi illis promiffior effe fiurt* 'h i$ vtw tivf/u&loiq k& ytpwoig TroXi- 

cceperit , nulla deinceps vefte vti, fed capil- /u@* cVfej/j&i. hoc eft : ^_Apud Pygmaos puelU 

Los mulwo infra genua a tergo demiflbs,bar- fnit Oenoe forma non contemnenda , ceterum 

b&mque praeter pe&us ad pedes vfque de- moribm inuenuttis ejrfuperbis , & qua nihU 

fluentem, pef totum corpus in orbem con- neque Dianam neqne lunonem curaret.Nupta 

ftipare , &: cingere , atque ita pilos ipfis fuos T^icodamanti^ mediocri ejr frobo ciui , filium 

veftimenti loco effe. Veretrum illis effe craf- peperit Mopfum: ob cuim natales Pygmdvni- 

fum ac longu m , quod ad ipfos quoque pe- tierfi beneuoletu ergo plurimis eam donis affe- 

dum malleolos pertingat. Pygmacos hofce cerunt. Sed luno Oeno& infenfa , qu£ nullo bo- 

fimis eflenaribus , &; deformes. Ipforum noreipfamdignareturjngruemeammutauit, 

item oues agnorum noftrorum inftar efle, colium^ inlongum protraxit , altiuolantemcfc 

boues & ailnos arietum fere habere magni- auemfecit, inter^ eam ejr Pygmaos bellum ex- 

tudinem : equositem mulofque > &cetera citauit. Oenoe autem defiderio filij Mopfi abf- 

iumenta omnia , nihilo efle noftris arietibus que intermifiione domos circumuolitauit 3 quam 

maiora. Tria horum Pygmxorum millia Pygmaiomnes armls fumpiis profligarunt.Ai- 

Indorum Regem in fuo comitatu habere, que abeo tempore in hunc vfque diem wter 

quod fagittarij fint peritiftimi. Summos efle Pygm&os ejr grues bellmn eft. 



iuftitiascultoreSjijfdemque quibus Indire- 
liqui legibus parere. Venari quoquelepores 
vulpefque, noncanibus, fed coruis , miluis, 
cornicibus; aquilis adhibitis. Lacum apud 
eos efle o&ingentorum ftadiorum ambitu, 
cuioleum (noftrofimile) fupernatet, quo- 
ties nullus adfpirat ventus. Per hunc ergo 
paruulis nauigijs ve&os ex eius meditullio 



CAPVT XVIII. 
oAn Propheta Ezecbiel noumt Vygm&os* 

VEnim ii Pygmad concedendi funt , li- 
ceretob venerationem Ezechielis ho- 
mines aflerere, ne cogamur Veriionem vul- 



fcaphijs oleum ad vfum haurire.Vti quidem gatam ad alienos torquere fenfus & ad ratio- 

& ex fefamo expreflo oleo, vt & e nucibus: nem peculiarem nominis , quam ad fenfum 

prseftantius tamenefle illud e lacu hauftum. communem , vfitataque tignificata , cum 

Pifcesnihilominushaberehunclacum.An- opus non fit. Aitdiumus Prophetainde- 

ne&am hic quod Hifpania vidit annis preter- fcriptione Tyri cap. 27, 1 i.Pygmai.qui erant 

itis , ad aliquam huius gentis pufillse fidem . in turribm tuls , pharetras fuas fufpenderunt 

Homuncionem paruulum , optimeconfti- in murls tuis per gyrum , ipfi compleuerunt 



tutum membris , qui natus cum dentibus 
numquam vllum amifit , prodijt quoque e 
vulua materna cum pilis & pube. Septennis 
iam barbatus erat, decennis omne robur 
fuum habuit, 6>c genuit filium. 

C APVT XVII. 
DepugndTygmxorumcumambus. 

PVgnailla cum gruibus ,incertafortafle, 
vtcumqueegregix, nec fterili fabellse 
occafio fuit , quam Boeuslib. 1. De auium 
ortu ita narrat : Tlo^t 5% fyjoffloH; ahfydai 
Uvff{$t{QiQ l^i^o ircCic, ovot^c <$ wqiajhs" (J&f)' 3 £oq 



puichritudinem tuam. Sincere pofle intelligi 
Ezechielem de veris Pygmasis homuncio- 
nibus,probabile oftendam. Namvel,fi non 
fuerunt Pygmasi , aliter interpretandus eft 
Vates; velquia , licet fint , nullius vfus caufa 
inturribuslocarentur. Deprimo membro 
nunc ratione agam.Cur,rogo,Pygmasicon- 
cedendinon funt ? cum conftetteftimonio 
Prophetse. & necauferis,licet immeritd,no$ 
petere priiicipium , teftimonio Sc admoni- 
tione Ariftotelis , veram hanc hiftoriam at- 
teftantis; quid miraris haec monftra l mirari 
poteris , non negare. Non omne admiran- 
dum, mendaciumeft. Mirarisfortafle Gi- 
gantes , & tamen non negas , cum tamen 
nullius tantas molis experimentum oculis 



TavTri (pesvrlq xcDsjuU fylvziv $ A'prtiuLi£@* hauferis : cur,quasfo, neganda eft gens pufil- 
*S% W'f>a$. Ta/AYi^Ttm M Nwo£ci/Li$ivTi f ffi 7m- la,cum & miniis mirabilis fit lapfus natura:, 
Xf^tfmfA^mii^ CdieuwyiTmA 7iut£aM.b^,ov' &defecl:us rerum,& tant^ puiillitatisexem- 



%&j huryi nufM&iot fsr&vttc, jty <$tXQ$z$Q"uublw 

fs/^tr-H^ S%(Mfjt.($Qa)(m rhu) 0'/^mv,Stj cwtLuu 
cvk foi/t4$t 3 yipaVQv ajuruw rmUo^v^ qgj t tw%eva 
f4gM£2V iXMHJi, }$ a7t'i$v&p> vA^mTYi QpVldtt, 
%p{ m'oXif4$vyi&aXa> cuury r% iy £?? Uvf/^tioic,. 

0\l)bnSs Sj&T WOfov TX7Itll$Q$N{Q<\x (C&J<s<®i- 



pla, modo videre velimus, paffim occunit, 
Vidiego , &: vniuerfaaula Philippica , ho- 
muncionemeiufdem ftaturae cuiusPygmsei 
efleferuntur, innulla re praeter exiguitatem 
monftrofum aut deformem. Bonami dice- 
batur. Eiufdem paene pufillitatisvidialiuin, 
aptiflimas tamen &:abfolutae compofitionis 



Tt&m mia^ &i wx, &fyhijui7mvi } Uvy/u&7Qi J£ viru m, iam quadragenariu, elegantis com x 

H &: 



IOAKNIS EVSEBII NIEREMBERGIl 

&barba^Nicephorusprodit, fubTheodo- poni finceritati Scripturas, ciim opusnoll 

iio hominem in ifigypto natum , qui tam eft? Cur^ctim Pygmaaispufillum hominem 

breuis fuerit* vt perdici fimilis eflet. Neque notet,Ezechiel notaretgigantem? vult enim 

ingratum , inquit, fpe&aculum erat ficum Cornelius per Pygmseos } quod idem ac cu~ 

illo in globo hominum conuerfaretur, &c ad bitalis valet, indicafle Prophetam immanes 

contentionem excitatus colluderet. Porrc* viros , quod cubitu non pede menfuraren- 

quod mirabile di&u eft , prudentia ei inerat tur, At alij homines vulgares farpe cubitu 

qualishominiformoiocompeti^quippecui taxati funt. ficutipfi pufilliPygmsei* Ety- 

corporis exilitas ea de re nihil ademiflet. mon quoque Hieronymi , quod Pygmaeus 

Vox a Mufis nonabhorrebat. Sermo men- ab Ezechiele pugil fignificetur,W £ Ttufy^ 

tis generofitatem fpe&andam exhibebat. a lufta &£ certamine , neceflariumnoneft : 

Additvitam tarndiutenuiiTe, vt non mul- nec confideratio Forerij, quod pr^ turrium^ 

tum abfuerit quih vfque ad vigefimu quin- in quibus erant,proceritate, deiidotibus alijs 

tum annum pertigent. Quid igitur , quo inplanicieviderentur pufilli ,necvltracubi-* 

mimis iit eiufmodi pufilla natio, difcredere tum excedere.Certe inre dubiajprobabilior. 

nos cogat ? Non puiillitas , videmus enim mihi eft afferta exiftimatio , & fine incom- 

paflim homines nanos & exiguos. An pu- modo, non contumax,non firma,fed prseck 

gnacitas, &c cum gruibus di{fidium?Sed pu- pua.Deinde putarem,fi non homines,(pecies 

gnam lftam adhuc adftruit Olaus in iuo Se- ihniorum Pygmaeos efle,cum Alberto. Eze- 

ptemtnone. Aflenties quidem Pygmasos chielem autem cum Forerio intelligerem, 
fuifl'e,at quidin turribusTyri paruulu iftud 

prselidium ? Lyra non ad tutelam ciuitatis C A P V T XIX 

putat, fedad hoftium irrifionem , quemad* 

modum Iebufsei claudos & csecos poiue- An ammalia perfe&a fyontcnafci 

rant. Rei jcitur hoc,qu6d non opus eflet ac* poffinU 

cerfere e fpecubus fuis,ad ia&antiam iftam, 

homunciones i fat erant claudi quoque , &£ T^T^ nc pofttot moras finiam controuer* 

caxi, &: infantes .» imo ftraminei hominesj X X iiam principem diu interpellatam,An 

terriculamentaauium, Tum quomodo de animalia perfecta humus parturire valeat* 

illis Ezechiel exaggerat, Et ipft compleuerunt De homine iam negauimus , de alijs nunc 

fukbritudintm tuam $ Quamuisconfenta- negamus breuiflima difquifitione : nulla 

nee poflet exiftimatio Lyrse excufari , alio enim ad aifenfum ratio vrget Cxfalpinij 

ipfetramitepergo,&concordiamfacre; pro- perpetua enim fpecierum columitas, An- 

lanafqueeruditionisexhibeo^DicitEzechiel, gelorum cuftodia curata eft= Singulis ani- 

Pygmazos iftos fufpendere pharetras fuas ; maliumgeneribusfuuspatronusfpiritusan- 

quare fagittarij erant. Iam patebit quid in tiftat, vt in Quaeftionibus naturalibus di£ 

turribus agerent: Photius enim in ijsquae ab cepto : nec tantae focordias obnoxius cuftos 

Gnidio excerpit,ait,tria horu Pygmaeorum eft,vt clientes fuos negligeret. Prseterea ma- 

millia Indoru Regem in fuo comitatu habe- ieftas illa naturse in fuis prascipuis ciuibus 

re , quod fagittarij fint peritiflimi. i£mula indigna videtur ignobilitate iucceflionis: 

itaqueTyrus totius maieftatis,ad pomparm, nec enim qu6d fsex reptiliumambiguum, 

ad magnificentiam has fortafle cohortes ortum habeat, debuit ita habere nobilior 

peregnnas allegit , vt nihil iam ad amplitu- fu bftantia 5 neque cafu apparari poteft fug- 

dinemexoptaret. ideo Vates commendat geftus formationis eius, maxime cumcas- 

compleuiflepulchritudinem& maieftatem los iam faepe eiurauerimus. Ncque homi- 

fuam. Et licet Gnidius infperferit commen- nem formant , neque brutum, quod etiam 

tisaliquibusfuacommentaria , vbi noftris in Quaeftionibus naturalibus diflerimusj 

Scriptoribus arridet , refutandus non eft. & latius ifta Fortunius Licetus difcepta- 

Quare fi commodo fignificatu nominisve- uit. Ceterum , &c aifuiioilla naturarum in 

nerari noftram veriionem poflumus,&: cum primordio mundi non fuit omnino natura- 

vfu gentis illius, quid opus eft ad peregrinas lis, nec ex putri: propterea argumentari non 

aufugere interpretationes , vt quod Chal- licet vt iterarinaturaliter poflet ; non quidem 

dseus vertat Cappadoces , Septuaginta cutfo- illseex corruptione , vt hodiernac fuerunt^ 

^/Theodotion tenax vocis Hebr^se,^w- Nullum denique perfedorum animalium 

w^/'»2,Symmachus \JMedos. Singulares iftae vifum hactenus fponte nafci, nifi pegafus 

icriptiones funt. At noftra non iingularis: aliquis , fama , non veritate nobilis. In Hi- 

confpirant Aquila,Vatablus,Pagninus, Ly- fpania dumtaxat euenit nonnihil , quod 

ra. Tum feruata noftra lecl:ione , quid opus i&us generationis fpontaneae fidem nonni- 

eftqujererenouum&contrarium iignifica- hil mitigare aliquibus placuit . Equa pe^ 

tumexratione nominiSj&confufione im- perit mula.m grauidatw alia mula, Cum- 

4 UC 



HISTOJUJE MATVRA LlB.Vt 8? 

que non ex coitu mula: fecunditas fuif- corporibus visqusedarri naturalis, & quafl 
fec , nec vllo modo ex mafculino femine, praefeminata materia,& quodammodo ini- 
oportet dicere , ex putrefa&ione aliqua aut tiata pnmordia futurorum animalium,qua: 
corruptione humorum compadum fuifle de corruptionibus calium corporum pro 
fcetum illum mula?;Si ita fuit,non puto fce- fuo quarque genere ac differentijs erat exor- 
tu m fecundu,nifi folum in inlagine eiufdem tura per adminiftrationem ineffabilem om- 
natune cum matre, neque perfe&um ani- niamouenteincommucabilicreacore. Non 
mal futurum: fed eodem modo intumuifle enim magnum videbacur precium operse ad 
illam mulam , atque vifae aliquse feminie propaginem horum auimantium,bina tunc 
grauida: ferpentibus , & alijs animalibus ex edi, fiquidem & non edita,ederentur poftea 
putri in vilceribus genitis. Nonnumquam naufea aliqua putridorum vaporum,auc alio 
accidit, illud, quod ex alterius corruptione aborfu terrce. ObferuanAim eft,quod etiam 
generatur , iimilem vultum contrahere. In facitad Auguftini fenfum, animancia minu- 
Braiiliaexformicarumcadaueribus vermi^ ta non indiicriminatim ex quauis materia 
euli nafcuntur, quimoxirtalatasformieas gigni. Vnumquodque genus propriam fibi 
prioribus iimiles faceflunt; Vendicat argillam aptatam ac prseparatam. 

Aliaexcoitione &c putri gignuncur, alia ex 
CAPVT XX. pucricanciim. Noneft autem moddnobis 

animus (neque enim id prs&fens locusexpo- 

An dnimalidiquafjjonte nafcmttir 3 proda- ^ u ^t ) difceptandi, num quse ex maris cum 

xmt Deus m creatwne prtmd rerum. f emella congreflu oriuntur , vt mures , ver£ 

ex coitione illa edantur in lucem, prout na- 

ETilluddirimendummodd,anin mun^- tur^exploratoresgrauiflimiquePhilofophi 
di exordio aliqua genica fpuriaj id eft ex hculencer affirmant,an fidirie.Num etiam 
ijs naturis que. fponte danturjdancur quippe ^xc 8c illa eiufdem finc fpeciei, cu m eoru m 
mulca. Oppianus canic: operaciones vtrifque comunes & promifcue; 

"H , <h rjj jii&icnv & £y£0(®oy t o SuXuosw; videacur.Prolixa enim effec difpucacio.Rur-* 
BivSunVi kuTvpp6nm <p^ y^) dfAriwpa <$£?&> mm H ux ta ntum ex putri prodeunt, alia ex 
0*<rpw$mScivciiTd<pi)(y&oxXco¥Ttfy)i9?&> ex halationibus prohliunc, vt papiliones ex 
OVfa^i? , sr&jufioi tb , 7u Ti ^oLim^Kn a qua, bibiones ex vino & aceto, quos etiam 
(pvovj. muriliones Auerroes lib.12,. Metaphyfices 

I am etiam in humidis vndofimatis appellauit. Nonnulla ex elementorum pu- 

Curgitibus a fe ipfts faita nafcuntur Jinc trefa&ione emergunt , vt vermes in cifterna 
matre fecula, ex aqua, ranas vero ,bufones,culices,& quse- 

Oftreum, imbellef^ apua , cechlearum% ge*- dam vermium genera ex limo terrse,pulice£ 
nera, ._ : queexpuluere» Plurimaexmiftorum tabe 

Te?faceag s , concfyUafe > & qu* in arenis ' fcaturiunt, adeo vt fingula mifta, dum pu« 
nafcuntur. trefcunt, aliqujd pariant quod ipfa extermji- 

In hac dubitatione perfpiciia eft Auguftini nec. Ex herbis & floribus muka oriuncur,vc 
deflnitio, qui fic ait : Sed vtrum in primis,vc erucx ex oleribus, de quibus Ariftoteles li- 
dixi, rerum eonditionibus t qux ifto fex die- Df o S> de Hiftoria animalium latiiis fcribic. 
rum ordine ereata^ narrantur t harc quoque ^ x frudibus etiam plurima proferuncur, vc 
minimainftitutacredamus , anpofteacon- gurguliones exfabis: ex lignisalia,vtteredi- 
ftquentibuscorruptibilium corporum fblu- nes,& cimices : ex corruptis veftibus alia, vt 
tionibus* hocquseritur. Et poteft quidem tinese,&blatta::excadauerumverdtabedii^ 
dici j ea minuciflima , quje vel exaquisvel criminacirn mulca prodeunc, mufcseexhu- 
cerris oriurtturjtunc creatadn quibus etiam mano corpore, vefpse,crabrones ex equi car* 
illa non abfurde intelliguntur, quae nafcun- nibus 3 apes ex tauri cadauere; vnde & a So- 
tur ex ijs quse tcrra germinante orta funt: $c phocle apud Suidam taurorum flU nuncu- ; 
quia prjeceflerunt conditionem non folum pantur. Infinita funt propemodum genera 
animalium, fedetiam luminarium; &: quia minutorum animantium,qua2 non fortuitd 
tcux continuantur per radicum connexio- ac citra naturas dehberantis confilium na- 
nem , Vnde illo die quo apparuic arida^ ex- fcuntur , fed Intelligentias non errantis pro- 
orta funtj vt potius ad fupplementum habi- uidentia oriuntur. 

tationis , quam ad numerum habitatorum Qusefitatur itaque, Num omnia haec ani» 
pertinere intelligerentur. Cecera vero qua2 mandum genera in prima temporum heb- 
deanimalium gignuntur corporibus,& ma- domada a Deo cum ceteris produclia fint, 
xime mortuorum,abfurdiflimum eft dicere an qu?dam tantum,reliquis in feminarijs vi- 
tunc creata ciim animalia ipfacreata funt, riDUS elemcntorum folflm prarfeminatis , 
niii quiainerat iam inomnibus animatis a ^ vt poft natura ipfa fpatijs temporum 

H 2, oppor- 



8 § I O A H M 15 E V S E B 1 1 N I E R E M B E R GI I 

opportunis ea proferretac ederet, Equidem mentum tnnm non facies coire cum alterms 

putOjex putri nuila tnnc edita,fed ex humo, generis animantibm. Hoc primUsfeciiTe fer- 

ne coiruptiGne; aliqua teneram & vernan- cur Ana filius,5ebeon , filij Efau fcilicet^ 

tern naturam dehoneftenms. Oportuit ni- quod equarum greges ab afinis in deferto 

hiiommiis mundum fuis,quoad fieri poflet, fecerit primus aicendi , vt mulorum iride 

articqlis integvum. enafci ,;&; digna quaeque noua contrattaturam animalium progenies 

mmuna oilendi diuinitate artihce* in om- nafceretutvVerumtamen &beftiaequaefub 

n\bus. ipiranda y id eft diuina . Eleganter hominuni magifterio nonfunt :, contra na- 

Teitullianus Marcionem naturae irriibtetri turam diuerii-s fpeciebuspermifcentur , vc 

ita percellit : Ec fupeiiores qu idem iitu aut ($6&® 1-eo per mifcetur pardxmafcitur ieopar- 

ftatu fubftantias fufficit iaciiius Deos habi-< dus- .& dum lupus ceruae commifcetur, iyn- 

tas , ; qu : a na Deo irjkgnasi Ad bu milia defi- ces generantun In reptiiibus qubque permi- 

ciarn., Vnus opinor< de fepibus flofculus,non ftionis mordinatio reperitur. Tradunt enim, 

dicodepratisjvnacuiufiibetmansconchu- Phyfici, viperamequiflimumreptilium om- 

la , non dico.de Rubro j vna tetraonis pen- niuni gerius,.& ommbus quaeferpentini func 

nu-ja ,. tnceo de pauo , fordidum artificem genens aftutius, vbi libidinemfentit, murae- 

pronuntiabiti:ibiGreatorem?Atcum&:ani- nae maritiraae copulaexpetere,progreiTam- 

m alia : inidcs minutiora,qu3e maxim us arti- que ad litus, iibfto ad ampie^u m lliam euo- 

fex . 4e mduftii.a ingenijs aut viribus amplia- care ; nec muraenam diu abefle , fed ftatim 

U4f. ?1 iic maguitudmem in mediocritate pro- venenatae- ferpeilti expetitos vfus fuae con- 

hari. cioccns , quemadmodum virtutem in iun&ionis impartiri, Diuirii tamen viri Bafi- 

infirmitate, fecmidum Apoftolum 5 imkm&y lius & Ambroiius editas tunc has naturas 

i\ potes, a.pis a:dificia , formicse ftabbla, ara-- 1 ceniuiile videntur : primogenitoru m enini 

neseretia, bombycis ftamina* Suftine,ii animalium 7 qu£emexordiocondita,proprie-' 

potes, illas ipfas le6tuli &; tegeds xxix beftiasj tates demii:ati 3 leopardumjmemorauere^ 

cantharidis venena , mufcse I fpicula s culicis qui ex adulterio leonis & pardss. Mihi vide- 

&tu,^am &c la.nceara. Qualiaerunt maio- tur-lis 'fimilidirimedaregula, qua viusfuni 

ra ,, ; cum tam modicis aut. iuuaris aut \x- in fponte genitisanimalibus, fiquasomnino 

deris,vt nec in m^odicis defpicias creatorem ? fterilia fint,nulla naturas yi perducere gerius 

Ceterumeaquarmagnamcorruptionem f^um valentia: lfta emm> opinorcuncridii 

vitioiiimque fubieclum necenario fuppo- erupifTe, cum diuinae benedidioniSj fecun- 

nunt Cux conferuationi, tunc praegenita non ; dantis naturas',iint expertia/Quse autem ef* 

fue^unr. Vbinam Deus crearetiendes? In feta;yifa ? abfquedubioefrufa pridematerra 

Adamo ? Abiic innocentem illum ftatum ■ fuere: nec aliter in his philofophandum ac in 

his miferijs deturpaile. An extra omne ani- quihufuis aiijs geminae originis, dum altera e 

mal? Perirent.: nec confultum efiet fatis fuas. vulua , licet etiam e pucn fubnafci poflent. 

naturae. Deiride alia fponte nafcentia , qux At quid dc mulis abfolute dicendum ? Puto 

p^foleranes generationes propagari ne- ebullijile e terra , ficuc &C equus & aiinus » 

queunt,valde vereor no tunc eruclata e te-r- erupit. Vilse funt mnlae fecundae.Licet enim 

ra,iiquidem irifecunda.Signum aliquod eft, iii vniuedum fteriiefcant,& prodigij fi t loco 

illam Dei benediclionenon audifIe,C^/d/f ilimpleantur,iuxta Ahftotelem.Herodotu, 

&multiplkamim. Cetera fponte nafcentia Suetonium,Pliniumiin Syria tamen&Phg- 

omniao e terra primo fuo puerperio effu- niciaomnesfuiflefecundas,infextodeNa- 

fa funr». turaanimaliumtraditur.IdemfcribitTheo- 

phraftus in Cappadocia accidere.lllud quod 

CAPVT XXI. I^upertusobiecit de Ana primo adulterina: 

' ' generatoris auclore, non eit iuxca Vulgatara 

An adulterin£mtM£ a Deo conditx verfionem .Vndenam eertius tntyemim cu m 

m fnmd produtlwne. exemplaribus Rabbinorum , quam iamim 

cum noftrisfcribendum?imo interipfosHe^ 

PRoxima , huic difputatio de adulterinis braeos inconftans fenfus eft.Sic Hierony mus 

naturis , Num &c iftas condideritDeus tradit in primo deTraditionibus Hebraicisi 

in primis aufpicijsrerum, an intrufaefuennt llie e$~i Ana,quiinuemt 'umimin deferto, 

in rerum naturam fortuita libidine»Hoc pu- cumpafceret afinos Zebeon fatrls fui. Multa 

tauic Vielmius,hoc fortaile Rupertus. Fiunt &c vana apud Hebraeos de hoc capitulo dif- 

tamen., inquitifte,quaedamnaturarum ex p.utantur , apudGraecosvero&noftrosfu- 

inasquaii permiftione adukerina } cum (verbi per hoc filentium eft. Alij putant iamim ma- 

gratia ) de equa &c afino mulus , de hirco & ria appellatanjfdem enim litteris fcribuntuc 

oue nafcitur tityrus:. quod hominu inftin£tu maria, quibus & nunc liic fermo defcripcus 

fieri, Lex vetuir 5 cum dicit Leuit. i? 3 \$,lu- eft. Et volunt ulum,duixi pafcit afinos patris 

fui 



HISTORI^ NATVR_£ LIB. V. 89 

fui ul defeno . aquarum congregationes re- fuperat, vtpote qui velequum vnacum mfc 



periffe, qu_eiuxtaidioma linguae Hebraica: 
jiwi-- nuncupantur , qubd fcilicet ftagnuni 
repererit, cuius reiinuentio in eremo diffici- 
lis eft. Nonnulh putant,aquas calidasiuxta 
Punicas linguae viciniam, quae Hebre* con- 
termina eft, hoc vocabulo fignari. Suntqui 
arbitrentur , onagros ad hoc admiflbs efle 
ad afinas,&_ ipihm iftiutmodi reperiffe con- 
cubitum,vt velociffimi ex his afmi nafceren- 
fctir, qui v.ocantur iamim. Plerique putant, 
quod equarumgregesab afinisindeferto ip- 
fe Fcceritprimus afcendi , vt mulorum inde 
noua contra naturam animalia nafcerentur. 



dentcetiam equite, vel binos etiam coniun- 

&os boues,vnguibusfuis, qui boum cofrii- 

bus multo longiores funt 3 & ex quibusinco- 

la_ cyathos conficiunc,abripicns, e via in ni- 

dum fuum imporret.Goropius fcnbir,Regi- 

namHungaria. Mariam Caroli V.fororem,- 

cuius ipfe Medicus fuit, inter pocula fua ha~ 

buiffecornu quoddam nigredinefpkndens,' 

dodrante longius,quod aiebant vnguem efle 

gryphis, quauis ipfe ex cornualio fi&itium 

quid fuiffeexiftimet.Ita quoque Ornitholo- 

gus fe vidiffe fcribit apud aurifabrum Tiguri 

cornu riierum leue, & in fummo aduncum 
r < ■ •.:.___: :_i.. c^l.+x^^n: 



Strabus autem putat , aquas cahdas , id eft fere vt in rupicapris, mplo forte craffius,cu- 
thermasreperiffe.Pagninus & Lulitanus ve- fos labris argentum introduciurus crat , vt 
nas aquae falfk exponunt.Cur autem in Le- pro poculo meniis adhiberetur,dicens fe il- 



ge Deus interdixit permiftiones diuerforum 
animalium? Certe non quiainuifa: Deo, & 
naturse omnino , fed, vt multa alia, in dete^- 
ftationem idololatria. iEgypciorum jdiuerfis 
vtentium commiftionibus in Pianetarum 
obfequium. Putabant fecundiim diuerfas 
commiftioneshabere diuerfos efte&us^quip-. 
pe fuper diuerfas rerum fpecies.Tum ad pre- 
cidendum omne libidinis prouocametum. 
Quicnim animalia diuerfa ad coitum inci- 
tant,dum fpedatores & teftes luxuriae eo- 



lud pro vngue gryphis accepifle. Venimid 
forte bouis alicuius peregrini , vt quern In- 
dicum vocant,aut bubahcornu fuiffe idcm 
indicat. Fateor ipfe,gryphes vere efle: nec 
enim cum Origene notare Moyfen decer, 
quodinterimmundasaues cenfuerit 5 qu_e 
non effent in mundo. Puto equideeffe ma- 
gnas aliquas &: efteras aues,fiue gchus aquil_e 
iiue vulturis , non eo modo quo feruntur. 
nam fabula conuincit Mathias Michouius, 
qui non fohim gry phes , fed 6_ aurum in ex- 



rumdem,fe quoque facile poftent deturpare tremo Aquilone, montes denique ipfos Hy- 
pruritu j propterea etiam in Traditionibus perboreos feu Ripheos.quos vocant,reperiri 



Hebraeorum prseceptum erat, quemadmo- 
dum Rabbi Moyfes fcribit,vt a coeuntibus 
animalibus auerterentur oeuli. Caietaiius 
allegoricamhanccaufamputat , vt homo 
abftineat penitus a nouitatibus pra_ rer ratio- 
nem: miftio enim animalium nouum parit 
animal pra.ter naturam heutrius fpeeiei. 

C A P VT XXIL 

An gryphes vere fuenni. 

INter adulterinas fpecies celebrior fertuf 
gryps: quapropterfuoexaminititulus di- 
candus. San6i:iffima Hildegardis grifonem 
in fua Phyfica narrat primu inter volucres^ 
icribitque quiddam naturae volucrum & et- 
iam beftiarum in fe habere. Mela,Solinusy 
Apuleius veras aues &c quadrupedes affcue- 
rant gryphes. Facit loannes de Mandauilla, 
qui Bachariam regionera vocat, ciiiUsin- 
eola_ trucesadmodura fint , immanes atcjue 



negat. Ad extremum Septemtrionem Ri- 
ph_eos & Hy perboreos montes aliqui pofue- 
runt, quos illic nulloseffe,experientia con- 
ftat. Quinetiam inlura monte 6_locisSe- 
ptemtrionisnonerlodituraurum^argentum, 
necaliametalia, necinueniuturillic gryphi, 
&_ magng aues prohibetes eftbdere & efterre 
aurum. Ego fane contra veteres Auclores 
gryphoshecin illa Septemtrionis nec inalijs 
orbis partibusinueniri affirmarim.Ha_c ille_ 
Ceterum magnas aUes appellari gryphes,ad- 
mittit Aldrouandus ,, qui omnem hiftoriam 
gryphorumpro morelocupletiffime fcribir. 
Varinus gryphes inter cetera inquit genus 
effeanimantisvolucris, quod yifwsv., ideft 
vulturem vocant , & %u7m) Hefychio etiam 
vukurumnididicuntur. Ariftophanisinter- 
pres ^wminuq exponit peregrina fcuti infi- 
gnia: aquilas enim folebant, inquit, in fcutis 
' pingerc.Heliodorusmemoria: prodidit,Per- 
finam boum armenta,& equoru, Sc ouiumj 
cotufnicum , & gryphum permififfe greges, 



efferi: hic gryphes dari affirmans , hunc fere partim vt ex vnaquoq-, horum hecatomben 



in modum ex Italico fcrmone Latine fado 
loquitur: Qui gryphibusanteriorem corporis 
formam aquilinam tribuunt,&pofteriorem 
leoninam, vera memorant, cum reuera talis 
.corum forma fit.Verumtamen vmcus dum- 
taxat gtyps U. magnitudine &. corporis ro- 
bore o&_o eiiam leones centumque aquilas 



adornaret , partim vt populum inde aleret. 
Hos gryphes aquilas f uiffe , Verifimile eft, 
quasad hecatomben Regum &Imperato* 
rum adhibere folebant. Confcripfit Itinera- 
rium Iuda.us quida nomine Beniamin Tu- 
delenfis Hifpa.nus , ante annos quadringen- 
tos, quodab Aria Montano ex Hebraico 
H 5 idio- 



90 IOANNIS EVSEBII 

idiornate in Latinum conuerfum eft.In hoc 
ab mfuIisChefil inSinarum regionem per 
fretum ahoquin a:ftuoiiflimum, ltavt naui- 
gando fuperari interdum non poflit , com- 
meandi mtercetera mtionem profecto mi- 
ram exponit , & iimul vaftaru quarumdam 
eius loci auiu, quas gryphes vocat, naturam 
& fortitudinem , quarum fcilicet ope &C in- 
duitrmraniportati homines' ttaijciant, ape- 
rit. Ver ba eius funt: Ab infulis Chenerag qua- 
dr ginta dieru nauigatio fufcipitur trariiire 
Vuientibusin regionem Sin,qu<£ pars Orien- 
taliselt.Sunt ver6quidicant,mareillud quo 
iter fufcipitur,efle mare excifum feu fretum, 
intei dum xftuoiiflimum^aftro Cheiil fubie- 
ctnm (quod Orioneft nobis)cuius vitantus 
nonnumquam excitatur ventns , vt nulli 
mortalium nauigando fuperari poilit autr 
eftugi. Intrudit enim nauigia in ipfas maris 
angu(tias,vndeextricari &efFugere non pof- 
funt:hcrentque diutiiis quoad comeatu om- 
niabtumptohominespereant;& nequehoc 
modo naues periclitantur. Verum huic in- 
commodo hominum induftria profpedum 
eft , atque euadendi ratio eft inuenta,quam 
rgnofcererionfueritiniucundum.Sicautem 
reshabet. Boumcoria integra quampluri- 
main nauibusimponunt nauigantium ho- 
minum numero paria: quiciim vento actiin 
illas anguftias intruduntur , finguli fingula 
fubeunt, atque collo introrfum complicato 
ita colligant,vtaqu^ aditusobcludatur,cum 
Mc rorantes &c mouentes in mare e naui- 
gio deijciunt. Qtios cum maxima? aquilse 
iflis reg.uinbus famiiiares , gryphes dicta?, 
profpiciunt , boues aut animalia efTe putan- 
tcs ,aduolanres eripiunt , atque in aridam 
afportanr. Tum vero depofins invallevel 
rnonteincumbunt, vt ipfis difruptis pafcan- 
tur.Verum cpportuna celeritate vfus qui in- 
traconummcluditurhomo ,- feram ipfam 
gladio confofTam vulnerat atque occidit, 
& hoc pacto complures euadunt. Ex hifce, 
vtut res fefe habeat/altem hoc licet collige- 
re, maximas certe aquilas, $c his iimiles ali- 
tes gryphes aliquando diclas ,'& harum ra- 
tione gvyphes reuera reperiri,affirmari poiTe, 
feciis vero minime. Hax fententia eft Al- 
drouandi.Egoputaremfacile, gryphes efTe 
easaues, quae condores dicunturab Indis, 
aut iimiles. Vel fi non eft fabula, auemruc- 
quam in infula vltra Madaigafcar reperiri 
fcnbit Marcus P.Venetus, tanti roboris,vc 
elephantum capiat &: eleuet. Porro beata 
Hildegaidis non diuerfum fenfum habuitj 
nam de pauone eodem fcripiit modofPauo 
calidus&: humidus eft,& de natura volu- 
crum & beftiarum in fe habet , &C vox eius 
fecundu volucres & beftias permixta fonatj 
non tamen propterea quadrupedem nec 



NIEREMBERGH 

monftrum pauonem fecit, flc nec fuum gri- 
fonem.Facit quoq ; S.Euftathius Antioche- 
rms, quiin Hexaem.itaait : Tov J\^C7rct if) 
'(wov Tfrxfj.fAAy^b iswtiov ^dc, ctpxf.ojaA!, cntictv chcii- 
heiv. ap@rd c ( > GiJ)? AsovS «^S <&'$&>*,■>&£> dinc, 
7mp ri[*?v ?wytihv. Gryphem magmtudink im- 
menf&ferut, ita vt vmbra ifliuspradium opa-> 
cet.Et veluti apud nos aquila leporem,Jic illt 
leonem faciliimo negotio raptum pr&datur. 

CAPVT XXIII. 

An gryphesfuerint in America. ~ 

CEterum in America innotuifle biformes 
gryphes, quemadmoduantiquitas no- 
ftra confinxit, argumentu aliquod pra? ftant 
ftemmata Motezumx Regis, quseimplebat 
gryps raptans tigridem.Dicunt etia/in mon- 
tibus Teguacan inueniri defertam vallem 
Auacatlan, ob fseuitiam &c vaftitaieharuni 
femiuolucrium incolas deuorantiu meruifle 
nomen 3 propterea eos motes appellari Cric- 
blachcepeteldecrudachti, hoc eft , gryps 
fuut leo.Ad hasc videbantur depicli grypnes 
in antiquis Indorum imaginibuscum villo» 
non cum pluma.Addebanc Indi,tantirobo- 
ris fuiffe,vt vngue perfringerent humana 8c 
ceruina ofla.Simulabat leonem & aquilam: 
quadru pedes effigiabantur,alati tamen,cu m 
roftro 6c vnguibus. Aliorum nobilium inii- 
gnia esede volucres ornabant, raptantes aut 
cemum,autaliam ferociflimam beftiami at 
nullibi inuenta funt,aneminehaec monftra 
vifa,nifi in imagine.Vndeergo confentiebat 
Mexicana opinio aut fabula cura rioftra ? 
Fortaile dsemon fimili fpecie apparuit bar- 
baris,inde huiusconficlc; bellux honos inter 
nobiliores. Stemma autem Mexicani Im- 
peratoris malunt alij fuifle aquilam. Reliqua 
gryphu fama inconftans &C Tpuria. Non lro- 
uin us certaoriginem,licetGomara fcribar, 
etiam famam dictare in terris Agricolse gry- 
phes inueniri.Sed fama nofemper veridica, 

CAPVT XXIV. 

De adulterinu &mmalibus,feu> bigeneribus* 

POftulat comemorario haec animalium 
adulterinorum &c bigenevum 3 vt fakem 
celebriora commemoremus.Colligit aliqua 
B. Eugenius Iuniot Prseful Toletihoccar- 
mine: 
Hdtcfut amhigena qu& nupta di/pare-conftat. 
Burdonemfonipes generatjdwixtw afelU. - 
Mulm ab Jrcadicm ejr equina matre creatur* 
Titirus ex ouibm orttur^hirco^ parentcw. 
tJMufmonem capra verueco fanguine gignit. 
\^4fris atque fue fetofm nafcitur hybris: 
Jt lufus ejr catula formtt coeundo lycifcam. 

Poilunt 



HISTORI^ NATVRiE.LIB.Vi 



91 



PolTuncadijcialia. Alphet vcl alpheilgene- 
racurexleone & leopardo. Arcadicicanes 
& Hircani,ex cane &cigride.Arcadeseanes 
primiim exeanibus&leombus nacos fama 
eft, & appellacos MornfAiIeiQ, Pollux notat. 
Concipiuntcanes eciam ex iupo. Canes La- 
conici alopecides dicl:i,ex vulpe& canegi- 
gnuncur. Sunt qui lupum canarium eum 
putent elTe , qui inicu canis ex lupa nafcitur. 
Leonum genus ignobile ex leamis & pardis 
Solinus dicTac. Leopardijex pardo &lea:na. 
Philoftratus leaenam non ex pardo (bd par- 
dali concipere fcribit. 

Quarrendumjanvcleaenaex pardo con- 
cipit, &:corpore iibi iimilem gignit, animo 
diiiimilem , iiceciam pardalis ieupanchera 
ex leoneconcipiat ,& maculofum gignat 
fetum. Camelum BracTianamDidymusex 
apris iimul pafcentibus cocipere docer.Cro- 
curaex lesena ^thiopica & hyae-na tradunc 
Plinius & Solinus. Equusextauro &equa 
quondam generatus. Franciicus Galliarum 
Rcx equum habuit pofteriore Corporis parte 
ceruina,nacum, vt fercur, ex ceruo & equa. 
Adnocat Bellonius. Apud Rhsetos ex capra? 
& arietis coitu nafcuntur oues anreriuSjpo- 
fterius capra?. Thoesex lupo, pardali, pan- 
therajCanit Oppianus. Mulus alius ex aiino 
& equanafcicur -, alius ex equo & aiina, qui 
hinnus appellacur. Generantur ex equa &c 
onagris manfuefa&is mulae veloces in cu:fu. 
Quarcum genus mulorum exaiina &rona- 
grojquincum ex aiina & tauro. Omnia ma- 
trefcunt bigcnera : plus a marre accipere vi- 
dentur 3 prsefertim quoad molem Sc for- 
mam corporis. 

CA PVT XXV. 

An ahqua natura necne fuerint poH peccd- 
tum Adami^qua nonfuijfentfinonfuif- 
fet Uffuti 

ISta quoque curiofitas in mediu* vocanda 
breuiter,Num aliquas beftiolas impediret 
innocentia Adami. Quidam putant,vtique 
lendes& pediculos mudo defuturos.Ac ipfe 
non credo, quddijstunccarerenr homines 
deficientes honore illo innoeentise prirnar. 
Quemadmodu enim Adam peccauit, pof- 
fent peccare & liberi-,quorum gracia non lo- 
cupletioris priuilegij eft quapaterna.Quare 
qui femel in peccatum uuic dilaberentur,ii- 
milibus miferijsconditionis &L naturse ob- 
noxij fuiifentjnaturalis enim generatio pedi- 
culorum eft. Pranerea non tantum ifta no- 
ftri generis infamia eft. Inteftantur , iuxta 
Ariftotelem, pediculis phaiianae etiam , & 
alise aues , quibus penna caule conftac. Bo- 
Ues quoque&fues. 



CAPVT XXVI. 



An aliqua dmmalia exotica America & 
infulavum remotiflimarumpoft primani 
produclionem enata fuermi* 

SVfpe&x aliquibus fuere monftrofa? fera* 
noui orbis &c infularum natarum longo 
interuallo teiris,{iuc quia adulcerinse vifa? ex 
mukiplicisgeneris commixtionenata.', iiue 
quia fponte illicenataz,cum aliam viam non 
viderent tranfcurrendi ad tergus illud natu- 
ix. VerumquiafecudsefunCj&folemni co- 
pulae ricu fuum genus propagant, participes 
diuinse benedidionis iine dubio fuerunt , &S 
fecudate, DeiiuiTu adincrementum &: mul- 
tiplicationemi Deinde , non puto adukeri- 
num , quidquid afpe&u monftrofum. Eft; 
quoque deformicas naturalis , vc formofior 
natura iit. Quo pacto in orbes illos remotos 
illata^ fuerint^iam difcuflimus. 

CAPVT XXVII. 

An in Americdfuerintin principio mundi, 
formataammalia qua ibimuemuntur. 

COniiderandum quoque eft^vbi anima- 
lia formata : in quodnam eftufa folum^ 
Suis credo quasque conuenientibus exorca 
plagis per omnem terram , non fimul , nec 
prope cum Adamo; ideo delata adillum^ 
iniigniedatitulo qui apciiTimuseirecillorum 
ingenio. 

DiceSj-qUomodo poft diluuium diftipata 
in dorfu m vfque orbis ? Quaero quomodo 
conueda ad Adam ? quomodo ad Noe, vt 
in arcam eolligerencur ? Rurfus quomodoi 
poftquam conuenere ad Adam , rurfus di- 
fperfa?Eadem rationeputo poftnaufragiuni 
vniueriirefticucainfuam quzeque pacnam. 
Hoc pertinebatad Angelosfpecierum natu^ 
raliumcuftodesaucpr£e{ides,ab his porcaras 
ad Adam Sc Noe ferae , quas fenior nofter 
orbis ignorauit, vt non poflint dici colonisd 
mundi antiqui , nec hinc peregrinatas illuc ? 
fed lndigenas femper fuiiTe eius foli. 

C A.P.VT XXVIIl. 

In quibm regiombus animdia generentur* 

ENata icaque & reftitutafuntanimalia 
in aliquam earum regionum quas inco- 
lunc nunc: colhgam nonnullas. Africa gene» 
rat oryges,didyen : iEchiopia calen ,calli- 
trichen, quod animal negacur in alio iolo vi- 
uere poile ; fphinges,cepum,camelO'parda- 
lim ? item equos feros bifulcos : Lybia caco- 
H 4 blepam.* 



9 2 



I O A N. E V S E B. N I £ RE M B. H I S T. N A T. L I B. V. 



biepam. Garamantesboues opiftonomos 
habent. Aper nulius in Africa creditur. 
Aiia & Af Vica elephantes,pantheras,& cha-« 
raWieohtes alunt. Syria , Libya,^& Cyprus 
chalcidem hcertoruni generis. iEgyptu.s&- 
Oriens fcincos< Africa & India ihnias & 
hyitrices. Seythia & Sarmatia^oAoy. ^gy- 



I 



CAP VT XXIX. 

r De regiombm exitidibiM. 

Liquaeregionesfunt noxie; & exkiales. 

Narrabo aliquasex Caryftio.In Lem- 
niorum infulis, quse Nese feu Nouae vocan- 
tur , neque nafcuntur perdices, & 11 impor- 



tus gcneratcrocodilum&ichneumonem. tentur,pereunt. Qjaida prodigiohiis narrat 

morieas, fivel confpicianteamterram. In 
BcEotiamagnatalparum multitudo Infolo 
Coronico agroid animal non nafcitur, illa- 
tum moriturj ikut & vlulae in Creta , quam 
infulamferuntnullumlethale animal tole- 
rarc. In Aftypalaea ferpentesnon nafcuntur. 



ndia papioncs, chiurcam , monocerotem. 
axim,paephagum,boues vnicornes & folipe- 
des, gazella. India & Hircania tigres.Chol- 
chis tragelaphum Piinij, Syria colapurn, 
Phrygia & Lycaonia prxcipuos onagros. 
Ba&riana & Arabica regiO camelos. N ord- 

uegia peftem peculiarem habet, quam leem neque leporesin Ithaca,neque in Africa fus 
vei lemer appellant. Hifpania & Baleares iiiueftris, neque cerui,neque felis in Rhenea 
alunt cuniculos , zibethum, mufmonern. Delo propinqua , neque meleagrisalibi vf- 
Italia SfiThracia ftelliones. Summi Helue- quam confpicitur. InScythicis regionibus, 
tiorum montes ibicem & murem alpinum; &apud Ebam mulus hon nafcitur. Theo- 
Septemtrionales regiones tarandum,armeli- popus apud C)ia^cidenfes,qui funt in-Thra- 
nos, id eft muftelas albas, zobella,noerzam, cia , locum eiTe quemdam icribit ea natura, 



tragelaphum ex genere ceruorum, vrum 
bifontem , bubalu, ericetum. Sciurus a vario 
non niil regione diftert. Africa,Afia,&Eu- 
ropa cetera animalia promifcue generaht, 
leones tamen Europa tantum intra Ache- 
loum &l Neffum amnes aluit,tefte Ariftote- 



vtquaEcumqjintrentauimalia falua rurfum 
exeant ; cantharus autem nullus inde efFu- 
giat, fed omnesin orbem circumagitatiper- 
eant, itaque a pefte cantharorujoco nomen 
eiTe Cantharolethron. Cranone ThefTalia: 
vrbe aiuntduostantumeflecoruos. Itaque 



le. Afriex deferta,lndia & Arcadia teftudi- etiam publici eoium hofpites,ciim (qui mos 



nes habcnt. Peruanaregiofemiuulpa,Creta 
ftrepikerotem. Lupos, viilpes,aliaque qua- 
drupedum -noxia Crelicus ager nufquam 
educat. Anglia lacertis carere dieant. Apud 
diuerfas regiones eadem animalia diuersa 
natura nafcuntur. Duplexiecur eftlepori- 
bus Bifaltinis. ^EthiOpicaequaedam fues ge- 
ftare cornua feruntur.Leones Indiei,Arme- 
nici, Parthici non adeo robufti. Apud Neu- 
ros boues cornua in humeris habent.Omnes 
merulae albaefuntin Cyllene. Pifces interra 
Babylonica fluuijs egredientes pabulari in 
iicco dicuntur. Caprae in Mimante natx 
fex menfibus non bibunt.Oues pinguefcunt 
in Ponto paftae abiinthio. 



eft omnibus vrbibus) fuis fcriptis iniigne vr- 
bisfubijciunf.pingunt duos coruos currui 
aer to i nfidetes,qu 6d his plu r es ibi numquam 
finfcviii. Currnsautem (nam hoc quqque 
mirum alicui videatur) additur hac decausa. 
Inter facia donaria currum feruant aereum, 
quem vbi iiccitas incidit, pulfant, & aquam 
a Deo pofcunt atque impetrant. Addit his 
aliquidfingulare Theopompus , coruos ni- 
mirum tantifper Cranone morari dum pul- 
los educent: eo faclo, ipfos reliclis Cranone 
pullis difcedere. Myrfilus Lefbius in monte 
Lepetymno ait fanum eile Apollinis , acfa- 
ceilum Lepetymni, in quo,ficutiCranone, 
duo tantum fmt corui 3 ciimnonpauci in 
vicinia finc. 







IOAN- 



93 



IOANNIS EVSEBir NIEREMBERGII 
E X S Q C IETAT E IE S V 




LIBER SEXTVS. 



CAPVT PR.IMVM. 



ione dpimalwm.. 




ost primas origines 
proceffaunt fpecies ani- 
malium principes pro- 
paginediuerfimoda:noh 
eodem ritu,coitu,parta, 
numero, tempore. Im- 
m menfum efiet cenfere 
qinnia . : appingamaliqua. Humanitus inter 
feeomplexi coqunt fimiae , lacerti, erinacei/ 
vrfi kumi ftrati,eiinacei veio ftantes.Coitus 
auer{us,rhino.cerocijelephan.tiSjtigribus J ]yn- 
cibus,leoni> lep.oii^uniculis, canibus,lupis, 
&: in fumma omnibusquibus auerfa geni- 
talia. His alij. camelum anrtumerant , de 
quibus Ariftotel.es, negat .,. Mus, in coitu 
compleaitur. caudam. Elephas femina fe- 
det. Camelus femina in coitu fodet , com- 
ple&ente mare^. prodidit Ariftoteles. Cerui 
currentes feminas ineunt, canit Oppianus, 
Cerui clunibus fubfidentibusfemengenita- 
le reapiunt, vt Ariftoteles fcribit. Cetera? in 
coitu tergis fuperueniunt.Teftudines Arifta- 
teies fu peruenire fcribit, Mkmus fupinas ia- 
cere tradit. Vulpes.fuperuenire Ariftoteles 
docet, Plinius vero feminam in latere pro- 
iectain marem amplexari fcribit. Occulto 
coeimt elcphanti, cameli ., rhinocerotes; 
Ranasmagna exparte no&u coeunt.Adul- 
teriaignorant , &; coniugij lege degunt ^le- 
phanti , &; caprea?. Camelus cum matre&: 
lbrore non coit. reliqua promifcue coeunt, 
licet fingulare exempld extet equi , qui ma- 
trem imprudens fuperuenit^cognito indi- 
cio feipfu m exanimauit,de quo Plinius,iE- 
lianus &c Oppianus.Canes cum lupis,vulpi- 
bus,&tignbuscoeunt. Alia diximus inter 
bigenera^Suestantum coitu fpumam ex ore 
fundere, diligentiores tradunt , & Pliiiius 
fcribic, Vernotempore admittitur lanigeru 
pecus optime. , autetiam autumnali : idem 
detauris intellige.Suillum pecus iKalendis 
Februarijs ad duodecimum diem Martiu 
iEquinoclio verno equse, folftitioasft.ino aii- 
nx 3 per autumnufere caprse. Commodum 



.videtur , ytequi locis calidis menfe Aprilf, 
fngidioribusauxem Maio, admittantur.- E- 
quu m poft vnum a partu annnm vtilitei? odU 
niitti, putant Plinius & Varro»: Camelus fe- 
mina poft vnum ab enixu annum rurfus de- 
mumcoit.|Qui quaclrinns minores funtf 
maiorefque quani dubdecim annoru m,pro- 
hibentur ad.miifura.Columelia de tauiis lo- 
quitur. Idem de vaccisintelligendum,fed 
vaccas etiam bimas rectc copapere putanr. 
Arietisxtas ad progenerandum optuna effc 
trima , nec tamen lnhabilis yfque in annps 
o6to: Columella & Palladius dicunt.Hirciis 
ad ineudas feminas,&: ante annJculum con^ 
gruus ,non autem durat vltra fexenniu^n: 
Palladiusnotat.^ Canibusnpnnifipoft an- 
nu m per mitteda yenus, iuxta Colu mella m . 
Elephantus ta^m mas quam fenima .'incip^.c 
coire annoKtatis vigefimo, fcribit Ariflote- 
les. & alibi : Femina.incipit coire anno aut 
dubdecimo. celerrime , aut decimoquinto 
lentiifiine.Mas quinque autfex a.nnos natus 
fuperuenit ineunte vere. Alij. aliter. Mas coit 
quinquenis.Jemina decennis,Plinius narrat. 
Coire incipiunt in trimatu cameli,rnenre trij- 
gefimo a^tatis^afmi, oclauo iues , fexto canes 
& cuniculi : fed canes magna ex parte anni- 
culi , nonniunquam etiam menfe odauo, 
Hircus feptimo xtatis die , 'capras adhucla- 
clentes.Coeunttam ouesquam capr^.Item 
vaccaequamdiu viuunt^Raruscoitus eft cer- 
uis, vaccis, elephantis : quam enim elephas 
masimpleuerit, eam rurius non tangit.Cer- 
ua?,vacca^, teftudinescoitum propter dqio- 
rem auerfantur..Frequetiorcoitus eft afmis, 
equis,leonibus. Coitustotadiecamelis folis 
ex omnibus ^quihus folida vngula , teftatur 
Plinius. Coeunt& pariunt quoquo tempo- 
re,lepores& cuniculi. Quadrupedum pr^- 
gnantes venerem arcent , praeter equam Sc 
fuem. Ariftoteles de muliere &equa folis 
animalium id afhrmat. Vere coeunt lacerti, 
elephanti,equi,glires, fciurus, canes. Menfe 
Septembri cameli: hiemis initio vrii 3 apri. 
Lupi toto anno non coeunt dies amplius 
d;uodecim : fues agreftes femel quotannis 
Coeunt,domefticiikpe. Canes ineuntur^ 
partu fexto menfe. Cameli vno interpofito 

anno 



fj^ IOANNIS EVSEB 

anno. Libidinofa; prae ceteris funt vacca:^ 
equx, caprigenumpecus,othne genuS Ji- 
miarum, fues,cerui, cameli, mures ,canes, 
vrfi,leones, leporesjcuhiculvteftudo terre- 
ftris mas,&: feminse ex onagris.Lepus incer- 
ti(exuseft,modomas modofemina. Sexus 
difcrimen iuxta Oppianum rhinocerotes 
non habenr, fed omnes eius gerieris mares 
apparent , femioas numquam j iam tamen 
clarius conftatlegirimageneratio huius be- 
ftise. Vulgus falso credidit hyenas alternis" 
annis feminas &: mares fieri. Salamahdrx 
nec rhafcuhnum nec femininu genus elte, 
falso putat Georgitis Agricola. Sexu tatt- 
tiim dhferuntcapra &: hircus ,aries & ouis, 
pardus&pantherajfecundiim Plinium. 

CAPVT II. 
De conceftu ammalium. 

DE conceptu pauca addehda. Oues & 
capre. terno & quaterno coitu implert- 
tur,iuxta Ariftotelem. Cerui non concipiut 
ante Ar&uri fidus , Solino &c Ariftotele te- 
ftibus. Equ^abafiriocicitis impletur,quam 
ab equo. Aquilonis flatii mares cohcipi di- 
cunt-, Auftri feminas, fcribunt Ariftoteles Sc 
Plinius. Equos 1 vento conciperein quibuf- 
dam f egiortibus , au&oresfiintColumella, 
Plinius,Virgilius,Solinus,fed fabulaeft.Mu- 
res falis guftatu praegnantes fieri aeftimah- 
tur,iuxta Pliniuiri & Ariftotelcrrh Superfoe- 
tant lynces , vrfi, lepores, cuniculi, porcelli 
Indici. Equa peperitin Hifpania mulam alia 
mula gfauidam. fiigenera plerumque fteri- 
lia. Mulafeminanonconcijjit j maspoteft 
implere &: generare,iuxtaAriftotelem.tdem 
fcribit,mulas fuo in genere procreare in Sy* 
ria. Burdo quoque fterilis eft vt mulus. 

CAPVT III* 

Defieturd ammalmm. 

ELephantem decem annos in vtero ge* 
ftarevulguscredit : alij annum & fex 
menfes,alij bienniumj alij triennium geftare 
fcribunt,fed quod focturae tempus incertum 
litjcaufa eft quod no pateatcoitus. Annuam 
fcetura equis,aiinis,camelis adfcribit Arifto^- 
teles. Camelis alibi decem tantiim menfes 
aftignat» Cerui & vaccae £cctx funt decem 
menfes ( ceruitamen fecundum Plinium &C 
Ariftotelem octcmos menfes) oues & capre; 
quinque menfes, fues quatuor, lecnse men- 
fes duos,fecudiim alios fex j canes dies fexa- 
ginta & vnum,aut duos,aut ad fummu tres, 
iuxta Ariftotelem & Pliruum.Lupusfrrc &: 



II NiEJREMBERGII 

paritvtonis. Cati dies quinquagihca (eX| 
viUerra quadraginca, hiftrix & vrfa triginca, 
Aiuht porcellos Indicosantefexageiiraum 
a eorteeptu dieth hon parere. Crocodili fe- 
xaginta dies vencrem ferunt,,&totidem oua 
pariur^jtotidemque diesfouent. Ouateftu- 
dinisdiCta vehtri fubdita (unn Triennium 
dicuntur ferre vukures. Cyprini quinquies 
aut fexies in anno pariunt,tef chalcis; 

CAPVT tVo 
De faitt* 

IMperfeftos fdStus eelUht omnia mulripa^ 
ra, praeterfuem. Vrfae informem carnis 
malTam edunc , quam lambendofigurant. 
Caxos pariut omnia multifida. Vrfa fcetum 
minimu pro magnitudine fui eprporis edit* 
Ranarumfcecus prim6 funtcarnes paru^,ro- 
,tundse,nigr^jdeindeoculistantum Sc caud^ 
iniignes; Ganes, caprae,& oues , & reliquac 
parue; quadrupedes , monftra pariunt fre- 
quentiiis,quamaiores, obferuauit Ariftote- 
les.Elephati,cameli,equi, vacc<£, cerui (qui- 
bus interdum tamen geminus partus, fed 
tar6)omnia folipeda,iingulos panut. Vipera 
& falamandra viuipara funt, vti pacae omnia 
quadrupeda ,exceptischama:leonte, croco- 
dilo,vtroque lacertarum,ranarum j & teftu* 
dinu genenbus, quse ouipara funt. Salaman- 
dra viuiparain vtero primtim oua concipiti 
Bifulca pauca generant, prxterquam fues; 
Multifida &parua eiufdem generis multi 
pariunt, vt canes,feles,oues,lepores,lupi, vi- 
uerra?,tigres jleones,lutrae, &c. Supra cunc^a 
muriu fcetusrex vna genitos centum viginti* 
tradiderunt Ariftoteles & Plinius.Inter oui- 
para crocodili &c teftudines numerofitate 
ouorum prarftat. ^gyptixcapr^ fcetus qui~ 
nos parere ferutur,quod fecundiftirnas Nili 
aquas bibant,notat i£lianus. In regno Var, 
(fic fertur)quotquotequa! pepererint,edunt 
foetusdeformes fiue retortis pedibus s fiue 
alip defedu, vt nullius iint vfus. 

C APVT V. 
De partn. 

CEruaS parere folere iuxta vias maxime, 
ob metum aliaru belluarum,proditAri~ 
ftoteles. Afina parturiens tcnebras quapt* 
Eiephas parcuriens ingredicur aquas vfque 
advbera, metu dracoms. Soricemin iuuen- 
ca pinguefada, nec noninfuiserofa cute 
nidum feciiTe, & mures peperiiTe, idoneis 
Au&oribus conftat. Amphibiain ficco pa* 
riunt, & educant. Animaliaquorum acuti 
funt vngues , frequencer parere nequeunt, 

Equa 



UlSTQKIA NATVHiE LIB. VI. 95 

fiqua ftans parit, alise quadrupedes iacentes, confpedu verfantur facile pater,verbi causa 
iuxta Ariftorelem. Muftelam ore parere fa- in mufcis,in icarabeisjomnia enim ad hunc 
bulantur. Partus afmarum &: camelorum a modum coeunt, videlicet mufcar, fcarabei, 
trimatu legitimus.Tota e;tate afinar & equa: Verticilla 3 phalangia, & ii quid aliud generis 
parere poflunr. Canes a duodecim fere an- eiufdem coire folet. Phalangij qux texunt^, 
nisgenerare definunt,oues & vacce, plerum- coitus agitur hoc modo. Cum femina de- 
que a decem. Generare incipiunt cuniculi dn&am araneam traxerit, mas eamde mu- 
crim fex menfes aetatis lunares habet,fecun- tuo trahit; quod vbi faephis fecerint,coeunt, 
dum alios anniculse. Sues mares non vltra & aueriis clunibus copulanturmam propter 
trimatum generant, fcrophse annosoao aut aluum orbiculatam, modus hic comungen* 
etiam quindecim. Annuus partus canibus, di ijs congruit. 
lupis,fuibus,feris , lanigero pecori ; in locis 

tameh nonnullis propter caeli clementiam CAPVT VII. 

oues bis pariunt. Idem vaccse faciunt , vbi ... 

pabuli copia-.alioquinalternis annis pariunt. De propagme & fecunditate ammalium 
Suibus domefticis partus bis in anno. Om- jine coitu } nec Vt mafculwL 

nes lupas intra duodecim dies pariunt,nimi- 

rumquod totoannononampliusquaduo- A Lio quoque puriori modo , virgineo 
decim dies coeant. Parit alinus eodem tem- JljL fcilicet , propagantur aliqua animalia 3 
porequo coierit. Vere pariunt elephanti,ca- fine nuptijs, fine coitu,fine mare,fine femi-> 
xneii , fues> ferse , ineunte astate lupus: vrfa ne,abfque virtute aduentitia in corpus gene- 
eodem tempore quo latet. rantis & parientis transfufa aut communi- 

cata. Sic multiplicari feruntur ex pifcibus 
C A P V T V I. <l ui dicuntur rubelHones &; channae : hos 

.propterea feminas eifevolunt omnes. Li- 

De fropagine animalium per coitum bentius putarem effe indiftindi fexus,ex feC& 

ftne deafione feminis* plantarum more propagantes , licet Arifto- 

teles dixerit feminas , cuius fententiam de 

CEterum propago nuptialis animalium, hac genitura non grauabor tranifcribere. Si 
hbc eft exmare& femina , non vno quodautem genns efi^inquiz.quod feminsfit, 
tantiim modo fit ex decifione mafculini. Fit & marem diHintium non habeat , idex feipfo 
quoquefine ifta cammonia,fcecundante fo- animal generare poteH. guod etfi nondumfide 
liim genitali maris virtute femina, riulla fui digna exploratum habemus , tamen facit vt 
abfciiTa particula, nec in femineam vuhiam ingenere pifcium dubitetur: eorum enim quos 
intrusa. Quidam iuniores hoc fieri putanr, rubros fiuerubelliones vocant 3 mas nullus ad- 
communicata a mare feminse incorporea hucvifitse?t,fedfemin£omnesfietuplenare- 
quadam efficacia, vt progeneret, & fua fce- feriuntur. Ferum de his nondum compertum 
cundet materiam. Alij maluntfieriagente habemus^quod fidem faciat fatis,^upd autem 
virtute genitali maris in feminse iemen , fed nec masjieque feminafit in genere quoque pi* 
non deciia. Hoc ritu generantur phalangia, fcium^eH^vt anguilla ejrgenus mugilum qmd- 
verticilla,fcarabei,mufc2e, &: illa kifeftoram dam in fluuijs lutulentis^ <^At vero in quibus 
ani malia , quorum femina? pudendu in ma- fexus maris ey femin& difiinttw habeturjieri 
rem inferunt longiore coitu fcilicet, vt com- non poteU vt femina ipfa perfe generet per* 
petens fpatium fuperfit acl:ioni fcecundanti. fecTe. Ita enim mas fruHra efiet, quamobrem 
Ariftotelicum iftud placitum hacfententia inijsmas femper perficit generationem , hic 
explicatur lib.j.de Hiftoria animalium . In- enim fenfualem dat animam aut perfe aut per 
fecl:a auerfa coeunt , deinde quod minus eft genituram. jSimilis fcecunditatis ritus vultu- 
fuperuenit maius, hoc eft mas feminam,nec nbus tribuitur , de quibus Theophyla&us 
masin feminam genitale vllu inferit mem- Simocata hax fcribit. Multainterauesge- 
brum , more animalium ceterorum ; fed fe- nera. Non opus habent mafculorum copu- 
mina furfum, in maris receptum,caudas vl- latione ad conceptionem : fed alia quidem, 
timnm fax n^eatum quemdam prasducens quas ventofa funt, non pariunt; vultures au- 
refleclit , qui in nonnullis maior qua.m pro tem , vt fine marium coniun&ione pariant, 
ratione totius corporis effe. videtur , ciim naturas ferunt leges.Vulturem itaque videre 
ipfa parua admodum fint. Sed funt etiam in non eft mafculu m,fed omnem fexum ijs in- 
quibus miniis inconueniens asftimetur. Pla- terclufit natura feminae : quod cum fciant 
num hoc fuerir, ii mufcas coiru venereo co- vultures,orbitatem veriti,liberorum in con- 
pulatas videris.Tardo etiam,qu(^ coiuerunt, Ceptionem omne genus incumbit,quemad- 
ieiungunturdigreiTu: diu namque eorum modumLemniades mulieres Heroum vi- 
copulatio durat , quod in ijs quae in noftro dentes appellantem claffem.Multiplices de- 

inde 



96 IOANNIS EVSEBII 

indene&unt vultures aftutias:aduerfus No- 
tum ventum volitant. qudd fi Notusnon 
fit, ad affinem ei Eurum expandunt alas, 
poftea, hiant , ac ita vento influente replen- 
tur, & pariunt ,non oua ventofa , fed fcetus 
viuos. ldcirco plurimo tepore natura opus 



NIEREMBERGII 

S£pe etiam fcandens oppletls faucihm h&ni 3 
Qbfefasfc vias vit& concludit anhel<t a ^g 
Fcetidum animal in India non aliud excre- 
mentum emktit quam-cblubros.Verrnes in 
inteftinisequorum 8c ouium,inlinguacanis 
gignuntur , & incapite cerui : qui fi ad seta- 



habetvtanimal perficiat : difficile namque temgranda*uamveniat,offecapitisfubocu 

Sc operefum nimis eft naturas,animali dare lo terebrato, vefpas progignit. Alij malunt 

effentiam^&adanimalisperfe&ionemper- ex medulla prodire volantes. Aliquando 

ducere id quod eft tenuimmum, dicuntur concreuerunt e naribus eerui. Alia poftea 



enim vultures triennium ferre » Perdices 
quoque fcribit Antigonus,fi ad ventum a 
maribus ftent,femellas concipere.Phcenicis 
regeneratio,auis virginis ad fpontaneaorigi- 
nem remittenda eft. Sed vt hoc fabulofum, 
ita alia fatis certa non funt. 

CA P VT VIIL 

De fpontaned genefi animalmm* 

FRequentiiTima alia animalium genera- 
tio iine propagatione eft, per fpocaneum 
exortum. Quando nullo enafcuntur certo, 
nullo confpicuo fata extrinfeco progenitore, 
hax fponte genita dicuntur , quafi per fe na- 
ta,vt inquitPlinius,velex feipfis nata: que- 
admodum angues &c ranse e limo , talpae &c 
murese fimo,apes ex bouiilo cadauere. Mul* 
tiplex eft ifta geneiis fpuria. Quedam ex alijs 
animalibiisprorumpunt non moddcadaue- 
ribus , fed viuentibus , quasdam ex plantis, 
quaedamexmineralibus , quasdam ex alijs 
mixtis , qusedam ex elementis. 

C A P VT IX. 

Ex animalihm viuu ff>onte nafcuntur 
aha animaha. 

IN Hifpania, vtalibicommemoro,equa 
peperit mulamalio fcetu grauida.Mures 
progignuntur ex muribus : implentur enim 
iinecoicu,fifalem 3 vtfertur, lambant. Non 
femel. mure femina recisa fcetus pregnantes 
inuenti. De parte Perficse terrx id teftacur 
Ariftoteles. Humano in fanguine , arbitro 
Plinio , animalia nafcuntur exefura corpus. 
Sub initium Mariici belliancilla peperitfer- 
pentem.Gigni ranas,vermes,& alia monftra 
in muliebri vtero , etiam Ariftoteles fcribit. 
Andreas Laurentius adijcit talpas, Porta 
rubetas &r lacertos. Viperse adhuc ex hu- 
mano corpore natae. Lumbricos per aluum 
egerijfrequentiilimum.Egregie QuintusSe- 
renus & cecinit, &: fleuit: 



dabimus 

CAPVT X. 

Ex animalihus mortuis alia animali# 
renafcuntur* 

EX humana cadaueris medullaferpens 
progignitur.Enafcutur quoqueex mor- 
tuis homimbus ferpentes, anguillse, mufc^, 
mures. TraniTcribam de hoc hiftoriam ex 
nonnullisScriptoribus,Guagnino,Munfte- 
ro,Iamtio , Fortunio, Liceto, in eius fidem. 
confpirantibus . Pompilium feu Popeium 
Polonia: Regem,in omni exercitationedice- 
re folitum, Vtinam me mures votarent/ Fi- 
liumhabuirTe qui Pompilius fecundus ap- 
pellatusj reliclus poftpacris obicumina^tate 
puerili,patruis eius regnum adminiftratibus, 
adultus fa&us vxorem duxit. Tunc illum 
conuiuia celebrantem,mero madentem/er- 
tis coronatum , vnguentis delibutum , cra- 
pula &£ luxurefolutuminuaduntmuresde 
cadaueribus patruorum , quos ipie & vxor 
; eius Regina veneno interfecerant , ingenti 
magnitudine egrefti , & in conuiuantem ty- 
rannum , cpniortem eius , &c filios rabidis 
moriibus miiliunt militum caterua nequa- 
quam abigente, quoniam humano fuffragio 
fatigato mures infatigati perfeuerabant die 
nocluque.Extruuturardentesfoci,&:inme- 
dio eorumlocatur Pompilius,coniux,&:fi-. 
lij .• illuc autem & muresper rlammastrank 
euntes , parricidam rodere non ceffabant. 
Adaliud tandem elementurn ventumeft: 
in nauibus adducitur occifor patruoru Pom* 
piliuscum fuis in ftagni altitudinem; mures 
tamen inceiTanter fecuci abduclos &c naues 
rodebant,in tantum vt aquaperforatis rimis 
ingreila , fubmerfionem mi.naretur. Ideo 
nautas timemes praefocationem,ab aquis de- 
duxerunt nauem in litus , vnde alia caterua 
murium occurrens ,iuncl:a prioribusacrius 
infeftabat . His viiis defenibres , diuinam 
vltionem cognofcentes , omnes fugerunt. 
Pornpilius autem procedoribusnudatus,re^ 
cepit feinturiim akiorem inGrufuicza,vbi 
£>uidnon aduerfus miferis mortalihm addit mures rapido curfu afccndentes confumpie- 
JSiaturaUnterno cum vifcere tinea ferpens runt&i vorauerunt duos filios , vxorem &£ 
JEt lumhricm edax viuant inimica creanti y Jacinorofum pompilium.Haclenus Licetus. 
guodgenm afiduo laniat prAcordiA morftt; Bruchi quoque oriuntur ex hominum mor- 

ticinjjs, 



HISTORIvE NATVR^E LIB* VL 



ticinijs^ex cadauere equi crabrones & vefpe. , 
loeuftae ex mulo, apes ex tauro , fuci & ica- 
raba^i ex alino ; butoncs ex anate j ex cancri 
©xanimati & in iicco fepulti corpore fit 
(corpio : exapuammcadaueribusalias exo- 
■ hunturapuav.Similiterexquodam formica- 
rum Indicarum genere vermiculi nafcuncur, 
iuox in formicas faceflentes prioribus fimi- 
les.Renafci verno tempore ranas cx mortuis, 
pridem Au&ores aliqui affirmant. Mufcae 
quoque humore exanimatse • ii cinere con- 
dantur,fcnbit Plinius recuperare vita. Apes 
non vno modo reuiuifcunt ; excinc-tae oleo 
rurfus fufo aceto reciperant anima : vtcum- 
que mprcuae , fi incrace&ura hieme feruen- 
tur, deinde verno torreantur , Sole & cinere 
ficulneo toto ferueantur die > reuiuifcunt, 
iuxta Plinium* 



m 



CAPVT XI. 

Ex plantis animalia* 

SCoticse aues ex arborum frondibus m 
aquas delapfis cmergunc, Apes fponre 
proueniuntex floribus cerinthi ,arundinis 3 
olea:. Teredinesfiuntex larice, bombyces 
ex mori folijs. Pifces quoquein Iuuerne flu- 
uio ex frondibus arborum erumpunt. Mti~ 
res nafcunturexarundine, anguillarex alga, 
vermes ex fungis & tupenbus . Ex lignis 
corruptis mytuli enafcuntur, blatcas ex mar- 
cefcentibus plantis. Tabanos ex lignis naici, 
fcribitAriftoteles. Ex ocymo multis mpdis 
fcorpio fic: fiunt vermes, fiunr pediculi. 



L A TSI T A. 




GAPVT XII. 

De blantis. 

Lantarum auium generatio mirifica 
^eft: eius narrationem exTurnero exhi- 
beo. Prior anfer a noftris , hodie blanta 5£ 
bernicla vdcatur , bc fere anfere minor eft, 
peclore aliquoufque nigro , cetero cinereo 
anferum ferorum more,volat,ftrepit, palu- 
des frequentat, & fegetes depopuiatur. Ca- 
rohuius paulloinfuauioreft , & diuicibus 
minus appetita. Nidum berniclae aut ouum 
nemo vidic. nec mirum, ciim fine parentis 
opera berniclae ad hunc modu fpontaneam 
.habeant generationem. Cum ad certum 
tempus malus nauis in mari computruit,aut 
tabuia:,aut iantennae abiegn^,inde in princi- 



pio veluti fungi erumpunt, in quibus tempo- 
ris progreflu manifeftas auium figuras cer- 
nere licebit,deinde pluma veftitas,poftremd 
viuas 8c volantes.Hocnecui fabulofum efle 
videatur, praster commune omniu gentium 
liccoralium,Angliae,Hiberni2E,&: Scorias te~ 
ftimonium. Gyraldus , qui multo felicius 
quam pro fuo tempore Hibernias hiftoriam 
confcripfit, nonaliamefleberniclarum ge- 
nerationem teftatur. Sed cum vulgo non la- 
tis tutum videretur fidere,& Gyraldo obrei 
rationem non fatis crederem,dum ha?c qtise 
nunc ieribo meditarer , virum quemdam, 
cuius mihi perfe&iflima integritas fidem 
merebatur,profeflione Theologu, natione 
Hibernum,nomine Octauianum, confului, 
num Gyraldum hacinre fide dignum cen- 
feret : qui per ipfum iUrans,quodprofiteba- 

I tur 



98 IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGI! 

tur Euangelium, refpondit verifTimn m effe, f ant, admirmtibus.ad ioci iilim V^hnm j 
quod de generatione huius auis Gyraldus turrentes , rem nouam nuntiant. Isadueniem, 
tradiditjle^rudesadhucauesoculisvidiiTei trabem ferra dimdi iubet-quo fattojww \d ■ 
& manibus tradafle, breuique , fi Londini fepm apparet multitudo, partim ^0mip,alu$ 
menfem vnum aut alterum manerc contin- adhucrudibus , aljjs ' qu&dam membraformata 
geret , aliquot rudesauiculas mihi adue&as ' babentibus.partim etiam fcrmatarum perfeBt 
curaturum. Berniclas igitur fiue brantas ex auium, inter quas qu&dam piumas babebant, 
putridis nauium malis fungoru more nafci, alu implumes erant. itacjue in miraculo fiu- 
minimc f abulofum erTe,doc>orum & hone- fentes.mbentc Domino in tcmf/um D.Andrea 
ftorum virorum oculata fides mihi perfua- Tera (alias Tyra , & melius ^id fago cuidam 
fit. ln VVallia , qux pars eft Anglvse verfus eH nomen) lignum comportant , <ubt & bodie 
Hibernia & Scotia> aues iftse adhuc rudes & manet , vndique ficut erat a vermtbm pcrfo* 
implu mes ih littore, fed non ime formacer- ratum. Huius firmle duobus fubinde amw in 
ta & propria auis, paffi m inueniuntur. Ale- Taum *Hu dppulfum ad Sruthe cajtellnm mul~ . 
xander autem ab Alexandro ex lunio Den- tis accurrentibm oHenfum efl'. tfec diiuerfium 
tatoParthenopoeo refert,in penitilTimis oris eft , quodexinde duobus rurfium annis Letbe 
Britanni^,finu intimo,vbi ejftus effufi Ocea,- fortu Edimburgenfi vniuerfium pofulum ffe- 
m fecundi & reciproci ad Lun$ augmenta, Bare c-ontigit.lngens enim nauis.cuijnfigne ac 
&: damna ac frequentes fluxus maris & re- nomenChrifiofhori eratjvbitres ferfetuos -&n- 
fluxus haad fecus quam tempeftates ftatis nos ad vnam Hibridum in anchoris confiitif- 
vicibus littora infeftant, fkpe malos, & na- fiet ,huc reduBa , atque in terram fubduBa, 
uium carinas,vetuftate tabefcentes.,ad litto- flena omnia exefis trabibm , qul mari femfcr 
ra expofitas , & diutina aqua madefaclas, merfa fuerat , njermiumbuiuficemodi mdium 
quofdam velutifungosbreui pediculo iuxta partim aut ferfieBam nondum auis fiormam ' 
aquas gigoere , paulatimque adolefcere inter habentium ^fartim iam abfoluiorum oftendit. 
flu&us , eiapfilque certis- diebus etiam mo- Ceterim cauillari idquifftam pofiit , arbovum 
ueri,fedtamenatruncominimediuelli.In- truncis acramis illisin infults natarumvir- 
teriedo deinde tempore 3 velut ad iuftam tutem banc inefe , chriHofhorum quoque il- 
magnitudinem peruenerint ( mirum diclu) lamextrabibus 7S(ebridianis contextam afie- 
tradit quodomnem fuperatfidem ,fungos rens. Itaque quod iffe quoque abhinc feftem; 
eiufmodi ita geoitos ab eo trunco fponte annis vidi , haud grauaborin medium addu^ 
auelh ,mox alisemiffis, &penniculisenatis cere . AlexanderGallouidianus Kilkendevjis 
euolare , & marinas aues exiftere, vefcique Eccleft<e Paffor , V-ir fr&terinfignem frobita- 
pifciculis Iittoralibus , perquemariapaflim temrerum admirandarum ftudioincomfara- 
enatare.pariterqueapudincolas rnirumnon biii, cum extraBa algamarina inter caulem 
haberi , fed quia paflim id^,euenire foleat, ejr ramosa radice fiatim fariter \ cjrvfquead 
quotidiano vfu miraculum efle definere. cacumenenatos^quaconiunguntur^conchasad- 
Nec fupprimendus eft Hedor Boetius , cu- natas videretyei nouitate attonituspi.ox cog- 
ius ifta eft narratio. Pr<es~tat ww,inquit, de an- noficendi cupidus eas aperh , vbimagis muttb 
feribus^quos vulgo ferferam in arboribus nafici quam antea obBupsfaclus consiitit: non enim 
in Infuiis Hibridibus credunt, ed qua buius rei fificem in teHis conclufium comferit , {edfdiUii 
tognoficenda multo iam tempore ftudiofi^ re mirabile)auem,acfroi//iusmagnitudineteC'.,.; 
diligenter explorata ferfpeffafe cognouimus, quoque inauffas. Jfruibus enmfaru& hnrant, 
dijferere. CMari enim i/lis interiec7o 3 mihi ma~ ejr iffie quoque apert£> easfro quantitate com* 
gif eorum frocreandi •vis qu&daminefie vide- fleBebantur. Itaque adme extempio +qmm 
tur, quam a/icui alijvi : varijs enim modis y eimmodi rerum cognofcendarum iam o/im ma- 
'verum in mari femper r frouenirt confifeximus. gna cufiditate detentum noueratjeleriter ac~ 
JZtenimfi id lignum in mare proijciasjemforis currit> rem^ omnemmonHrat , non magis re$ 
traffu frimum in eo vermes excauato ligno miracuio obHufefiaBo , quamretantaactam 
naficuntur-.quifienfiimenatocafitefedibufi^at- inaudita conftecli Uio : hac enim re fiatis con- 
quealis,flumas pofiremo edunt; demum anfie- ftare arbitror,non h^c procreandarum auium 
ribus magnitudine aqualeSi cum ad iuHamfer- fiemina, aut truncis, aut arborum inefie fi-ucti- 
uenerint quantitatem , c&ium fetunt reliqua- bus } fiedipfiOceano y quem Maro &Homcrm 
rum auium more.remigio alarum feraera de- fatrem rerum afpel/auit. Veyum quoniam id 
latijd quodluce ciarius anno afartu Virginis fieri videbant , cadentibus in aquam arhorum 
mil/efiimo quadringentefimo nonagefimo fiu- ad /itus fofitarum fomis ^vt temforis traciu 
ribus JfecHantibus in Buchanania vififtm eH. > ex i/Iis ea affarent voii*cres,in eam fienten- 
T^am cum in eam ad Pethftege caflel/umftuBi- tiam abdutti fiunt , <vt fc?na t/ia in iffas a/ites 
hus huiufcemodi lignum quoddam ingens de- ccmmutari cfinarentur. Sea Ifaljso: namtew^ 
latimefiet/einouitatem, qtti frimi conftexe- fore admtis exui nmrk frmvm yermibus, 

atque 



HISTORIjE .NATVRifi LIE. VL 



atque us fenfim excrefcentibus, vicifiim^ po~ 
mis illis ex humiditate corruptis difparenti* 
bufifc,non fatis accurate profiicientibus exiliis 
in h&stranfmutari formas vifa funt. Hacce* 
nus ille.Plura nos alibi eollegimus. 

CAPVT XIII. 

In mimralibm animalia, 

P\Efcendo ad fubterranea. Bufones&: 
JL/ferpentes in folidiflimorum lapidum 
meditulho inuenti . Fertur in Anconitano 
littoreac mari compertos eflelapides omni 
ex parteintegros ac folidos , in quorum me- 
dio pifces latebant, quorum egrefsus ingref- 
iiifve nullum veftigium fuit aut potuit efTe. 
Dilieclis tamen lapidibusillis,erumpuntad 
hominumefum percommodi. Igiturpifces 
vixifle ibi , & adoleuifle putantur innato la- 
pidis humore ac frigore . Fulgoiius fcnbit 
de ingenti bufone in medio faxo inuento in 
Athonis arceVerduneniis agrimam in faxo, 
quod, vt eo vterentur, aedificantes medium 
fecuerunt , nulla ingrefsiis ad refpirandum 
alimentaqueaccipienda figna apparebant, 
animalque illud tamen ineo vixerat,quoda 
multis perfpe&um fuit.Culicum quoddam 
genus Strabo fcribitnafci ex flumine &bra- 
Ctea metallorum. 

CAP VT XIV. 

Ex varijs rebus animalia genita, 

SErpentesexcapillismuliebribus, iubis e- 
quinis,&: ex ouis ibidum exoriuntur. Ex 
ceravetufta. acar generatur. In Darienein- 
fula ex fudore Indorum bufones nati,fcara- 
basi,& mures ex fimo bubulo. In lignis & 
lanis multa animalcula gigni folita. Laneaj 
veftes,textsE ex vellere ouium a lupo occifa- 
rum, pediculos prxfertim procreant. 

C APVT XV. 

Ex elementu animalia, 

ETerra feu potiiis e limo formatur oftra- 
codermajvrticsejpurpur^jiepadesjpedi- 
nes,holothuria,buccin^,teftataomnia,pifces 
apuse , mugiles,cyprini,lumbrici,ferpentes, 
anguill2e,mures,ran£e.Ouidianum eft: 
Seminalimushabet virides geminatia ranas^ 
JBtgenerat truncas pedibus. - — — 
EfTodiuntur e terra pifces gratiflimi nonulli. 
Mufculi iam parte corporis viuentes, nouif- 
flma tameneffigie adhuc terrena reperiun- 
tur in iEgypto. 
Sic vbi deferuit madidus feptemfiuus agros 
Nilus i & antiquo fuafiumina reddiditalueo^ 
Aethereo^ recens exarfitfidere limus, 



flurima cultores verfis animalia glebis 
Inueniunt } ejr in his quadam modo cceptaper 

ipfum 
Nafcendi ff?atiu,quadam imperfeBafuisL 
Trunca vident humeris, ejr eodecorpore fap^ 
Alterapars viuitjudis efiparsaltera teilus- 
Tipu \x , f alamandrae,ranse ex aqu a generan- 
tur.Licetnon ab aere & igne,in aere tamen 
& igne concreantur aliqua. Corrupto aerq 
coturnices gigni, Olympiodenusprodit. E~ 
rucx e rore generantur,item & papiliones &: 
pifcesmec femel tantiim perpluere pifciculi. 
Scaliger & Olaus mira de lemmer narranr. 
Huius fententiahax eft.Non foliim,inquit, 
in Nortuegia, veriim etiam inHiflingia, & 
in multis alijs prouincijs Diobcefis Vpialefis, 
quacdam beftiolse quadrupedes , lemnar aut 
lenius appellatse, magnitudine muris , pelle 
Variegata,cum imbre decado cadunt,& vn- 
de veniant adhuc eft incompertum,an abin- 
fulis propinquis,an a remocisibia ventis de- 
latse, an potiiisin nubibuS natse fint:hoc ta- 
men compertum eft , eas ftatim ad terrarrx 
delapfas difTectas , muencas fuifle habenies 
in ftomacho^fierbas crudas nondu digeftas. 
Hx cadentes locuftamm inftarin maxima 
copiavniuerfamdeftruunt ftirpium vindita- 
tem,inficiuntque quidquid ore contingunt, 
viuuntque vfque dum guftant herbam re- 
nafcentem,& fimuleunt hirundinum vo- 
lantium more,fed ftatuto tempore moriun- 
tur magna multitudine ,maiori terrx infe- 
dione, dc maximaaeris contagione, qui pe- 
ftilensfit. Vndehominds vertigineac icleri- 
ciacorripiuntur. 

Quo paclo aliqua nafcantur in igne,fupra 
examinauimus. Plures Aucloresconteftan- 
tui\Ariftoteles,InCypro,inquit,a2rarijsfbr- 
nacibuschalcites lapis ingeftuscompluribus 
diebus crematur.Beftiole/in medio ignena- , 
fcuntur pennatse, paullo mufcis grandibus 
maiores,quas per ignem faliant atqueambu- 
lent. Emoritur hoc genus, ctim abigne di- 
motum eft. Ariftoteli aflentitur Diogenes 
Laertius in Vita Py rrhonis Helienfis,tefta- 
tus, animaiium alia abfqtie coitu gigni , vt 
funt qu£ in igne viuunt , quae Truppifiict vo- 
cantur. Piiniusetiam Ariftoteli fubicribens 3 
eamdem fententiam frbtulit dicens:Gignit 
aliqua, &: contrariumnaturse elementum,' 
fiquidem in Cypriserarijs fornacibusex me- '. 
dio igni maions mufcse magnitudinis volac 
pennatum quadrupes, appellatur pyralis, a 
quibufdam pjraufia. Quamdiu eft iii igne, 
viuit;ciim euafit, longiore paulldvolatu 
emoritur. Seneca itidem,Ignis,ait,qui om- 
nia confumit,qu3edameciam creat: &: quod 
videri non poteftfimile veri, fedtamen ve- ^ 
rum eft,animaliaignegenerantur. Agricola 
quoque idem placitu recipiens,Ignis,inquit, 

I 2, cura 



100 



rOANNlS EVSEB 



cum na$ustuerit materiamad idaptam , 
gignitbeftiolas quse apparentin ardentibus 
iornacibus volitare. Deinde ver6 Solinus, 
Minima etiam ftierit,inquit,auicula illa,cui 
nomen caryftia,qua2 in Creta infula viuityac 
etiam lmpune in flammas inuolat.Harccol- 
legit Licetus. Montanas terendas in niue ge- 
nerari,Strabo &Theophanes fcribunt: ani- 
malia quaedamparuulalumbricis, & hirtos 
rubrofcjj vermes, Ariftoteles,Plinius,01aus, 
&: Agricola conteftantur » In niue recenii 
candefcunt hi vermes, in vetufta rubent. 

CA P VT XVI. 

De generatione fer dwijionem* 

Eftant alij ritus multiplieandi anima- 
.lia. Auullione fiue dilTe&ione gignun- 
tur aliqua,quorurn animae adfubiectiparti- 
tionem fcinduntur, vt lumbrici, lauertulse. 
Contigitexvno diuifofieri multa.quemad- 
modumex vna arbore deciiis ramis multse 
poflunt propagari, ex vna vite multae fiunt» 



CAPVT XVII. 

De generatione per fauaginem* 

DFftin&am animalium generationem 
iauaginem cenfuerc nonnulli. Dicun- 
tur generari fauo adnafcentia quaedam. Ac- 
cidit enim oriri fine femine ftirpes,fpeciatim 
cazpe,& inter animalia mytuli,buccine,pur- 
puras, quse minores iuxtaprincipium aclna- 
fcuntur. Hancgenefim &noftram fenten- 
tiam ex Ariftotele confpicua habemus.Pur- 
purse verno tempore eumdem in locum fek 
colligentes condunt , quam fauaginem no- 
minantj quse velut fauuseft apum , verutn 
non ita elegans , kd quafi e putaminibus ci- 
cerumalborum multa inter fe oompofita, 
ftruem vnam fua cohiefione coagmenta- 
rint. Nullum ijs patet foramenmeque ex ijs 
purpurse enafcuntur, fedciim purpursetum 
etiam reliqua teftis inclufa , e limo fere &c 
matena putrefcente oriuntur. Illa vero eo- 
agmentatio fauo fimilis tamquam purga- 
mentum tam ijs qu^m buccinis euenitmam 
buccinis quoque fauifcarein moreeft. Ita- 
que ne ea quidem,quseex teftaceis fauos fa- 
liuant, aliomodoquam ceterateftis inclufa 
generantur , veriim meliiis atque vberius 
quoties praefunt quaeeiufdem funt generis: 
emittunt enim ,cdm fuos ordiuntur fauos, 
mucorem quemda,. ex quo putaminex cel- 
lulas illaj confiftunc. Hax ergo rupta diffu- 
faque omnia humorem,quem continebant, 
in terram dimittunt. Mox eo quo effuderint 
* oco > gig^trntur purpurulae exordio admo- 



II NIEREMBERCH 

dum exiguo confiftentes , quas fibi annexai 
gerunt, qua? grandes capiuntur. Nonnullag 
etiam formanondum diftincta cernuntur> 
fi forte priiis quam repererint capiatur. Fce- 
tusinterdum per crates 5c tegetes non qua-li^ 
bet elidunt,fedcdngregatse eodem,vt facere 
in marifolent. Itaqueper anguftiam veluti 
vux fpecie fcetusconformatur. 
* 

CAPVT XVIII. 
De generatwne per degenerationenu 

Lius generationis ritus per degenera- : 
-tionem,cum fcilicet animai non gene^ 
rat fui fimile, fed alter^ deteriorem fpeciem. 
H oc folemne efiealiquibus, Ariftoteles ob- 
feruauit in apibus &c pediculis,quarum illat 
fucos, ifti lendes generant.Philofophice ad- 
monuit Licetus,iponte genirorum maxima 
ciim fit latitudo , aliaquidem adeo imperfe- 
6ta eifc, vt nihil omnino generent ex fe.Hu- 
iufmodicenfeas culices vinarios, & aliorum 
generum , vermefque viliffimos, ac potiffi- 
mum in ventre pueliorumcxorcos. Plinius 
addebat falamandram , fed Dalechampius 
inPlinianis adnotationibus eam grauidam 
diflecuiiTe teftatur.Alia vero animaliaipon- 
te natahis paullo perfecliiora generant qui- 
dem , fed tamen procreanr viuens non fuas 
fpeciei,vt mufcx,qu^ vermiculos procreant, 
numquam adolefcentesin mufcas ; & pedi- 
culi , qui lendes gignunt in pediculos non 
euadentes, Vt docuit Ariftoteles , a quo Pli- 
nius , vt alia multa, hoe quoquedogma fuf- 
cepit. Alia demum interfponte gemta fum- 
mum perfedionis gradu attingentia prolem 
fibi coniimilem in fpecie generat, vt mures: 
hi autem fponte orti, ob fua: natura: imper- 
fedionem fcetus imperfecl:os edunt, eoique 
fobolis adhuc imperfedioris genitores,adeo 
vt fenfim fatifcente vigeneratiua perennem 
indiuiduorum generatione ,, ac fpeciei a^ter- 
nitatem continuatam non habeant , fed in 
tertia velquartageneratione deficiant. Dif- 
ferunt autem haec non efTentiali , fed acci- 
dentaria imperfecTione , maiori- ac minori, 
ineadem fpecie. Sic Ariftoteles aliquando, 
reges apu & reges alios gignere , &; apes haf- 
que fucos intecundos procreare ftatuit. 
Suntautem fuci apibus imperfediores, apes 
Regibus qui poffunt fponte prouenire, 

CAPVT XIX. 

De generatione zoophytorum 
Jett plant-ammaimm. 

ZOophyta Grsece , Latine dicipoftunt 
plant-animalia. Sunt ea quae naturam 
ancipicem fortiuntur inter plantas 3c ani- 

malia, 



HIST.QRIJB MATVRiE LIB. VI. 



, malia , vitam nada mediam , per extrenio- 
nim participatione , hebeti aliquo fenfu do- 
nata. Prseterea plantarum ritus colunt, ad- 
hsefione contenta. Horu plant-animalium 
genitura eratindicanda-,licet ad fpontaneam 
fpeftare putem, & fponte natorum leges 
feruare. Sunt autem zoophyta,fpongia,vrti- 
cx marinx, quae edules funt, &: caruncula? 
illannolles, &rubentes , quas quidam cum 
Plinio cruorem dicunt : tumetiaquasglan- 
dulas Athenseus appellauit. Muliebreni mo- 
lam adijcit Fortunius,queplantarum inftar 
immobilis adhxret vtero , &£ animalium 
more carnea moleseft, obtufum licet fen- 
fum, tamen aliquem obtines zoophytorum 
proprium . Nec Piinio damus,moiem iftam 
elTe inanimem: caro nulla inanimis eft Ari- 
ftoteleo monitu , fed anuna cum vegetali 
tum fenfuaii pollet,pra2iertim caro qua: ala- 
tur &: augeatur,vt mola. Imperatus adiun- 
gitinter zoophyta velam marinam appella- 
tam.Dandinus oftrea,conchyliaque omnia. 
Non omnibus probatur: nam vela marina, 
oftreum &: conchyle multiplex , nulh fem- 
per eorpori aut corpori firmoadtment vt 
planta ; ab omni fede ftabili plerumque ab- 
ibluta , per fe in mari vagantur animalium 
more, vt monet Ariftoteles, 6c docet expe- 
rientia,licetmotu indeterminato. Ipfemet 
Imperatus pauliopoft, ceu veritatecoa&us, 
velam marinam inter animalia cenfet : &£ 
vere animal eftinfimigradus vela marina, 
oftreum &conchyle,habetque motupro- 
greiTiuum imperfe&u &; indeterminatum, 
nonautemdeterminatum & perfe&um, vt 
obferuat Ariftoteles.Necdefuere,qui plan- 
tam agniferaffi, de qua fuperiiis^ & in noftra 
proluiione agimus,in zoophytis cenfuere,& 
earnem dubhanimalisLybici^ quod eft fi- 
mile carantulae. Hocpofttresdies interfe- 
&um,igniadmotum moueri, perinde acii 
tuncrecens iugulatum fuiiTet , fcribit Ioan- 
nes Leo.Zoophyta ex igni fiue in igni gene- 
rari, non confiderate dixit Empyricus. 

CAPVf XX. 

De generati one bafilifch 

NVnc inquiramus, an aliqua tlt genera- 
tio anomala, qualis bafilifci fertur,de 
Cjuaopportune agemus. Etenim non ineru- 
diti ailerunt, ex decrepiti galli ouo peftilens 
illudmonftrum eXcludi.Chriftophorus En- 
celius in tertio Opens de Re metallica Li- 
bro addit, bafilifcos etiam iilueftres exiil- 
ueftrium quoque gallorum nafci ouis. Hd 
(inquit in quarto fupra quinquageiimum 
capite) jjtecies gallinarum filueHrium , qu<& 
& cvryllo & vitibm nomenhabent , item qu& 



lOt 

ab agris requiefcentibm nomen inucnere in 
CMarchii, coUriscyanei, optimi faporis 3 bon% 
chymi 7 coeunt ore circa Aequinottium vernttm, 
ofculationefaBa, vt folent columba. Gallm 
cnim iHarum flecierum roHrum inferit in os 
feme/U , ejr ita fpermainfundit more vifera- 
ruminfemellam. Hinc credibile eH : , quod fe- 
runt aucupes & venatoreS , gallos defitueHri- 
bm gallinis , qua a corylis nomen inuenere 
(quasalias,.nefcio anbene , bonafas vocant) 
fenio confeffos oua morefemelU ponere , qus 
exciudant bufones ,& cx ittis nafci bafilijcos 
filtleffres-ficut ex ouogalli gallinacei domeBi- 
ci poH nouem annos excluditur bafilifcm per 
rubetamdomefiicm: id quodteftatur experien- 
tia, Sunt enim ifti ferpentes vere bafilifci fil- 
ueflres defcriptione Nicandri 3 qm bafilifum 
filueftrem defcribit. 7{eque efi genm per fe, 
ejrrarifiime reperitur. In Marchia$in ditio- 
ne Abbaiis Zinnenfis ,prope vrbem Lucken- 
vvalda,contigit mihi videre talemferpentem, 
interfeclum a paflore. Et profecHo magna in 
filuisibi eft copia talium gallinarUm. Serpens 
erat capitis acuminati.flaui coioris , & ferme 
crocei , longitudine ad tres palmos & vltra, 
immenfdi craptudinis : cauda iurbinata in la- 
tus y multis notis candidis aluo infignitm, ter- 
gore tendente ad colorem cyaneu, orisimmenfi 
pro proportione corporis.Vaflorcmi eum inter- 
fecerat acuminata jecuri,narrabat mihi, illum 
vefci ranis, ferpenttbm , & omnium generum 
animantibmjrater bonafis.vt de quarumpro- 
fapiaflt genitm. Habitationemeim efle ad pa- 
ludes 3 pracipue vbi coryli flnti mirumin mo- 
dum deleciari UBe , propterel inierficere eum 
vaccas venenatoitfu 3 ejrpropterea ipfum quo- 
queeo magis peti a pafloribm^ interfici.Re- 
tulitidem mihi paflor 3 eim vocemefle veluti 
anferis defendentis ptdios 3 & hanc vocem Ni- 
cander vocat iygen. Haec ille : in Nicandro 
tamennonreperiunturqusE citat , nequece- 
teraqux hic ailerit maiorem fidem mere- 
buntur -, alioqui non inepte philofophatur. 
Alij eruditiScriptores rine mentionegallina- 
cex fobolis, teftantur,etiam inSaxonia ba- 
filifci quoddam genusiilueftrepaium con- 
fpicij capite aeuminato, colore flauo,longi- 
tudine dodrantali } hocefttriu palmorum, 
inulitatacrailitudine^ventremaculofo^mul- 
tifquecandidispundisinfignito ,tergo ca> 
ruleo, caudaturbinata atque ineurua,hiatu 
riduque oris pro corporis proportione im- 
menfo. Qui ferpentes an inter bafilifcos re- 
ferri debeant, non aunrn certo pronuntiare : 
neque enim impune fe illis opponerent agti- 
eola^,quiintrepidefuftibus ac tridenti vel 
furcaillos adoriuntur, nulloque percepto 
incommodo,aut halitus contagione, confi- 
ciunt. Eft forte aliqua bafilifa ipeci< s, fed 
qii£E non cam exitiali ac peftifero veneno 
I 3 ta- 



102* 



IOANNIS EVSEB 



imbuta fit 3 quam qui in Africa torridifque 
•regionibus nidulanturac ftabulant* 

Dicam nunc aliqua, quae faciunt pro do- 
meftici baiiiifci prodigiofo ortu ex fenefcen- 
ps galliouo. In-primis Cardanusidputauit, 
qui aiv.Circutator quidam ferpentem habebat 
huentuminmaceri/s domm diruU Jtfediola- 
ni. Caput oui magnitudine, ac pro corporis ra- 
tione pr^grande. Osex iilo mihiretinui.Ven- 
tes in vtraque mandibuta , vt viperis: corpore 
JtcIIionis magnitudine, ejr forma fimili ■ fed 
fedes tantitm duo, crura^ breuia , vt confiet 
non fatis commode a natura fabricatum, cum 
tanta tongitudini quaktof pedes fuifient ne- 
cefiarififed tamen grandes erant , ejr vngulis 
magnis, vtfelium. Cauda totim animalis lon- 
gitudinem &quabat: in cuius extremotuber ca- 
piti Italici fiellionis magnitudine &quale , ac 
quafi rotundum aderat. Crediderim ego hunce 
bafitifici genere fuifie. Nam cumfiaret , gatto 
fimilis videri potuit,nifiquodcorio 3 non ptu^ 
mis teclm efiet 3 careret^ atis. Deinde . Caro* 
lus Sigonius &c Iulius Scaliger teftantur, 
Leone IV.Pontifice Maximo Romariuxta 
a^dem S.Lucie; fub fornice ftabulatum bafi- 
lifcum, dirum ferpentis genus, cuius afflatu 
magna lue affe&a Roma fuerit, eumque il- 
lius Pontificis precibus extin&um. Hunc 
bafilifcum non ex Africa conuolafle 3 fed 
Roma: gemtum 3 dicendum videtur.Faciunt 
quoque pro eadem requae Leuinusait : vhi 
decrepitm gallus efie incipit , acfeneBute con- 
fici,quod nonnullis fepHmo 3 nono 3 aut adfum^- 
mum decimo quarto euenit 3 pro virium robore 
velimbeciltitaie,aut etiam concumbendi afiue- 
tudtne , qua nulli non animantium natura vis 
deijcitur atque enematur,ouum profert dfiiuis 
mmfibm, ac canicuU fideris exortu.exputre- 
fac~to 3 opinor,feminis excremento 3 aut bumo- 
fum. colluuie conftatumfiorma non oblonga vel 
ouaii 3 vt gallinis aftotet 3 fed rotunda atque 
orbiculata 3 coiore modo tuteo 3 buxeo 3 fiauefcen- 
ti 3 verficolore,turido 3 ex quo produci bafitifcu 3 
Latwe regutum 3 nonnulli opnantur 3 venena- 
tam beftiam 3 fefquipedati magnitudine 3 triptici 
frontis apice tamqua Regio diademate infigni- 
tam, ereclo infefio^ corpore 3 atque ocutis vi- 
brantibm 3 quibm obuios halitm cotagione con- 
fcit. Vutgm in tota Europa ea opinione efi im- 
butum , vtex hoc ouo bafilificum prodire fia- 
tuat 3 fiquando a rubetafeubufonefotumfit: 
quodan fabulpfum ejr commentitium 3 non au- 
fim certo pronuntiare ; hoc tamen experientid 
comprobatum habeo 3 gallumincubatu idipfum 
perficere. ita nofira memoria in ciuitate Ziri- 
^a^atqueinfut^ huim ambitu duo annofiga/ti 
Agre etiam fufiibm abaffi , ab ouiincubatione 
abigi depellifc potuerunt : ita 3 quoniam lciues 
eam perfuafiorte concepifient 3 ex huiufimodi ouo 
bafitifium emergcre*ouum conterere 3 ac galtum 



II NIEREMBERGir 

ftrangulare vifum eft, gmd aute gallm ouum t 
conapiat 3 fuo% tempore 3 hoc eft,vndeuigefimo 
die rupta tefta excludat > inquifitione dignum. 
Au&or de Naturarerumclare teftatur. Ba- 
filjfcusinterdum exgallonafeitur, quiagal- 
lus in aetate decrepita facit ouum ex fe^ vn- 
de bafilifcus procreatur.Sed in generatione 
hac oportet vt mnlta concurrant. In flmo 
namque calido &: mUlto ponit ouu , ibique 
fouetur vice patris , & po ft multum tempo- 
ns exit pullus,& inualefcit/icutfolent ana- 
tumpulli.Habetautemcaudamvtcoluber 
reiiduum verdcorpusvtgallus. Dicunt au- 
temhi quicreationemeius fe vidiileteftan- 
tur, quodnullafit ouitefta, fed validiflima 
pellis, in tantum vt refiftere poflit iaibus 
validiflimis. Opinio quoque quorumdam 
eft ,quod ouum illud galli coluber aut bufo 
foueat, fed hocincertum eft. Hoc tamen m 
antiquorum fcriptis habemus,qu6d bafilifei 
quodda genus fit, quod ex ouo galli decre- 
piti generetur. Videtur fauere Ifaias c.j^,y. 
vbi ait : Oua afpidum fUperunt , & tela* ara- 
nedL texuerunt: qui comederit de ouis eorum^ 
morietur , ejrquod confotum efi , erumpet irf 
regulum. 

Ego tamen in nullo claflico antiquitatis 
Auclorehanc bafilifci genefimcomproba- 
tam , fed nec commemoratam inuenioi 
Quare qu^ prifci mirabilia, verioratamen, 
de hac pefte prodiderunt, miris vulgus am- 
pliauit & Luperauit commentis.Fundamen- 
tum aliquod fuit ad hanc fabellam de pro- 
genie reguli ex galli ouo , tum qu6d Her- 
mes dixeritjbafilifcum generari in vtero fiue 
fimo, quod non intellexitdevero baiilifco^ 
feddeelixir chimico , quo metalla conuer- 
tantur. tum etiam quod aliquando vifl fe- 
nes galli ouis incubare,& ex putrefadis ouis 
peftilens aliquod venenatu m edi. Fieri enim 
poteft, cum galli a concumbendi vfu defue- 
fcunt , excrementum intus cohibitucoagu- 
lari in ouum,conglobata intus putri concre- 
tione , atque indevermis aut aliudanimal- 
culu m peftilens generari a quemad modu m 
vermes,bufones,&alij angues incorporibus 
humanis reperti funt ex peftilentibus hu- 
moribus genitijhic tamen foetus noneft ve^ 
rus regulus : verus enim bafilifcus ferpens 
Africanus eft virulentiflimus,quem iic Gre- 
uinus dckiibiv.Serpens efi iongitudinetrium 
patmorum, corpore flauo , capite acuto 3 in quo 
treshabet eminentias macutis fubaibidis infi- 
gnitas, addiadematis formam 3 ob quam etiam 
caufam Rex ferpentum fuit diclm. chm pro- 
greditur, anteriorem corporis partem in attum 
attollit , & ereclm incedit , &in eundopofle- 
fiore tantum parte adiuuatur. gua ob caufam 
Aegjptij in Hierogtyphicts , cum <ztemi4atem 
denotare vellem 3 bafitifium in cotumna,eteua- 

to 



HJSTOKIJE NATVR^ LIB.VL Idj 

to extrefflc capite, collocare confueuerant. tan- bet attre&are* D icitur quoquej argentu eius 

ti praterea veneni vi poflet, vt mortuum et- cioere delinitum , iniitari colorem aureum. 

lam.beftU, aut autcuLz , vbi fcedumcadauerls Multafigmenta inferuiitur inter reguli vues 

odorem perceperunt , attingere non aifdeant. &C virus. M®d prorfus fabulolum, quod Ia~ 

£)tfoa ] fi fiorte aliquid de eocomederint^fnbito cobus AcoTranfis & Bclluacenlis fcnbuntj 

moriuntur t imb idem contingit ( quemadmo- hominem fi primus viderit , folo viiii eunl 

dumaliqM litteris mandarunt) fi de corpore, interficere, quodradij oculorum eius fpiri- 

quodex ipfiw morfu perijt ,altquid afiumant. tum hommis vifibilem corrumpant, qiio 

\jderem pr<eterea ctrcumuicinum ita inficit coriaipto 3 cereriquoquefpirituscorrumpan- 

(fi quidem vera funt qu<z de eo ficribuntur) vt tur,qui a cerebro & vita cordis defcendunti 

indeejr arbores crherbaemorianturttamper- &: iic horninem mori. Serpentem veid fi 

Htciofw efiejr peftfer. Refert Solinus,Perga- primus homo viderit, ferpentem extingun 

menies magnam pecunise lummam pro ba- Quod aliqui dicunt^dependere bafilifco an- 

iilifci cadauere numeraffe,quod de fumnia. teoculos membranulas quafdam obftanteS 

Apollinis tempSi parte fufpenderunt , ne vel vifui,a nulio probato Auctore video com- 

aues vel aranea: eo appropinquare pollent. probatum,imo necrelatum. Ex hoc angue 

Scribunt quidam eum iibilo folo animantia Af ricano mnlta iinputatur toetui (ii quis iic) 

interficere; Hinc^Egyptij in Hieroglyphi- ex gallinacei ouo, &ipfum nomen bafilifci 

cis eu m depmgere folebant , vt maledicum feu reguli , commune quidem alijs naturis: 

iignificarent. Quemadmodum enim bafi- nam ex auibus, &: ex pifcibus , & ex plantis 

Iiicus folo iibilo, lta maledicus fola voce in- funt quas fimilem nomenclatura vfurpenn 

terimit . quam ob caufam Lucanus ita In Hifpania nobilis eft Blafcorum familia^ 

icripiit: quaii Bafilifcofum di&a , ob virtutem fuo- 

Sibilafy effundens cunBtis terrentia peftes, rum gennlium,tamquam qui iolo confpedtu 

Jntevenenanocensjatefibifubmouetomne hoftes profternerenc. 
Fulgw } ejrin vacua regnat baftlifcw arena. 
Aliqui porio e Scriptoribus non contenti C A P V T XXI. 

fcripiiile bafiiifcu miblo oculorum radio in- 

terimere,pau]6 vlterius funt progreili,&: af- i De generatione plwtamm* 

firmarunt , fi quis eum baculo tantum con- 

tre&et, veneni.vimxam fubitb, ita vt vifum /"""^Enerationcs autem plaritarum hx cen- 

quoque efFugiat^fecundum longitudinetii ad VjCfentur :aut fponte, aut femine, aut radi- 

inanum yfque delabi,vt ftatim eam corrum- ce,aut auulfione, aut ramo,aut furculo, aut 

pat & putrefaciat. Hmc Lucanus fcripfit: ipfo trunco faclitantur > aut etiam ligno mi- 

fiyaidprodejl mifieri baftlifim cufpide Mauri nutatim concifo; nam eo quoq 5 modo plan- 

TranfaBwlvelox currit pet tela venenum, ta exoritur : fed principatu in his fpontanea 

lnuaditfomanum. — — obtinent. Qua: vero femine radiceque fieri 

Scribunt nonnulli,fi equum baiilifcus attin- folent, naturales maxime inter reliquas efTe 

gat , nonequum mori tantum ^ fed & eum apparetmam & ipf^ quoque fpontanee; quo- 

qui infidet , atqueid tam facile a bafilifco dammodo funt, & iiluettrium ob id generi 

fieri pofTe , quami manuum & brachiorum accommodantur.Reliqu^autem hominum 

torpor a torpedine inducii Atqui fagax na- arte aut inftituto proueniunt. Hxc Theo- 

tura,neeiufmodi peftem abfque capitali ini- phraftusjnitio fecundi libri Hiftorias planta- 

mico relinqueret , muftelam creauit , quse rum. Gui adijcere poffumus , iuxta prasfti- 

tanta vi aduerfus bafilifcum pollet , quanta tutos animalium generandorum ritus,gene- 

ipfecontrahomines. Quod vero confenta- ratlbnem per degenerationem. Vix vlla na- 

neum eiTe poteft:experientia quippeconftat, tura miniisfui generis, fiue, vt proprius di- 

leonen^quamuis vnus ex omni animantium cam,fpeciei fiue naturae fuse tenax eft,quam 

genere maxime fit audax & furiofus,timere vegetabilis : neque latuit ipfum Theophra<s 

tamen fibi a gallo , qui tamen refpeciu illius ftum, fortuitam mutationem fieri interdum 

imbecillis prorfuseft , &refiftere minime frucluum ,nonnumquam arboru ipfarum. 

poteft. iEHanus addit, cantu gallorUm exa- Exempli gratia,punicum acidum edere dul- 

nimari bafilifcos. At Ferdinandus Ponzetus ce,& dulce acidum. Rurfus arbores ipfas,vt 

bafilifcum coiinumerat inter ferpentes fur- ex acida dulcis, 5c ex dulci acida veniat ; kd 

dos,quia priuantur auditu. iv;^4^>,inquit,' deterius in acidam,quam in dulcem mutari, 

qui fiubferuit virttiti auditiua , refioluitur ab Item ex caprifico ficum , Sc ex fico caprifi- . 

intenfa eiw caliditate. Sed hanc rationem cum: feddefico in capriftcum deterius. Ec 

non fatis probo. Belluacenfisprodic ,vb'i- exoleaoleaftrum, &: ex oleaftro inuicem 

curaque cinis eius fuerit delinitus , nec ara- oleam , quod raro euenit. Rurfus ficu m ex 

neas poife intexere , ncc venenifera cpxli- candida nigram 3 & ex nigra candidam. Pari 

1 4 eoara 



104 



IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 



etiam mddo &c eK vite. Ergo tec tamquam 
prodigia j & pfxtc naturx normarn accidere 
arbitrantur.Sohta vero nullo pa&o ; in admi- 
ratione habentur, vtquod iif'Pte , quam 
capniam vocant,cenutur : nsrm ex nigro ra- 
cemdcandidum,&excandido nigrum hax 
prxftat. Neque enim arufpices iftainterpre- 
tarifolebant,quoniam neillaquidem , quse 
ratione regionis mutari folent-. quemadmo- 
du m Pumca in iEgyptb mutantur. Scd hic 
ita fien, mirum : quOniam viia tantum, aut 
dua::&: hec raro per vniuerfum tempus mu- 
tantur. Et ft aliquando ita fit , in fructibus 
potiiis difcrimen, quam in totis arbofibus 
percipiturmam talis quoque rei temeritas 
fru&tbus nonnumquam contigit , vtficus 
poma auerfa ramulis ferat, 6c Punica vitiiqj 
caudice fuo fru£tificent. Ad hax vitis fru- 
£tum abfqjfolijs produxit: olea folijsamif- 
fis fructificauit. Quod & ThefTalo Pififtrati 
filio accidifle prodirum eft. Ex reliquis au- 
tem plaiitis fifymbrium , nifi culturacoer- 
ceatur , in mentham mutari videtur; quam- 
obreni fepius id transferre conmeuerunt. 
Triticuminlolium tranfit.Sed hsec inarbo- 
rum genere, futa fit,fponte fortuitoque eue- 
niunt : annuis autem paratu quoda &c opera 
contingunt, vt tipha femenque mutari in 
triticumfolent, fi pifta ferantur ; idquenon 
protinus,fed anno tertio.Quod fimiliter fe- 
re fit, crim femina ratione locorum permu- 
tantur : namea quoque fingulis in locis ac 
temporibus , fpatioque pari tere atque tipha 
mutantur.Triticum quoque filueftre &C hor- 
deum culta &C mitigata 3 pertemporis tan- 
tumdem mutantur : &: hxc fieti mutatione 
loci culturaque videnturj nonnulla etiam 
vtroque modo, quaedam cultura tannim.Vt 
leguminame inco&ibilia fiant , nitro pridie 
macerata fererein ficca. tellure prxcipiunt: 
lentem,vtcrarTefcat, paxillo demittunt : ci- 
cer,vtgrandefcit,cum putaminibus made- 
faclum obferitur.Temporum quqque ratio- 
nefemina immutantur, vt leuiora faciliora- 
cjtie reddantur ■ vt ii eruum quis vere lerat, 
facile gratumque exit, non graue, quemad- 
modum ii autumno feratur. Fit &c inoleri- 
bus culturxcausa mutatio : ficut apium , fi 
fatum conculcetur , cylindroque fpifletur 
coasqueturque, crifpuminquiunt proueni- 
re. IVlutantur item,regione tellureque mu- 
^tata, vt etiam cetera. 

CAPVT XXIL 

De caufis cur plantne generentw 
diffimdes @r dmerfe. 

Mlrisnatura geftibus ludit in agris. Li- 
centerfpanata per vegetabiha , nulli 
aiij graduimagisinfida , inconftans, &c fui 



diilimilis. Arbores.in frutices degenerant, 
afturgunt frutices in arborem.Muka femina 
mennuntur fuam originem , ciim generenc 
diflimilia aquo funt genita. Vix membrum 
idem omnibus commune,adhuc radix mul- 
tis negata. Quin &eadem fpecies nonfem- 
per iibi iimihseft : diuerfa videtur , quae ea- 
demeft. Hoc infamauit prifcos Aucfores, 
quorum delineatiohes haud quadrare mul- 
tis videntur , quodnonignauiaautinfideli- 
tas fcriptorum eft, fedinconftantia naturas, 
cuius multse funt caufas , quas ex Marantha 
& Recco lubet narrare. Igitur mutant plan- 
tx faciem fuam, primo fui ipfius ratione,fc- 
cundo ratione caeli, tertio ratione foli,quar- 
to rationecukus. Sui ipfius ratione duplici- 
ter : Primo, Vel ratione fubftantise , quae in 
cunctis plantarum partibus coniideratur,vt 
fialiquam quandoquein planta partem de- 
ficere vel fuperaddi contingat , fiue parsilla 
fit naturalis , feu praeter natUram : naturalis 
quidem, vt capillamenta, quas triboli aqua- 
ticicaulibus adnafcuntur, qua? nec folia,nec 
caules Theophrafto audore e& videntur, 
fed cauli adnafc entia.fic & vifcum,&-ftelis, 
& hyphear , qux non nifi in aliena arbore 
nafcuncur. ita & ledon cifti fpecies,in cuius 
folijs pingue quoddam verno tempore ccm- 
trahitur. Adfubftantiametiam gummi,la- 
crymse,lac,fucci,&: id genusalia referri pof- 
funtj quas quandoque iunt, aliquando ciim 
eiledeberent deficiunt , vt maftices iuxta 
ehamadeontis albi radices. Sic &c qua? defi- 
ciunt , vt chondrillse alterum genus , quod 
folia fert circumrdfa , vt Sc othonna, dc 
chamaeleontis nigri radix , qu# interdum 
exefa eft. Qua? praeter naturam funt, huiuf- 
modi efTe folent , vt cum ficui fcabies nafci- 
tur,£erugo oliuis, atqueeadem in frugibus 
ex ferenitatibus, flatibus Auftrinis, aqua dc 
rore in fpicisinfidente,quibus exfoleferue- 
fadis asrugo creatur: fie &c cum praster natu- 
ram aliqua deficiunt,vt in myrtho,quas iux~ 
ta balneum fine nucleisexijt. Secundo mo- 
do plantafui ipiius ratione faciem mutat ex 
setate , quas in eius pueritia, adolefcentia 8c 
fenedute coniiftit : etfi aiiqui , fenedutem 
diuidentesin marcorem &c fenedutem,con* 
fiderent fenedutem in planta dupliciter,pri- 
mo modo antequam planta a terraeuella- 
tur, fecundo poltqua leda eft. Nostamen, 
hac fubdiuiiione omifsa , dicimus , plantas 
astatis ratione mutare faciem , quia non eo- 
dem modo in pueritia,adoleicentia &c fene- 
dute erit , vt m tuflilagine apparet, quse lu- 
teum florem pnmagerminatione vereemit- 
tit , quo vna cum caule confeftim exuitur. 
inde nonnulli his vacare exiftimarunt . Ex 
Diofconde 3. lib.cap. propiio. Ac ex hifce 
AuCtoribus fuam de tuflilagine hiftoriam 

fum- 



HlSTORIiE NATVRi£ LIB. VI. 



IO5 



fumpfitfePliniumcredendum eft , qni ne- 

que florem,neque caulem, neque feme pro- 

ferre hancplantam, cradidic. Sic &c m alijs 

quibufdam herbis idem Diofcorides in fui 

Operis prarfacione his verbis confirmac: 

£)m caufla etiam nonnullis fcriptoribm impo- 

fluit, qui herbas quafla, verbi gratia gramen, 

quinquefolium, ejr tufilaginem emittere flo- 

rem,flrnffum ejr caulem negant. &c hoc non 

ob aliud, nifi quia non omni aetate herbas 

infpexerunc. Ac propterea Diofcorides loco 

prasallegato haec verba priiis fcripta reliquit: 

Quare cui in animo efl horum peritiam affe- 

qui, necefe eft eum prima germinatione flolo 

emergentibm, adultis,ejr fleneflcentibm adefle: 

nam qui pullulanti herba dumtaxat adfliterit, 

adultam cognofcere non poteH.neque qui aduU 

tam tantum intyexerit ,nuper erumpentem no~ 

flcet. J>?up flt , vt propter mutatam foliorum 



dis maximum faceflerit negotiurmqiiantutti 
enim naturse ob regiones varientur,ex Hip~ 
pocratis de Aere,aquis& locislibro, ac Ga- 
leni Opufculo,cuitituluseft, Qtflpd animi 
mores temperaturam corporis flequantur, per- 
cipifacilepoteft. Ex regione homines ti- 
midiores ,velaudaciores , petulantiordque 
effiei videmus. In vna magnanimi,acad vi- 
riliteragendum, & adlabores quofcumque 
perferendos aptifli mi riu nt : rn ali a debilcs, 
inertes, infirmique. In hac manfueti &: mi- 
tes,& inilla fcri & immanes nafcuntur.Sunc 
& regionum omnium venti peculiares, &: 
aqua^: Sol etiam vel recle refpicit , vel obli- 
que , vel medio modo. Sic etiam maiorem 
aut minorem , autmediocrem moram tra- 
hic, &ob hoc hominum natura, mores, co- 
lores , &: corporis habitits diueriiiTimi eua- 
dunt. Sic & ceteris animalibus , mukoqife 



flaciem,cauliumproceritates,florumfeminis£ magis in plantis conringcre poiTe, rationi 

magnitudinem , ejr id genm alias peculiares confbnu m eft, cum hx leui quauis ex causa 

notas,nonnulli,quiolimhasrerumvarietates V vx ilIis mutationem fufcipere apta; fint. 

von perfpexerunt,magno in errore verflentur. Magnas igicur ac plurimae regionum ratione 

Ec paulo poft fubdebat : Ergo qui flepius ad diuerfitates in plantis efle poffunt : amanc 

viflendas herbas, ejr earum natales fe contule- er)1 ™ plantx has vel illas regiones,ita vt qua> 



rit, earum cognitionem maxime conflequetur. 
Ac fi rautatiocadi rationecontigeric,hafcob 
annorum varias conftitutiones erit : prout 
enim cadum varias reddit anni conftitutio- 
nes, annus clementior quandoque aut hor- 
ridior fit, &C icaplantas varias produck;aeris 
rramque inarqualitas maxime fpedanda eft, 
vt Theophraftus docet. Alijs enim imbres 
conueniunt , quibufdam repugnant. Ita &c 
flatus, 5£ frigora, dt calor. Ex quo fir, vt 11 
hisadfint , illis defint , non paucse varietates 
efrrciantur. Vel enim figuram mutant , vel 
minores folito maiorefque redduntur. Non 
foliim vniuerfx plantse ,fed flores, frondes, 
radices^aliaeque illarum partes, vel tempefti- 
uiiis vel tarditis proueuiunt , veletiam om- 
nino marcefcunt. Vnde re&e in prouerbio 
eft, vt Theophraftus inquit, \^innw flruBi- 
ficat,& non tellm. 

CAPVT XXIII. 

Gluomodo dwerfle generentur phnt& 
ratione floli. 



dam quorumdamlocorum vemacubc fmt ; 
a% in quibufdam nafci nullo modo poflint, 
Theophrafto tefte , qui thus, myrrham,la- 
fer, cinnamomum,^ cafliam,plagis ad Ex- 
ortum Meridiemque vergentibus veluti pe- 
culiaria,minimeautemSeptemtrionemver- 
fus,prouenire recenfet. Quafdam frigida lo- 
caamare,vt pinum,robur,abietem,taxum, 
caftaneam,tiliam , &C reliquas fimiles: & ex 
plantis humilibus nonnullas algentia loca 
qu£erere,vt febrifugam,& abfinthiumjitem- 
que radice fucco ve m edentur , vc veratru m 
agitatorium , fcammonium , 6c cunclasfere 
quarum radix expetitur. Propcerea fubftan- 
tias varietatemex regione fpeclantes , inue- 
niemus multas plantas omnes partes noh 
pofle perficere. Pliniusloci vitioquaEdam 
fieri infruduofa tradit, ficuticasdua, qux u\ 
Paro filua nihil fert.Perficig arbores in Rho- 
do florent cantiim. Galenus in regionibus 
non admodum calidispalmas non perfede 
maturare aflerit. Theophraftus vero inquit, 
quod fi quis palmam noftratem in Babylo- 
neferat, lociilliusdomefticisfimilem reddi 



frucTaferam. Qriin Sc vitia mprbique regio- 

SEd nec folum parum mutat ftirpiu vul- nis ratione plantis euenire folent.Nam apud 
tum. Perindevclocusvariascemperatu- Tarentum XvtTheophraftusrefert) olea?, 
ras in primis qualitatibus fortitur, ita multas ciim florenc,quandoque penuria flatus xvu- 
diuerfitates in plantis procreare poceft. At gineinfeftancur; nonnumquam , fitu quo- 
dupliciter locus intelligi poteft , vel pro vni- dam ex mari caliginofo crafloque floribiis 
uersa regione, vel pro particulari alicuius re- infidente, odorem amittunt. Quare etii ar- 
gionisloco. Siprimofumatur modo,quam bores maximae Sc pulcherrimse illic finc, 
plurimas in plantis mutationes efficere folet, frucl:Um tamen minimum reddunt. Idque 
ita vt &c ftirpium indagatofibus,&: Medicis, etiam manifeftum apparet in ari fpecie llla, 
ac Philofophis in earum caufis inueftigan- quam eruditiores iEgypticum arum appel- 

lant; 



106 IOANNIS EVSEBli.NIEREMBERGif 



lantj quamve quamplures medicse materia: 
profeiTorescolocafliamefTe autumant: qux 
quamuis in -%ypto , necnonin Sicilia om- 
nesfuiparteseompleac , in Italiatamen & 
Hifpania neque femen , neque florem 3 ne- 
quecaulem vmquam, velcerterard, pro- 
ferre vifa eft. Idem etiam in didamno Cre- 
tenfi apparetjquod (vt Diofcorides ait ) ne- 
que floremneque femen proferre deberer, 
in Italia vero florem,in Creta femen produ- 
cerecompertum eft. At id mendoficodicis 
ratione eueniffe, potiiis cenfendum eft. Qui 
autem mira circa varietatem in fubftanria 
ex regionum naturafcire cupit, legat quar- 
tumlibrum de Hiftoria plantarum Theo- 
phrafti, plerifque in locis , ac pradertim 
cap.j. & c,. 

Nafcendi tempus etiam a regione varia- 
tur, cuius rei multa leguntur exempla apud 
Theophraftum : inter quse mirabile illud 
fane videtur, quodin Melio contingere in 
f rumentorum ortu aflerit. Ceteriim qudd 
magnitudinem variare pofflt regio , facile 
fciet is,qui fruftus ex India ad nos ailatos in- 
fpexejit: funtenim noftracibusdecuplo ma- 
iores. quod cum animaduertiffet Plinius,in- 
quit: Jn Jndid arborestantA proceritatis tra- 
duntur, vtfagittis fuperari nequeant. fubdit 
deinde: Hj&cfacit vbertasfolijemperies cdi, 
& aquarum abundantia. Theophraftus aile- 
rit,quodam in loco Afie; vltra Batra frumen- 
tum aded grande fieri , vtoliuie nucleos x- 
quet. Alibi arbores in Corfica magnitu- 
dineampliflima, magnoque difcrimine ce- 
teras fuperare referci & circa Memphim ar- 
borem canca? magnitudinis efle , vt tres ho- 
mines eius nequeajnc ample&i caudicem, 
idem Theophraftus afleuerat. 

Qualicates etiam variariex regione, fepe 
coritingic, vt odorem,colorem, iaporem,& 
omnes alias difFerentias ad tadum perd- 
nentes , vt duriciem, laruicatem , lentorem, 
atque hiscontraria mollitiem,hirfutiera,& 
ariditatem. Vt in ifigypto , vbi flores non 
funt odorati,ob caufam aTheophrafto nar- 
ratam. Saporem in plantis variari exregio- 
ne, colligi poteft ex Diofcoride lib.i.vbi de 
braffica afleric, quod in iEgypto propter 
amarirudinem noncomedatur , quae tamen 
in Hifpania,ac Icalia,alijfqueregionibus fua- 
uifTimieft faporis. De aro loquensGalenus, 
mquit , ari radicem ad Cyrenem minime 
efle medicamentofam , & acrcm , vc rapis 
etiamfitvtilior, & eodem quo rapa modo 
juandi, in Afia magna ex parte efle acrio- 
rem, &inquibufdam regionibus ica acrem, 
vt ad dracontij radicem accedac.Sic decap- 
pari, de lupino,de minori chelidonio , & de 
batrachio faspe obferuatur. Color quando- 
que ex regione variatur. Taxus enim in Ar- 



cadia nafcens, folio nigro eft autfuniceo 3 
vtconftat ex Theophrafto ; in Ida flauo & 
cedro fimili. Quod ad tangendi qualitaces 
attinet, akerationes in plantisfleri , vno ore 
omnes affirmant : & Theophraftus alicubi 
frumencumadeo firmum nafci cradit,vcfi- 
quis plus comederit,difrumpatur necefle fit^ 
& pkrofque Macedonum ita interijfle.Cu- 
iuscaufam reddens , agri proprietatem effe 
aflerit: nam fi alio tranfponatur , comrriu- 
tabile fieru 

At ii locus fecundo modo fumatur,nem- 
pe pro particulari alicuius regionis parce,du- 
plicem adhuc habet confiderationera.Nam 
vel ita eft , vt eius ratione figurse variatio vel 
magnitudinis, vel faporis coniilium concin- 
gat ; vel quod alijs locis oriri planta? inue- 
niantur ab illis quos Diofcorides vel alij 
Auclores recenfent, niblimmutata facie,: 
vtroque enim modo deceptiones cotingere 
pefTunt. Quxdam namque locafuntpin- 
guia,qua:da macra;quardam arida,qua;dam 
vliginofa, qu^dam iabulofa; quarda fertilia, 
quafdam ftenlia ; funtquemontes&valles, 
plana,promontoria,lacus,flumina,locama- 
ritima,pra:rupta,culta , &harum partium 
particulx, vt femitae,Iimites, fepes, fegetes, 
&: idgenus alia . Audores ergo quandoque 
in his , aliquando in illis locis herbas oriri 
tradunt , ac quofdam locos quibufdam 
plantispeculiaresefle. Id vero non perpe- 
tuo verum efTe, fciendum eft, fed magna 
ex parte. Cumque in loco ei miniis pro- 
prio ( vt (xpe contingit ) planta aliqua re- 
periatur, faciem adeo mutare folet,vc circa 
eius cognitionemdubium non contemnen- 
dum relinquatur. Singulis itaque locis 
fuam e([c in producendis plantis proprieta- 
tem/criptum reliquit Theophraftus.Idem- 
que alibi inquic : CMutationes vero (vt 
fipra diximm) in fipore^ odore ejr magnitu* 
dtne , tam ipfarum plamarum , quam fiu- 
ffuum foliorumfofieri folet: folia enim an- 
gusliora latioraL redduntur , & ad fumma, 
planta ipfe adhunc modumdiuerfe effciun- 
tur. gfuapropter locnm vnumquodque fibi 
conuementem quAritat. Conuenit autem is t 
in quo vigere maxime valeat. guamobrem 
non ommbm folumidem aptifimum efi ,fed 
aliagracile macrum^ amant, alU arenaceum, 
quddam etiam fabuloJum 3 yt brafica-, ed enim 
qua ficca funt fficcum quaritant agrum- y qu& 
humidajotmidum., & fic alimentum profiu 
Mtm* ratiom qn&<fo attrahnnu 



CA- 



HISTORIiE NAT 

CAPVT XXIV. 

Jjjh*?modo generentur fUnta diuerfic ra* 
twne cultura , &> de erroribm defcri- 
pwnum* 

CEterum & culturae ratio roagnopere 
immutat plantas. Dupliciterhocacci- 
dit,nimirUm cum cui debetur cultus non 
adhibetur,vel econtra. Vterque modus ma- 
gnaminplantis VarietatCm efficit : qua fit 
qudd minus cognofcantur. Variant enim 
magnitudinem, tacTilem qualitatem , colo- 
rem,faporempdorem,formam:atque hanc 
non folum quia excultura diuerfae forrnae 
in frucTus, folia,plantasintegrasimpriman- 
tur 5 fed etiam quia quandoque vna fpecies 
in aliam mutatur. Nonnumquam &: fub- 
ftantiam ipfam variapt , addendo vel dimi- 
nuendo in planta : vt ciim ex fructiferis in- 
fru&iferasfiunt^&econtra. Tandem obfer- 
uare oportet , indelineandis plantis duplex 
mutationum genus contingere pofTe:vnum, 
quod ex ipfis plantis ortum ducit , cum hx 
ob mutatam faciem cum defcriptionibus 
nonconueniunt; alterum , cum defcriptio- 
nesplantis aucTorum culpaaccoramodan- 
tur: propterea habito fermone de primo,re- 
ftat de altero verba facere ; defcriptiones 
namque non aCcommodantur plantis vel 
ob ineptam comparationem & iimilitudi- 
nem,vel ob multorum iignorumdefe&um, 
vel nulla appoiita plantarum nota , vcl ob 
mendofum codicem : nam interalias diffi- 
cultates 5 quse aucTores omnes de materia 
Medica fcribentes fummopere fatigarunt, 
maximefere cft plantas delineatio. Vnde 
cum alicuius planta? notas, vtpofteris cog- 
nofcendam relinquerent , defcribere vel- 
lent, nulla meliori via id affequi potuerunt, 
quam plantas plantis comparando. Quod fi 
ex plantis non poflunt, ad animalia fsepiiis, 
iterumque ad multaaliaconfugjunt.Quare 
ii Diofcorides Aberidem defcribens , eius 
folia lilij foliis fimijia dixilTet , mala efTet 
comparatio , &; erroris caufam prsebuiilet. 
Sic fi acori folia narcifci folijs fimilia fecif- 
fet , &; athamantici folia ferulse folij s com- 
paraflet. Pariterfi quis abuiapatlim defcri- 
bens, eius folia lauri folijs fimilia feceritj aut 
fi ayote&lis folia , perfonatae folijs compa- 
rauerit j vel fi toapatlis folia , mali medicas 
folijs fimilia dixerit , deceptionis caufam 
praeberet. Et fic in alijs comparationibus, 
quas breuitatis causa omittimus. Contingit 
quandoque ob multorum fignorum defe- 
clum deceptio,vt in acacali, arifaro, amoni, 
paliuro,nonnullifque alijs,inquorum defcri- 
ptione paucas notas Diofcoridespofuit , &; 



VRM LIB. VI. 107 

multas omifit. Ob hoc deceptiones in hh 
dignofcendis multsecontingcre poifunt,nifi 
quis diceret, Diofcoridem pofuillc perpau- 
casnotas, itatamen prsecipuas, vt recle in- 
tuenti non. fir admoduro di.ffi.cile prardi&a 
dignofcere fimplicia. Sic in thilxochitl feu 
flore nigro defcribendo , ii nota: ex filiquis 
defumptse omitterentur,deceptio continge~ 
ret. Pariter &cozolmecatl,feu cunarum tu- 
ne, fi notaeexfruclu furpptas non poneren- 
tur.- funt enim nonnullae plantse his fimiles, 
fedhifcenotisviribufque fatisdifFerunt. Ita 
etia in hoitziloxitl, feu arbore balfami Indi- 
ei, figna ex floribus fumpta, ii in defcriptio-- 
ne omitterentur , errandi occaflo prarbere- 
tur. Interdum in plantarum defcriptione 
nulla a defcriptoribus ponitur nota , vt 
Diofcorides in bulbo efculento , ftru&io, 
filigine,fcandice,crocodilio, fpina Arabica, 
pulegio,caro,ftcebe,lagopo,epipacl;ide,cha- 
meleuca, empetro,&:alijs fecit,quastam- 
quam fuotempore vulgo notas , fuis fignis 
defcribere omifit. Temporispofteadiutur- 
nitate, &'Medicae profeflbrum materia? in- 
curia,harum memoria perijt:& hinc erroris 
ac controuei fiarum pofteris occafio orta eft. 
Ob mendofum codicem erroresquamplu- 
rimi quandoque contingunt, multacque re- 
periunturin Diofcoride mendas, quaeplan- 
tarum cognitioni funt impedimento , quod 
librarijsaut verforibus potiiis quam audo- 
ribus adfcribendum eft,vtindiclamniCre- 
tenfis defcriptione t^adita,inqua nequeflOr 
rem , neque femen proferre Diofcorides af- 
ierit , quod penitus falfum eft : contrarium 
namque ab omni.bus obferuatur. quem lo- 
cum perbelle Bartholomseus Marantha fua 
de dignofcendis fimplicibus Methodo re- 
ftituit, a quo nonnulla eorum qux diximus 
mutuauimus. Sicin brafficse marinae, tum 
etiam lithofperraatis, nymphaeas ac femper- 
uiui tettij folijs a Diofconde defcriptis ap- 
paret: eodemque modo in agallochi defcri- 
ptione textus deprauatio timetur , dum 
Diofcorides maculatum elTe inquit 5 qui tex- 
tus a Matthiolo ex Oriibafio,a quo nulla fic 
macularum mentio, emendantur. 

C AP VT XXV. 

De artificiosdarborum generatione. 

ARtificiofiffimus generandarum dege- 
nerandarumque &c nobilitandarum 
arborum ritus , iniitioeft , cumstria genera 
Grascinouerunt, vnum fub cortice,alterum 
in trunco,tertium perinoculationem,quod 
emplaftro fit: de quibus diferte Florentinus, 
Didymus , & Diophanes. Latini vero pro- 
feifores colepdtagri addiderunt quartum 

' genus 



108 lOANIsns EVSEBII 

genus pef terebrationcj feu perforationem, 
inter quos Princeps Columella contra ve~ 
teresprobat , oinnegenus furCulorum in 
omnem arborem infe-ri pofle. Cum antiqui, 
mquit, negauerint , pofe omne genm furculo- 
yumin omnern arborem inferi , ejr iliam quafi 
finitiomm, qua nos pauib ante vfifumus, vei- 
nti quamdam qtiafi legem fanxerint , eos tan- 
tum furculos pofe coalcficer.e , quifint cortice 
ac libro ejr ffuBtt confimiles ijs arboribm qui- 
bm inferuntur , exifiimauimm errorem buim 
opinionis difctitiendum , tradendamtj ? pofieris 
rationem , qua pofit omne genm furcuii omni 
ge.neri arboris inferi. £)uod ne longiore exor- 
d/o legentem fatigemm 3 vnu quafi exempium 
ftibijciemus,qud pofiit omne genm fiurcuii om- 
nibm arboribm infieri.Scrobem quoquo verfm 
pedum quatuorab arbore oliti£ iam iongefiodi- 
to 3 vtextremi rami olei pofiint eam continge- 
re 3 in fcrobem deinde fici arbufculam deponi- 
io 3 diligentiamjt ? adhibeto.vt robufia ejr nitida 
fiat. Pofi triennium,aut quinquennium 3 cum 
i/im fatis amplum incrementnm ceperityamum 
eiiti£ , qni videbitur nitidifiimm ,defieBe , ejr 
etd crmarboris ficulne£ religa 3 atqueita am- 
putatis ceteris ramulis , eatantum cacumina, 
qttct infcrere voles , relinquito , tum arborem 
f.ci detruncato , plagam^ leuato , ejr mediam 
cuneo.findito \ cacuynina deinde clitia , ficuti 
matricoharent, exvtraque parteabradito, ejr 
itafifiur£ fici aptatq,cuneumtj ? eximito,ejr di- 
iigenter ramulos coliigato , ne quj vireuelian- 
tur.Sic interpofito trtenn^o coalefcet ficmcum 
elea, ejr tum demu quarto anno,cum bene coie- 
rint, velut propagines ,ramulos oiiu£ amatre 
refecabis. Hoc modo omne genm in emnem 
arborem inferitur . Ha&enus Columella. 
ISlec pigebit excerpere nonnulla quse Cre- 
fcentius fcripfit acl huius artisampliaticiuem 
fpe&antia. Oportet, mqmt,fiire quod infiiio- 
num muiti funtmodi. Vrtmm quidem efi, 
qubd fiaga eiufdem arboris omnia vitra me- 
dium meduli& ex tranfuerfo incidantur , ejr 
tunc aiHgetur quod incifum efi 3 ficut vulmra 
ligari confueucrunt , ejr circumponatur cera 
vei lutum , ad piuu't£ eJr extrinfiecerum nocu- 
mentorum defenfionem -, ejr ne rumpi , aut eo- 
rum plag£ aperiri agitatione ventorum pof 
fint, conuenientibm perticis muniantur : Jia- 
iim enim confolidato vulntrre fuperior pars 
emu-ndatum in fapore profert fiucium , pro- 
pter digefiionem fucci in nodo factam. JEt hoc 
proprie dicitur infttio : qua quidem piantam 
in alteram non tranfmutat fieciem fieu genm, 
fed eam de filuefiri domefiicam facit. Secun- 
dm modus efi, quodvna ejr eademafbor ab- 
fcindatur in trunco, rjr fragum fuperins in ea- 
dem arbore acceptum, trunco fiuo inferatur: 
tunc enim comiaiefcens infita profert fi^ucium 
alterim generk in fapore } &. quantitate 3 & 



NIEPvEMBERGII 

fgura qttam pruis protuierat. £t ifie nwdm 
fecii dtuerfitatem omnem, qus eft in malis, ejr 
pjns _, & ceteris fhutibus. Tanta enirn efi vis 
nodi, ejr conuerfionis pororum^qui prius afcen>- 
derunt , quod fuccumexnodis retentum diri- 
gunt ad aiiam fofmam piantaiem , quamon-i 
firaturin quamitate & fiapore fiutfus.Tertim 
modm inuentm efi in vite b &quihufdam alijs y 
qu& ex medulla crefcunt; videlicet quod gem-_ 
mavnim vitis excidatur vfque ad meduiia.m 
profunde, vtdnere iranfuerfo ejr ebiiquato- } e$* 
tantumdem de gemma vitis alterius eruitur, 
ejr loco alterim ponitur ,& fit coliigatio ficut 
w aii/s, & tunc conuaiefcit,eJr fiuifificat.Fie- 
ret forte in alijs arboribm , fediwvite cxper- 
tum efi . Quartm infitionis modm efi, quo ffa- 
gum arbons vnim in aiiam inferitur arborem, 
conualefcitfa ejr fiucltficat in ea per modum 
quifiepe di£im efi. Et ifie modm reguiariter, 
cum fuerit magisfimiiium, erit meiior^ejr ci- 
tiusconuaieficens: '$-fit proprie in illis arbo- 
ribm, qu t £ recios habentporos , ejr p.er tunic^ 
iigatas}. radicraccipiunt nutrimentum.Sed ifie 
modm, ejr fimiliter fecundm , inpluresfubdi- 
uiduntur modos. Vnm quidem efi, quo furcti* 
Im inferendm inter corticem ejr lignumnou<z 
matris imprimitur : fecundm , cum furculm 
ficifio ligno infigitur : tertim fit more empia- 
firi: quartus dicitur ad bucceiium: quintm ve r 
rb faiicis pertica perfordtii. 

CAPVT XXVI. 

Mira inferendt induflna. 

Olo hic pr^terire quanturnamet na- 
turaingenium,quantum iuuet foler- 
tianaturam, 

^uantum ars ipfa valet 9 quantum^ indu- 
. firiapollet, 

Et quantu infitio fcecundos adiuuat hortos, 

Cuifauet impatiens otij iabor 3 optimm artis 

Cuiuficumquedator. - • " ■■• 
Pra? fentabo ex tefte oculato Porta Neapoli- 
tano miraculum artis. Fnam,mquit,nouimus 
arborem,deiicias horti nuncupatam,crafiitudi- 
nis ejrproceritatis non ingrat£ ,qu£ pr^pingm l 3 
riguo , ejr fuperfoetante fioio confiiaerat : vt 
tum vigore,tum humi vbertate,wfith alimen- 
tum fuppeditaret, Erattrifurca, in vno rarno 
vuam vnam , ejr item alteram vinaceis va- 
cuam, dificoiorem, ejj" medicatam gerens : qua- 
rum aiterafoporem , altera alui deieBionem 
moiiebatur. Secundm ramm perficwn adfere- 
bat,ex perfico ejr nuci-perfico interuaiiis piuri- 
bm £que difiinffum, abfique vilo ofie.^uod f 
cui inerat, nucicum duicem vti awygdala. da- 
bat : ejr nunc hominum , nunc animalium fa- 
ciem ementiebatur, pomum dinerfa lineamenta. 
demonfirabat. Tertim cerafia exofta , acida ac 

dfticid 



HISTORIjE-.NATVRjE LIB.VL 



dulcia emittebat t adhacmala aurea.Cortex flor 
ribm rofisfo confitm erat ,'jruBm^ iffi debi- 
tam magmtudinemfuferabant,ey'alijs dulcio- 
resAc odoratioreserant. Vemo temfore efflo- 
refcebat arbor,ejr vltra debitumtemfm fuos 
foetm frodticebat % qui diu in arboremoraban- 
tur, '& tontinm fecunditatis orbem toto Anno 
miniBrabantJj^m fer quofdam gradm porna 
fibi fuccedebant , $ fcetura interfolabatur. 
Brachia fonderibm inclinata frocumbebant: 
denique fic cdum fimebat , njt fnlchriorem- 
arborem non confiexerim. Hactenusille.Au- 
diamusquoque Plinium ', alterum conte- 
ftantem miraculum. Vidimm ,mc\\\\tjnfitam 
drboremiuxtaTiburtes Tullias , omni genere 
fomorum onufiam : alio ramo micibm , alio 
baccis , aliunde vite , ficis , fyris , funicis , 
malorumcj s gemribm : fed huic breuis fmt 
vitdi 

GAPVT XXVII. 

D& \ gmeratlom mimtaiium 3 an 
firi foffint. 

EVoluimns omne nacur^fupelleclilem: 
reftant metalla & iapidesmam iftis femi- 
nalis; aiiqtia generatio erit.Hac quaeftionem 



libecattingcre, prxtermifsa folemni niine- 
ralium generatione , de qua alij locupietiffi- 
me & feliciter, qu£ inter fpontanea confcri- 
benda. Nuncquserimus, anplantarum ritu 
progigni queant,plantatione (cilicet: Arifto- 
teles enim hoc cenfere videtur. Ipfe aitin 
Cypro iuxtaTirrham nuncupatam xs fieri, 
quod in paruafruftadiflecaumifemineturj 
atque imbribiis, factis augeatur , & exeat^ 
pofteaque colligatur. Idem ex aliorum fide 
teftatur, circa Philippos Macedoniae metal- 
ja efte,qu6r.um fruftaetiam augeantur, au- 
rumque producant , idque elle omnibus 
perfpicuum. Tum etiam in Pieria Mace 1 - 
donia? incertam quamdam auri copiam 
ab antiquis Regibus fuiife defoflam , at- 
que quatuor exiftendbus foueis , ex vria ad 
palmi magtiiritdihem .concreuifle . Verurii 
omnia lfta teftatur fiue Ariftoteles , iiue 
Theophraftus /ih libcIJo de Admirandis 
naturse , vbi potitis cohgefta funt quas fa- 
ma incerta eifutiebat , quam qese.rigor 
Philofophia* ferio a&mictebat. In metal» 
lorum lapidumque vica hic morafi nolu- 
mus, dequa nonninilin Quscftionibus no- 
ftris naturalibus. Sed neque implicandi ffis 
mus inartificiali generatione merallorum,- 
Chimici in hoc laborenti 






m c& 







K 



IOA" 



IIO 



IOANNIS EVSEBII NIEREMBERG.Il' 
EX SOCIETATE IESV 

HISTORIiE 'NATVRiE 

LIBER SEPTIMVS. 




CAPVT PRIMVM. 

De forma aritmaltum ffi generibm 
dimrfis. 

i E argilla,vt ita dixerim, 
vhoc eft materia , atque 
! de efficacibus animaliii 
vcaulisdiximus; nunc de 
i forma & ipecie indican- 
J dum nonnihil, mox de 
j fine,vt per omne caufa- 
rum genus properemus, & aliquam obiter 
lucremurgeneraliorem notitiam eoru quse 
fpecialiter narrare non eft animus neque 
opus , cum potiiis rariOrum animalium hi- 
ftorias mihi iit praeftitutum dicere. Singula 
fua fentiens animagubernat,pro diueriitate 
fua in varia dirimens genera, m quse alia di- 
gerantur rediganturque animalia. Quse fal- 
tem nominibus diftincta reperiuntur , ha?c 
funt: auis, pifcis,cetus , quse quidem omnia 
habent fanguinem : &terreftre , quod fan- 
guinem habet & pedibus caret , genus fer- 
pentum eft. Ad haec genus tefta intectum 
eft . fcpuzbAp/npv Grxci vocant & o<?piov } 
nos oftreum iiue concham: &£ crufta inclu- 
fum aliud, /L&P&kor&iKov vocant , nec aliud 
nonien habet commune , vt locuftarum & 
cancrorumgenera. Aliud item /uuXuztov, id 
eft molle, vt loligines,fepiae. Adde ijs infe- 
ctorum genus , qux omniagenera fanguine 
carent . Reliquorum animantium genera 
nulla praterea ampliora nurherantur: vnum 
enim quodpluragenera contineat nullum 
cft, (ed aut iimplex eft , nullis fpecificis eua- 
rians difcriminibus,vthomo:aut diuidiqui- 
dem in alia genera poteft , fed nullis nomi- 
nibus diftincta. Qux enim in genere qua- 
dtupede non pennato continentur , fangui- 
nem quidem omnia habent, fedalia animal 
pariunr,aliaGiium. Dixerim ha?c poto/(# , 
ideftouiparajilla ^aorotcsn , id eft viuipara. 
Multiplex adhuc mtra idem genus diffi- 
diuni: incipiam ab adfpeclabili membro- 
rumfpecie. Sokim nonnulla notabiliada- 
bo. iuuabor Ariftoteie , &C egregia opera 
V Vcttoni atque Fabricij,additis quare meo 
ccniu eollegi. 



CAPVT II. 

T>e partibm animalium extemis, 
de capite ftj cormbm. 

On eofdem artus omnia animaliaha- 
bent:carent aliquibus,diffidet in alijs. 
Pifcis orbis acephalus eft j iic multa oftreo- 
rum , &aliommaquatilium. Sunt aliqua 
marinacum cornibus ; ftint & vnicornes pi- 
fces; fed quae iii re cornua intelligantur,qua- 
drupeditantumgeneridedit Plinius. Biful- 
cis plerifque natura cornuaaffixit. Solipeda 
cornibus carent, praeter onagrum Indicum, 
qui iingulare cornugerit.Nullis,qui fuperne 
primores habent dentes, cornua funt : cor- 
nutos tamen aiinos apud Afros reperiri,He- 
rodotus ; apud Scythas, Alianusteftesfunt. 
Pltnius apros Indorum cornutos efTe fcribit, 
Agatharlides fues in ^fithiopia. Boues Scy- 
tkicipropter maximumfriguscornibus ca- 
rent: Cafpias etiam capras cornibus effe mu- 
tilas, iElianus prodit. Ceruse §£ caprse femi- 
nascornibus carent. Elephantorum dentes 
multiinter cornua numerant.Exiimiamm 
genere cornigeri funt Panes &: Satyri. Cor- 
nua in capite gerant omnia , practer mono- 
cerotem,onagrum,&: orygem. Cornu rhi- 
noceroti e naribus prominet. iElianus Ao- 
nios bouescornu in media fronte gererefcri- 
bit. Cornuum,vnguium,& vngularum eo- 
lores,cutis pilorumque colorem fequuntur, 
iuXta Ariftotelem.Cornibus robuftis tauri, 
oryges 5 ibices,& omnebubulum genus, raa- 
xime iilueftre. Cornua rugofa habent ibi- 
ces, rupicapra?, ftrepficerotes, angli, damse. 
Rugarum ambitu, ideftfpiris contortayha- 
bent monoceros , ftrepiiceros Creticus, ca- 
preolus: cetera laeuia habent.Ramofahabet 
cerui &: congenera,capreoli, calces. Solida 
cornuaceruis tantum effe,reliquisomniSus 
caua,& in naucrone tantum concreta , Ari- 
ftoteles & Plinius fcribunt. Sed experientia" 
ipfa diuerfum docetjfunt enim capreolis, al" 
cibus, orygi, platyceroti , & rhinoceroti et- 
iara folida.Monocerotis cornu alij folidum 
eflefcribunt, alijconcauum pedemvnum, 
vbi capiti comniittitur.Cetera vacua & con- 

caua 



igan.evseb.nieremb*hist\naT* LIB.VIL llt 



caua cornua habent. Mobilia cornua habet 
^thiopici,Erythrei 6c Phrygij boues , item 
eale; caduca habent cerui,capreoli,camelo^ 
pardalis,capree; platycerotes. Plinius cornua 
capreis decidua elTenegatiatCcelius ex Pau* 
fania, vt ceruorum , lic dorcadum quoque 
cornua decidere & reilafci fcribit.Elephanti 
dentes,qui cornua anonnullis dicuntur,ca- 
duci & recidiui funt.Non decidunt Caftratis 
cornua,nec renafcuturjfcribit Plinius,atve^ 
natores id no caftratione, fed vitio accidere 
affirmant. Gornua antrorfum velin aduer- 
fum adunca^damiSjbobus Indicis, &; Gara- 
manticis opiftonomis,item Scotico boui fe^ 
ro. Oblique antrorfum fpe&ant cornua bo- 
nalij in dorfum adunca rupicapris 3 ibici, hir- 
cOjcapris, camelopardali : modice adunca 
gazelke. Cornuainanfra&um conuoluta 
(juwoei^») arietitragelapho,eifcilicetquica- 
prarum generis^mufmoni. Cornuaarcuata 
inftar lunatcrelcetis,mucronibus introrfiim 
veriis > bubalus habet. Cornua linuofa vel 
tortuofa bubulo generi,erecl:a ftrepficeroti. 
In Africa arietes ftatim cornigeri generan- 
tur. Ceruis bina cornua oriuntur umplicia 
& recT:a i & tunc fubulones dicuntur.Vnicor- 
ne bifulcum oryx. Oryx quem Plinius &c 
Ariftoteles cornutum faciunt , diuerfus vi- 
deturab Oppiani.Singulare cornu prseterea 
habent monocerotes &boues Indias. item 
Aonij tauri , iuxta uElianum &c Oppianum. 
Ludouicus Romanus fcribit,fe in Z.eila vr- 
be iEthiopia? vaccas vidilTe , cornu vnicum 
in media frontehabentes. Bifulcis bina cbr- 
nua naturatribuit, fcribit Plinius. At verue- 
ces quatuor cornibus infignes reperiuntur. 
Quadricornes etia oryges reperiri, iElianus 
prodit. Apud Rhsetos arietibus fex aut oc~to 
annofu adpriora cornua producuntur alia, 
veluti adnata,parua bina vel terna,vel etkm 
plura. Cornualata habetdorcas,platyceros, 
ceruus palmatus,taradus,alce. Cornua qua- 
ternorum pedum in latitudinem bobus In- 
dicis tribuuntur.Cornualongiffima habenq 
monoceros(huius cornualiquando longitu- 
dine hominis proceri)oryx &. ceruinum ge- 
nus (coius cornua vafta fimul & ramofa 
funt) & ftrepiiceros,non illa tamen Bellonij 
Cretica. Paruis cornibus & brembus, rupi^ 
caprac > rhinoceros , aoA©* caprarum. & 
ouium genera^ibex tamen proportione lon- 
giffimiseft. Ceterisproportione mediocria, 
vt bubulo generi.VartomanusfcribitvidiiTe 
l>ouesceruorumcornibus. Inuenti quoque 
qui cornua moueant vt aures. In prouincia. 
Aden veruecesauribus omnino carent,qua- 
rumlococornuaparua eminent. Lepus & 
canis cornuti vifi funt . &inihacAulaPhi- 
lippica equum vidimus cum cornu. 



GAPVT IIL 

De capite ($r fenfibnsi 



CAput vrfo & pecori inualidiffimum, : 
leoni &; tauro robuftiflimum. Capite 
rotundo musagreftis, paruo caftor > lynces^ 
ibices;maguo elephas^alamadra, mus agre- 
ftisjoblongo ichneumon,& quibus roftrumi 
Frons torua leonibusi taurisjlatatauris, an j 
guftafuibus. Supercilium praegrande leoni, 
Oculorumcilia nonhabentlepores, Palpe^ 
bra; nulli animantium,niii cui in reliquo cor- 
pore pili. Ciliumtamenin vtrifque palpe- 
bris habent fimi^.Quadriipeda ouiparapal- 
pebras inferiores tamum habent iine vlla 
nictatione, lacertustamen palpebrasvtrim- 
que habet.Quadrupedi in fuperioribus tan- 
tiim genx. Oculis profundis &cauis fues^ 
fimia^chamadeontesjnonnihil cauis leones. 
Oculis prominentibus lynces,mures Alpini/ 
&: mures auellanaru. Chamadeontis oculos 
circumagitatostradunt.Pilis in palpebris in- 
ferioribus carent equi, & quadrupeda viui- 
para. Vifus acutiffimus lyncibus, capris, ca- 
preolis,leonibus,& quibus flammantes ocu- 
li; hebetiffimus muri araneo , nullus talpar. 
Oculiquoquevrfbrum & leporum crebrd 
hebetantur. Vifus crocodilo inaqua hebes, 
extra acerrimus. Ratti obuium lumen non 
fugiunt.Oculi bini finguiis quadrupedibus. 
Boues & oues,aliaque iimplicis ingenij,ocu- 
los patujosjinfidiofa vero^ & maligne aftu- 
ta^exigu<)s habent,vtcaftor,fimia?. Elephati 
tamen oculis funt minoribus quam pro tan* 
ta^ molis portione.Oculis pra^grandibusfer- 
pentes in prouincia Caraiam,ex lacertorum 
genere,M.Paulus Venetus prodit.Muri ara- 
neo poft talpam minimi omnium in qua- 
drupedum genere oculi contigerunt.Libella 
oculos habet in lateribus. Vraiiofcopos fur- 
fum femper afpicit. Auribus carent talpa & 
mus citellus. Branchias habet cordula. Au- 
res in omni iumentorum genere indicia ani- 
miprxfeferunt. Feffis marcidx , nutantes 
pauidis, fubre£te furentibus,refolutae aegris. 
Auriculis rotundis pantheravcaftor,ichneu- 
mon, f6iurus,getulus,cameli, mures,vrii, ti- 
gridesjgenetha^leama^ciuettavaxi: mutilis 
mus Alpinus,glabrismusauellanarum,pilo- 
fis foriceSjhirtis boues.Quibus auresacuta?, 
auriculasfere erigunt; acutas plerumq ; funt 
timidis. Excanum genereplures auriculis 
pendentibus. Auresceruistantiim fcifTx,auc 
velut diuifa:, vt fcribit Plinius. Id ^Elianus 
tantiim de Hellefponticis prodit, Ariftoteles 
vero de Aiiaticis. Aures mobiles habent 
quadrupeda. Auditu acutiffimo &: acerrimo 
funt lepores,vulpes,capr?.Talpa etiam terris 
K z obruta 



IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 



1X2 

obrutaaudit. Aurita fere funt timida,vt afi- 
nus,lepus,mulus,onager,&:c.CapraeinSyria 
funt auriculismenfura dodrantali ac palma- 
ri. Iuxta Ariftotelem inmurium genere au- 
riculis proportione funt magnis musauella- 
narum,rattus, & fciurus.Elephas minoribus 
auricuhs , quam protantae molis proportio- 
ne.Nates non alij animalium,quam homini 
&C cercopitheco eminent. Nareaiiteriore 
dijffiila feles, caftores. Simis naribus fimise, 
capella?,vri. Roftrata. fus,cepus,canis, cyno- 
cephalus, porcus,mus araneus, vrfus, talpa, 
taxus,felis,ciuetta,ceruus. Nafus craiTus leo- 
ni,vro. Sagaciflime odorantur canes , ele- 
phanti,alces,leones. Labru fuperius fciiTum 
in camelo & lepore. Labra cralTa fuibus,aii- 
nis,iimijs. Alce propter fuperius labru craf- 
fumex opiftonomis eft. Probofcis in ele- 
phante, &alio animali Occidentalis Indiae. 
Rictu ampliore funt omnia carniuora.Hian- 
ti femper ore chamadeon.Tantaoris duritia 
teftudines, vt lapides comminuant. M axilla 
inferior foliruminantiumcrocodilo immo- 
bilis eft. Linguas habent omnes, praster te- 
ftudinem marinam &; crocddilos. Lingua 
crocodilis tota adha?ret.Ranis ptima cohas- 
ret, intima abfoluta a gutture , qua vocem 
emittunt. Linguaimbricatseafperitatis leo- 
nihus,pardis,felibus.Linguam fpinofam efte 
orygi &: monoceroti, Paulus Venetus notat. 
Lingua bifidalacertis,perexigua elephantis. 
Guftusceterisinlingua , homini potiiis in 
palato. Denteshabentomnes : tantum in 
chamadeonte dentium & gingiuarum loco 
os continuumfiiprainfraq_5 labra ambiens 
ferratum. Teftudo quoque marina defrti- 1 
buscaret.Dentium fuperioreordine carent 
(ideft primoribusquatuor ) quafcornigera 
funt,& ruminant. Camelusvnaex ijsquae 
cornigeranonfuntjin fuperiore maxilla pri- 
moresdentes non babet. Vtrimquedentati 
canes,equi,folipeda,&: digitata pieraque,ex 
bifulcis verofus &ceruus. Dendbus exertis 
niures,fciuri, fiber, lutra, glires, &c murium 
generis omnia , mofchi , capreolus , verres, 
aper,elephantus,crocodilus,hiftrix. Dentes 
biniprominentesporcello Indico. Nullicui 
cornua,dentes exertimullis item exerti, qui- 
bus ferrati.Terreftrium minimis quadrupe- 
dibus dentes primores bini , vtrimque lon- 
giilimi. Muftelariion habentprimoreslon- 
gos, fed breues: Dentes exerti talpas & ele- 
phanto a fuperiore deorfu m. Continui aut 
vtraque parte oris funt,vt equis ; aut fuperio- 
re primores nonfunt^vt bubus,ouibus,& ce- 
tens qnasmminant. Dentium genera tria 
funt, ferrati,continui,& exerri. Serrati den- 
tes pe&inatim coe'untes,eanibus,vrfis,catis, 
hy£na?,lupo,croGodilo, pantheras, leoni, 
Golor dentium plerumque albus, in caftore 



vero ex flauo rufus. Robuftis & validifXi m.is 
dentibus elephanti,caftores, crocodiii 3 hyx- 
nXj&C congeneres. Denres riiutanturhomi- 
ni,leoni,iumento J cani ) &: rummanbus, iux- 
ta Plinium , fed leom & cani non nificani- 
ni appellati. Maxillares qui funt a caninis, 
nullum animal mutat. Bobus dentes bis 
mutantur. Morfus venenatus leeniF, inter- 
dum taxi,lyncis,cati,muris arianei, canis ra- 
bidi,ichneumonis,pantherav^ii,fimia*.Ca- 
prarum morfusarboriexitiahs. Equedentes 
quadraginra numero funt,iuxtaAiiftotelem 
6c Plinium : martibus i'n funxrna. trigmta 
duo: elephanto, prazter eosqui pramiinenr, 
quatuor; munbus araneis vtrimque octoni: 
reliquis mudbus quaterni tanttim . O&o 
molaresore intimp habetinvtraque maxilla 
caftor.Dentes ceruo funt quatuor vtrimque 3 
& alij infuper duo molares. Maximis den- 
tibus elephas,exiliiiimis lacertus aquaticus 3 
Sc ranae. Triplici dentium ordine vtrimque 
mantichora eile perhibetur. Statim ctim 
natus eft elephantus,dentes habet* 

CAPVT IV. 
De collo. 

Vnt aliqui canes in America tine vlla 
collo. Goliolongo & procero,camelus, 
eamelopaidalis, gazellar, rupicaprx , iimix., 
Angufta collaleonibus, vriis, tigribus, qui 
ora in terraul non deiiciunt pafcendt gratia, 
vt notauit Ambroiiusj Leporu quoque colia 
angufta funt.Collum breiriffimuny&; prope 
nulium talpse. Quil^us longa crura , i](cle.£ii 
quoque longa collaV Ceruice torosa boues, 
tarandi, cerui: moderate crafia leones,craC 
fifti ma fueSi Geruice rigida &. ex"vno oiTe 
conftante,leones,lupi,hyxnar.. 

CAP VT V. 
De mammis. 

Ammas datxfuntijsquxanimai & 
l intra fe cohcipiunt, &c in 1 ucem ed ur. 
Qnx mammashabent, habent etiam lac* 
Ouipara mammis &c la6te carent, Equi ma- 
res etiam main-mas habentjnonnulli tamen 
carent. Sub communi vetre fimi-vulpa In- 
dica inftarmarfupij habetaliuni ventrem. 
Folliculus in quo continettir mofchus , eft 
iuxta aliquos vmbilicus dorcadis peregrina?, 
iiue circa vmbilicum veiica. Mammas inter 
armos habet elephas, in pedore iimix, iyn~ 
ces. Libycorum caprx ex pe&ore v bera ap- 
penfa haDent,vt notat ^Elianus. Ma m m e in- 
terfeminaouibus,bobus, capris, equis, cer- 
uis,camelis.Animalcui pedes in digitos dii- 

creti 



HlSTORIiE "NATVRiE LIB.VIL 113 

li ita neruoili m cft ; vt vel neruus ex eo con- 
fici poilit, quoarcus intendantur , vt notat 
Ariitoteles.Elephantis genirale paruum,cy* 
nocephali circumciiumeft. Genicale vvf&j 
fimulvt expirauit,cornefeere aiunt: 



creti funt, mammas inter femoranon ha- 
bet,iuxta Ariftotelem. Mammasin ventre 
habent cane$,fues, leam£e,pantheras,& quas 
numerofo funt parcu^ digitaca. Ha:c quae 
numerofo func partu & digitata , habent 
mammas duplici ordine toto ventre. Sues 
generofae mammasduodenas ,vulgares de- 
nastantiim habent. Pantherae habent qua- 
ternas. Cerua quaterna vbera habet vt vac- 
ca, quod notat Anftoteles : fed vaccx tan- 
tiim quaternas papillas habent. Mammas 
binas habent vacca?,oues,capra?,eque;,afinas, 
cameli, elephanti, fimie., lexne, , & fere quas 
fingula pariunt. 

CAPVT VI. 

De dorfi. 

VAccas&canesgibbofas America no- 
icit.Tergo gibbofo bifom,rubete; terre- 
ftres,cameli. Bacrrianis bina, Arabicis fin- 
gula funt tubera. Dorfo gemino,id eft pre;- 
pingui,oryx*.corporel6go proportione mar- 
tes , putoriusj viuerra,& propriedi&a mu- 
ftela,leo,&:canum quidaim 

C APV T ■ Vili 

De lumbiS) tefitbus {&/ cnmbusi 

[On habent elephantes crura finearti- 
[culis, vtpofteanarrabimus, &obfer- 
uauitAriftoteles.Crura alatcreadiun&a ha- 
bent quadrupedaoiiipara que; eauernas fub- 
eunt. Teftes intus lumbis annexos habent 
fues,erinacei,elephati,crocodili, teftudines, 
&omniaouipara. Teftes pecori armetoque 
ad crura decidui. Aucrfa genitalia habent 
cunicuii,leones,lepores, lynces, tigrides, ca- 
meli,eiephanti,& omnia quibus auerfus coi- 
tus.Crura gracilia ceruo,capris,capreis,ibi- 
cibus.Cruribus longis camelus,camelopar- 
dalis,lepuS,lupuSjCahis,mulus,equus:breui- 
bus crocodilus,ialamadra,&omnes laeerte, 
pOrcelli Indici, zobelia, martes,thoes, mus 
Alpinus^taxuSjmonoceros, ericetus , talpa, 
lutre^hiftrix: breuibus&copa&is bubaius, 
elephas,rhinoceros, vrfus,,bubulum genus. 
Crura priora pofterioribtis lorigiora eiephas 
&, eamelopardalis habent , contra funt ga- 
zellas, lepores, rarise, 

GAPVT VIll 
De geniuhbpts. 

G^Enitalia oflea furitlupis, vulprbus^ rhu- 
fftelis, canibus,fciuro. I&idis genitale 
aiunt totum oflis inftar femper rigere.Geni- 
talia nerriofa catnelis, ceruis.Gehitale cariie- 



CAPVT IX. 

De genubus. 

^Enua fingula in fingulis eruribus came- 
"iis. Genua & cubita contraria vrfis 3 & 
ftmiarum generi. Crura anteribra m talpa 
oftibus tantummodo ^eminisconftac.Grura 
obliqualacertis humani poplitis modo. Iif- 
dem priora genua poft euiiiantur, pofterio- 
ra in priorem partenii 

CAPVT X. 

De pcdibus ($r nmgmbus. 

Olipeda equus, v afinus, mulus, onager^ 
Plinio item &C Aeliano monoceros s &c 
Aonij tauri Aeliano &c Oppiano.Solidisvn- 
gulis boues India generat , iuxta Plinium, 
Suesfolipedes etiam reperti funt, & apri po- 
fteritis folipedes anterius biiiilci.Vngulas fo- 
lidas habent Illyricge caprge,vt Aelianusfcri- 
bit. Bifulca funt eadem cof nigera, vt boumj 
caprarum,8£ ceruorum genera: item leucro- 
cuta, hippardium fera apud Ariftotelem^ 
monoceros LeodouiciRomani.Suillum pe- 
cus quidam inter bifulca §£ folipeda nume» 
rant,quemadmodum 8£Camelu &; camelo- 
pardalim. Multifida funt reliqua,pedeique 
digicis difcretos habent,fed numero impari- 
bus. Digitis vtrim que quinis elephanti,teftu- 
dines,talp£e,&c. Caftor & Iutra pofteriores 
pedes membranis connexos habent ? ranse 
tam anteriores qiiam pofteriores. Vngues 
vnci rapacibuSjCeteris recli.Sunt etiam cani- 
bus redi,& cham^leonti vnici,fimijs vngues 
imbriCati,Pliniusfcnbit. Vngues in talpis 
proportione maximi , inlacertis &: fcinco 
minimi.Veftigio pedis imo pilofo lepores Sc 
cunieiili, carriofo cetera,ex bifulcis carnofo 
eftcamelus.Vngulas habet equi,afini,ona- 
gri^mulijOues. Sed quse vngulas aut digitos 
nabeac,ne.totiesomnia repecere fit moleftiij 
pulchre exloeo adiun&orii licebit colligere; 
ibi enira quse folipeda , qux item biiulca 
funt, oftendemus , quibus praeceptis , qux- 
cumque erunt reliqua inrer digitata , nullo 
laborereferetur.Vngueshabec digitata om- 
nia,excepco elephanco,cui digiti indiuifi , &c 
leuiter formati. Ex ouiparis rana Sc lacertus 
carenc.Talos folipedum vnus afinLts Indicus 
habet.Talos folipeda &: digicata non habet, 
iuxta Ariftotelem habere dicuntur cameli. 

K 3 Bir 



114 IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 

Bifulca animalia in pofterioribus pedibus funt, vt vrfis. Ih reliquis mediocris longitifc 
taloshabent. Leo tortuoiumquiddampro do, vtinmureAlpino,&imirearaneo.Cau- 
talohabet.Lynxtantumdigiroshabetium dalatacaftor , laxa &latacordula. Prope 
fimile quiddam taio ha bet. Stis etiam talo Reane Arabix felicis vr bem , veruecum ge> 
caret probiore. Vnguium mucrones in digi^ nera reperiuntur, quorum caudas Vartoma- 
torum vaginas condunt leones, pardi, pan- nus animaduertit pondo efle librarum qua- 
thera:, catij felis, ciuetti. Quibus ex rapina draginta quatuor. Venenum in cerui cauda 
viaus quadrupedum, quini digiti in priori- reperiri traditur , fed veriflmjle eft fellis eife 
buspedibus.reliquistemi.Paucaquoquein fubftantiam. 
pofterioribus quinos vngues habet,vno iux- 

tacrurisarticulumdependente. Quaternos C A P VT YTT 

digitos ante,quinos poft habetlacerti aqua- 

tici, mus auellanarum.Digiti fenianteriiisj De tegtimento. 

quini pofterius porcellis Indicis. Caraelo 

tali fimiles bubulisjfed minores. Fejtur segi- /^>Ortice teguntur lacerti,crocodili,cha- 
thusauis clauda , de quo hax Antigonus: V^madeontes,catus: tefti teftudinesjcute 
^egithumauem aduolare ad capram , ejr lac teguntur pame reliqua. Aculeos & fpinas 
eius fugere , indeei nomen hocfaBum , mam- habent hiftrices &C erinacei , quas Ariftoteles 
mam autem quam fugit obturari. Claudd} eft loco pilorum exiftimandas eile fcribit. Om- 
fj£c auis. Itaque Callimachus Aegyptius,vt ad- nia fere quadrupeda , eademque viuipara, 
tnodum difertus videretur , faBa alterius auls funt pilofa, vt notat Ariftoteles. Sunt in In- 
mentioneita fcripfit : AfyS©* d^iyi^.Bt dia Occidentali aiiquas aues non plumis fed 
partes claudus in ambas agithus. Verum non villisindutar. Squamas caftor, fedtantum 
ftat hac eius fententia, non eft enim vtrimque in cauda^ lamia toto corpore habet. Cutis 
claudus.quodvox Graca dfx^iysnm vult , qua mollis eft ranis. Tergora iilicis duritia ha- 
vfus eft, quA Vulcano tribuitur clando vtrum- bent boues iEthiopici.Pellis perdenfaveluc 
que pedem. crufta quibufdam ; fquamarim compa&a 

rhinoceroti.Tergoris maxima duritia «funt 
C A P V T XI. tarandus, taxi , bubali ,elephanti. Hysene; 

pelles fulmine non tangi creduntur. Corti- 

De atttda. cata omnia dura cute funt. Senectutern 

> exuutvere& autumno lacerti,& que; cortice 

CAuda?,pra?ter hominem &c limiasj om- teguntur omnia. Teftudines terrenas apu^ 
nibus fere animalibus,iuxta Plinium:in Indos aiunt tefta exui, Spina^ in echinis 8c 
fimijs tamen caudx funtinitia ; fed & ranas hiftrice acutae j in hiftrice tamen longiores 
caudis carent. Quaedam iimiarum genera multo,albo nigroque diftinelas.Lamia dra- 
caudatafunt, vt eepi, cercbpitheci , iatyri. . conum fquamiseft obiita. 
Natibus carent quadrupedes Cauda villofa 

funtlupus, &£ lupus Scythicus, taxus, lupus CAPVT XIII 

marinus, musalpinus, vulpes^marteSjglires, 

muftel2e,fciuri,mures Pontici. Caudafetofa. De pilis* 

equus,poephagus , monoceros. Poephagus 

fetas habet fubtiliffimas. Ima parte fetofl T)IHs inacqualibus funt caftor > putorius. 
boues, leones. Cauda conuoluta 6c intorta X Pilo incontrarium ad caput verfo, ory- 
fues,ichneumones,canes,chamgleontes.Su- ges. Legimusidem^e Aethiopicotauro.Pi^ 
fer dorfum reflexa fciurus. Pilofa pantheras, li fuu,ericeti,& ouiuri tenaces funt.In cani- 
mures auellanarum: fquamofa caftor,glabra bus, equis,bobus,catis>decidui.Felis pilive- 
iues&mures,longa crocodilus . Caudam nenoil.Pilodefo,& multosvrfijfimiarjOueSi 
habenteadem fere qua i/eliquum corpus ibices^cameli/phingeSjlupi^mofchijCapreo- 
longitudine,chamaeleon, lacerti, pantherae, lus,gulo,vulpes,hyarnae. Villoilffimus ani- 
ichneumbnes,feles,lutra% genetha-, muresy malium lepus, iuxta Pliniu. Pilos feremol- 
leones,cercopitheci,cepi,equi, afini, boues, les habent timida animalia,vt ceruus,lepus^ 
hinni^axisjgazellar^mures Indici, hyxna^lu- ouis,caftor, lutra:& duriore pilo funt capr^, 
pi,vulpes,martes,fciuri, fimi£ePrafianar. In atque adeo omne genus caprorti & ouium 
lacertis inuetmintur &c geminae caud^.Scinci ftlueftriu,taxus,ciuetta ? mus AIpinus,latax, 
cauda ex acutiftima in crafliufculam exit. bos,camelus,elephas. Duriftimo piio funt 
Gauda mutila funt,capra?,lepores, cuniculi, hitci, fues, ichneumones, hiftrices, hyxnxi 
mures Norici , caprearum &c ceruorum ge- hasc enim omnia funt fetigera. Hya^na fetis, 
nera omnia,taxi,talpa?j mufimones, came- longtoribus per totum dorfum riget. " 
lopardalis. Villoiis animalibus caud^ parux 

CA« 



HISTORIiE NAT 

GAPVT XIV. 
De colore. 

Ilis nitidis caftor, lutra,bubalus,gazel- 
la,talpa.Pilisalbis musPonticus, bifon 
albus Scoticus, fimiac Prafianae, muftelas, in 
terris frigidis lueme j& tuc armelini proprie 
vocaripoiTunt,femine platycerotes,&: rupi- 
caprae, fed rariflime lepores , etiam in Alpi- 
bus. Ceruus aliquando albus inuentus eft, 
iuxta Ariftotelem.In Indiis Occidentalibus 
nunc reperiuntur. Myfia albos vrfos gignit 
amphihios* Oryx colore la&eo (excepto 
ore.) Corpore albo onager Indicus, quita- 
men capite eft purpureoi Alij onagro eum- 
demcolorem tribuut quem aiino. Capittn- 
tur interdum ratti albiilimi : minoresetiam 
mures albi confpecti. Vulpis color raro can- 
didus. Canocolore funt lupus,gulo,taxus. 
Pilosincinere candidos caftor habet, item 
mus laflicius. Muli ex candidoin cinerem 
canefcunt; Nigropa2necolore,vrfi, talpas, 
Vri.Ginereo filueftrescati,mures,citelli. Va- 
tius monoceros 5 quem tamenalij album, 
aiij fuluum faciunt. t fullo colore cameli; 
fubnigro vel fufco : murium genera fere 
t>mnia. Color murinus in afino vulgaris. In 
fuluo fubnigri martes; Sunt quasdam bico- 
lora,quse dorfo fufco funt,& ventre albo,ex 
quogenere funt glires, mures auellanarum. 
Putorius pilos habet insequaleSjex quibus 
breues fubfuluilunt, longiores nigri. Rufo 
eolofe & fubmfo ftint mures agreftes,hinni, 
cerui,ftrepficerosAnglicana,vulpes pierum- 
que,fciurus,&: musaquaticus. Colorenon- 
nihilad caftaneum accedit lutra.Rupicapris 
color interfufcum&rufum. Pilus gazellar 
rufus ad pallidum vergens. Muftela* dome- 
jfticas plerumque in dorfo &c lateribus rutile> 
Fuluo colore leones,bonaft. Subus colore 
flauefcit fplendido. Albo mularum colore 
nitent (cinci.Colore nigrofuntlacertiaqua- 
tici , quibus vtrimque in lateribus puncla al- 
ba. Viridi colore nonulli lacerti.Lucentibus 
guttis diftin&i ftelliones. Nigro &: flauo a> 
lore falamandra. Lacerta Chalcidica virgis 
fcjuibufdam senei coloris diftinguitur. Tefta 
varailuteo & nigro diftin&a teftudini terre- 
ftri. Licentiam naturse Sc otium indepin- 
gendis auibus,in earum narratione demon- 
ftrabimus. Sunt animalia,in quibus magna 
colorum diuerfitas eft. Albi, nigri 3 & rufi, 
fues,boues,cuniculi,cati domeftici. Nigri, 
rubei,& cinerei,afini. Vulpes rard candidus, 
rariiis niger. Pecudes pro regione cadique 
ftatu & habitumcorporis &. pili colorem 
mutantjiuxta Columella: idem tu intellige 
de ceterisanimalibus.Lepores,vtdixi,in aH- 



VRJE LIB. VII. II5 

quibus toti candidi reperiuntur. Muftdre in 
nonnullis frigidis rcgionibus,quse montana? 
funt,seftate fufce;,hieme funt candidae.Sciu- 
rus in Franconiafrequentiiiseftnigerquaui 
rufus. Indici elephanti nigri & murini colo- 
risreperiuntur, iEthiopicialbi. Leones Ae- 
thiopici ab Oppiano, Syriaci a Plinio colore 
nigro efTe perhibentur. Paulus Venetus in 
Tartaria leones & nigros & rubeos eiTefcri- 
bit; vulpes, Cerui, & vrfi , candidim Suecia. 
Tarandusquoquecolorem fecundiim anni 
te m pu s & loco ru m varietate m co m m u tat. 
Chamatleon mutat coloremfubinde,^ red- 
ditquefempereum quem proxime attingit^ 
prseter rubrum candidumque,vt notat Ari- 
ftoteles. Thoes per temporaimmutantur^ 
& colorem diuerfum hieme asftateve tra- 
hunt. Mures quidem filueftresin PannoniS 
ceu viridesconfpiciuntun Varijs & maculo- 
fis pellibus funt lynces,leopardi,capreoli,ca- 
melopardalis, mus Ponticus ( propterea va~ 
riusdi&us) vormella, tigres, g.enecha, axis, 
hyxna,ciuettus,cepus,cricetus, &leem be- 
ftiola Noruegise. Ex cerui Sc cuniculi pelli- 
bus quaedam etiam maculofse funt. Cutis 
colore igneo in rana venenata foflili , viridi 
in rana viridi maiore aquatica , & minbre 
terreftri, qux calamites dicitur. Coloreluri- 
do &fublucido rubetas terreftris,quse & m* 
fis maculishabet diftincta latera. Nigroco- 
lore cutis elephanti eft. In Regno Coilum 
inuenti leones nigri, pfittaci albi cum pedi- 
bus &c roftro rubeiSiTarandus^polypus^cha- 
mseleon colorem variantpro adiuncli cor° 
poris fpecie.Sic rifit adulatores natura foedi 
& ignobili imagine , aut irafcitur damnata 
ftatuai 

GA£ VT XV, 

^De octdomrn colore* 

OCulorum color equis folis animatium 5 
prasterquam homini,variat,iuxta Ari- 
ftotelem . Vitulo marino &c hyamas oculi 
in mille colores tranfeunt fubinde. Oculi^ 
nigris onagri Indici,ignitis & fpiendentibus 
panthera^leonesjcatiiibices, ciuetta, lynces, 
hya2nae,lupi,capr£e,capreoli.H£ec omnia et- 
iam nodu vident : item equi prseterea , Sc 
lepores, & qux ex feris noclu pafcuntur.Le- 
poruinalijcharopis , alij glaucis funt ocu- 
lis. Lineam fupra oculos nigram habent 
rupicapra: , &gazell£e. Aureusorbis rana- 
rum oculos circuit. Pellucidas oculoruitt 
genas habent ranas.- 



l 4 - 



CA-- 



II 6 



IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 

agreftium caro ficcior eft domefticis,&ven- 
trem ftringit. Ceruina fimiliter, fed vetrem 
ftringit. Aprinaplusnutrit , &plus ficcat. 
Leporina plus ftringit ventrem,membrade- 
ficcat/& vrinam mouet. 



CAPVT XVI. 

De carne. 



Nterna quoque animalium fcrutemur. 

Nifi mcapite &maxillis , caretchamae- 
leon carnc.Caro dulcis&fuauis eft cunicu- 
]is,bonalis 3 fciuiis,tarandis,glinbus,camelis: 
amariilimae carnes onagns Indicis . Ingrati 
faporis carnes bubali. Succi peftimi carnes 
caineiorum ,capraram , & hircorumciim 
confenuerint 9 equorum, afinorum, fimiaru, 
ceruorum,vrforum,ouium. Diihciles con- 
coctu exijfdem,& prastereabubula:,quillas: 
item muri Alpino,taxo,onagro,vulpi. Gale- 
nus agnorum efum propterinfignem humi- 
ditatemfugiendum fuadet. Rapaciumom- 
nium carnes declinant ad ficcitatem , & fa- 
cile in corponbus generant bilem atram. 
Carnes bubuhe nimiu melancholicar.Solius 
hcediinnoxiucarnis vfum notac Galenus. 
Damajnquit Platina, honum alimentum fra- 
fiat, Cameii cum lac tum caro iuauiffima 
omnium eft,iuxta Ariftotelem.Vitulina caro 
bububeprxftat , faciliufque concoquitur. 
Caroleporu melioris fuccieft quam bubu- 
la & ouiila. Inter quadrupedes gloriapima 
/^/^canitMartialis.Hrcmn^ earnes hieme 
improbantur, conueniunc aeftat^itixta Ra- 
fin. Dorcadis carnem melioris fucci effe 
quam ceterorum agreftium,fcribitSimeon 
Sethi. Tigrium caro nihilo deterior bubula 
perhibetur. 

CAPVT XVII. 

De quahtatihus carmum. 

IVuat hic fubiicere ex Theodori Dixta 
carnium cenfuras. Omnia animalia di- 
uerfa, agreftia & fiiueftria, ficciora iunt his 
quanndomibus nutriucur. Ceteravero quas 
vino oondiuntur , & ficcant, &nutriunt,& 
calefaciunt; Oxyzoma veronutriuntcom- 
petenter,fed minus calefaciunt.Carnes fale 
condite, & co6tas,minus corpora nutriunt, 
& dcficcanr,& tenuant, ventrem fufficien- 
ter proourant. Bubulafortiseft,& nimiiim 
ventrem ftringit , & ftomachi humores fu- 
perftuos abftergit & confumit fortitudine & 
graiiedinefua. Vitulina miniisquidem,fed 
tamen fimiliter.Caprina leuior eft,& miniis 
ventrem procurat. Porcina plus nutrit , & 
miniis ventrem procurat. Porcellina miniis 
nutrit,& plus vcntrem proCurat.Veruecina, 
fuillina ; & agnina digeftibiles funt , plus 
ventrem procurant.Hoedina fimiliter vt ca- 
prina. Porcellinagarimatia miniis nutrit,& 
ventrem & vrinam prouocat. Caprearum 



G AP VT XVIII. 
De camihus volucmm. 

|M'nia volatilia natura ficciora funt qua- 
"drupedibus ,eo quod neque veficas ad 
vnnas fegregandas conceffas habeant,neque 
faliuas emittant.Phafianus ficcse naturac eft, 
ventrem ftringit. Parix fimilicer. Perdix & 
turturficcioresfunt,vrinam mouent. Pa- 
lumbus manfuetus ventrem ftringit , plus 
nutrit. Galli 3 gallina2,pulli miniis iiint ficci, 
ventrem procurant ,nutriunt competenter. 
Gallinae rufticas & anferes humidiores funr, 
& ventrem procurant. Turdus fimilitervt 
perdix.Ficedula miniis ficcat, ventrem pro^. 
curat. Anates, circicula, fulica, vel bucio- 
nes humidae func , & vencrem procurant. 
Struthio minus infundit, & ventrem pro- 
curat. i 

GAPVT XIX ■ 

De carmbns fijcmm. 

Plfces ' aliqui natura ficciores funt , vc eft 
fcorpius,conchylia,dracoglaucus.Om- 
nes afpen femper ieuiores func &C delicaci, 
quia occifi func. Omnesquiftu&ibus & te- 
peftatibus caeduntur , folidiores carnes ha- 
bent,& funt digeftibiles. Pulpus &fepiavi- 
dentur effeleues^neque nutriunt,neque ven- 
trem procurant,& oculisobfcuritatemadij- 
ciuntjfediufeellaeoru ventrem deducunt. 
Anguilia grauioreft multis. Thynnus ficcat 
mediocriter, ventrem deducit. Lupus ven- 
trem & vrinam procurat. Mugila & folia 
fi militer. Mullus ficcior eft, & vrinam pro- 
curac. Afellusleuioreft,& vencrem deducit. 
Aurata ficcior eft, & ventrem ftringit , kd 
interiora eius ventrem deducunt. Murasna 
humidiot eft,& ventrem procuratrLocufta 
&rhombus ficei funt. Sardina cOrpus & 
dencesficcac, & vrinam prouocat. Vmbra 
humecl;ac,& vencrem procurac. Hyginus 
finiiliterventrem foluit. Acerna ficcioreft, 
& vrinam procurat. Scatmis & torpedo fi- 
militer. Cancri ficcant , & vrinam procu- 
rant. Oftrea humidafunt, leniter ventrem 
& vrinam procurant. 



CA. 



HISTORIiE NAtV.kiB LI& V 1 1. tlf 

rit. Lac caninUm infantibus magnuni eft 
tutamentuin, lnaxhne (i ab infante canis 
ipfa (ugatur. 



GAPVT XX. 
De adife. 



SEuum proprie ruminantia habent, cete- 
ra adipem.EquLisfeuumnonhabet, fed 
pinguedinem,iuxtaHieroclem. Axungia &: 
laridum funt in animalibus non cormgeris, 
quorum quatlior dentes vc plurimum pro- 
minent , vt vrfis 3 canibus, gliribus. Adeps 
leonis calidior quam vllius quadrupedis: 
hcedarum rninus tum calidus tum ilccus eft 
quam caprarum, & hircorum miniis quam 
leonum,fecundumGalenum. Adepscapri- 
nus hu midior eft quam fuum , taxi calidior 
quam tauri. Adipem plurimum generant 
que; cornigera,ob (iccitatem,notat Galenus. 
Pleriique animantibus pinguedo iine fenfu, 
quamobtem fues viua: a muribus dicuntur 
arrofe. 

CAPVT XXI. 
De fmguine* 

Egitimus ftelliocruore carct.NonnulIi 
aiiiiinoculis negant ranas (anguinem 
habere.In illis quoquechamadeonhabet: in 
cordeetiatn,&;quibufdam venulisex eo na- 
£centibus,cetera exanguis eft. Sanguis tauro 
& alinointer ea quasanimal generant craf- 
fi(nmus,iuxta Ariftotelem : timidisfanguis 
eft dilutior, &c iine fibris, vt lepori , damx. 
Sanguis aprorum crafTus, quantumuis non 
fpiiletur j tauri contra celerrime ebit, ideo 
calidus in potu fumptus,venenum eft. Apei- 
thi &; acanthidis fanguis aegre mifcetur. 

CAPVT XXII. 
De laffie* 

LAc craiTumvaccinum,leporinum, ca- 
ninumjOuillum/uillumjaiininum. Ca- 
prinum lac non admodum pingue craiTum- 
queeft. Tenmusequis, tenuiiTimum came- 
lis. Lac temperatifiimum caprillum,mox a- 
finihum ouillumque , poftremo vaccinum. 
DulciiTimum ab hominislactecamelinum, 
efficaciiiimuexa(inis,iuxtaPlinium. Ouil- 
lum & caprinum multo minus habent pin- 
guedinis qtiam bubuium. Adijcio quse 
Theodoms cenfuit. Lac omne quidem nu- 
tritorium eft , excepto bubulo, quoniam 
graue eftaddigeftionem, 6c ventrem ftrin- 
gitfortiter. Lac caprinum recensleue eft, &: 
ventrem procurat. Ouillinum iimiliter &c 
equinum vtilius. Lacaiinae plus ceteris nu- 
trit, ventrem purgat , vires multum acqui - 



C AI> VT XXIIL 

De offibus. 

OSfa leones maresduriorahabentquani 
femine,aded vt ijs percuflis ignis quaii 
exiilice excutiatur.OiTa duriora ceteris ha- 
bentcarniuora , leonestamen omnium du- 
riilima. Coihe homini tantLim ocTona: , fui- 
bus denx,cornigeris tredecim , ferpentibus 
triginta,iuxta Plinium. Mirifkumeftquod 
Antigonustradit de oiTibusceruinis,nullum 
fonum edentibus, (icacTo faucietur ceruus, 
vt infra Cap.xxx i i.ipiius ver bis narramus. 

CAP.VT XXIV. 
De medullL 

VRii carent medulla. Medulla feuofa 
cornigeris,pinguis ijs quibusadeps. Me- 
dulla arietis non caftrati inter venena nume- 
ratur. Leonum &C fuum ofiibus parum me- 
dtflla: ineft.Medulla laudatiiTima eft cerui- 
na, inquit Plinius, moxvitulina, deinhirci- 
na,& caprina,quae a Diofcoride quarto loco 
poftceruinam, vitulinam &taurinam lau- 
datur, poftrema eft ouilla. 

CAP VT XXV. 
De 



o a 



c 



Erebrum humidiffimum caprse, vene- 

iiofumcati. Incrementis & iacTuris Lu- 

nae crefcit & decrefcit cerebrum:fuis tameni, 

lupi, & canis euidentius quam aliorum 

animalium. 

CAPVT XXVI. 
De corde. 

COrda inarticulatiora fuum , neruoia 
boum,maximetauforUm.Proportione 
maximaaiino,hyen^,muribus,lepori,ceruo, 
muftehs,.& in fumnia omnibus timidis, aut 
propter metum malehcis. Duplici corde in- 
uenti elephanti,fecundumGaienu5& perdi- 
ces Paphlagoniae,fecudum Theophraftum. 

CAPVT XX VII. 

De iecore. 

NOn niii fanguinem liabentibusiecur 
ineft, Iecur luporum equinae vngulae 
fimile efTe,ex traditione notat Plinius. lecur 

ele- 



118 IOANNIS EVSEBII MIEREMBERGII 

clephanti quadruplo maius bubulo eft,iuxta 
Anftotelem. Id Plinius aiTerit de pulmone, 
Iecufculu muris brumadicitur augeri & in- 
crefcere. Iecur teftudinis vitiatum eft vt reli- 
quumcorpus. lecur geminurn eife dicunt 
ranis &c leporibus in quibufdam locis. Ieci- 
aoramuriuniLunamfequi , fcribit Cary- 
ftius. Minuuntur augefcuntquecumiidere* 



CAPVT XXXII. 

De mteHmis. 



CAPVT XXVIIL 

"Defelle. 

FEllecarentomnia iblipeda, cXcepto aii- 
no Indico. carenc etiaex bifulcis cerui, 
capra^aprijdame^cameli.Ouesetiaminqui* 
bufda regionibus, vt in Ponto & alibi,felle 
carent : in regionibus perfrigidis hieme ca- 
rent,ineunte vere felle im plentur. Inter di- 
gitacavero,murium alij felhabent, alij ca- 
rent.Elephanto iecur. eiTefine felle,nonnul- 
li putant, nec in iecore fei equis effe , fed in 
aluo. Fel venenatum panthera*,equis, mu- 
ftetaeiilueftri.Felli leonisetiamvenenofa vis 
tribuitur, fed plerique non leonis,fed leopar- 
difelliid attribuunt.Facile excolore,quod- 
nam fel veheraejitius iir, quod reaiiffius, 
difccrnetur. 

CAPVT XXIX. 
Depulmpne. 

EX aquaticis pauca pulmoncm liabent, 
Ouipara alia exiguum pulmonem. Exi- 
guum & iiccum habenc quadrupeda oui- 
para , vt lacerci, & ceftudines, iuxta Arifto- 
telem.Plinius concra chaooejleoni & teftudi- 
ni pulmonem prargrandem tribuit . Pulmo 
maximus elephanto. 

C A P VT XXX 

Deftomdcho. 

Plfces ftomacho carent,ide6 magno- 
rum ventrieulus , ciim minores mfe- 
ftantur, in os prolabitur. 

CAPVT XXXL 
De extis. 

EXta cuniculorum in Bzetica f#pe gemi- 
nareperiuncur. Hominibus ab inferiore 
viicerum parte feparancur membranis , quse 
priecordia appellanc,quia coi;di prsetendun- 
tur. Veros glires & fciuros c^cum inteftinum 
tantum naclos fcimus,Veralius ait. 



INteftinum re&umnulli eftjcuiaon iint 
parte vtraq^ dentes. Elephanto inteftinum 
ica eft iinuofum, vc aluos habere quatuor vi~ 
dearur.In hoceriamcibus recipicur:nullum 
enim concepcaculCicibi aliud feparatim acl» 
eft.Ancigonus Caryftius fcribic. fJiov Ji^ 

70 ccfeji ?n fVTt&t 7$ <®&$aTUV' Tcl fjS^ $ ^jjf 

O e £kv %cy r7K>imfo *uzroAa/3o; r)c, &ipmivaf , m- 
Jw&r&ty/Hpya 7mv^t^S qjtf *g$&ittov ovrst. 

fftfdJWSniPwrs&PV oiwsQtvif 0x0(9 yop$ac;l 
Peculiare boc ejl intesiinis omu, quodarietum 
non edant fonum y fedfemellarum tantum fint 
vocalia. (guo rejpexijfe etiam Poetam aliquis 
poffet cenjere^tpote curiofum vbique, & exa- 
tl& diligentU, dum ita canit; 

Septem femineos neruos intendit omllos. 
Appendo quod fubdit de ceruinis oflibus, 
vcaugeatadmirationem naturse. Q'u% mrm 
J^rdra $uvM&sov,v&§a>fAiAYiiu8{jQv <h s /uaMov 3 
?o ©£< rlw hrn 'ZixfiXta a^vd-av rlw ^sA»- 
fiSfilw xanrov&q %> orav &&$ @*£,u£w,£§tf fau~ 
M$tTt3-y,rd6&t atyava, %& d %$&t <sipQt htr 
A«s 8^/. ofhv t&) o ®/AwTa4 $&\Yi<ratTo <?§&£ cuu<£y 
vnrac,' 

Txpvoztfo c/V vi&pbc,%ri ZpqtitJ oXiffttou 3 
0'gei«? xaXT8TwJm<0.<pH^ga^V 
Non minus admirabile , magls etiam vuUa^ 
tum ejl, fpina genus in Sicilia ejfe, quodappeU 
latur cacfus 3 quamji ceruus calcet^faucietur^ 
ofaeim nullum Jonum edere pofe , ideoLad 
fjlulam inufilia fieri. Vnde etiam Philetas de 
ea b<ec expofutt: 

^Atqueeuitato caBi mihivulnereacuid, 
%^krgutumcarmen mortua ceruacanM, 

CAPVT XXXIIL 

De ventre. 

VEnter ruminantibus geminus, fanguir 
ne carentibus nulius , iuxta Plinium». 
Ex hisqux ruminant, &coagulum habenrj, 
Tentrem iimplicem habet lepus, &,vt facile 
conijCitur,congener cuniculus. Vencres ele- 
phanto efie quatuor,Plinius fcribic. Ventri- 
culusamplusvrfis&fuibus,arc-tuscanibus 
& leonibus. 

CAPVT XXXIV. 
De lune. 

CAret liene confpicuochamseleon.Lie- 
nem perexiguum habent quadrupeda 
ouipara. Bifulcis cornigeris lien rotundns, 
eanib«s & porcis iicut honiini lorigus. 

CA^ 



UISTOKIJE 

CAPVT XXXV. 

De coagulo. 

COagulum folileporiexijs qu£ vnum 
ventrem habent 5 alias cbagulum ha- 
bentomnia ruminantia. 

CAPVT XXXVI. 
De rembus. 



REnes habent bmnia quadrupedii,qua= 
anjmal gencrantrouaparientiuni teftu- 
do.fbia',qux & omniaalia vifcera. Teftudo 
tamen quam lutariam vocanc , & velica & 
renibus caret. Renes ouium ceterarumque 
quadrupedum sequabiles funt , non ficut 
boum, qui tamquam ex multis exiguis reni- 
bus compoiiti videntur Ariftoceli. 



CAPVT XXXVII. 

De Vefica. 



NATVR;£ LIB.VII. II9 

nitur aprorum magnitudine. In Gallia? qui- 
bufdam partibus lacertos catulorum canis 
niagnitudine reperiri,fama efbmaximorumi 
equorum magnicudine Cafpiascaprse, iuxta 
ifilianu. Idem capras feras in Libycis mon- 
tibus ad boum magnitudinem accedere 
fcribit. In Tartariasregione arietes non mi- 
noresaiinis funtj vt fcribitPaulus Venetus. 
Suntapud Indos boues^qui maximos hireos 
magnitudinenon fuperarevidentur. Bnbus 
alijs Indicis camelorum altitudo , S£iuxta i 
Plinium mulaunaioresquam niares. Rana 
aquatica innoxia, femina maremaior. Inter 
ouipara (atpe feniinae maiores funt maribus, 
incer vitiipara contra. 



jT 



|Va? gignunt oua,veiica carent, niil te- 
^ftudo vc plurimum,nam teftudo luta- 
liaeciamvefica orbaeft* 

CAPVT XXXVtlL 

De excrementis. 

Flmum iiccu egerUntcanes,lupi,'leone$ ? 
iiquidum boues. Aiini plus excremenci 
iicci egerut quam humidi. Stercus bubuium 
facultatis eft exiccatoria?, iuxta Galenu. O- 
doratum firnu muftele;,marris,fc£tidumleo- 
nis,feruidiliimum bonafi. Vrina grauColens 
leonis.Rattorum vrina libidine accenforum 
yenenofa. Scercusafinorum optimii,poftea 
ouillum 8l caprinum , item iumentorum. 
Stercus ex porcis peillmiim. Vrina femina- 
rumomnium tenuior eft ciim foeca? funt. 
Oues&capraecrafliorem reddunt vrinam, 
quam fui iexus mares : femina: afinorum 
tenuiorem. 

CAPVT XXXIX. 

De ffldgnilitdwe. 

Lbani & Indici canes inuiitata* funr 
."magnitudinis. Tigres in India maximi 
equi magnitudine. In Oriente mures flinc 
vulpium magnitudine. Elephantis Indieis 
magnitudo niaioreftquam Afris.Oues In- 
dix & capras ad maximoru magnitudinem 
afmorum accedere,^Elianus narrat.InCale- 
chuc Indix fsgicfoe lacertorum genus inue- 



CAPVT X L. 
jpd motu. 

Radiimtur animalia,volantmatant,fal- 
citant,repunt, labuntur, trahuntur, ia- 
&antur,aliaconfiftunt femper. Bipedes &c 
ereclo corporenon raro incedunt vrii,mures 
Alpini,ericetus. Sunt mures qui bipedes anv 
bulancauxca Ariftotelem. Lacertus aquati- 
cus ira incitatus , re&is pedibus iniiftit. Si- 
miarum genera omnia ftant , fedent ,ince- 
dunt vt homines. Arborem auerii derepunc 
vrii; imitantur in eo homines.Pedatim (;^- 
TaWsAw) incedunt leones,cameli. Saliunc 
magisquam currant lepores,rana?,ibices,ru- 
picaprse. Elephas poplites intus fte&it , ho- 
minis modo ; cetera animaliadiiiersum,iuxta 
Ariftocelem . Sed &£ lacercis priora genua 
poft curuantur, pofteriora antrorfum. Vriis 
prasterea &c iimiarum generi contraria func 
genua.Tardus inceifus 5c piger bobus,aiinis,- 
lacertis aquaticis,crocodihs, teftudinum ge- 
neribusjChamasleonti, falamandras, & bm- 
njbus quibus breuia & compacla Crura , auc 
genua contraria. Natatilia funt amphibia 
omnia, reliqua fe in aquas non niii refrige- 
randi gratia immittunt. Teftudines fupinsc 
fefe inuertere nequeunt. Timida pleraque 
velocitace valenc, & quibus longa & gracilia 
crura.Velociftimo curm valetfnackij (animal 
apud Mofcouicas) tigres,tarandi, aiini Rea- 
tini y adeo vt volare videantur, onagri,cerui, 
mui'mones,tauri ^Ethiopici, & oran^s tauri 
feri^bicesjrupicapr^cynocephali^atyriano- 
nocerotes,caprea^leucrocuta, alces , cameli, 
xoA@*, pantherse,thoes,canes,equi,hyiEnar, 
lynces,leones,elephanti,lupi,lepores.Ea qu^ 
lede ftabili deguc,inhumoiefunt.Terreftriit 
nulla ftatuimmutabili viuunt, vcquietem 
formicarum miretur Caryftius.NamHella- 
nicus Lesbius narrat , Thebis ^Egyptijs e(le 
fpecum in vrbe , in quo trigeiimo quoque 
meniium die nullus ventus iir 3 reliquis die- 

bus; 



•120 IOANNIS EVSEB 

busventofis: videriqueeum delcdurn ali- 
quid infcrutabile & obferuatu difficile ha- 
bere j ticuc &hoc quod Euripus feptimo 
quoqiic dic non feciprocet, &: formicje no- 
uilunio quiefcant. 

CAPVT XLL 
c De temperamento. 

TEmperamenco calido Sc ficco canes, 
leonesyvulpels., muftelse,cerui,cat5, apri 
qui ignese funt natura^onagri, afini, leopar- 
di,cameli, equi. Lcporem ahj calido & ; , fic- 
co, alij iicco 8£'frigidofaciunt. Calido & 
humidotemperamento } fus > mus ; frigido 
& ficco, boues, elephanti,canes, lutrse. Fri- 
gidofimias : frigido &£ humido, vrfus, fala- 
mandra . Temperamento prauo teftudi- 
nes. Silueftria eaaem qua vrbana temperie 
iunt , 'fedficciora & calidiora. Rapacium 
omnmm carnesdeclinantad ficcitatennFri- 
goris prse ceteris patientes vrfi , vaccse , fala- 
mandrse,ibiecs. Leonina caro ceceris cali- 
dior. Bos cemperamento quam fus multo 
ficciore.Canis animal eft temperamenti ca- 
lidi & ficci , fi ipfum per.feconfidercs : fi ad 
homine conferas,ficcus eftjfi ad fqrnaicam, 
humidus. Rurfus hominis refpeclu calidus 
eft. Leo frigtduseft,iuxtaGalenum. 

CAPVT XIII. 
De odore* 

Olas animaliu pancheras. odoratas efTe, 
apud veteres leg-itur , fed hodie ciuetti & 
mofchi animalia odorata repcriutur, at pan- 
therse non homini , kd animalibus .ceteris 
bene olent. Oiida & foetida fiint lamiae. 
Muftetarum genus omne ira incicatum gra- 
ue quiddam olet, maxime tamen puconus, 
hiftrix,cunicuIi,lutra,caftor,hirci,vulpes,ca- 
t?,mus 'Alpinusj& mus araneus. 

CAPVT XLIII. 

De ahis qucditatibus. 

LAcertus difTedus partibus fuis iterura 
coit. Homo , quemlupi Italici priores 
vidennt > vocem amittit. Bitis fi a muliere 
afpiciatur,extempl6 eam in morbum addu- 
cir. Hysena: vmbrse contadhi canes obmu- 
tefcere tradunt. VnciaanimalfasuifTimum, 
cum libidine feruens aliquem fauciaueric, 
muresad faucium conueniunt, & permin- 
gunt, & ita faucius montur. 



II NIEREMBERGII 

C APV.T XLIV. 
De r voce. 

IN India Occidentali & Africa muti ca- 
nes inueniimtur. Muta funt talpa,,rlabeti 
genus terreilre,crocodilus.Ranas in Cyrena 
plane mutas efle,fcnbit Anftoteles jidemcp 
de Seriphijs Piinius: cetera funt vocalia.Ra- 
nas mutas du mtaxat ex accidenti elle causa, 
cenfetelegantiffimus Simocacta. Quaericin 
QuasftiOntbus phyficis , cur Seriphue raua: 
mutae fint. Ref pondet ita : gubd mut&fint 
edjncausa esi aquarum natura ob nimiam hu- 
rrnditatem.Vnde fiquis transferat hoc animai^ 
loquaxflatimfecerit>& adpropriam nafuram 
reduxerit,quafi hberatum circ& vimulis.Qy- 
mivta aiitem raiva quod non fic loquax, 
amaroraquarum efficit.Cicada femina mu- 
ta eciam fercur. De eadem idem Simocatta 
lepide Guxm , curcicada femipa iit muta 
facl:a : & refpondetid fieri quali per mode- 
^ham pudeat loquaciratis.i^^ <vides y mquiz y 
compofiie hanc iiiam cicadam infidentem ra- 
mo , nimls taciturnamjamquam fi Pythagora 
inHituta dogmatis ? Fr:gida nacura funt cj- 
cadx, ea propter circa aef tiu am tropam inci- 
piuntcanere, & Sole recedente a (uauimi- 
nuritioneifta definunt , temporeque meri-_ 
dieifumvocaliores. Cicada igitur femina 
humore muitum fuperat mafculum, &na- 
tura ei filentium indixit, intendens humidi- 
tatem. Ideo garrnlacicada,noneftfcmina, 
fedTheano veluti qua?pii fecreta reticens, 
Homero quafi,qui fermonem viris cure eHt 
praccipic, obeditacobtemperat. Fortia ani- 
malia vocetaa grauem edunt,vt leo,bos. Ti» 
midis vox pleni mque acuta ,-vt lepori, mu- 
rium generi,muftelis,canibus.Mures Alpini 
vocem argntae'fiftul* fimilem edunt. Voce 
argutifhma prarditum eft rubetx genus nar- 
uum. Sibila emittunr,vt draeones,lamijr; &~ 
bilum perexigutim & abruptum, teftudme?, 
Ganniunt vulpes,& blandeimmurmurant- 
latrando& vlulando caneseciam imitantur, 
Vox terribilis neadibus.obfcoena &: dira Ca- 
tis & monocero.ti. Voces catis pro vario an$- 
mi affedu woxix. Ouium vox mollis .& re- 
miila.,yt(pAsMMi\ «&'©•'.■ Hyasnam tradunt 
inter paftonim ft«;buia,nomen alicuius affi-" 
duo audstu addifcere. Crocurx quoque,cv: 
leucrocutae, mantichorre, & (phingesho- 
mmum fermonesimitari traduntur. Cyno- 
cephaloivlulare tantum, Aelianus fcribit. 
De minoribus feris,vt funtvulpes,choes,& 
lupi, v/\g>xTuv yj] copvi&l diciiur , vtnotac 
Pollux . Sunt iinguhs animantium voces 
proprias ad venereum coitum . De varijs 
animantium voci.bus lege Audorem P}ii- 

lomela:, 



RJSTORIJE NATVRM LIB. VI t 



121 



lomela? , qux proprij quafi efre&us appel- 
lari pofibnt , vt mugire boum , hinnke 
cquorum. 



CA PVT 
De cibo. 



XLV. 



COrdulus folus,vt mukis videtur, ex ijs 
quashumoremrecipiunt^ paftu aggre- 
dicur; Herbarupaftu viuuntexcarniuoris, 
praster vrfum,niii medicina:gratia^nulla: ex 
amphibijs ,genus altetum vribrum aquati- 
cum,& mures aquaticijex ceteris folipeda & 
bifulca,item lepores. Vnum animaldigitos 
habentium herba alitur lepus_, iuxta Phniii. 
Sed &aliaquaedam digitata hcrbis vefcun- 
cur. Ranx quoque terreftres herbis & terra 
pafcuntur. Suntqua: fru&ibus arborum vi- 
uunt, vt iimiae/cmri, taxus 3 tatus. Sunt qui 
fru&ibus arborum,herbis, & radtcibus pro- 
miicue vefcuntur. Herbisodoratis pafcitur 
rnofchi capreolus, odoratis rloribus fcincus. 
Mellis auida meles,ic"tis, falamandra: , ftel- 
lioneSjfcincijVrii.Ad Chalibasaurum a mu- 
ribus vorari aiunt; in Cy pro,Paro,Gyaro in- 
fuiis ferrum erod»'. Lupus peculiare eifeter- 
ram quamdam in fameedere, fcribunt Pli- 
nius & Ariftoteles.Non alio quam aeris ali- 
mento chamadeon viuit , iuxta Plinium & 
Solimm : iedalij chamxleohcem rore & 
muicis ali fcribunc.Veneriis caprae & cotur- 
nices pinguefcunt.Stellio araneis'viuic>& ro- 
re,& melle. Sues deuorant ferpentes, lima- 
ces,& ialamandras. Ichneumon ferpentes 
in cibo appetit. Mortiferis herbis pafcitur 
catoblepa , & taxus. Omniuora funt vrfus, 
fues,vulpes,lacerti,muresAIpini,ichneumo, 
feles. Carniuorafuntdigitata viuipara om- 
nia, praster leporu genera. Quadrupeda vi- 
tiipara,quseferratis funt dentibus,came om- 
niavefcuntur,iuxta Anftotelem. Ex hrsca- 
daueribus vefcuntur, quce ex prseda viuunt: 
fueseriam famis tempore cadaueribusnon 
parcunt, quin etia proprios fcetus prai fame 
abfumut. Boues quofdaluporum inftarcar- 
niuoros clTe,Rhaiis fcribit. ApudGaraman- 
tas ouillum pecus carne &lade ali,iElianus 
narrat.Ranas mortua talpam dpuorant. t%f 
@vo$ayz omnia amphibia , 5£ prseterea cau. 
Cynocephali genus quodda pifcationis pe~ 
ririilimum.In vico quodam India? pifces ab 
indigcnis capris pro cibo obiici, Aelianus te- 
ftis eft. Agricola arHrmat,iltiiTos,more fibri, 
in riparu cauernis pifces captos comedere. 
Noerza quoq ; muftelarum generis Vi&ura 
exaqua petit.Pediculis dele&atur fimi£,ver- 
mibus talpa? & teftudines terreftres.Turdo- 
rum fimus bobus in pabulo datur. Aues &: 
gallinas vcnantur vulpes, ichneumon,cati, 
{Sutorius,&alia quasda muftelarum generis; 



Opiftonomaboues Indici,& GaramStici:aI- 
ce prctereaproptercraiTuudinem fuperions 
labri.Prioribus pedibus pro manibus vtutur 
fciuri 3 & ceteramurium genera,vrii.Elcphas 
promufcide loco manuum vtitur. Carpunc 
paicendo gramen oues &C capra:. Suc qui Ca- 
pras & carpendo di£r.as autument. Sunt qui- 
busfomnusprociboeft, de quibus poftea. 
Famis patientes funt aiini &: leones.Vefcun- 
tur leonesalternis diebus, iuxta Ariitotelem 
& Pliniu. Echinumaiuntadannum vfque 
iine cibo durare poile. Ruminant cornigera.* 
&pr2Ctereacamelus,lepus,cuniculus,mures 
etiam vulgares, non tantiim Pontici. NocTu 
pafcunturleporeSjCuniculiiVulpes^capreoli^ 
lupus,hy^na,mures: ceftudines noclu e mari 
paftu egrediuntur,interdiu viuut conchyliis.; 

CAP VT XLVt 

De potui 

VEnufte morem elephantiscbminendac 
TheophylacTusScholafticus.^x^^w/, 
inquit, vmbrafai in aq/ta vifam clephas:qua~ 
fropter & lndos objeruare illunem noffiem di~ 
cuni,quando transJYCtare voluntboc animal. 
2{arciJfo iBi> qttem fabuU celebrant, exemfld 
esJ elephaSjVt fuaiffius vmbra declinata 3 aml>- 
res auerfetur a naturaalienos. Hax ille. Aqua 
turbulentafuauius bibunt cameli,elephanti| 
equij& muli,iuxta Ariftotelem; fed Came- 
rarius equis limpidam fc recentem aquani 
vult adminiftran. A potu abftinent afini pa- 
florales apud Afros,item hiftrices^fecudiirri 
quofdam , fed Georgius Agricola hiftriees 
bibere docet. Glires an bibat,non fatis com» 
pertum.Cuniculi a potu menfes aliquoc abi- 
tinent; De mure quoque an bibat^ non fatis 
conftat. Ariftoteles murem bibentem facit: 
idem mures,ciim biberint, emori fcribic» 
Hoc MichaelE phefius vniuerfale exiftimac 
omnibus muribus. Leo quoq; rarus in potu 
eft.Cameli quatriduo fitimtolerat. Aquasin 
Angti«a onibus exitiales eife, Cardaniis fcri- 
bit. Vino deleclantur pardalis .& papiones, 
Eleph anti &c eqrii vino fumpto ad pugnam 
a nimofiores reddutur. Sues inebriantur vini 
fsecibus.Simia: quoque inebriatse capiuntun 
Vrfi bibendo aquatmorfu vorant.Sorbendo 
bibimt , quibus continui dentes * reliqua 
lambendo. Coruiaeftate npnbibunt. Nec 
minus mirificum , quod Garyftius fcribit: 
Vhjllis ferunt gregei quinto demu die potarL 
Prodigiofiuseoeft, quod in Zacyntho fic: 
Nam quo tempore fpivanc Ecefi^-capri hian- 
tes ftant verfus Boream , eoque xoncenci^ 
aquam non requirunt,-neque bibunt. 

h CA^ 



122 IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 

quouis venenato genere. I£tis hyofcia- 
CAPVT X L V 1 1. mo deuorato , fues etiam fibi cancris me- 

. . dentur. Plura alibi collegi. 

De morbts. 



PEftrs accedit lanigero maximepecori. 
Scabies equis mortifera. Tuffis fues,e- 
quos & oues angit. Angina morbus iuuencas 
necac , Sc fues. Alopecia morbus vulpium. 
Afthma in equis incurabile. Comitiali mor- 
bo infeftantur caprae, oues, equi, cati, alce. 
Viculas (alijviuula^ equos occidunt. Tres 
acutiflimi morbi equis,& aliisqiubus folidae. 
funt vngula2,accidunt,ve(ica,conuerfio inte- 
ftinoru qux ileos vocatur, & cardiacus, iux- 
ta Hieroclem.Oues & caprae numquam fa- 
nae funt,femperq} febri obnoxiae. Elephan- 
tiails morbus boum & equorum.Febri ten- 
tatur equi,leones,boues,oues,& capraefem- 
per,mulus raro.Patuit ceruos numquam fe- 
brefcere/cribit Solinus<Ficus &frenes mor- 
bi equorum , quorum hicintra duas horas 
aliquando eos occidit. Hernia ex calcitratu 
equos occidit: ignis facer oues. Mulis peftis, 
cuius multx fpeciesa Vegetio numerantur; 
bobus , equis & afinis exitialis. Criftiafis 
inorbus equorum,Latine hordeatio.Coria- 
gopeftisbubuligeneris,&: equoril. Dracun- 
culus vermis equos vexat , item dyfuria. 
Hyofciamo poro fues infaniunt. Potomage- 
ton herba crocodiliscontraria. Rhododaph- 
nes flores & folia mulis, afinis^ capris, cani- 
bus , &: quadrupedu plurimis 5 (alina capris 
&:ouibus ; fcrophuiaria fuillo generi , man* 
dragorae mala vrfis venena fiint. Adamantis 
herba leonibus eft aduerfa. Aconitum lyco- 
etonon omneanimal occidit : alij addunt,* 
omne animal quodcaecum nafeitur.Apocy- 
mum canes &c omnes quadrupedes necatin 
cibodatum. Allium muftelas& pantherse 
aduerfurri.Herba quam noftri dnferinumpe- 
dem vocit,fuibus venenofa eft. Squillae con- 
ta&u lupus torpet. Vulpes aiunt, fi ederint 
amygdalas amaras,nec fuperbiberint, mo- 
ri.Fimum gallinx a boue inter pabula fum- 
ptum, bouem necare dicitur. Cicuta herba 
ab afinisdepafta inTufcia ,grauiflimum il- 
lis foporem inducit,adeo vt mortui videan- 
tur. Conyzam edentes caprae moriuntur. 
Crocodilus terreftris croeum timet,vnde 
quidameum diclum exiftimant. Ghama:- 
leon albus canes,fues,muresj helleboms ni- 
ger equos,boues,fues occidit. 

C APV T XLVIII. 

De remediis. 

AEgroto leoni fimia pro remedio eft, 
vriis formicas , fuibus & ceruiscancri; 
illis a ferpentibus , his a phalangio , vel alio 



CAPVT XLIX. 

Cur animalia agrotent. 

HIc commemorare iuuat , cur ani- 
malia , incapacia culpse , pcenam fx- 
pe tolerent. Scifcitata lftud fuit beata 
Birgitta, cui ita Chriftusrefpondit : gu*. 
ris cur animalia patiuntur infirmitatesTHoc 
ideb es~i ; quia in eis , ficut in ceteris ' , om- 
nia funt inerdinata. Nam ego fum omnium 
naturarum conditor , ejr dedi <vnicuique_j 
natura temperamentum fuum , & ordinem 
in quo vnumquodque moueretur , & <viue- 
ret . Verum pofiquam homo propter quem 
omnia fafla funt ,dileBori fuo , id efl mihi 
Deo fuo fe oppofuit , cojperunt ejr omnu 
alia inordinationem fuam fufiipere , & om~ 
nia quAcumqne ei reuereri deberent , coepe- 
runt fe ei opponere ejr aduerfaru Propterea 
ex huius inordinationis vitio^ ficut homini y 
fic ejr anmdibm plurima contingunt mole- 
fta 3 & aduerfa . Ceterum animalia etiam 
quandoque patiuntur propter intemperan- 
tiam natura fu& :■ quandoque propter miti- 
gationem feritatis futz , ejr purgationem ip- 
(im natura : quandoque propter peccata ho- 
minum , vt cujn illa plagantur , & fub- 
trahuntur , qiix, diltgit homo j attendat ipfe 
homo quanta pcenadignm fit , qui maiore^j 
vtiturrattone. Etemmnifi exigerent pecca- 
ta hominumt non ita fingulariter animalia, 
qud ad manum hominis fitnt, affiiaerentur. 
Sed nec ipfa fine magnk iufiitia patiuntur. 
2{am aut erit eis ad celeriorem viu finem, 
aut ad minorem miferU laborem , ejr na- 
tura fortis conjumptionem -, aut propter mu- 
tationem temporum , aut ex incurii homu 
nis labore proueniente . Timeat ergo home 
pr& ceteris me Deum fuum , & tantb mitior 
fitcirca creaturas meas ■, ejranimalia, qnibut 
& proptermeearum creatori mifereri debet. 
ideb enim ego Deus pr&cepi homini de fab- 
bato , quia cura efi mihi de omni creaturl 
mea. Adijciara quse de dolore partusfub- 
dit oraculum. i^4d fecundam qudfiionem, 
cur omnia nafcuntur cum dolore , refion- 
deo: Homo quando contempfit deletfationem 
pulcherrimam , fiatim incurrit vitam la- 
boriofam , ejr quia inordinatio ceepit in ho- 
rnine ejr per hominem ; Jufiitiamea efi y <ut 
etiam alijs creaturis , qu£ fiunt propter ho~ 
minem , aiiqua amaritudo fit propter tem- 
peramentum deieB amenti fui , & fomen- 
tum nutrimenti fiti . Ergo nafatur homo 
cum doiore a ejr progreditur cum labore_j t 

<vt 



RISTORIiB NATVRjE LIB. VII. 



•vt adquietem veram fefinare Jludeat: morU 
tur verb nudm & pauper, vt refranet inordU 
natum modumfuum > & timeat faturam dif- 
cufiionem. K_Animalia etiam ideb pariuntcum 
dolore ■-, vt excefium temperet amaritudo, ej? 
participes fwt bominis in labore ejr dolore-, 
fropterea homo quantb nobilior e$l animalU 
bus , tantb feruentius diligat me Dominum 
Deum creatorem fuum. 



C A P V T L. 

De a>itd> 

NVnc dicamusdevita.Hefioduscorn^ 
cinouem noftras tribuit setates , qua- 
druplum ceruis. Camelos viuere quinqua- 
gems annis.j quofdam & centenis , Plinius 
&: Ariftoteles tradunt. Elephantem alij an- 
nos ducentos , alij trecentos viuere aiunt: 
Anftoteles,i£lianus,Solinus,Strabo. Ad fe- 
nosannosviuuntichneumon,hircus,catus: 
fed cati annos fere decem etia viuunt. Ranse 
teporarise ex puluere & imbribus orta? bre- 
uiffime; fut vitas.Hemerobius diariuseft.Ae- 
tate differuntcapra&capreolus.Difcernu- 
tur in prima aetate vitulus& vitula,in fecun* 
dattuuencus &: iuueca, vt notat Varra.Lon- 
gum tempus viuiit lupus,leones,mures } vul- 
pesetiamiuftam fatis setatem confequun- 
tur. Vita aliquibus mulis ad oSogefimum 
annum, afinis ad tfigefimu. Vita equorum 
plurimis ad decimum o&auum atque vige- 
fimum , longiffima ad trigefimum annum. 
Nonnullx feminas quadraginta vixerunt 
unnos. Viuunt etiam annis quinquao-enis, 
iuxta Plinium,qui& prodittim fuifTe ait,fe- 
ptuagintaannos equu vixifTe. Quindecim 
annos,autad fummum viginti, viiiunt bo- 
ues,fues,canes: fedLaconici canes denos, 
feminej duodenos tantum,vt fcribit PliniUs. 
Vita ouibus ad denos aut duodenos inter- 
dum ,caprisado&onoscomplurimum an- 
nos , in Aethiopia vero ad vndenos etiam. 
Animaliaquas frequentercoeunt , breuioris 
funtvitar. Mulx&c afinse maribus funtvi- 
uaciores. In plerifque fanguineis viuiparis 
mares funt viuaciores quam feminse, iuxta 
Ariftotelem. Magna animalia plerumque 
viuaeiora funt paruis. Mares equi minus 
temporis viuunt quam feminas , propter 
coitum/ecundiimAriftotelem.Pliniuscon- 
tramaribusplurestribuit annos. In calidis 
regionibus animalia func viuaciora quam in 
fngidis. Ea qua* felle carent , longioris funt 
vita?, quam cetera qua; fel habent. 



i2i 



CAPVT LL 

s Defomno. 

ERe&o corpore fomnu capere elephan- 
tes> dixerunt aliqui. Aries ad Vtrumque 
Aequino&iumcubandirationem mutat,vt 
fcribunt Aelianus &: Macrobius; id alij fieri v 
negant. Oculis apertisdormiuntleones,le- 
pores. Sunt quileoneminfomnem effe exi- 
ftiment. Teftudo marina in aquis ftertendo 
dormit. Somniant fere^ornnia qux anjmal 
pariunt. Hibernis menubiis fomno fepulti 
latent vrii mares qnadragenis dietms/eniin^ 
quaternis menfibus ; glires item^teftudineSi 
mus auellanarum, crocodili 3 ericeti, mures 
Pontici,fciuri,lacertarum Siranarum gene- 
ra omniajchamseleon, mus Alpinus , hiftri- 
ces, erinacei >taxi,&: muftela: non tota hieme 
dormiunt* Exnisquasdam veternopingue- 
fcunt, vtvrfi,glires,ericeti. Plurimum dor- 
miunt fues & muftelse. Dies in terra,nbcl:es 
in aqua degit crocodilus. No&u vigilat,in* 
terdiu dormit hiftrix, 

CAPVT LIL 
De reftimione* 

APes & alia infeda perporos faltem 
totius corporis refpirant. Apros Indi» 
cos , quos vocant fainos , placuit nonnullis 
perdorfumfpiritum emittere,velutialij pet 
nares ibi foramen hahere inftar vmbilici. 
Cetacea aquam emant. Sua quoque aliqua- 
lisfpiritusemiffio eft aquatilibus. Cacum 
fpirare ignes, fcripfere aliqui. 

C A P VT LIIL 

De ingenio* 

POft artus & corpus obuio demiremur 
excurfu afFe&us &: animum brutorurm 
Non idem omnibus: diuerfus eft,imo auer- 
fus. Lupus,camelus, vrfus , & fuilla omnia s 
naturali odio aduerfantur equis. Quidam 
hisftruthio-cameluaddunt: Ariftoteles &: 
Plinius anthum auem,quas equorum hinni- 
tus imitatur. Veftigia lupi calcata equis, 
afFerre torporem ferunt. Lupus echinum 
metuit: eidem maxime aduerfus leo, aded l 
vtcorium leoniscum coriolupipofitum,ip- 
fumdepilet. Bafilifco ferpentium venenatif- 
fimo muftelarum virusexitio eft.Lepusom- 
nium prsedas nafcitur. Crocodilus infeftos 
habetichneumonem, delphinum genus in 
Nilo,cercopithecum, accipitres, bubalum 
Ichneumon cum afpide inimicitias gerit, 
L 2 cerco- 



J24 IOAMKIS EVSEB 

cercopithecus cum fimia, fimiacum teftudl* 
nevel limace ; teftudo cum perdice, vipera, 
& ferpenre 5 ( ferpens cum buteone,ceruis,ru# 
bera, muftelis,fuibus,muribus,&: lacertisjla- 
certi cum rubeta &cochleis ; muftelae cum 
cornice&: fuibus } murescum felibus , mu* 
ftelis, viperis, vulpe,accipitre , & nocturnis 
auibus. Lconidiifidium eftcum fcqrpione, 
quem mire fugit -, itemcum leontophono, 
muribus, thoe, monoeerote , &l gallis , qui 
leonibus roaximo dicutur eiTe terrori.Scor- 
pio ftellione hoftiliter odit. Capitale odium 
munbus,&catis. Hysena, mus araneus,ho- 
minis cranium > &£ gallinaeeus aduerfantur. 
$\ hysenas U pardahs pelles commifcentur, 
gardalina pilos amittit. Chamadeonti cum 
ferpcntibus , ceruis, & accipitre pugna eft. 
Circus 3 accipiter,xfalo,Nili angues, miluus, 
iupus,vulpiaduerfantur; lupus ouibus & ta^ 
landis. Oues etiam mortuae,mortuum lu- 
pum expauelcunt : nam ouinatympana co- 
rarn lupinis pasne obmutefcunt , & ouina 
pcllis cu m lupina iuncta piios amittic. Ele- 
phanti fonmdanc hircum, porcum,mures , 
& draconej=. Coruus infeftus efttauro& 
afino. Aiinus etiam colotam inimiGam ha- 
bet. Sorices. & aideolse foetibus inuicem ad- 
uerfantur. 

C AP VT LIY. 

De mduflriu. 

INduftrias nunc admiremur , quas fa?pe> 
quia libenter,intrudimus. Lupus conrra 
magnaarmenta dimicaturus, ventrem terra 
explere dicitur,vt ponderofus non facile ex- 
cutiatur : vifus eftetiam fiondes , quas ore 
geftauit, capris porrexifTe , hocque modo 
enecafTe. ld ( em minores pecudes auricula 
comprehensa fecum currendo abducit,&re- 
nitentium clunescauda ferit.fertur de mu- 
ribus Alpinis, quodahjspabulandi gratiaex 
cauerna egreftis , vnus ante aditum cuftos 
in fpeculis excubet , quihominu ferarum- 
que aduensum, ceteris clamore denuntiet. 
Vnus ex muribus Alpinis pedibus fupinis 
f benum a reliquis congeftiirn ceu plauftrum 
accipir, & Jic onuftus , caudaque mordjcus 
appichenluSjinfpecumtrahitur.Eodcmodo 
caitores ligna aduehere , &■ taxos QrTofFa.m 
terram ex domicilijs euehere>apud recentio- 
reslegitur. Caftoresex lignis quoque cafas 
ardficioseextruunt. Crocodilus ciiro fame 
ftimuiatur , hauftas vndas in femitas eup- 
mit,vthomines aquatum-egredientes,in lu» 
bricavia labantur, &$ fa.cilius abs fecorri- 
piantur. Iam prouerbiales funt crocodili la- 
crymd. Vulpesin terram a,biecba,mortuam- 
cjue feiimulans,, aduohntes, aues hiantiri» 



II NIERBMBER<SII 

^tu captat. Eadem erinaceum conuolutum 
v rin a fu a fu ffocat. Pifces quoque aftu te ex ri^ 
pis cauda illaqueat» Vefpas prseterea caudse 
villo implicatas 3 ad obuias arbores aut mu- 
ros exculTas obterit, &: deuorat.Echinusvih- 
demiastempore vites fubit , pedibufque bo- 
trorum acinos in terram decutit 3 quosibi- 
dem volutatus vndique fpinisconfixosexci- 
pit , iuxta Plutarchum. Pantherarn , cum 
venatur,fefe abfcondere ferunt,& odorefuo 
belluas illectas inuadere. Hysena vomitio- 
nem hominis im.itado,canes capit,iuxta Ari- 
ftotelem. Maligne aftuta funt,quse funt an- 
guftis oculis vel pupillis,vt muftelx, ichneu- 
m on,catus, fi mi q, v u 1 peSjftelliOjlutra^croco- 
dilus^muies^lupijyncesjcaftorjvriijericetus,, 
erinacei, hyaensejchama-leon : hxc oronia 
funt etiam mordacia : fimplicia & ftolida^ 
bos,alce,ceruus 3 ouis,afinus,fues. 

C A PVT LV. 

De dijciflml 

HYa?na vocem humanam imitari fer* 
tur. Ptolemaeus feeundus ceruum ad 
Grxcum fermonem afluefecerat. Suftx bo- 
ues numerandi fciemiam tenuiffe exifti- 
mantur.Indicum fermonem intelliguntcy- 
nocephali. Ad omnia funt dociles elephan- 
ti, fimiae,canes. Elephanti genibus fummi£- 
fisjRegibus aliquando fupplices fuerunt.Eft 
illisquoquereligiotid^rum^iuxta Plinium, 
Equos &: boues faltationes didicifle conftat» 
Plura alibi dedimus. 

CA P VT LVI. 

De flmUgemmbus. 

AStutias brutorumlibentifllme mirati, 
iterum intioducimus , mutato titulo. 
Sicplacet ratio, vc inaneeiusfimulachrum 
nos delecretjtoties detineat.Imitamur quidl 
natura? guftum,qu^imaginem mentisliben- 
tifli-me U vbiq } pingit^placensfibijin eius 
occupatur pulcherrima efHgie.De alce ferut 
quod a vejuatoribus agitata ad aquas confu- 
giat,eafque frigidas oiehauftas, feiuidasde- 
nuo in canes eruclet.Caftorem in fuga geni- 
talia mordicuseuellere^alij negant,alij affir- 
mant. Leocum a venatoribus quxritur,fua 
veftigiacauda obducit. Caneminfecl:antem 
vulpes cauda hac & illac per ipfius rictum 
ducta eludit. Elephanti a venatoribus foffis 
aut foueis dolointercepti, abalijs, congeftis 
filuis, &inie&isfaxisfoueaexpleta, liberan- 
tur» Ijdemcum fngiunt,^ur pngnantcum 
venatoribusjinfiimos aut feftos inmedium 

agmea 



HISTORI^ NATVKiE LIE* VIL 



i'2j 



agmen recipiunt. Mures mutuas caudas 
mordicus tenentes in aquas lapfos fubtra- 
liunc. Sciurus fluuium traiiciens , ailerevel 
cortice pro naui vticur,& cauda pro velo. Vi- 
faeftmuftela continuatis faltibus fluuium 



CAPVT LVIIL 
De conditiombus ($r ajfeclibm. 



Limagum traniifle,&: nonefle demerfa.Lu- /^ Andida vefte elephanti efTerantur : ea- 

pi caudis mordieus mutuo compreheniis, V^dem fuibu sferis 6c domefticis eft ad* 

fluuios cranant. Faeiunt ldem mures Cafpij , uerfa. Vefte rubea boues errerantiir. Penna? 

ne impetu fluminum abripiantur.Elephan- rubre. afpe&u rerretur cerui, Vrfos Sc leones 

ti minimos prxmitcunc,ne maioru ingreflli mappa proritat; Ignem formidant elephan- 
atterente alueum , gurgitis altitudo crefcat, 
vtque contra iniequentes hoftes a cergo fdh 
inunianj: : matres vero lac~tentes pullos pro- 
mufcide aut dentibus ferunt. Ijdem cum 



ti,leones,lupi,aiini. Leonem etiam rotarunl 
orbes circumadi terrenr.Mures aranei orbi^ 
tam fi traniiere, moriuntur, iuxta Plinium. 
Ichneumon a vento admodum iibi timet. 



fofsa tranjilire nequeuc,qui ceteris robuftior Tympani fonitu vrii &: lupi fugantur. Lupi 

eft, in foflam fe demittit, & per tergu tranf- etiam lapidu m collifionem timent. Tigrem 

uerfus gradientes pontis loco fuffert, ceteri dicunt ii tympanorum fono obftrepatur,in- 

deinde ieruati,promufcide & farmentis eum fanire,feque ipfam difcerpere. Gregalia funt 

qui in fofsa feruierat,extrahut. Vulpem fri- timida fere omnia, cerui,oues, onagri, equi, 

gore concreta flu mina tranfeuntem , obfer- fues,apri,elephanti.Caftores gregatim ligna- 

uatum eft aure ad glaciem appoiita , conie- tum exeunt:gulo gregatim exit ad prasdam. 

^tafle craflitudine glaciei. Aiini pontes non Reliqua qux ex prseda viuunt,pleraque foli- 

tranfeunt , per rantatem eoru m tranflucen- "^ga funt,vt vrii,leones. Armenta mille ta- 

tibus fluuijs. Ceruorum aftutia,fugientiurn randorum iimul in iiluis confpiciuntur. Ex 

ad coniueta loca ciim cornua deiecerint, iic ouiparis congregabiles funt rana»-, crccodilj, 

commendat Simocaca. Tiouit fepia atra- lacertiaquatici, rubetae aquaticae. Lacerti 

mentifui dolum, quofe pfcatoribm facitin- compares infcedunt, iuxta Plinium. Timida 

mfibilem: ficut animalia, qiu curuls vnguibm ^ unc cuniculus , lepus, axis, psephagus,, cha- 

fum,fuas vires.Scit Lepm curfa pedumq? velo- rnseleon,oues,caprat,onagri,dama:, caprea?, 

citate venatoris infidias euitare.fcit ettam cer- r u picapre,equus,fus,dorcus,platyceros,mu- 



um detonfm cornua, quodij quivimfaciunt, 
inuadant naturamfe imbecilliorem , quocirca 
abfonditur, veluti miles aliquis exarmatm 
aciem veritm, ac procul alibi a fugnLabefe 
cupens. 

CAPVT LVIL 

De prxftgio. 

Vam fagacitatem demirabimur bru- 
^torum , il praefagia dafniis - ? Erinacei 
murationem Aquilonis in Auftru, conden- 
tes fe in cubile, praefagiunt. Mures quoque 
Alpini tempeftates deiignant:pluuia lmpen- 
dentefomnum petunt, ferenitate inftante 
ludisindulget. Cynocephali Lunas eclipiin 
praefentiunt. Ideni animal Solis ScLunx 
coniundionistempus cognofcit,&tunc mi^- 
re afficitur. Tempeftatum praefcia funt bos, 
Iepus , fciurus. Ranse aquatica? & terreftres 
pluuiam denuntiant. Teftudines, cancri,& 
crocodili futuram Nili inundationem prse- 
fentiunt : fibrietiam fluminum , in quibus 
pofuerecubilia. Muftela^ & muresdomum 
ruituram prefentientes,paulo ante migrant. 
Canes, boues, fues &L caprae impendentem 
peftem 5 terriemotum,&: ftugum fertilitatem 
prseientiunt. Oryx canicUlae ftella^ exortum 
pradeireabiEgyptijs credicur: idem de Ly- 
bicis capris perhibeturi 



ftel£e,&: in fumma quaicumque malefica, vt 
mures cum fuis iingula generibus. Aurita 
animalia omniafunt cimida. Crocodilus fu- 
gax animal,audaciffimum timido.Fortia 8c 
animofa funt animalia, quoru fanguiscraf- 
fus &: fibris refertus eft,eontra quorum fan- 
guis dilutior,& fine fibris,timida funt. Ma- 
res in omni genere animantium fortiores 
funt,prasterquam in pantheris &c vriis, iuxta 
Ariftotelem. Perpetuo manfuetafuntowar- 
Q&x&ilpvrci) vtouis,bos,equus,canis. Perpe- 
tuo fera hya?na, &c qusedam congenera, ca- 
toblepa,biibnalbus Scoticus,caitor, mono- 
ceros,gulo,qua^dam murium genera,lamia, 
aper,lauzanu,vncia,crocodilus,cham£eleorL 
Medise naturas inter fera & manfueta func 
cuniculi,lepores,muftel^,putorius, genetha, 
bubalus vulgaris,fciurus,timif Pfaiian^ ,eri- 
nacei.PUnius etiam glires inter femifera riuV 
merat. Exferis&:femifens cicuraiitur mus 
Alpinus, mus Noricus, alpheth, ceruus,ele- 
phanti,ita vt manfuetiflimi fiant, boues feri, 
prseter bifontem, equi feri,viuerr£e, zibetus, 
lutra,tarandus,martes, putonus,camelopar- 
daliSjmofchi^capreoluSjOnagri^meleSjflmia'^ 
fciurijeporesjichneumojibicesjcapreolipr^ 
terea& capr^e qusedam iilueftres. Raro 3c 
diificillime cicurantur monocerotes : non 
niii adhuc pulli,vrii,panthera;,leones,tygri- 
des,lupi,lynces, quas camen feritacem num- 
L 3 quam 



126 



IOANNIS E 



quamprorfusexuunt. Rabie efferantur ca- 
nes,cameli,lupi,&; quibus dentes fetrati. In- 
uida funtilla quae perdut quod prodelTe po- 
terat. Galeotacum exuitfenium>conuerfus 
id deglutit,eft enim,vt Ariftoteles recenfet, 
medicamentum contra epilepfiam:fimiliter 
pboca poftquam peperit genituram 3 nam id 
eiufdem morbieftremedium. Ferunti|r Sc 
equejvorare hippomanes,quodpullis recens 
natisin fronte nafcitur, &c ad varios vfus 
quamtur j &: ceruse dextrum cornu defode- 
re^vtileadmulta* 

GAPVT LIX. 

De fine. 

Flnis caufa capitalis eft.Hax primo & vU 
timoloco pertraclanda. Cureditaani- 
malia?Adnotitiam Dei,aderuditioqem no- 
ftrara,ad vfum.Satis de inuefiigatione diui- 
nitatis ex animahu natura in Libro primo 
egimus , nec opuseftid repetere : folum re- 
memorare, continuis hymnisextollendum 
Deum,cuius maieftatisifapientia: &; bonita- 
tis vmbras&: liturx in natura clariffimae 8c 
perfpicue. in omnem admirationem raptant. 

CAPVT LX. 

De erudttkne ex brutvs. 

DE eruditione &: cxemplo brutorum 
adomnemnos inftituentium frugem, 
egiraus non femehpauca adijcere liceat. Pa- 
rentes fuos astate grandes nutriunt elephari, 
glires, leones , rupicapre;, &ali^capre/uue-. 
itre5,taxi 5 ciconie..Semiuulpa vtero exreriore 
magna: crumene. fimilem habet loculu, quo 
recensnatos filioscircumfert, donecfibivi- 
cl:um per fe quxrere didicerint. Iuftitia,libe- 
ralitas, & ciementiatribuuntur leoni &ele- 
phanti,vltima etiam cani. ^thdvQ^mt funt 
equus &elephantus, qui lacrymis dolorem 
in^ominorumfuorumfunere funt teftati. 
Elephantos mulieris forma captos, conftat. 
Canum in dominos fidei multa funt excm- 
pla.Lacerfi quoque virides homini funt be^ 
neuoli. Vnicornum aiuntipfas puellasaded 
venerari, vt ipiis vifis manluefcat, alioquin 
ferus&; indomitus. Thocs hominem dnV 
gunt, neque orlendunt , iuxta Ariftbtelem. 
Elephanti& vrfi cadauera fui generis fepe- 
liunt^vsTzetzes commendauit. Elephanti 
iufta faciunt: eofdem nutricis omnia munia 
circa puerum obijfle,compertuni cft- litteras 
vero Grecas &c Latinas didiciiTc,6<: in tabula 
fcripfifle , auaores funt Plinius&: ;£jianus. 
Ab ljfdem hominu adulteria punita effe c6~ 
ftat. Saltationes difcunt, & funibus inam* 



II NUREMBERG.II 

bulant: mira fagacitate veftigia hominum 
explorant:a patno folo abftraai , vberrimis 
lacrymis dolorem fuum teftantun Afini ad 
rtatos per ignem tendunt. De temperantia 
coruorum, quiseftatenon bibant,eleganter 
Theophykaus Scholafticus philofophatur. 
patiuntur morbum dliquem tfiate corui, folu- 
tionemnimirum alui, o Polycrates-^ndefit^t 
fiuuij> &fontes, &faludes mhilpofmt xfta- 
tecoruu.ne kumorefiuxw alui augtaturMut 
igitur artem dietd corui, cum neque Hippocra- , 
temdidicerint, necfueMachaonis aut Chhonis 
pharmacisinfiructi fuerint. Vident quidem 
Anthufam aftate corui > ^vident etiam Ifiri 
fiuenta, drfane Nilum cjuoque Aegjptu inun- 
Mntem, fed fimul ijs non licet bihere, Verum 
acfiTantali efient , caftigati acerbifimam 
hanc f&n&m luunti 

GAPVT LXI. 
De rvfti anlrnalmm in alimento. 

v Voad vfum,fatis fit comemorare corru- 
J moda qua^ nobis adfeyunt alendo nc-~ 
ftram vitam, protegendo corpus,adiuuando 
operas,medicando a?gritudines. Caro vefca^ 
bubula, leporina 5 fuilla,ceminn, itemmuris 
Alpini,muris Norici,fciuri, caprea^, rupica- 
pra^gliris, ouium & caprarum , echinifuilli, 
cuniculijlutraejcaftoris^tarandi^axijteiludt- 
num,ran^ aquatica!. Ex tanta elephati mole 
nihil efculencu eflenifi promufcidem,&: ia- 
bra, & cornuum medulla, Aelianus fcribit, 
Vartomannusrenesaddit. Indi comeduns 
clunestigrium.Ariophagi populi Aethiopi^ 
•pantherarum &c leonum carnibus vefcun- 
tur:Afrilacertisvirentibus,&iimijs,Borufli 
equisiilueftribus. Hippophagi Scythiarpo- 
puli fuere. Fertur in Icalia luposab Infubi i- 
bus aliquando edi. Vulpes etiam, feles,par- 
daies Sc pantheres quibufda pro cibo funt. 
Pullos aiinarum epulari,Meca?nasinftituit. 
Afinorum etiam vetulorum, vt &equQrum 
& camelorum quoque carmbus nonnulli 
vefcuntur.Aj^^y <rlo) ^h ■H J ™*t2m $- 
vcbAjgn t&j i&nwhtechic., Gaienus ait . Ouik 
lum lac caprinumque,item bubulum,com- 
modum eft ad conficiendum reponendum^ 
que cafeum.Cafeus non fit exvtrimque den- 
tatis,quoniamlac eorum non coit,iuxta Pli^ 
nium.Equoru la&e & cafeo Scythiae popu- 
losalifolitosj Strabo teftatur. VVeftphalos 
fertur hodie hippace in cibo nl Nomades 
etiamcynocephalorum lade viuere/cribunt 
Plinius Sc Solinus. In inlula Madaigafcar 
non alia caro comedebatur quam camelina 
Indis Occidentalibus ferpentes,vipera;,bu- 
foiles,coenum vfque ? vefca fuerimt. 



HISTO-RIiE NATVRiE LIB.Y II. 



127 



CAPVT LXIL 

De veftitu. 

FEllificio inferuiunt &: in veftimento- 
rum vfumveniuntpelles lutra?,caftoris, 
lupi,lyncis,maL'tis,omnium in iiimma mu- 
ftelarum, vulpis, hyasnas* gulonis, leopardi, 
ericeti, muris Pontici,muris Norici,cati iil- 
ueltris,ouium,cuniculorum,rciuri,talp£e,m- 
picaprae. Nobiliores pelles fere primo loco 
pofui . Veftes camelota?, ex pilis camelorum 
feu caprarum i Nec filentio opprimendus 
vfus paiferum iniiilae Corui, quam dicimus 
iiet cueruo , fiueafc tasflores, apta&idonea 
ornnia ibi pannis eonficiendis,oleum dum- 
taxat defiderabatur.Emendauit hoc natura: 
tam liberaliterenim pinguefacit paflerculos 
eius infule;,vt inde exeorum frixoru pingue- 
dine fuppeditec oleum pannis &: ellychnijs. 

CAPVT LXIIL 
De feruitio. 

) Orcandis oneribus dofluaria funt & cli- 
tellariaj afini,cameli,muli. In Scythia 
ceruis cicuratis vtequisinfident. Plauftraria 
funt equi,boues,bubali vulgares : tarandus 
etiam adconflcienda itinera domatur. Ara- 
toria funt boues, equi s &; minores elephanti 
apud Indos, quos not-hos appellant. Aranc 
eciam afini,vbi leuiseftcerra.Tarandusquo- 
que domatur ad opera ruftica ab agrioolis* 
Venatica canes. Exferisad venacionemin- 
fticuuncur bonafi,pardi,alphetanimal.Leo- 
nes quoque venatoribus prodeflead capien- 
dos vrfosjonagros & boues feros inTarcaria, 
Paulus Venetus au&or eft.Rex Tartarorum 
habet leopardos cicures, qui mirum in mo- 
dum venationi infetuiunr.Eciam lynces non 
minusad venandum induftrios efle, fcribic 
Paulus Veftetus. Magna, propter venatum 
cuniculorum * viuerrae gratiaeft. Cicuratur 
lutra aliquando > ica vc piices circuicu fuo in 
retia compellat , magno pifcatoris emolu- 
mentOiSunc caiies venacici 9 villacici,paftora- 
les vel pecuarij. Militaria, equus, elephantij 
cameli. Mithridates Ponticus dormiens ex- 
cubias tauro,equo,&: ceruo conimittebat* 

CAPVT LXIV* 
De medicamentts. 

Llberaliflime Deus humanis segritudini- 
bus prouidet : prseparata in animalibus 
iocupletiflimaeft pharmacoru caberna^Sup*- 
petutfatis,ignoramus mulca:nec quidquam 
iruftra fecit. Nihil in illis non vrile eft , vt 
pasne eoiu ftercora pretiofa finc* Quantum 



alias partes nobiliores iuuabuntjfifordidioraj 
fiturpiora medicantinrlmmenmm eflet re~ 
cenfereomnia , audiamus Medicosa.liquos, 
quomodo vilifllmorum commedent vfuro, 
Scribit Diofcorides : Ftmm caprarum filue- 
Hriumcum vino bibitm ttiericos fanat , cum 
folio fpica nardi bibitm menftruis imperat. Re- 
tiquos fanguinis fiuxm cum accto impofitus 
abflinet .Combuflm ejr tritw cum aceio cjroxi-* 
mclle , alopeceias fanat . AxungU mixtm po- 
dagricis medetur. Auicennaait: Vrinacameli 
confert hjdropifi y ejrvehemeter foetori narium y 
ejr aperit oplationcs colatorij , cum virtute 
vebementi ablutione exeafacJa confirt. Pli- 
nius fctibiv.Stercm cameli mnndifcat } &de~ 
ftruit verrucas: abfcindit fluxumfanguinis ex 
naribm, ejr quando bibitur cummedicinis^ep- 
ieffiA confert. Jiem refoluit bothor & vlcera, 
fcrophulas quoq, fortiter. Haly inquit:CWg/^ 
lu pui/i bubali contrapotu cicut# prodejl ei qui 
comeditfungos. Vrinabubalifi cotritamifcea- 
tur mjrrha aut oleo 3 & in aure ponatur, dolo- 
rem eim ex frigido mitigat. Diofcorides : Fi- 
mm bubalifatienti impofttmjumores vulne- 
rum tollit,& fciatica pafioni conuenit. In ca~ 
taplafmatibm pofitm , duritias ac fcrophas 
purgatydr pufiulasfoluit. Aefculapius docet. < 
Stercm catti vel catta, cum finapi ejr aceto ato* 
peciam curat. Diofcorides : Lacfrimi partm 
canis capillorum ortm amputat \ejr in vteroin* 
fantes excludit.Lotium caninum\addito mtro> 
ejr medicamen faffum , lepras ejr prurigines 
tollit. Fimus caninm in caniculartbm diebm 
coileiim, & ficcm bibitm , ventrem abjiinet 
cum vino. \Jflbus vero fimm ewfdem arcuato 
morbomedetur. HdXy.Felbouis, tinnitibm ejr 
auris fonitui medetur,fi bombace fupponatur: 
fi cum oleo mixto infiiitetur auri.mitigat dolo- 
rem exjrigido.ln lotio quoque boumfiinfun- 
datfe homOyOptimum efi fiomacho dolenti ex 
fiigido. Prodeft etiam hasmorrhoidis.Fimu j 
bou cataplafmatus fuper apoftemaca groiTa, 
dirToluic ea, ii vero comburatur , St naribus 
infufnetur,fanguinis fluxu ab eis fedat.Pra^- 
terea fi cataplafmetu'r eo modico cum buty- 
ro, vecrihydropici manifeftiflime medetur. 
Quid iam opus eflet addere , ii excremen- 
tum bal^narura ambrafuiflet?Alia fubfidia 
medieinalia ex brutisnon eft opus enarraie ; 
fat fic commemorare caftoreu,lapidem be- 
2oar, vngulaalces,cornu monocerotis. Bea- 
tiilima virgo Hildegardis locupletiffime 
collegit In fua Phyfica vtilicates animaliumo 

C APVT LXV. 
De generibusfUnurum. 

INfinita plantarum filua eft , quarurn ta- 
mennonminora humanis viibus com* 
moda 3 & vicTui,&indumentis,& medicinaij 

L 4 quse 



I2S 



IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 



qu^ nec narrandi eft animus ., nec facultas. 
Satiseritpinguipercurrere Minerua earum 
genera & partes,arque ipfarum cum anima- 
huni membris aemuktione.Vniuerfaliffima 
vegetabilis naturas partitioeft inarboremj 
fruticem,fuftmticem,herba. Nonita legiti- 
ma&ftabilishorum omnium definitio efiV 
vt non eadem planta ab vna clafli in aliam 
commigret. Namfrutex quandoq; faceflit 
in arborem,& arbor infruticem.Audiamus 
Theopbrafti definitiones. Arbor eft,quod ab 
radice, caudiceiimplici,ramosti, nodofum; 
furculof u, aut facile diflblubile aflurgat,ceu 
©lea,ficus,vitis. Frutex,quodab radice cau- 
dicemultiplici ramofumcjuefe attollk , vt 
rubus, paliurus. Herba, quod abradice fo- 
liatum fine caudice prouenit, femeno^ cau- 
lefert, vtfrumenta & olera. Sed definitio- 
nes lam accipi probarique debent , vt notis 
aclineamentis quibufdam quafi in vniuer- 
ium anobis fubfignantur. Etenim difcre- 
parenonnulla fuapte natura fortafle appa- 
reant: quasdam etiam ob culturam dhierfa 
cffici, atque a fha natura deficere., vt malua 
inaltum lc attollens, atque in arborem traf- 
iens. Quippe ita fit: nequetemporelongo, 
fed meniibus fenis aut feptenis , ita vt longi- 
tudine crafiitudineque inftar haftse poflit 
grandeleerej quapropter comode ad vfum 
baculivenit: tempore vero 16giore exaeto, 
pro ratione magis quoque incrementa ca-. 
peftit.Simili modo &: beta : nam eaquoque 
ampiiorem magnitudinern capit. Sedlonge 
magis amerina, paKurus, hedera,vt procul- 
dubioarbores hae efficiantiir, quaraquam 
fruticesiint. At myitus, nifi fWpius purge- 
tur,in fruticem tranfit. Quin &; nuxauella- 
na , quas quidem &: fru&um meliorem eo- 
piolioremque feret, fi quis plures virgas reli- 
querit, vt qua? fciiicet fua natura potius fru- 
ticofaiit.Neque malusvero,neque punica, 
neque pyrus , neque denique vlla quae ab 
imis platigera iit,caudice vnoefle appareat, 
ied cukura,ceteris abfciiTis,vtique tales red- 
duntun Nonnullas etiam caudice dirTufas 
multiplici , causa exilitatis relinquimus, vt 
punicamjVt malum. Oleasquoque &: ficos 
mulnfidas dimittere aflblent. Qjuin etiam 
magnitudine paruitateqj omnino diuidenda 
nonnullaquiipiam fortafle cenfuerit, quae- 
dam etiam roborelmbecillitateque,&diu- 
turnitate ac tempOris breuitate:quippe ciim 
virgultorum olerumque nonnulla caudice 
vnoconfiftant , & arboris quaii naturam 
adipilci fpeclentur, vt radix,vt ruta ; quam- 
obrem eiufmodi olera nonulli oler-arbores 
vocant. Et quidem omnia olerum genera 
ccrte, aut plurima,cum permanferint,quafi 
ramos quofdam capefluntjtotaquein arbo- 
lisfiguram mutamur, diutamendurarene- 



queunt. Plurimasalias plantarum claiTes&: 
differentias idem Pllilofophus tradit , qui-* 
bus noneftoperazpretium diu immoraru 

CAPVT LXVX 

De pambus plamamm. 

NVllibi fortafTenatura licentior.nullibi 
lafciiTior, quam inplantarum fabrica, 
Luiifle potius quam ordinafle videtur. Vix 
eft dos quam omnibuscommunem deder% 
ficutanimalibusos,& ventrem, & alia,pro- 
portione eadem. Nam nequeradice,inqui£ 
Antonius Reccus^ieque caulem^neque get- 
men, neque foiiu^neque florem^nequefru- 
clum planta^ omnes habere videtur.Corcex 
rurfus, aut medulla,aut neruus^aut vena^mi- 
hirhe omnibusineft , vt in fungorum & tu- 
berum genere patet,quibus rebus, liifquefiV 
milibus, natura vtique plantarum Confiftit, 
Sunt equidem arboribus & fruticibuspartes 
plurimx/ufTTUticrbuspaucioreSjquibufdaiTs 
herbis pauciflimse; quariim qua^damprimse 
maximec|ue communes plurimorum funr 3 
calore & humore partibus primis ac fim- 
pliciflimiscuncTifque plantis communibus 
omifiisjtamquamearum defcriptioni cogni- 
tioniqueac noftro inftitutominus opportu* 
niSjVtradiXjCauliSjramus/urculiiSjexTheo- 
phrafto. Quasda perpetuo fuis adfuntftipi- 
tibus,aliae non femper adhasrent/ed pereuni: 
ac decidunt,quas idcirco nonnulli partes efle 
negant^ alij annuas appellant. Perpetuaf par- 
teSfuhtradieeSyCaudiceSjramijCorticeSjligni 
mWeries,matrix,medulla,&:alia2:annua2ve^ 
ro,&non perpetuo praefentes.-flores^cahces^ 
iuli,frucl:us,femina,capitul3, filiqux, valuti- 
\x inuolucra,vmbellp pappi; &muitis folia 
etiam/ednon omnibus tamen.Radixicritur; 
eft id quo terras plantainferitur,atque cohe- 
vet^dc alimentum allicit.Cunctis plantisliarc 
ineft, paucasfi excipias, qux fineradicibus 
viuunt & augetur,vt vifcum.ftelisjhyphearj 
arborumq; tungi. Caulis idquodab radicer 
iimplexfupra terramaflurgit , &c in quod 
alimentum defertur, fcapufque Latinis no- 
minariconfueuitracinarboribusquidem &: 
fruticibus caudex,in herbis vcrd caulis dici- 
tur. Soboles illa coliculorum , inutilifquee 
radicibus fru6lificatio,ftolones appellantur, 
quiiuxraarboruacfruticum caudices eru- 
punt,quique euulfi atque plantativiuunt&: 
adolefcunt. Ttnncus inferior caudicis pars, 
radicique vicinioreft , aliafque truncatisfu- 
pereft ramis. Rami funt, qui in caudice auc 
caule fifli multiplices fparguntur, &veluti 
brachia qusedam fe expandunr,quos Theo- 
phraftus nodos appellat , licet minus recle ; 
exnodisnamcueemergunt, vc ex articulis 
brachia crurave in homine. Quamquanon 

vbique 



HISTORI^: NATVRJE LIB. VII. 



129 



vbique vbi nodiin ftirpefunt, ibi nafcun- 
tur rami : funt enim nodi quidam verrucse 
inftar,qui non germinant,c2eci ob id appel- 
lati. Surculus, quod ex ramis fimplex ac in- 
diuiduum oritur,quale potiflimum germen 
annotinum apparet. At quia predietse partes 
cortice,ligno,&: medulla, qua:& matrixdi- 
citur,conftant,merito de his dicendum. Eft 
ergo cortex pars vltima ac extima,a fubiecto 
corporeieparabiliSiVeluticrufta quaedam ad 
tegendum data,quae fi velut ambiens mem- 
brana cingat,tunica a tuendocorpore di&a 
eft; pars tamen corticisinterior, quae ligno 
prellius adhseret, proprielibererit , is qui 
quosfcribimus libnsnomendedit. Corium 
tamen a doctis non tam facies iumma,quam 
ftatumen quodda craflius,cui&: aliudfub- 
efle poteft, nominatur. Sunt vero &c partes 
quedam quas per fenomine carent,fimilitu- 
dine autem ex animalium partibus appella* 
tionem fibi mutuantunquare appellant ner- 
uum id,quod cotinuum,fiflile,pradongum.- 
que fpedatur,fed infociabile,ac germinis in- 
fecundum, &C venas non habens. Venaripfas 
cetera neruo iimiles, fed maiores craflioref- 
que funt,& ramulos $c humorem habentesi 
ltem lignum alia fibi vendicarunt. Lignum 
ihteriorparSjCortice circumdata, fiflilis,ac 
dura,ac veluti corpus arboru & fructificurm 
Cuius exterior &: cortici vicinior pars mol- 
lior eft ac albidior (alburnum aquibufdadi- 
citur) quse & facile putrefcit, &c teredinibus 
crebro obnoxiaeft. Caroeftidquodomni- 
bus dimenfionibusdiuidi poteft , quomodo 
terrea quseque ex terraxonftant.Vndefit,vt 
inter neruu m & venam ipfa iriedia interce- 
dat, exTheophrafto j.etii corticem fortaiTe 
re&ius medium interneruum & vena,quam 
carnem dici pofle cenfendum iic. Matrix, 
quod in medio ligni refidet, & tertiu a cor- 
ticecontinetur,velut medullain ofiibus:hoc 
nonnullicor,alij medullaappellare malunt. 
Medullaetiameft id,quod in medio ligni 
fungofum continetur,veluti fambucci me- 
dulia,falicis } virgg fanguine<£,rubi. Sciedum 
etiam,quod herbarum caules, fi exigui funt, 
cauliculi autcoliculi dicantur , quandoque 
&c fcapi, autculmi, vt fabarum fcapus,fru- 
mentorum Sc paruarum arundinum culmi. 
Folium eft proprie quod ex carne, cortice, 
&: neruis conftat,plantafqueveftit atqueex- 
ornat,quo cum fpoliantur,plantae nude-ap- 
parent. Flos gaudium eft atboru herbarum- 
que.-concipiunt enim plante; varijs diebus,&; 
pro fua quseque natura grauidse partus ge- 
runt,quod germinatio ideo Vocatur.Pariunt 
cum florent,flofque ruptis conftatvtriculis, 
cuncque futuri fructus fpes eft. Sunt etiam 
quxdam alia peculiaria parturientis arboris 
indicia , c^ae neque fru&urn neque florem 



proprie dixeris ( CachryasGr£civocant) 
funtque fublongapennicularum modo nu- 
camenta, quce fquamatim compacla pro^ 
deunt e ramis, vt videre eft inlarice, picea, 
platano, iuglande , tilia, abiete, & alijS per- 
multis. Verum quod in auellana nuce,co- 
ryl6ve,compactili callo racematim coheret, 
& veluti prx-longusvermis iingulari pedicu- 
lo peniile nititur,lulu tam Gieri quam La- 
tini vocant.Floresetiam fuas partes habent, 
nempe calycem,ftamina, apices, & vngues* 
Calyx eft,quo flosprimucontinetur,deinde 
foetusciauditur.Stamina,qu3E veluti filamc- 
ta e calyce erumpunt ab intirao floris finiic 
Apices funt crafliufculaquafdadependen- 
tia,in ftaminum fummo inh^rentia.Vngues 
in rofis,ceterifque foliatis floribus veteres in- 
tellexerunt imas foliorum partes,quibus ca- 
lyci coh3eret,decolores magna expane,ide6 
Medicina: damnata:.Fructus,quod carne &c 
fcmine compactum eft , frequenter tamen 
pro eo quod inuolucro perinde quafi came 
& feminio coactum eft:accipi folet non rard 
pro ipfo femine,vbi nudum &nulli alteri in- 
clufum nafcitur. Sunt etiam herbarum per- 
multje partes, quae ab humanarum iimilitu- 
dine nomen traxerunt,vtcoma, caput,ala:, 
finus,genicula,latera,capillameta,fibrae,ver- 
tex,cacumen,&ali«.Coma,quidquid hilari 
venuftate crinium modo fummu ramorum 
vel colieulorum exornat,vt frondes,cum fo- 
liatum eft cacumen : fjepecotymbi & rlores 
comare dicuntur. Id quod in globum extu- 
berat,aut in orbcm glomeratur, caput dici 
confueuit-, fi magnitudine eeiTerit,capitulu, 
aquo multa herbarum capjtulata Viiuntur 
faftigia,vtpapaueris,nymphseaf.Cauusinter 
caulem &: ramulosanlractus,vndefinuatim 
noua prolesegreditur.Alae dicuntur,facta ab 
humanis alis tranflatione, velut in vtrorum- 
que complexu angulus,in quem coierunt,ii- 
nus-nuncupatur. Sicilarum caua finufque 
idem iibivellefatebitur,quirede infpexerit. 
Atqui partes , quae in quofdam nodos intu- 
nieicunt^tam articuli quam genicula nomi- 
natur ; a quibus perfsepe vel geniculatim vel 
articulatim ramuli prodire dicuntur. Quod 
inter artus vel genicula medium intercedit, 
internodiu dici confqeuit. Geniculatse quo- 
que radices nominantur,que nodis quibuf* 
dam interftincl:aEprotuberant,rotud(g,& le- 
uiter capitulatse.Partes crafliores,nodiscon- 
globatas , in quas internodiorum exttema 
coeunt,vertebra:nominantur.Laceribuset- 
iam prarditx funt herbae , quibus laterales 
funduntur rami, autvtrimq; in ordinem di* 
gefti prodeunt. Ad hxc particulas teretes &c 
oblong^,in capilli modum extenuatae,capil- 
lamenta dici confueuerunt: quae fi contorta 
crifpentur , cirri mutuantur appellationem, 

Difli- 



30 



IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 



Diffident cirri ab acetabulis:illienimtota 
polyporum flagellafunc,hax in flagellis cir- 
rifque rocundse cauitates ac cauernofitates 
funt. Capillametisgermanas funt fibrar,qu2e 
plantarum minutiores iunt radicule,inquas 
veluti extremas craffioresefFufae fparguntuf, 
lic radices multse fibris capillatae , nec non 
etiam capillamentis fibratse pinguntur, quae 
veluti crimbus quibufda cirratascomantur. 
Vertex/aftigiu, cacumen, id eiTe conftabit, 
quodlongiilimo ab radice diftiterit interual* 
loj vt crux , quod proximum fit pedi oculus 
dicitur, quodperfaspe in huiufmodi alarum 
finu videantur ocuh : is inoculationi nomen 
fecit. Ceruix pars illa eft, quas a capitatis ra- 
dicibus prodiens,pre]onga,teres in colli fpe- 
ciem figuretur,vtin cepis,Sd porris,&id ge- 
nus iimilibus. Vmbella eft , quse in plantis 
fummaciminiidet , eftque florisfeminisve 
pedamentum in plures digeftum longiores 
pediculos , qui fimul exfaftigio eodem orti, 
in latius continu6.radiantur,iingulique flo- 
rem vel femen fuftinent in orbem circum- 
ac~tum,vc in fambucco,fceniculo,anifo,daii- 
co,& nemnullis alijsJn orbem quoq ; radia- 
tas herbarum comas,cacuminaque in fafces 
coa&a, Latini mufcariavoearunt,aflabriii- 
militudine , cuius ventilatu mufcasconuiuij 
abiguntur.Cyme^ funtfcaporum delicatiores 
teneriorefque coliculi,quos a prima pullula* 
tione prseftant. Pappus lanofus villus eft,qui 
deftorefcentibus aliquot herbis remanet, &: 
poftea in auras euanefcit,vt in carduis,fene- 
cione, foncho, & plerifque alijs fit. Herbae 
quedam arboreTve quada lanugine pubent, 
quae eft lanata quaeda hirfuties,qua ftirpium. 
aliquot folia,coliculi termitefve canefcunt. 
Aculei funt,qusecumque duriufcula in cuf- 
pidem turbinata punciionem infligunr, fpi- 
culorum modo. Echinus eft, quidquid nu- 
merosa congerie aculeorum ftipatur, fiue 
tegmen,fiue caput,tiue cacumemfic dictus, 
quod globofo fpinaru agmine herinaceum 
mentiatur, vt in caftaneis, dipfaco, & fpina 
albaapparet. Semina multis, varijs conce- 
ptaculisrecipiuntur,nempefiliquis,valunlis, 
tollicuiis,loculis s vafculis. Folliculus efVrhe- 
cacuiuflibet rei,que; granum vel ferjoeh con- 
tinec inuolutum. Siliqua tegumentu eft,quo 
vel grana leguminum, vel herbarum femina 
concluduncur: nam non legumina modo, 
fed & complures quoque herbse & frutices 
filiquancur.,1 Valuuli , ciim ceterorum legu- 
minu.m folliculi , tum pradertim fabarum 
appellati funt,quia vallo quafi vuliuoli gra- 
naexcutiancur. Valcula,reliqua feminuin- 
uolucra : quse ii veluci paruse capfulse ea re- 
cludant,loculamenta dicunturjfi pecuniarij 
facculirollicularem formamrefert , vulgx 
fbi nomen adfcifc.it. Circinatus florum vel 



folioru ambitus , quicoliculosaut ramulos 
herbarum coronat,verticillueft, abinftru- 
menti muliebris fimilirudinedi£~tum,quod 
fufo vertendi gratia folitum eft adhiberL 

CAPVT LXVIL 

t&Arborum dijfeBio. 

APpendam quoq ; proarboree^fabricas 
declaratione eiufdem difTe&ionem ex 
MonlucienfiDo&ore.Vniuerfo ftirpium ge- 
neri radices Deus velut fundameta quedam 
iecit, vt ijs quafi pedibus (fic enim loquitur 
PHnius)fubfifterent ac firmarentur.Quibus 
caudicem, vel,fi mauis^truncu fuperpofuit, 
r amifqj quafi brachijs rurfus illum diffudin 
& ex his cautes ac furculos elicuit,veluti ma- 
nus & digitos,eorumqueaiios fru&udona- 
uit,alios fronde fola & folijs yeftitiitjquibuf- 
dam genitalia n^ebra dedit,conceptu &:fce~ 
tu fuo temporegrauida, plerifque verd alijs 
vmbracula dumtaxat & tegmina prsefcripfit 
ad tutandos protegendofque artus,&:obid 
fru&ibuspriuauit. Arboreis itaqj furculis8£ 
cauliculis genitalis fedesafTignatur.Qu.6d 
fi nomiumquam a partu cefTent,non ta- 
men vt orbi & fteriles a fertilium choro 
funt explodendi.His omnibuscorticem ceu 
cutem quamdaappofuit , cuihumorfubeft 9 
qui fanguis intelhgi debet,omnia alens,ve- 
getans,& fuftinens. vnde etiam arboriscaro 
coalefcit,cortici proximaj cuivenasinfunt^ 
percaules & furculos ad folia vfque perre- 
ptantc$.Subeft itaque humor quidam nutri- 
tius, ceu fanguis quifpia& faliuamon folum 
arborum cortici,verum etiara partibus reli- 
quis: fed no idem omnibus.Lac"teus etenim 
ficis ineft, ad coagulandos cafeos non inuti- 
lisjcerafis gummofus, vlmis faliuofus, malis 
lentus ac pinguis; vitibus,pyris, aquofus 5 Sc 
ita dealijs.Sed viuaciores funt arbores,qui- 
bus lentior fubeft humor.Infunt &fuccis ar- 
borum quarumdam adipes,quiacolore al- 
bo alburnum vocantur , mollis ac peflima 
pars arborese carnis^ namfacil^ putrefcit, &: 
teredinibus obnoxia effe folet: ex quo veluc 
marcori patens, in lignis ad ardificandum 
repofitis excludi & ref ecari debet , ne pars 
finceratrahaturin vitium &: corruptelam. 
Arboribus nonnullis pulpatenuiconftatfta- 
mine >( abfquevenis; & huiufmodi arbores 
fifTiles maxime traduntunquibusnonadeft, 
frangi quam fcindi aptiores func , vt in olea 
& vitd experimur. Quse redo neruorum 
ftamine feu filameto coaluerunt,quodfran- 
gentem prseceteris violentiam refpuant,vin- 
culisfafciu dicari folent. Hincnimirum ge^ 
nift*e,coryli, vlmi , betula; , & populi rami, 
aJiarumque arborum quarumdam , ad id 

pra> 



HI-STORI-JJ NATVRiE LIB.VIL 131 

prccipua dos. Subtument &: glandia nonnul- remilTo. In his paucis prsecipua confiftit ar- 
larum arborum carniiperinde atque incor- borei corporis anatome, &explicata in fuas 
poribushumanis,quodam callo carnis in ie partes difle&io acapite adcalcem,vel,ii ma^ 



conuoluto. 

Nunc de medulla paucis agendum,que_ la- 
tet iniingularum arboris partium meditul- 
iiOjVt in iblidis aniniantium partibus. Sed 
interfe diicrepantarboresin hac medulla: 
quibuiliam enim carnofi iubeil^vt fico,fam- 
buco,&: alijs, quas ob id fungoii generis exi- 
ftimantur : alijs lignoia fentitur , vt larici, 
abieti, pino, & limilibus. 

His vtcumque elucidatismuncdemum ad 
nutntibnem calamum in hune conuerto 



uis,a cacuminefummo ad imas radices,tam 
maiores quam minores. 

G APVT LXVlIL 

An p&rtibus heterogeneis conftent 
mmeralia. 

X mineraiium quoque cenfu locuplo 

tiiTimu Medicinapenusna&aeft: (cru- 

tari tamenon vacat. Sat iir,appoiite memi- 



modum.Si omne quod adolefcir augeturqj, niiTe^num partibus conftent diueriis, maxi- 



alimentum capit,& lllud caloris attrahenus 
& concoquetis beneficio iibi comparat,ne- 
ceilum eft , arbores caloris principiu aliquod 
Iiabere,quotuisradicibusalimentum ex nu- 
tritio terrf finu,ceu ab altricis vberibus con- 
feclujfugant&hauriant; nam terra perinde 



me lapides & metalla. Qui vitam his elar- 
giuntur, poilunt vtique componere illa, at- 
que diueriis copingere particnfis aiit venu- 
lis , vt aliqua coquant officina, & deriuent 
alimentum ii glutiant. Quidquid hoc iic 
(hanc controueriiam alibi diileriii) diuerii- 



atque vbere vtutur: vnde fuccus alendis par- tatem partium habent aliqui lapides & me- 



tibus difpenfaturj qui feminibusad educan- 
dam nouam fobolem confpirat. Sic autem 
procediteducatio. Radicesmaiores& craf- 
iiores proximo & illibato terrar fucco pri- 
miim aluntur,tum demum minores,ceu ca- 
pillares quf dam venas ex maioribus obona? ; 
deinde reiiduum ad truncum & illius partes 
excurrit ac trafmittitiir, donec ad fummum 
& vltimum vfque furculum ac foiium iugi 
tranfmeatione & miniftratione peruentum 
ik* Naturali enim vi ac facultate nutrimen- 
tum per trunci medullam,ceu per canalem 
&: fyphunculum,ee;cis quibufdam meatibus 
ad fummum vique & extremum germenj 
fiofculum, fructum, ramulum & foliolum 
vndequaq; diftnbuitur.Quociim peruene- 
rit, ibi coiiftit & abfumitur ; vnde tam multa 
in ramorum capitibus germina. Quodii, 
veluti redundans, adcrura radicibusvicina 



talla, ii non mple, faltem virtute. Magnes 
non eft homogenea; virtutis: fixas ftataf que 
partes habet,- quibus ferrum trahat aut tru- 
dat. Ferruquoquefuam habetfaciem,fuum 
os, quibus confpe&at & ofculatur petram: 
fuum quoque tergus & calces ^ quibus fugit 
& recalcitrat. Longa opera haec eilet, noio 
tamen immorari. Mitto curiofos ad Tra£ta~ 
tum noftrum de Magnete in quinto libro 
Curiofa* Philofophise. Hic folum adijcere 
operarpretium ent,vim magneticam huma- 
no eorpori ineiTe. Nam praeterquam quod 
iintmagnetesquoshumanacaro rapiat te- 
neatque,in ipfo humano corpore virtutem 
conuerfiuam ad Septemtrioiiem lam nota-^ 
runt nonnullij nec nauiculam,in qua homo' 
decumbat, conquiefcere, nificaput huma- 
num ^cynofuram refpiciat. Narro aliorum; 
feneentiam, nondum hanc expertus Philo- 



reftedarur &: remigret alimentum ipfum, fophiam. Sunt etiaquialiquotlapides fexii 
multosibidem ftolonesedit,humore nutri- diftinguant. Numeraui quondam ncnnul 
tio illue eonuerfo, &: a partibus fuperioribus los: Propero ad aiia. 




ioA 



132 



IOANNlS EVSEBII NIEREMBERGII 
EX SOCIETATE I E SV 

HISTORI^E NATVR£ 

LIBER OCTAVVS. 




CAPVT PRIMViVL 

De varijs hominum figum, 

fATis iam prolufum de 

tcaufisjpergQ ad narratio' 

"nesanimalium. Exotica 

procurabo muka.Noua 

natura iampatuit, noua 

miracula > nouus orbis ; 

^inde mukanarrare ani- 

mus eit, etram mtactas nonnullas , ignotafq; 
eruditiffimis locupletu Commentariorum 
fcriptoribuspandere naturas.Dupliciter pre- 
tium operxfa&urum meputo,&: iuoundas 
veritatis,&; tincerenouitaiis.Suppet.it multa, 
iine iniuria fidei,imd iine periculo,admiran- 
da , id eft noua & alium mundum praefen- 
tare curiofis. Accepi,quas ex propria fenten- 
tia dixero, bona &: explorata fldej nonnulla 
ab oculatis teftibusmonnulla a probatis Au- 
ctoribus, & manufcriptis varijs omnem fi- 
dem merentibus.Seruantur in Bibliotheca 
Regia S.Laurerij in EfcurialiVolumina Do- 
dons Francifci Hernandi , qui iuflu Philip- 
pi II. nouum peragrauitorbem,vtexplora- 
ret eius conditionem. Huius Aucloris auto- 
grapha penes me funt. Sunt & alij manu- 
fcripti codices de rebus Indicis ad Reges Hi- 
fpaniae &RegiumSenatum mifTi : ex hoc. 
thefauro licet proferre noua. Sxpe vtar ver- 
bis Francifci Hernandi. Latino quidem,fed 
liumili fermone fcripiit ; euius nihilominus 
non temerabo ftilum,vt faltem difcolor ora- 
tio publicet aliena quaeaccepi.Vtar quoque 
editis clariorum Auctorum commeritarijs, 
vtlocupletior hiftoria iit, quam abhemine 
iam aufpicor. 

Varium apud Indos hominum gcnus fta- 
tura, iiulole,forma,deformitace,qua: fepiiis 
in Pliniocefui vana.Fidem iam nonnullam 
impetrarunt , poftquam aliqua monftra (i- 
milianouus orbis oftendic. Fides fit penes 
Auctores, quos tamen in mukisfide dignos 
reperi.Antonius Daca,& Petrus Simon au- 
ctores funt , & eiufdem miracuh fidem na- 
uigationes Hollandorum &: Anglorumfa- 
ciunt, homines inueniri Tutanuchas dictos 
(aufem iignificat hoc nomen , quemadmo- 



dum fimilia fpeclacula in vetufto orbe, ab 
ftupendis auribus > appellarunt Enotocitos) 
quibus adeo prolixa: aures funt, vt vfque ad 
terram dependeanc,&: fex homines fub vna 
condi poffent. Hos reperiri verfus Califor- 
niam.Nori procul abhac prouincia aliaeiTe 
Honopueftam nomine,cuius incolas ad oras 
magni lacus habitare , & fub aquis merfos 
dormire aiunt. Alias getesin Xamocohuyca 
eiTe dicunt, qux membris purgationi excre- 
mentoru deftinatis careant,ali propterea fo^ 
liim odore fruciuum,florum,herbarii, quas 
olfaclui& naribus,non ftomacho condiunt. 
Idem prodit Gregorius Garzia de qufbuf- 
dam Penieiibus: quos &propterea ait fem- 
per fecum deferre frucius & herbas odorife- 
ras, eoquefblum commeatu yti. Homines 
omninogibbofos & incuruos memorat Fra~ 

1 cifcus Hernandus in manufcriptis.Argenfb- 
lafcribit,Petrum Sarmientum , ciimMa- 
gellanicos iinus exploraret , incidifTe in ho- 
mines, quibus pro vocibus vlulatus fuit, in- 
ftar marinorum luporum,& proindumento 
argilla rubra, qua totos fe vngunt.Eutndera 
occurrifTegigantibus, ccpifTe vnum, fugafle 
aliquos. Eit etiam Petrus Simon aucior in 
Expeditione qua loannes Aluarez Maldo- 
natus ab Cuzco inftituit,vt nouas exploraret 
terras,inuentosgigantes quinque vlnarum 
moie , pxne canino vultu ( ne cynoprofopi 
abfint)roftro & dentibus acuminatis & pro- 
duclis , occifum vnuin vtroque fexu mon- 
ftrofum, tcclum fuluo, raro,nec prolixo pi- 
lo. Idem fcnbit,ciim villa quaedam Patrum 
Societatis lefu sedificareturquatupra Mexi- 

, co leucis,in c^mentis reperta gigantu ofia,& 
dentem molarCm parem humana? manui 
contrada:, iiue pugno. Torquemada pondo 
duarum librarum muentum fcribit.Harc pi- 
gnora immanitatis omitto , plurimaemm 
funt: derecentibus monftris nuc eft fermo. 
PergoadPygmaros, quos Ioannes Alnarez 
Maldonatus arino ij^o, vkra montanas 
Andes reperit,nonexcedcntescubicum.Pila 
plumbeaemiilaa milice, fugacemfeminam 
occidit. Captum marem intra fexdies crifti- 
tia viduitatis &feruitutis confecit. Femina 
moribunda , ciim accederet percuilbr , ma r 
num opponebat oculis, ne vidersc, ad tem- 

pera- 



iOAN.EVSEB.NIEREMBiHIST.NAT.LIB.VIII* IJj 



peramentum impotencis odij. Aliud homi- 
Dum pufillum genusjnon vltra quatuor do- 
drantes^in Orientisquadam infula,que; tota 
aurifodina eft , ftatuit Argenfola , & veros 
pygmseos affirmat» Nec prsetermittenda 
eft natio Papuarum nigerrima, interquos 
aliquos dieitur nafci non minus candidos &: 
rufos , quam Septemtrionales noftri. Hos 
obcaecari ftatim prsefentia Solis , licet non 
afpieiant illum/ufficit adfpici: aded fafcinat 
has gentespulcherrimusnaturse oculus.Hi- 
ipani hos vocant Albinos. Porro homines 
canino capite, dentibus &: oculis deformes, 
in infula Angania reperiri feribic Marcus 
P* Venetus. 

CAPVT IL 

t)e varijs monfirorum nttiOmbm 

NOn omriem penitus fidem fimilibus 
monftris oppignero/ed Au&ores eam 
vindicent , maxime in his quse fequuntur. 
Nec tamen prsetermittenda duxi, non quia 
certo putem^nationesillastantse deformita- 
tisefle, fed quoniam probabilc exiftimem, 
fingularia faltem nonnulla monftra occa- 
fionemfabulsedediflie. Exhibebo qu§Ly- 
cofthenesin Appendice collegit. Non ita 
prideraa Lufitanorum nauibus reperti funt 
inquadam infula in medio ad Colocutum 
itinere,vbi Cynofura videri non poteft, ho- 
raines cum duobus in latere dextro bra- 
chijs duabufq-, manibus, auriculas aiininas, 
faciem humanam* dextrum crus equinum, 
aliud humanum habentes. Abundant pilis 
circa pudenda i reliqua glabri. Ceruorum 
inftarcurrunt &: faliunt,crudelesadmodum 
funt,& amentes. Eorum mulieres illis affi- 
milantur , fed minores habent aures , pul- 
chrseque funt feminse, ac magiftrse in fe- 
tse atque auri artificio muliebri : bis in an- 
no pariunt * Quibufdam in Arabise locis 
hasc monftra funt. Tres habent oculos, 
nafum &: os magna, aures binas amplifli- 
mas & rotundasj fingula brachia,duas 
manus : mares etiam binas tam magnas 
habent mammas , vt eas commode tege- 
re nequeant. Belluinas induunt pelles, iine 
caligis &calceisincedunt,nequedigitos in 
pedibus habent. Vocantur fterlochi. Non 
fruftra ore magno funt prsediti , nam 
comedones & voraces funt. Carnibus vefcu- 
tur femico&is, vinum aut aquam non bi- 
bunt. Magni funt bellatores , & perpetuo 
cum vicinis ac conterminis locis beila ge- 
runr. Eorum Rexvectigal pendit Magno 
Camo. In jEthiopisepartibus,quse Occa- 
fumfpe&ant , funt homines bene formati, 



prseterquam quod vnicam vno cum pede 

maximo habent tibiam % cuius pedis vm- 

bra i ciimSol ad meridiem furgit, in ter- 

ram proftratiab seftu fetuentur. Giim illis 

ambuiandum eft ( neque enim aliter pof- 

funt) faltat. Loquuntur vt nos in fua lingua. 

Gemmarij funt precipuiiquasArmenis mer- 

catoribus,grano ad vi&u - accepto, vendunn 

Sunt magni roboris viri, & annos ducentos 

viuunt.Eorum femine, pulcherrime funt,& 

omnibus coromunes: quse ciim prsegnantes 

funti ,non ampliiis vlla ratione coitum ad- 

mitturit. In iEgypti alpibus funt hse defor- 

mes creaturse: faciem,brachia, & pedes hu- 

manis fimiles poflident,cum duabus longis 

mammillis,reliqua fimilescamelis.Cum na- 

tos pepererunt, in dorfo aut lumbis eos por- 

tant , & filuas peragrantes viftitant. Viuunc 

ad iummum annos triginta, nec plus quam 

femel aut bis pariunt.Velociter currunt. Eo- 

ru mares func pifcatores ftrenui, & fuis vxo- 

ribus crudeliffimi &ferociflimi.Regem pro- 

prium in humeris femper ferut fuper lignea 

le&ica, & eum fummevenerantur. ^Ethio- 

pise in partibus Septemtrionem verfus tales 

inueniuntur,qui humanu corpus pulchrum 

habentj duo brachia , duo crura , & pedes 

humanos , fed iri humeris habent promi- 

nens caninum caput , cum duobus brachijs 

humanis. Vitam degunt humanam,& afFa- 

bre laborant cum fericeis & aureis filis res 

varias,quas ad Magnum Gamum mittunt. 

, Non vident, neque plorant. Magnas exer- 

cent mercaturas margaritarum fiue vnio- 

num j caftunculorum , &aliarum gemma^ 

rum pulchrarum. Eorum Rex tributarius 

eft Magni Cami. Tributum penditur ex re- 

bus fericeis Sc auratis. In Oceano Orientali 

reperiuntur feminse crafliflimse , quse col- 

lum longius habent , &£ prseter naturam 

brachia feu lacertos coniuncl:os cruribus: 

retro afininas habent tibias , fed pedes alte- 

rius formas , caudam itemafinmam: altio- 

res ante funt quam retro : quatuor vno ven- 

tre gerunt.filios , e quibus duos necant, 

alios educant : laccopiofum producunt, e 

quo cafeos pro fuo vidu conficiunt. Mares 

feminisfunt fimiles,minoribustantum ven- 

tre acmammis. Nonnullis in Tartarorum 

Vallibus talia repertafunt monftra: collum 

habent longum fupra thoracem , & capuc 

in modum gryphi, in pedore duos ocu- 

ios , nafum & os, duas alas in illis diuerfo- 

rum colorum , brachia Sc tibias humanas : 

in locis habitant aquis fcatentibus , quo- 

niam ex pifcibus viftitant . Grauiter vt 

anferes volant. Pennsealarumipforumvmi 

funt magnis dominis in fagittis aptandis* 

maxime apud Magnum Camum,&: Preto- 

Ianum. Animalia funt ferociflima, &ho- 

M 



rruru- 



134 



IOANNIS EVSEBII NIERE.MBERGII 



minibus inimicilTima:ex ore venenum proij- 
ciunt,cum prope (unt vt capiantur* In noui 
orbis ea parte nouiter a Lufitano Rege re- 
perta,fub Aquilonevbi ad fan&am Crucem 
eftinditum nomen, hoc hominum genus 
repertum eft* Caput habent caninum, pilo- 
lum,cumauticuIislongis.< media corporis 
pars & brachia funthumanis iimilia , crura 
equina,vngues bubali .induunt pelles J non 
loquuntur, (edfortiter latrant : magni funt 
prsedones , &: ex raptu viuunt : Baratria vo- 
eantur.continuocum vicinis inlulis bellige- 
rantur, & homines vorant cum habere pof- 
iuntjcumnon habent,ceteris vefcunturani- 
malibus t In regionibus Magni quondam 
Tamberlani reperire eft huiusformsecen- 
tauros. A medio fupra humanum corpus &: 
faciem gerunt , nifi quod brachiorum loco 
duo habet breuia brachia bufonis inftar: in 
capite funt caninas aures, cum tribus in vultu 
barbis 5 in illisfunt brachia humana cum 
mambus ac digitis: reliqua funt equi. Celeri- 
ter currunt.Si quem ample£tantur,tam arcTe 
ftringunt, vt ru mpi cogatur.Solis vefcuntur 
elephantibus. Amici funt hominum & mu- 
lieru m 5 quia illis nullam inferunt moleftiam. 
InTaprobanainfula. tales reperta: funt hu- 
nianse creaturae male formatse.Crurahabet 
breuia,humeroseleuato$,collumfubtile,ca- 
put maximum ,cumvnicoinfronteoculo. 
Rimantur gemmas,& (imilia pulchra. Tru- 
ces ac ferini funt homines , nec femellas a 
maribus quis dignofcit , nifi cum grauidae 
funt.Nudi incedunt,& ex rebus filueftribus 
vitam degunt.Rosillispotus eft.Auribusca- 
arent, & acute audiunt. Quoddam fucorum 
genus, quos Itali tabanos vocant,illos valde 
moleftat, ob eam caufam fabulo le condut, 
■quoad infulam fuci prjeteruolent.In vltimis 
Syricanae partibus lunt talis figura? homines. 
Praeter gruinum collum, ac ferinum caput, 
cum oculisacnafohumanis,roftrum &bar- 
bulas habent vtgalli. Veftiuntur pellibus. 
Agricultores funt.Magnum illiseft bellum 
cum gryphis, ita vt vtrimque ingens nume- 
rus pereat.Eorum mulieres funxillisfimiles, 
fed barbulas non habent , & roftrum latius 
gerunt.Vinumnon bibunt.Quiin bello ca- 
2unt, habentur vt fancTi,& eoru vxores non 
amplitis funt alijs virisconfpicabiles. Super 
infulis quibufdam Cafpij maris tales repe- 
riuntur leones.Humana funt facie,fediilue- 
ftres 6c feroces, ex raptu viuunt,& fupra at- 
quefub aquis ^quenatant vtpifces.Horum 
plerique Hittorici meminere, ac Solinus 
prselertim de Mundimirabilibus.InLibyas 
■deiertis repertae funt muiieres quae ad genua 
vfque promiiTas habent mammillas:vfu ca- 
rent loquendi , (ed tamenvehementercla- 
mant^vei ftridet. Dcmeftice veriantur cum 



viris* Velociter currunt,ita vt curfu filueftrk 
capiant animalia , quibus vefcantur. Inter 
album & nigrum colorem funt,nempe fufci 
coloris , vel (ubnigri. Carent pilis,nifi quod 
a genubusinfraSatyrisfimilesfint. Vngui* 
bus manuum fortesacrapacesfunt.» caput 
crinibus abondat: deformi funt corporc 
acfacie. Rident libenter, prsefertim in vi* 
rorum pra?fentia. In Afiae filuis funt tales ap* 
pellati CMonopoli. Capite carent , fed fa-, 
ciem habent in pedore: incedunt nudi , fo- 
lis pudendis velo te£bis , Caput integunt 
maximo pileo, propter ingentem Solis calo- 
rem.Colligunt hi piper,& illud Mech^ mer- 
catoribus ex variarum mercinm permuta- 
tione diuendunt , quas deinde merces ipii 
antipodibus diftribuunt. Sunt valde conti- 
nentes & modeftihomines, nequevmquam 
verbum malumproferreaudiuntur. Since- 
rifiimi funt , & bona prarditi confcientia 
iuxta fuam legem. In Libyse Alpibus hxc 
monftrofa animalia reperiuntur.Ex toto fla- 
ua feu gilua funt, facies humana in peclores 
crura (unt bouina , pedes humani ,cauda 
vulpina , mammse caprinae , dorfum inftar 
camelorum,collum longum, incuius fum- 
mitatenon caput/ed tumorem in modura 
natt^cum duabus porcinis auribus habent, 
Hircina funt barba : viuunt ex herbis &: ra- 
dicibus,& admodum filueftres funt. Dum 
parui funt , his commode vefcuntur homi- 
nes, quibus Magnus Camus vtitur:at cum 
grandxui,duriinm^ funt concoclionis,ided 
iuuenculifuntvefcendi. Illic hi meliores 
funt , quam apud nos hcedi. Omnia hsec 
Lycofthenes ; plurima vana. Illud quod in 
Quaf ftionibus naturalibus obfejruo , nunc 
inculco , plerifque monftris fabi^iam dediile 
dsemones deformi apparentes f^ecie,quem- 
admodum D. Antonio fub fatyri &; cen- 
-tauri vultu vifi in deferto. Sed & Apofto- 
lico viro Balthafari Barretio , ex noftra 
Societate Iefu, inreditue Bena apparue- 
runt varia monftra . Putabat is initio 3 
cum procul eiTet, nigritaseiTepatrixinco- 
las : fed locus defertus omnino erat , & fpi- 
Titus cognouiteiTe humanam figuram gmu- 
lantes. AcCidit interdum , monftrofos ■ho- 
niines ex inceftis aut diemoniacis congrefli^ 
busedi. In Brafilia e barbarse mulieris 
cum incubo congreflu horrendum mon- 
ftrum prognatum fertur, &c infedecim pal« 
morumaltitudinem excreuifie, dorfolacer- 
tx pelle contedo, turgidismammis, bra- 
chijs leoniriis , oculis rigentibus, &£ inftax 
ignis fcintillantibus,ceterifque membrisfcc* 
diilimis adfpedu, 



CA^ 



HISTORIJE NAT 

CAPVT III. 

TJeinfdcmis mcridwnalwM* 

APpendo quod Bohemus ex Diodoro 
affert, licet vanum mihi de habitatori- 
bus infulae lamboli. Sunt eius infulae honii- 
nes corpore ac moribus haud noftris fimiles, 
eadem ume corporisforma, fed que, magni- 
tudine quatuor cubitos excedat. Horum 
ofTavelutinerui , quo velis fkcurntur refle- 
(ftuturque.Corporefunt plus quam nos agili 
ac robufto. Nam fiquid manibusceperint, 
nemoeripere ex digitis poteft.Pellis corporis 
aded perpolita, vt ne pauca quidem lanugo 
appareat.Pulchri func,deeorij& corpore co- 
* poiito. Aurium foramina multo noftris pa- 
tentiora , quemadmodum lingua a nobis 
differunt. Habet enim eorum lingua priua- 
rum quid tum a natura tum ab ingenio da- 
tum:diuifamenim linguam natura dedit, 
quadcinditur ininferiori parte,vtab radice 
duplex eife videatur. Ita varia vtunturlo- 
quela, vt nonfolum voce hominti loquan- 
tur,fedauium diuerfarum imitenturcantus. 
Et quod mirabilius videtur , vna cum duo- 
bushomimbus perfecle iimul refpondendo 
tum difputadoloquuntur: vna enim linguae 
parte vnil®quuntur, reliqua alteri.Longiili- 
inse funt attatis , vt qui annis centum quin- 
quaginta vitam agant,&; abfquealio (vt plu- 
rimtim) morbo. Si quis febricitet,aut corpo- 
re £Bgerfuerit, ! mon ftatutalege eompellunt. 
Non fcribunt per latus^vt nos,fed a fuperio- 
ri parte rec~ta linea ad inferiorem. Mos eft eis 
adcerta vfque setatem viuere , qua perfecH, 
variam fibi mortem [fponte conftituunt. 
Gemina eftapud eos herba , fupraquatri fi- 
quis iacet,in fuauem dedu&us fomnum mo- 
ritur. Mulieres minimenubunt, fed omni- 
busfuntcommunes . Simili modo $t filij 
educantur,communique amore funt omni- 
bus. Abdueurit faephis a nutrientibus infan- 
tes, ne matres filium recognofcant : quo fit 
vt, ctim nulla fit apud eos ambitio aut pras- 
cipua affecno , coneordes abfque feditione 
viuant. 

CAPVT IV. 

1)e homlmhtu cdudatis; 

Nter tot fabulas illa quoque fortaffe ad- 
mittenda, de qua Petrus Martyrita fcri- 
bit:Eft alia regio,dic1:a Inzignanin.Ad hanc 
autemincolse referunt ex maiorumrelatu 
quondam pelago aduedas gentes caudatas 
ad fpithamse longitudinem , 8c lacerti pro- 
eeritasem , eauda non mobili 3 vtinqua» 



VKJE LIBiVIIL 135 

drupedibus , fed foiida in turbinetn , vt in 
pifcibus &; crocodilis vidcmus, &£ iri offeam 
auricieim protenta. Vnde quando federe 
cupiebant, fedilibus perforatis vtebanrur, 
&: illis deficientibus,eflofsa tellure ad fpitha- 
malem &:paulo amplius fcrobem, cauda 
immifsa opus erat quiefcere. Digitos ha- 
buifle gentem illam latos non miniis ac 
longos, pellem afperam, paenefquarneani^ 
fabulantur. Solo crudorum pifcium efu 
vefci folitam , qtiibus dencientibus aiiint 
ad vnum interijffe , neque de fe prolem 
reliquiffe vllam. Ha?c ilie. Certius eft in 
regno Lambri caudatoseffehomines. Scri- 
bit Marcus Paulus Venetus, caudam vnius 
palmi effe. Eadem infamia alij homines 
Europasi laborant; 

CAJVt V, 
De Amazomhm. 

AMazonas aliquas fuiffe in nduo orbe^ 
fabula multis fuit, femifabulaquon- 
dam Petro Martyri \ In Decade feptima 
maiorem prxftitit ndem , allegatiorie-ffde 
dignorum , conteftantium vera effe quse de 
infiila folis feminis arcuarijs > & fuorum lit- 
torum acribus tutricibus referta narrantur ; 
certifque anni temporibusad eas traijcere 
Canibales generationis causa, neque virum 
vltra patiab vtero grauido, U remittere ma- 
res, feminafque retinere. Appendo Gualteri 
Rallegh narrationem. Ego fane difigentiffi- 
me ex fenibus , & illis qui multum experti 
erant , qu^iiui de omnibusaquis flumini- 
bufque quas circa Orenoque , S>c an Amazo- 
nes reperiantur, &: admodum cupidus eram 
ventatem de hifce beliicofis mulieribus 
cognofcendij cum quse de iliis dicuntur , a 
quibufdam credantur, ab alijs vero pro fig- 
mentis habeantur. Etobiter cuaidemhic, 
licet a propofito paulatim difcedam ,com- 
memorare volui,quid mihii pro certo & 
vero de hifce muiieribus narratum fit a 
Caffiqui fiue Duce aliquo iftius regionis. 
Mulieres h% in Auftrali plaga prouincix fuae 
regionis Topago habitant , &: dominium 
fuum habent in infulis Auftralibus fexa- 
ginta milliaribus ab oftio fluminis diftanti- 
bus. Inanno femel tannim viros fuosad- 
mittunt, &per vnum fakem menfem cum 
illis viuunt, idque,vt ex narratione eius col- 
Iigere potui, in Aprili. Alienadedi , incerta 
mihi fideffortaffe veritati fuperftruxit fama e f 
Serio iam agimus. 



M 



C&- 



136 



IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 



C A P V T VI. 

De hermaphroditis. 

FRequentes hermaphrodita? ihter non- 
nuilos barbaros. Gigas ille cynoprofo- 
pus a Maldonato inuentus, hermaphrodita 
erat. In Virginia plures,ipfis etia Indisexofi. 
Eorum opera, qudd robufti fintadonera 
perferenda, iumentorum loco vtuntur. De- 
portant hermaphroditae annonam Regum 
ciim proficifcuntnr ad bella. Defun&os ge- 
ftant , contagiofo morbo affe<5tos ad loca 
deftinatadeferunt, & medicantur. 

C A P VT VII. 

be Penecaijs &feminis Arupinis» 

ILlud fortafTe non naturae fed rhiraculo 
imputandum,quodinter Malabaros pe- 
culiaris natio fit , quae a loco fan&i Jhoma? 
nomen habet^dicla Penecays.lWis ptoprium., 
tam viris quam feminis, altero crure adeo 
tumefcente nafci , vteonomine a reliquis 
Indis pro maledictis habeanti/r.Concolores 
funt Malabaris , &: in ceteris per omnia ijf r 
dem (imiles. Feminae quoque Arupini fere 
omnes ciaudicant. Hoc tamen naturae arca- 
niim arbitror. 

CA P VT VIII. 

De longxuis. 

QVidam e Gangaridum gente, hodie 
BengaU dicitur, Prastorem Nunnium 
Acufiam adijt. Natuseratannostrecentos 
triginta quinque* Seniores enim qui tum 
erant, de hoc eodem grandaeuo fe accepiiTe 
aiebanta maioribus. Ipfefilium nonagena- 
rium habebat^&ciim litteranoifet nullaro, 
quse referebantur ab eo de veterum geftis 
rebus, ad fidem Annalium congruebant. 
Aliquoties illi deciderant dentes, alijs conti- 
nuo fubnafcentibus. Barbavbifepiiis inca- 
nuiiTet,in atrum denuo colorem,idque pau- 
latim, femetipfa vertebat. Ante centefimum 
annum idola coluerat,inde seque miferabili 
errore ad nefariam Mahometis tranfierat 
fe&am.Is propter miraculi nouitatem a Sulta- 
ni,nempe Regis Cambaia? ftipendijs alicon- 
fueuit. Idem vitse fubfidium a Nunnio petit. 
Nunnius haudgrauateailignauit. In mon- 
tanis Iucatan longseuitas commnnior eft: 
plurimiibi fenes. Nec mirum,ibi Ioannem 
Na centum & ouadraginta annorum fuper- 
' eile. Inuentu/eft qui trecentefimum viquc 
vixerat. Adijoiam qua: in Phlegone Trullia- 



no repperi , & Apollonius Grammaticus 
prodidit, prope Athenas infula fuiiTe quam- 
dam , quam Athenienfes ciim vellent muris 
munire,dum foderent fundamenta,inuene- 
rint fepulcrum longitudine centum cubito- 
rtim , atque intus cadaueradoflavfqueab~ 
fumptum, cum h ac infcriptione: 
Sepultm ego Macrofirls in longa infula, 
Vit& perattis annis mille quinquies. 
Quot& qualibus menfibus conftarentilli 
anni, an merum commentum , incredulus 
aut prudentiffimus quifque diiudicet. Ce- 
lebris computatio fuit annorum quatuor 
menfium. 

C A P V T IX. 

De repuerafcentihut. 

NAture; miracula fi ingenio noftro exa- 
minentur,fide carenc.Maieftatem fuse 
caufse decetincredibilitas, vtdiflimulatione 
veritatis admirationem irritet. Plura funt ve- 
ra in naturej cenfu,quam dignafide,nifi ma- 
ieftatem fuam,imo eius causa incredibilita- 
tem alleget.Preter iteratam iuuentutem eius 
Barbari trifasculi } cuius nuper meminimus, 
Petrus Martyr fcribit, Indum fenem cuiuf- 
dam fontis lotione &: potione omnino ado- 
leuiife repetita iuuentute. Tarenti fuit cente- 
narius fenex capularis, qui pilis,cute,vngui- 
bus,& fitu & fquallore astatis decidentibus, 
de fene iuuenis laclus fit , & quinquaginta 
poft annisfuperuixerit.Apud nos quoque in 
Rioxa cartillg par fors alteri viro accidit: vul- 
gi fama id notu, &: ab Caftellae Ammiralio 
exploratum. Valefius Tarentafius fcribit, fe 
viuoMonuiedri (oppidu eft Valentini regni, 
olim Saguntm) fuifle Monialium Abbatif- 
fam vetulam , cui fubitd menftruis floribus 
reuocatis , dentes renati , comas denigratae, 
rugse &: fulci cutis adasquati > &: mammas 
pendulae & pannofie inftar virgunculse ibro- 
riarunt: fic denique vultu,facie,toto corpo- 
ris habitu iuiienculam fe exhibuit , fed praj 
verecundia infolentis euentus , omnium 
oculisfe fubtrahebat. 

CAPVT X. 
De anthro^ophdgis. 

ANte politiam Ingarum rupicesilli Bar- 
bari,omni crudelitatefamofi, Nobiles 
captos ad palum alligabant, viuos deuora- 
bant: e brachijs , cruribus > furis fecabant 
fruftacarnis. Recenti cruore deglutiebant 
lsetiflimi . Id nimirum illis religio erat y 
gratumque putabant Numini (uo facrifi- 
eium. Ipfa viclima fuperftes videbat (e ven- 

tri- 



HISTORIjE natvr^e LIB. VIII. 



13 



tribnsfepeliri hoftilibus. Alij e recentibus 
hoftium vulneribus fugebanc cruorem,quo 
etiam feminzevbera inungebanc,vt iam kv* 
fanduminftruereturcrudelitas. Alijs tanta 
gula , vt homines ad palatum nutrirent > &c 
darent operam generationi^quo plures ven- 
' tri fupereiient hofte; mirum dictu & horri- 
bile. Captasfeminas feruabant, vt ex illis 
procreatam fobolem, cum iam pubefceret, 
epularentur. Eadem fortunamatrum,cum 
fteriiefcerentmullafanguinis reuerentia erar^ 
nequefme hoc vfu capti homines. Eofdem 
item fciuabant,vt e feminis fuis procrearent 
gulasfux.Eoldemfenefcentes edebant. Ali- 
cubi ipii filij patres iam fenio infecundos 
helluabantur. 

CAPVT XI 

Leges polttica diquorum Barbarorum. 

Nfinitiim eftet ingenia,mores,leges,facta 

.hominum barbaroru narrare. Exijsqua* 

ftatim occurrunt,nonnihilcarpam,maxime 

Periianorum, quoru politia cultior, in mul- 

tis maior noftris : ne diuerfa memoraturi 

ingenia bmtorum , humana omnino con- 

temnamus. Reges Periiani ad. publica rem 

commodiitime gerendam quofdam Decu- 

rionum gradus ftatuerunt , ne quis ignarus 

iuftitiarefTet. Decuriainfima decem cotine- 

batvicinos. Vnusprseeratrehquis nouem. 

Deindequinque ifta? decurias cum fuis De- 

curionibus,id eft quinquaginta vicini, pare- 

bantalij Decurionimaiori. Rurfusdusede- 

curia; quinquaginta vicinorum fuberant alij 

DecurionijCuius curas centu erant patresfa- 

milias. Quinq ; eiufmodi decurijs,ideft quin^ 

gentis vicinis,alius erat Decurio prsepoiitus. 

Tum due, decurise quingecorum vicinotu. 

fub aliochiliarchoerant.Non amplius pro- 

rogabaturiurifdidio^neincomodegereretur 

adminiftratio plurium.Decurionum mino- 

rum munus duplex: prouidere ne quid fub- 

ditis deeiTet, alterum, nequid maleagerent: 

fi id eueniret, admonere fuperiores Iudices. 

Qui tacebat, dupliciter reus ; & quia inique 

atqueinfideliterpublicum munus geflerat, 

& quia delinquentis culpam in fe tranfmit- 

tebat : perinde plectebaturac fiipfe patraf- 

fet.Superiores Decurionesciim fimilem cu- 

ram haberent , &; etiam iurifdi&ionem in 

minorem Decurionem,nulla huius negli- 

gentia, nulla fubditi Culpa,aut ignorata, aut 

impunis manebat: ita omnes mirifice inof- 

ficio continebantur. Idem mos in militia 

feruatus.IjdemDecuriones iingulis annis re- 

nuntiabant Regi , quot illo anno in regno 

nat^quotvita funcTi : lta pro ratione nato- 

rum mortuorumquediftribuebant iuftiffi- 



fne per prouincias &: ciuitates onera. Leges 
illorum , leges {ancTifTimae cuiufdam frater- 
nitatis diceres. Iubebat alia,cuiufque oppidi 
vicinosmutuoiuuari , (ine vlla mercede, in 
colendisagris,fegetibus metendis, ardifican- 
dis domibus. Aha lex interdicebat fumptus 
in veftibus,conuiuijs,& delicijs. Bis tamen 
aut ter in anno iubebat epulari omnes fimul 
coram Curacis, id eft pr#fecT:is & fuperiori- 
busj tuminludisfeftiueexerceri adnutri- 
mentum charitatis , &: recreationem opera- 
riorum. Alia lex pro pauperibus iubebat 
claudos,ce-cos,mutos,fenes,egrotos,publica 
cenfu ali. Aiia pro hofpitibus iubebat item 
cxcommunibus serarijsexteros& aduenas 
hofpitari , conftructis ad ha?c officia domi- 
bus , & per vias diuerforijs ; item ad conui- 
uia publica, mutos,claudos, catcos,fenes, & 
alios miferosconuocari, vt ficleuarent con- 
ditionemfuam.Alialex,domefticadicla,in* 
terdicebat otium , vt adhuc quinquennes 
pueros occuparet,& mutos,& furdos,& ce;- 
cos,& fenes, pro cuiufque facultate & viri- 
bus. Maximum inter illos dedecus & infa- 
mia, puniri otij causa. Tum lege cautum, 
referatis foribus menfa? accumbere , vt- a 
miniftris publicis vifitari commodms pof- 
fent.Deftinatierant miniftri iuftitise qui do- 
mos priuatas crebro viiitarent.Militibus ca- 
pitalis pcena erat, fi quid furriperent a villis, 
li quam noxam vel leuem intuliffent. Sub- 
adis nouis prouincijs, ad ponendaodia, vi- 
ctosducescumvicToribus fplendide & late 
conuiuarilegitimumfuit.Solemneeratintet 
Caziques Cumanse, minorem natu^n here- 
ditate 8c princip^tu paterno fuccedere. Inter 
Periianos ad fratrestranfmittebatur heredi- 
tas,non ad liberos.Extindis omriibus fratri» 
bus,reuocabatur hereditas ad liberos fratris 
maioris, rurfus ad natos fecundi , & lic de- 
inceps. 

CAPVT XII. 

^Mores nomuHarum Gentium. 

CVmanenfes Indi tutiffimo pacTo Me- 
dicis,quosdicebant Piacbes, vtebantur. 
Videret Medicus, cuiusa?groti curationera 
admitteret.-nam fi reftitueret fanitati,libera= 
li prsemio donabatur ; fi tamen obiret lan- 
guens, nulla mercede reddita occidebatur 
Medicus. Virgo ante nuptias adulterio dif- 
foluendas biennio claufa feruabatur. Dona 
recufans, pro inimico erat.Coriani pollutos 
nefando fcelere damnabant conditi.one mu- 
liebri ad colum, ad coquina: nullus illis vfus 
permiftus vitg.niiifemineus.Hofpitibus Hi- 
fpanis aliqui Indi lauabant pedes. Alicubi 
nubiles puellas cognati manu rumpebant 
M 3 coratn 



IJ8 IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 

coramfponfoad virginitatis aVgumentum: 



alicubiij ipfi cognati mcefto aufpicio liba- 
bant virginem. Apud Periianos Reges di- 
tiffimi largiebantur fubditisomnibus vefti- 
tum,prouidebantq5 necetTaria vitse,ita ciim 
niliii haberent , nihil deerat eorum quse ad 
vite^eceifitatemopusera^.Nulluspublicus, 
nec com munis artifex } quifque iibi parabat, 
&: noueratconficere. Quae ad delicias aut 
pompam , hazcoccupabantartificesaliquos. 
Nemoiniignibus dignitatis alicuius ; autno- 
bilitatis militanbuique armis donabatur. 
Omnes irj Periiano & Mexicano regno fidi 
Principibus fubditi, fupremam Regum au- 
ctoritatem reueriti , &inexcufabili agno- 
fcentcs onere. Pauperes qui nullum aliunde 
tributum Regi. Mexicano poterant pende- 
re 5 ex pediculis foluebant : plures propterea 
pediculorum facculi deferebantur ad aulam 
ex tnbutis. Scutum Principum Cumanas 
humanum erat:pra?cedebantquatuor Indi, 
inter quos deftinabat fua fpicula &; fagittas : 
ipii autem opponebantur hoftium iaculis,ne 
Principem violarent. Si aliquis caderet, fub- 
ftituebatur ftatim alius. Apud Indos Coybae 
&Chama? mendacium capitale : qui falsd 
dixifte aliquid conuincerecur , morte dam- 
nabatur. 

CAP.VT XIII. 

Keligio Vermnorum. < 

AFeritate &£ rufticitateccepeyunt auer^ 
tere Barbaros Periianos Marcus Ca- 
pac &: vxor eius({broretiamdicitur) Mama 
Oello Huacomouam ij &C mitioremreligio- 
nem inftituerunr. Palances hominesadfo- 
cietatem & rempublicam coegerunt , fun- 
dataciuitate Cuzco. Agriculturam Sciani- 
ficium docuerunt , imperij fines amplia- 
runt. Deinceps reli qui ex eius ftirpe Reges 
lngx interdixere humanas hoftias, adhuc 
pro falute Regis, quem psene vt Numen re- 
uerebantur. Nec etiam licebatcmorem in- 
fantulitare : imd libentifiime amplexaban- 
turReges aegritudines. nuntioscseliillas vo- 
cabant , quibus fe diccbant ad Deos acciri. 
Cultores erant prcecipue Solis , cuius proge- 
niegloriabantur : nontamen illil fummum 
Deum cenfuere , fedPachatamac ( hoc fo- 
mtavmammundi) hunc credebant vniuerii 
faclorem, maiori religione profequebantur, 
fed corde & opinionetenus. Nullum tem- 
plum illi : dicebant inuiiibilem & ignotum 
iibi,nomen non auii pronuntiare.Si quando 
ad id compulfi, fumma reuerentia,oicuiato 
faq- ids aere,& feretremuli ld faciebant.Fer- 
tur nonnullos pndem adoraiTe idolil Tan- 
gatangaiquem Deum dicebant vnum in tri» 



bus efte, & tres in vno : ahos confeflionerri 
peccatorum coluiiTe, ratos hac humilicatt 
expiaile coufcientiam. Viiibili ritu Sol ab ijs 
adorabatur,cui victima agnus,cuiuscorm> 
locauftum. Animas immortalitatem Ingas 
nouerunr. Corpus vocabant alpacamafca, 
hoc eft terram animatam. Gredebant refur- 
rec~hirum:idcircb detonfos capillos, fectofc^ 
vngues diligentiifime feruabanc ,ne magno 
labore aut mora opus tunc effet recipiendis 
partibus. In Saufa ( iamcorruptonomine 
Xauxa) canis olim adorationemimpetrauic 
gula: fummx enim illis gentibus deliciae 
canina caro. In Huamachucu iafpislapis 
Deus credebatur , cuius colorum varietas 
diuinitatem perfuadebat. • 

In Cuzco ciuitate maximus virginitatis 
perpetuae fuit cultus. Templu ibi erat Solis> 
vbi claufx aiTeruantur multse virgines Soli 
eiufque religioni dicatas. Lafciua adhuc vi- 
ua humabatur: complici, qui violarec pueh 
lam, pcena ftatuta viuicomburium,& occi- 
fiototiusfamiliejjvxorum^liberbrumjparen- 
tum, cognatorum , imo omniu conciuium, 
totiufque patrias defolatioinumquam tamen 
temerata vlla. Eadem lex lata adulteranti 
cumRegina, vel id tentanti. Virgines ilke 
numquam domo prodibant, nec virum vi- 
debat,nec aviro vel ipfo Regevifse.IdRegu 
na-ibliliberum. Ignem facrum feruabanr, 
accenfum lolaribus radijs in goffipino per 
quamda reflexionem illucdiredis. Periien- 
fibus inufitatum iuiiurandum. Coacl:us a li- 
dore quidam Nobilis barbarus fententiam 
fuam facramento firmare, reipondit: Non- 
dum Chriftianus fum , quomodo vis vt fir- 
mem meum fenfum nomine Deitui?Liclor 
retulit, fumxereinuocarenomen Soiis auc 
Lunas.Tunc Indus.-Nos non vtimur diuino 
nomine nifi vt adoremus, propterea non li- 
cet aliter ore fumere. Quid ergo, liclor in- 
quit,faciemus? Sat iit , Curacaille dixit, ii 
promittam verum dicere,&cogicarecoran> 
Rege Hifpano me loqui,cuius nunc ipfe vi- 
carius es. Pervienfes &: ipfe Inga Rexexqui- 
iitis ornati veftibus,agros Solis colebat,fum- 
ma magnificentia hymnos l^tiffime decan- 
tantes, tallente laborem lastitia. Piaches,&: 
alij,melodijs daemonem aduocant. 

CAPVT XIV. 
De fnperptione Congimorum* 

COngiani idololatric^ fuperftitioni dedi- 
i\ erant,tetra portentofacjj animalia yc 
Numen adorantes ,atqueinterceteravnuj 
quod hornbile U monftruofum eft,& apud 
illos reperiri folitum. Draconi alato hoc ali- 
quatenus fimile eft, bipes, &: caudse longio- 

ris. 



HfSTORIiE NATVR^ LIBYVIII. 



ris, capite oblongo : fauces multipliciden- 
tium vtrimque acutotum ordine repletas 
-habec:magnitudineeftouis: pilocaret, fed 
fquamato eftcorio 3 eoque .viridi.Muki C6- 
genfium Dynafta^dum idolorum cultuiad- 
ijuc dedici ellent, hutufmodidomianimal 



*39 



perennauic>& fedulo excukafuit.Ad Aftro- 
logiam eos nonnihil clarifiimoru luminuai 
confpeclusprouocauitjfedvixpertraxit.Tres 
tantum errones nouere , Solem , hunc Ynci 
dixerej Lunara,quam Quilla, &: Venerem, 
quaChafca,hoc eft,crinitam auc crifpam,ob 



magnis fumpubus alebant, cruda namque crebritatem radiorum,appellauere. Ex con- 

yi&irat carne.fed magnam quoque inde ni- ftellationibus Pleiadas funt admirati , & in 

hcacem colligebant:vatia eni m populus ido- Via laftea commeti ouem laclantem agnu. 

lo donaria ofterebat , quidquid vero oftere- Annum folah penodo definierunt.Solftitio- 

bacur, in illorum commodum cedebat.Ser- mm gnari , ad llla dignoicenda odo turres 

pentes adhxc&xombrosimmenfasmagni- verfus Orientem a?dificauere-, totidem ad 

tudinis viuos etiam adorabant, quin & hir- Occidentalem plagam. Obferuabant ortu na 

cos, tigrides, bubones, aliaque animalia fe- & occaium Sohs, num per defignatas turres 

ralia , & viiit hortenda. quo ehim eadem &; iadaret radios. Ad examinandum sequino- 

tetriora &tertibiliora , eo maiorem tllis cul- etium columnas facrasdeputarunt: quo die 

tum deferendum putabant.Quin&vlterius luxSolis vndiquetingeretcolumnam,illam 

eorum proceflk vefania : culcumenim& a?quinoclialcmdicebant,Solemque confi- 

honorem foli &C vni Deo debitum , arbo- d.ereibidem:pro cuius maieftate exornabanc 

ribus,herbis , ahjfqueplantis infeniibilibus, illam throno fuperpofico. Lunse maculas, 

imo & lapidibus,lignis,alijfquc rebus inani- vulpem efTe abipsa Luna complexa fabufcu 

matis deterebunt, diuerfimode ea forman- bantur. Amicum canibus idem afttu dixe- 



tes & figurantes , quibusaliquodinefle Nu- 
mencredebant. Ipfae quoque mortuorum 
animaliu m exuuise ac pelles (quod longe ve- 
fanius) fceno & ftramine infercae, a mifellis 
&ca?cts morcalibus vc Numina colebancur. 
Cammonia: vero & rirus,quosindeorum 
cuku adhibebant, eranc varij,omnes tamen 
ad hoc fpe&abant, vt idolis,aut dannoni in 
ijslatitanti, aliquod obedientise ac fubmif- 
lionis fignum adhiberetur. Genu vt pluri- 
mum Numini fle&ebant , faciem folo illi- 
debant,vultum puluere opplebanc , aliaque 
humiliationis fubmiffionifque edebant ar- 
gumenca : denique quidquid domi aut cha- 
rum aut rarum erat, idolo ofTerebanr. Per- 
fuadebant popello facrificuli , magnam ho~ 
rum Numinum effe potentiam , precibus 
fupplicantium intendere,& omne quod ha- 
bebant bonum ab his largientibus defcen- 
dere. Quod fi quis a^ger inuocato aliquo 
Numineianditati elTet reftitutus , deorum 
idope confilioque fa&umdicebant: u* ve- 
ro morbus ingrauefceret , Numen iratum 
ia&abant; ideoque facrificijs ac donarijs pla- 
candum. Ifta ex Iarrico excerpfi. 



CAPVT XV. 

De fcientu ffl Aftrologia Ingarum. 



<% 



Cripturse beneficio carentia feliciflimo- 
k3rum inter Ingas ingeniorum inuenta per- 
ieruntcum Auctoiibus , qua: nemo deinde 
ampliauit. Apudnos fcientias vigent nouis 
Docl:orum adinuentis, velut fi in colledam 
finguliadijcerent. Ad hoc fcriptura iuuit, 
omniu m artiu m xrariu m. Philofophia na- 

turalis optimis apud illos nexa legibus bara.Catenam auream fecitHuaynaCapac 

M 4 Pc 



re. Ad diuinanduni inutilia iudicabant fide- 
ra,fomniorum interpretatione abufi. In hoc 
contemptu iudicationisex aftris miniis defi- 
piunt noftris Planetarijs. Rccens fupplicium 
prouidentise , feria animaduerfione in hos 
fuperftitiofosludentis,narrabo.Quidammi- 
lcs fata fuaa Planetario fjepiiis prxdici po» 
ftulauit : quitametfi prius recufauit, viclus 
importunitate, pramuntiauic incratriduum 
moricurum. Excanduic miles inopino & fi- 
niftro vaticinio, atque correptus militari fu- 
rore licentiaque,arripuit pugionem, £>c con- 
fodit Mathematicum ; kd comprehenfus, 
ob patratum homicidium intra triduum 
fufpendio necatus vitam claufit.Iuftitiadiui- 
na fecit fidem falfas alioqui prardiclioni ; 
nam fi aftrorum legibus & indicibus faca 
certa militis potuiiTet Aftrologus vaticinari, 
praruiumquoquefacinus coniccifTet 5 &c ii 
caufam fuf pendij nouiflet propriam necem, 
fubticuiflet, aut fefelliflec rogancem.Redeo 
iam adPeriianorum Philofophiam.Terram 
innacare Oceano raci,Solem dicuc quocidie 
mergi,& veluci ftrenuum vrinacorem exilire 
vltra. Geometrix,peregrino tamen ritu^do- 
diflimi fuere^facis etiam in Geographia in- 
ftrucU Arithmeticam quoque extmie do£ti } 
at,quia ignari litterarum 3 quibufdam funi- 
culis difcoloribus per quofda nodos nume- 
rabant, multiplicabant, partiebanc> prout 
vnus poficus color ance aut poft. 

CAPVT XVI. 

Admiranda. 

ROmanam magnitudinem nofter orbis 
miratuseft; fortafle illa fuperauit Bar- 



140 IOANNIS EVSEBI.I N IETREMBERG II 

Periianorum Rex, longam feptingentis pe- uebantnatos,alise adtergus comportabantj 

dibus, anulis connexam , quorum crafficies alise alicer. Sententia Indorum furt, in faxa 

brachiale iiue carpum adazquabac. Ducenti conuerfam turbam illam ob maxima flagi- 

iuuenes mouereillam non poteranfc. Delu* tia,quorum vltimum fuiiTet,qudd aduenam 

brum Solis in aula Ingarum vndique auri lapidibus iniectis acceperint.Inter admiran- 

tabulatione opertum micabat : nulla fupel- da cenferi prodigia poflunt. illud dumtaxat 

lex lbi non pretiofa, vfque ad ligones & vi- memoro. Yahuar Huacac feptimus Inga- 

hffima quaeque Valcula. Similis maieftasfa- rum , fertur guttas fleuiffe fanguinis , fiue 

cellis Lunae, Veneris,Fulguris,Iridis, &cce- puer tunc,fiue recens natus. 
naculoSacerdoturm Cadauera Regum in 

fellis aureis fumma maieftace coniidebanc CAPVT XVII 

anteingeatem vultum Solis etiam aureum. 

Hortus ibi facer totus aureus & argenteus. De Sacerdotibm Tibetenjium, 

Ex his metallis quadam naturse imitatione 

efricl:afueruntfrutices 3 arbores,fer^reptilia. T Ambat dicuntur Sacerdotes Tibeten- 

Ingarum quoque infanae ardes auro intus JL/iiuminGathayo latiffimo Regno,qui 

opertar. fupellcctilia omnia aureavel argen- partim in communibus collegijs vitaagunt, 

tea, vfque ad inftrumenta coquina?, Eadem quemadmodum Religioii noftri, partim in 

maieftasin Praetorijs & hofpitijs Regis cre- priuatis sedibus,velut Clerici faeculares , fed 

brioiibus.Muripalatiniexterius millearbu- omnes paupercatem colunt, eleeinofynis 

ftis manufa&is , & animalculis reptantibus aluntur , cadibes perfeuerant. Sic fere ora- 

variegati , & pulcherrimi horci cum fru&i- tioni vacant per integrum diem , ad minus 

bus,arboribus,auibus,animalibufqueexau- perduas horas matutinas , &C alias duas Ve- 

ro argentoque. Ex eadem materia fontes.ln ipertinas : reliquum vitae modum modeftia 

aliqmbusdomibus Regijs coenacula capie- ornant,necindecensaliquidverbotenus vi- 

bant tria millia hominum.Duas vise regiae a dentur committere. Incumbunc etiam le- 

Cuzco vfque Quitum, vnaperplaniciem, dioni facrae , quam exxquant orationi,& 

alia per montana, manufaciae protende- per eam remitti peccata putant. Aliquando 

bancur per quingentas leucas , vt Huayria feuere ieiunant ,&omnesorisofficio fuper- 

Rex , icer infticuturus , per illas irec & redi- fedent , feruantes filentium , nutibus con- 

ret. Ineredibilis laboris opera , adxquatis tenti. Quibufdam temporibus compreilis 

profundis vallibus , editiilimis humiliatis dentibus fundunt preces fuas. Pater qui 

rupibus. Vigintiquinque pedes latas aliqui duosliberos habet , cum Deo diuidit, &; al- 

pucant , ad minus quindccim . Adeo bar- terum conftituit Larnbam, cultui illum di~ 

baries excedit >Egyptja& Romana mira- uino mancipans. Idqueobferuaturetiam in 

cula. Annibalis via,qua per Alpes in Italiam Regia prole. Delubra habent limpidiflima, 

irrupit , harum comparatione ignobilis eft. accurantes in re facra exquiiitam mundi- 

Incredibilia in Thiahunacu prouincia Col- tiam , tametii in feipiis miniis curent ,cum 

laixdiflciaprifcorum. Antepagmenta plura pcenitentium habitum fordes aliquse non 

exintegro lapide dicunc ante Ingarum im- dedeceant. Templaclaufahabenc , niii bis 

perium fa&a vna nocce , & quaidam gigan- in anno. Simulacrafunt aurea,&alicubi fe* 

teasftatuas. Iam non vnica fuperbiaiexti mineam effigiem colunt,quf inaltum m.iv 

Marij , vno die infanam sedificij molem ex- nus atcollit inftar orantis, quam dicunc efle 

ftruencis. Ceterum tanta celeritas barbaro- Dei matrem. Scilicet officium eius Barba- 
rum nonmagnafidem meretur, vt magni- riadhuccognofcunt, idcircohac illarain- 
tudoopens certiffima. Illudquoqueadmi- figniuntnota, quaii tefTera genicricis Dei 
randu m fupra Romanam am plitudinem, in iit interceilio iugis pro peccatoribus. Deum 
eadem regioneeileatriumfatisfpatiofum,&: trinum& vnum fatentur. Secundam per- 
quadramm,vndique cindum muris,ad duo fonam Trinitatis Ubrum magmtm vocant. 
ftadia elacis,tres dodrantes latis.In quodam Lambarum coetum Rex veneratur triplici 
atrij latereccenaculum c]uadragintaquinque inclinatione capitis , non feoriim. In plerif- 
pedeslongum,& viginti duoslatu.Te&um que etiam noftris annuunt myfterijs. Illud 
extrinfecus velut paleis opertum videbatur, non iine fuperftitione : prima die cuiufquc 
mira quadam iimulationearcis. Omnia hafc meniis folemnem pompam ordinances ex- 
cxvnico& integro lapide in rupe exciia. tra ciuitatem,producunttreshorrendasef- 
Templum hoc putabacur,facrumque vni- iigies diaboli j hac caerimonia ciuitatem 
uerfi conditori.Non procul multifaxei viri, purgant eo menfe alaruis &C dasmonibus, 
$t feminae, diuerfogeilu : quidam ftantes, quos ritu illo putant ablegare. Pecora ar- 
alij fedentes-.alij iimulabat bibere,alij tranf- mentaque nigra benediclionibus armant,nc 
meare torrentem : alias ftatuascomplexu fo- a da^mone inuadantur,quem pucanc illo co- 

lorc 



HISTGRI^E NA 

lore lsecari. Funus virorum proborum cele- 
brantes, proiiciunt illosauibusquibufdam 
edendos,iniquorum cadauera canibus. 

CAPVT XVIII. 

Vudor (djr charitas adumbrata in 
Cuianorum fuperftitwnibus. 

HMc dsemonis induftriai fallere lucem 
rationis , fub vmbra virtutis vna vel 
alteramille caligines miicendo,& ofrufcan- 
do ; vt in fuperftitionibus Cuianorum in 
Valleadamantis (fic nominant) illudpu- 
doris veftigium feruatum. In fepta virorum 
faJtantium nulla femina intrt) permittitur 
ire,aut intueri ;&. ii forte fortuna per oftium 
tranfire contingat , alit) oporteat vukum 
auertere, quod inuiolabiliter & capitaiiter 
obferuatun Eft alia amatonj officij &t cha- 
ritatis vmbra.Solemnia fua mutuis munerL 
bus celebrantjinuicem collatis donis, &£ vc- 
ftibus commutatis, quem amicitise ritum 
Dauid & Ionathas coluerunt.alioqui valde 
fuperftitioii funt. Ritusmuocandi dasmo- 
nes, fakationesfunt, &pulfationestympa- 
ni. Senes pueroru carnes vnguibus findunt, 
& pungunt capita lapidibus idoneis ad id 
ofticij: mox colle&o fanguine, perfundunt 
aerem , & denique concluduntpuerOsper 
duos vel tres menfes , ibi continuo ieiunant. 
Iddicuntfieri vt fortes euadant. 

CAPVT XIX. 

Aquibus Vilatus adoretur.Caftitas d&mo- 
mbus iaclata. Vis ligni jancla Crucis. 

QVas non admittat humana malitia 
mendaciftimas dsemonis fuggeftiOnes? 
Induxit Andaguailas adorare Pilatu,ipfum- 
queverum deum appellare, quia potuitoc- 
cidere Chriflum Deum Chriftianorum. 
Erant quoque apud eofdem duo lapides per 
quos loquebatur dafmon , &: apparenti hac 
ratione iri fui fidem trahebat, ia&ans culto- 
res &c adoratores fuos plus caftos 6c pudieos 
futuros quaChriftianos. Eft ibi oratorium 
perniciofiiiimum , quo cum contenderent, 
vt peftem illam vitarent,quidam Patres no- 
ftriOrdinisaccufabanturtemeritatis ab In- 
dis, quibus fides & vox communis erat, cse- 
litus dire puniendos immiftis fulminibns, 
qui illuc accederet curioiitatis aut alia causa 
quam venerationis. Patres non propcerea 
eceptis deftitere: atcum iam propiuseiTent 3 
ingruit extemplo tempeftas , vt fere pluuia^ 
loco fulmina caderent. Omnes ftupuere at- 
toniti , prseter illos Patres in Deo confiden- 
tes, qmdemumobie&arunt nubibus parti- 



TVRiE LIB.VIII. 141 

culam ligni fancliflime. Crucis,dicendo ecce 
lignum Crucis , quo repente tota tempeftas 
euanuit , cum ftupore omnium , & fruelu 
illarum animarum. 

CAPVT XX. 

De Ventrdoqudfemina > & fulmine 
adorato. 

CRebro in prifcis Aucl:oribus,interduni 
in facra pagina metio ventnloquarum 
occurrit j quid autem iit, non liquido con- 
ftat. Nefcio an nouam lucem hic addemus. 
In Pertianoregno celebris vencficafuit,qiif 
cum queri fe videret , inrer rupes abfcondic 
fe , ratatutiorem ibi fe futuram : fed cum 
moxindeetiam timeret detrahi, minata eft 
perfequentibus,dicens,(e fulminisfiliamefle 
(fulmen'enim adoratura quibufdam Indis^ 
Numen creditum ) patremque fuum vindi- 
c~ram fumpturu. Illico ingruit nimbus den- 
fuscum tonitru, fulgure & fuimine,magna 
omnium confternatione. Aufus nihilomi- 
niis fuit quidam pius Indus adhuc progredi 
&: accedere ad illam ,apprehendenfque vetu- 
lamydetraxit ad Patres quofdam noftrx 
Societatis:qui ciim queterent,num Venefica 
geftaret fecum inaliquacrumena, feualibi 3 ' 
figna malefica, quibus vfa eifet ; nuntiatum 
fuir,illam geftaile, & itainuentum eft:nam 
pendebat illi e ventre eius marfupid ex ipfa 
carne&: cutefacl:um , vnde ipfamalloque- 
baturda^mon, & oracula dabat. Alcbat 
etiam hasc anus fua ipfa manu ferpentem 
quemdam * in qiio etiam loquebatur dx- 
mon:qui Cum ptofpiciebatnutrice,e latebra 1 
fuaprodibatvelut catellus , mille beneuo- 
lentiasgertus formans,adulans,& blandiensy 
circumplicans fe illi, veluteamamplexans; 
Et fere femper ferebat venefica eolubrum 
iftum circumuolutUm. 

GAPVT XXI. 

J$ui alantur nperis , {£/ pclis contentl 
njeftibus mdi iricedant : & alia de 
Guaycum. 

Vaycuri, gens banSara, documentum 
• Philofophi^in nonnullis dabunt,in alijsf 
nec veftigium humanitatis. Indiem viuunt, 
nulla bona poilidere volunt , nec radicenij 
nec fementem,im'dnec foluni; incerta fem- 
per fede obuia quaeque edunt, nec aliu m co- 
quum defiderant quam catum,necvenenatisf 
abftinCnt : velii viperaoccurrat , deuorant; 
demptocapite.Nudiincedunt.Idfaciuntvt 
fecurius viuant. Sic,inquiunt,nonentquod 
auferatHifpanus,nec quod timeatur.Nefeic/ 

an 



142 



IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 



an nos quoqueirrideat, ciiro nudi inceden- 
tes, pingat iibi in cute veftes Hifpanicas for- 
ma propria,femoralia, tibialia, thoraces, vt 
procul veftiti putentur. Gredo elegantia no~ 
ftratum veftium meriro videri, etiiti perinde 
fit veftimenco forma &c nitor , qui maxime 
curatur,ac fi pictum geftaretur^que enim a 
frigore defenderec. Alij fepingunc adeo de- 
forniiter r vc non niimis horreas quamad, 
occurfum daemonis. Vnica vxore concenti 
iunc.Ad militiam inaugurantur magnis con- 
ftantix (fortaffecrudelitacis) experimencis, 
plus quam Sacerclotes Cybeles brachia ex- 
quificistorcuris cruencantes.Prarcipuus ricus 
au£toramentidolor eft,& celebriorcerimo- 
nia,cruor. Ac quod admiratione dignum,& 
propedignum fide, pueruli duoru vel trium 
annorum poftulanc, quafr lufu-m, pungi,ac- 
queeascruencationes fibi'fieri,& ferut:adeo 
vincic vfus , ■ & ex exemplo maiorum prse- 
concepca opinio, naturam ipfam & fenfum 
corrumpic. Inaudica ibi virorum defidiaj 
quippe nihil agunc, nec vmquam laborant,- 
vcnullibi gens magis pigritie. vacet.Penfatur 
tamen harc virorum ignauia feminarum fo- 
lertia dc induftria , ctim nullibi magis labo- 
rent,nec vliibi magis officiofas fint viris fuis, 
quippe quibus omnia praeftanc, adeo vt vel 
barbas eorum tondeant. Id praecipuum in 
milirari difciplina : numquam decernunc 
confligere, nifi eerti vincere. Gecerum iilud 
ftupidicatis habenc , quod Deum nullum 
agnofcanc, nececiam nominent: vtverores 
maudita fit , feueram naturarnadeo in hac 
genre communes mencis doces ac luces ob- 
nubilaffe. Scd & nec dsemones vllos agno- 
fcunc,necaliosfpiritus : folum pucantani- 
mas , poftquam e corpore egreffae fuerinc, 
vagabundas palari. 

C AP VT XXII. 

De feptuaginta ^r oblo parttbus 
maxtmitempli Mexicani. 

VIx de Mexicana religione & magnitu- 
dine aliqua libauimus,cum digniflima 
narratione fint omnia; plura alij dederunt. 
Egoprafenrabohiftoriamnouam ex Fran- 
cifco Hernando , cuius opera valdeadiutus 
fum in hoc Volumine. Nec laudare pigec, 
per quem profecerim. Daboigitur quse icri- 
pfic de parcibus fepcuaginta octo maximi 
templi Mexicani/arcis elffufo fanguine,alijs 
minifterijSjgeneribus orhciorum,votis, iure- 
iurando, hymnis,ac feminis quae templo in- 
feruiebanc. 
Erat,inquic,templi maximi Mexicaniepi- 
. ftylium quadrataforma/axeislaminisftra- 
tum,ac ducencasvinasvndequaque iogum. 



Coplectebacur intra fe varia membra, mul- 
tafqueturres , quarualiaralijsaltioresaffur- 
gebant, ac cqrtis dicabantur dijs. Omnium 
maxima, & illuftrior ceterisconfecrata erac 
Hoitzilopochtli feu Tlacahucpancuexcoc- 
zin , diuifaqne iuxtacacumen in duas alias, 
acqueira duas quoque comple&ebatur x- 
diculas feu altaria , circa fu m mum re&a bi- 
nis pinnaculis, non iine cercis infigmbus. In 
alteraearum,quaeampliorerac, collocata 
imago Hoitziiopochcli, qui eciam Ilhuicatl- 
xoxouhqui vocabatur ; in altera verd ido- 
lum Tlaloc. Ante has menfar aderant lapi - 
deae , orbiculari forma , quibus texcati no- 
men, vbi ferui, aut in prarlio capti, in horuni 
deorum honorem ma&abamur , e quibus 
lapidibusin pauimentum vfque mfeinurn 
riui fanguinei confpiciebancur veftigia,quod 
etiam videbacur inceteristurribus.Has om- 
nesvergebant in Occidentem , eratqu.ead 
eas gradibus fatis anguftis &C ereclis afcenius. 

Seeunda pars principalis fpeclabac ad 
deos imbrium , quos vocabanc Tlallocos ; . 
vbiindeorumhonorem ieiunabaht, crimi- 
num pcenitentia ducxi,quatuor dies ante fe- 
ftum eorum : quibus cranfacf is , puniebant 
' horumidolorum miniftios, qui cotius anni 
procurfu aliquando otficio, peculiarive mi- 
nifterio defuiffent , demergentes eos paiu- 
itribus co&nofifquequibufdam locis.Verum 
puniti emergentes fefc lauabant,acducebanc 
choreas, gerentes manibus muizu,culmos 
inftar fcipionum. Ciues quoque (alcantes 
perviaspublicas incedebanc. Vocabatur fe- 
ftum hoc Etzalli. Quo finito, in honorem 
horum deorum captuiostrucidabant. 

Tertia pars vocabatur Macuilcalii , feu 
Macuilquiahuitl, vbi hoftiumfpcculatores 
in bello capcos , 6c eos qui Mexicanam vr- 
bem exploraturi accedebant , occidere ac 
membratim diffecare eratconfuetum. 

Quarta pars, Teccizcalli dida , varia.ido- 
la continebat.In eam fe recipiebat vrbis Do- 
minus perfefta folemnia^, ibique poenitens 
ieiunabat quatuor dies,8t copalhvaporera 
in honorem deorum effundebat ; vbi &ca- 
pciuos nonnullos deinde ci ucidabant. 

Quinta fabrica Poyauhtla vocabatur. Ibi 
ieiunabant duo maximi Sacerdotes , quo- 
rum alteri nomen Totectlamacazque , &; 
alteri Tlalocantlenamacac. Ieiunabanc ve- 
ro ac poenicebanc quacuor dies , &deosibi 
confticucos odoribus placabanc (quod quoc- 
annis fieri mos erac quacuor dierum fpatio 
circa feftum Eczalqualizcli ) captiuofque 
aliquosin eorum honorem trucidabanc. 

Sexca vocabatur Mixcoapahtzompantli, 
vbi capitaoccifor.uinhonorem Mixcoatl, 
lignisacutistransfixapendebant. Erantau- 
tem tzompantli ligna.infoffa cerras,-duas 

vlnas 



HISTORI^E NATVR£ LIB.VIII. 



143 



vinaseminentia , per quorum foramina per- 
ticas tranfibant feptenas octonseve, quibus 
transfigebantur prxdielorum capita , facie- 
bus in Auftrum conuerfis. 

Apud feptimam, Tlalxico nuncupatam, 
noclu occidebat quotannis,in menfe vocato 
Tititl, in honorem dei tartarei , quem Plu- 
tonem appellare poflis , captiuum ' quem- 
dam Sacerdos vocatus Tlilantlenamacac, 



tres vlnas tantum latum $ ac confiftens fub 
dio,vbiSacerdos odoros vapores verfus qua* 
tuor mundi partes quotidie efFundebat. In 
hoc quoque xdificium confcendebat iuue- 
nis ille , qui indulgenter anni vnius fpatio 
educatus,demum occidebatur iuxtafettum 
huius dei. Ibi fiftula , quoties veniebat in 
mentem,nocl:u aut interdiucanebat ; cumq$ 
id peregiiTet , odoribus placatis dijsfefein 



ac deinde prcdictum deum nidoribus fufH- fuam reeipiebat domum. 

mentifque placabac. Decima fexta,Quauhxicalcofecundadi- 

• O&aua pars, Quauhxilco nuncupata jsedi- cla , pracedenti fimilis erat. A nte eam in- 

cula erat , in quam Rex pcenitentia dudus fodiebanc lignum vocatum xocotl , erige- 

fefe recipiebat, celebraturus ieiunium voca- bantque muitiplicibus ornatum papyris,iu- 

tum Netonatiuh Caoalo , quatuor dierum pra quod congerro aliquis fakabat, compo- 

interuallo in honorem Splis,quod ieiunium ii|us in formam fciuri, quem Mexicani vo- 

ducenis quibufque trecentenifve diebus cant techallotl. 

tranfa&is confueuerant exercere. Ma&aba- Decima feptima , Teancalco nuncupata, 

tur etiam ibi quatuor captiui, quorum duos templum erat, vbi quotannis multos capti- 

Chachame nuncupabant , duos vero alios uos , in magnam quemdam pyram proie- 



Solisac Lunsefimulacra; cum multisalijs* 
quos deinde in eiuf dem Solis honorem in- 
terficiebant. 

Nona erat quadrata , omnique ex parte 



clos, comburebantcirca felium Teuhtleci, 
moliebanturque Sacerdotes folemnitatern 
vocatam Amatlauitzoa. 
Decima oclaua^Tzompantli vocata,erant 



circumdata gradibus,vbi quotannis ma&a- tria ligna defixa folo^qu^ perticae aliquot per 



bant fimulacrum Ometochtliiquo tempo- 
revigebat hoc fignum. Erat autem ea ima- 
go quidam captiuus, eius dei indutus orna- 
mentis. 

Decima erat nemUs paruum , vbi confpi- 
ciebanturiugaartefaftigiataj & in eisarbu- 



interualla perforabant 3 quibuserant trans- 
fixa tempora capitum eorum qui occide- 
bantur indeorum honorem. 

In decimanona,Hoitznahoac teucalli di* 
fta^maclabat imagines deorum, quos Cent- 
zonuitznahoac appellabant , in honorem 



fta , quas in huiufmodi locis fponte proue- Hoitzilopochtli; nec non plures alios capti 



nire folent. Hinc per menfem Qnecholli^ 
poftquam ordine proceiTerant,profecl:i Sa- 
cerdotes in decliuia montis Cacatepici , ve- 
nari nitebantur omnis generis animalia. 

Vndecima erat fons latus, cuius aqua ob 
eius altitudinem videbatur cxrulea , vnde 
fumpfitTillapatnomeni Ibi balneabantur 
rioctu {acrifici per eos dies quibus ieiunabat, 
parantes fe ad colenda fefta,quaternis cuiuf- 
uis menfis diebus folita celebrari, qui erant 
veluti fefti huius vocatae vigiliae: deinde ve- 



uos. quodfingulis peragebatur anniscirca 
feftum Panquetzaliztli. 

Vigefima,Tezcacalco dicl:a,sedicula erat^ 
vbi feruabantur fimulacra Omacame, in 
quorum honorem captiui occidebantur^ 
quamquam id non fieret fingulis quibufque 
annis. 

In vigefima prima , dicta Tlacohcalco 
acatliyacapan , magna iaculOrum feruaba- 
tur congeries, velut in armamentario. Inter- 
ficiebantur ibidem aliquot captiui noctu, 



tonidoribustemplum Mizcoatl perfunde- ciim libebat, nullo ad id facrificium pera- 
bant,atque ita in fua difcedebant ccenobia. gendum tempore defignato. 



Duociecima vocata Tlillan Calmecac,a> 
diculaeratdicatadex Cioacoatl, quamtres 
Sacerdotes illi miniftrantes incolebant.Haec 
dea paffim (de confpiciendam familiariter 
prajbebat,atque inde quo libitum erat profi- 
cifcebatur: &: eumdem dxmonem ea figura 
confpicuum fuilTe,non eft ambigendum. 

Tertiadecima^vocata Mexico Calmecac, 
coenobium erat vbihabitabant Sacerdotes, 
paflim miniftrantes Oeditlallocum. 

Quartadecima , vocata Coacalco, aula 
eraccarceris modo clathrata , vbidij alieni- 
genas in prselijs capti tenebantur inclufi. 

Tertiadecima , di£ta Quauhxicalco , 
templum erat modicum atque rotundum, 



Vigefima fecunda sedicula etiam erat Te« 
cizcalco , f vbi erant fimulacra dei Vmacatl, 
aliorumque diuorum,vt & ma6tabant,quo- 
tiesveniebatinmentem, aliquot captiuos^ 
nullo quoque ad id prsefcripto tempore. 

Vigefima tertia, Vitztepecalco vero,locus 
in quem Sacerdotes proijciebant mucrones 
metl,vbi fe eifdem pupugiflent, nec non vi- 
rentesarundines,vbieas proprio fanguine 
madentes obtuiiffent deis. 

Vigefimaquarta , Atuitznaoac Calme- 
cac, erat ccenobium , quod incolebant Sa- 
cerdotes huic inferuientes deo , odores &: 
vapores efFundentes , ac folita alia prar- 
ftantes obfequia. 

Vigc- 



lOAttNlS EVSEBIt NIEREMBERGI! 



Vigefima quinta , Occeni vero Quauh- 
xicalco , coenobium fimile prsedicto , ante 
quod ere&um vifebatur tzompantli, cui af* 
figebanturocciforum capita. Huius tem- 
plicacumini infidebat fimulacrum dei V J 
macarl , lignea materie effi&um , in cuius 
honorem aliquot captiuos mactabant ,vt 
eorum fanguine os labraqueeius delinirent. 
V.igeiima fexta , MacUilcipaetli yjeupan 
vocata,erat magnum templum,erecl:um in 
huius dei honorem, cuicaptiuos no&u cir- 
ca Cipa£Ui peculiare eius iignum confue^ 
tumeratimmolari. 

Vigeiima feptima, Tetlacman Calmecad 
nuncupata, coenobium Sacerdotibus habi- 
tauun,dicatumquedeseChantico, vbi no- 
clu diuque mimftrabatur ei. 

Vigelimao&aua, Yztac cintcutl Yteupan 
nuncupata,templum etiam erat prasdidas 
dicatum deae, vbi hominesleprofos immo- 
labantcircaieiunium Solis,ab eorum tamen 
carnium efu abftinentes. 

Vigeiimanona,Tetlanman vocata, ardes 
erant dicata dese Quaxolotl chantico ,- vbi 
captiuos fponte mactabant , dominante ii- 
gno CexochitL 

Trigeiimadicata crat Chicumecatl Yteu- 
pan, vbi feruos^etiam folebant occidereno- 
&u,incipiente dominari figno"CexochitL 

Trigefimaprima , dida Tezcaapan , fons 
cratlatus , vbi balneabantur poenitentes ex 
voto. Erant enim qui deuouerent carnem 
fuam aliquot menfes affli&uros , annumve, 
inferuientes templis, aut dijsin quoserant 
propenfiores. 

VigefimafecundaTezcatlacho, locus erat 
vbi ludebatur pilaexgumiolli,inter templa: 
&: aliquot captiuos, quando inanimum ve- 
niebat, confuetum erat trucidare dominan- 
te figno OmacatL 

Trigefimatertia,Tzompantlivocata, erat 
locus vbi capitaeorumquioccidebanturin 
honorem deorum quos vocabant Omaca- 
me,feruabantur transfixa.Fiebatautem hoc 
facrificium ducenteiima fecunda cuiufms 
anni luce. 

Trigeiimumquartum membrum , Tla- 
macatzinco vocatum,templum erat dica- 
tum deoTlamakzincatljin cuiushonorem 
quotanniscaptiuosoccidebanc iuxta finem 
fefti vocati Quecholi. 
. Trigeiimuiquintus locus, di&us Tlama- 
zinco Caimecac, monafterium erat , vbi 
morabantur Sacerdotes , qui prsecedentis 
templi dijs miniftrabant. 

Tngefimafexta,Quauhxicalco nuncupa- 
ta , templum erat paruum, latum tamen,&: 
nonnihil profundum , vbi exurebantur pa- 
pyn quas deuouerantobtulerantquedijs,in- 
fiammabaturque anguis quidam. 



Trigeiimafeptima , Mixcoateupafi dicla^ 
templum erat dicatum Mizcoatl, vbi pera- 
gebantur quse di&a funtin fefto Quecol- 
litlami. 

Trigefimao£taua,feu Nettatiloian , tem- 
plum erat,adcuius radices patebat antrunij 
vbi recondebant exeoriatorum pelles ^ vt irt 
Tlacaxipehualitztlidi&um eft. 

Trigeiimufnonus,Teutlachco diclus , lo-i 
cuserat,vbi ludebatur pila^trucidabanturcjs 
captiui, Apanmevocati,in fefto Panquet* 
zalitzli. 

Quadragefima,Ilhuicatitkn vocata , co- 
iuirma eraifa &l excelfa erat, vbi depi&a Ve~ 
neris ftella vifebatur, cuius cacumini impo- 
fitum erat pinnaculum confareinatum cx 
frramento. Coram hac columnaatqueltel- 
la ma&abant captiuos fingulis annis ; cum 
primum apparereincipiebat... 

Quadrageiimaprima,di&aVeitzompant- 
li,machina erat ante templu Vitzilopochtli a 
vbi occiforum in honorem huius dei quot- 
annisin fefto Pantquetzaliztli transfixa fer- 
uabantur capita. 

Quadragefimafecunda, dicta Mecatlan* 
domuserat,inqua miniftri deorum tubis 
docebantur canere. 

Quadragefimatertia , Cinteupan nuncti- 
pata,templum erat dicatum deae Chicomc- 
catl, vbi ma&abatur &: excoriabatur quot- 
annis mulier,quam eius desc iimulacrum 
effe ferebant. 

Quadragefimaquarta,Centzontodochti 
inteupandi&a , templum erat dicatum vini 
deo , incuius honorem tres captiuos, inter- 
diu tamen & non noctu iugulabat,quorum 
primum Teputztecatl nuncupabant , fe- 
cundum Toltecatl, tertium vero Papaztac, 
quod fiebat quotanniscirca feftum Tepeil- 
huitl. 

Quadrageilmaquinta Ynteupan diceba- 
tur , templum nempe rotundum , vbi erat 
deus frumenti , quod maiziumvocant , & 
quotannis eius iugulabant imaginem cum 
alijs feruis. 

Quadragefimafexta , dicla Netotiloian, 
locus erat epiftylij,vbimoriturichoreas du- 
cebant, & cum eis fimulacru m figni Chicu- 
metatl , nocleque intempefta quotannis 
immolabantur m fefto Xilomanitzli, auc 
Atlaconli. 

Quadragefimafeptima,pars dicl:a Chilili- 
co,templumerat vbi interficiebant feruos 
in figno Chicu nauiecatl , iuxta intempe- 
ftam noclem a folis Heroibus oblatos, 
quod ficbatinfefto Atleaoali. 

Quadrageiimaocl:aua, dicta Coouapan^ 
fons erat , vbi balneabatur folus Sacerdos 
tcmpli vocati Coatlan, nec vllus alius. 
Quadragefimanonajdicl:aPuchtlan,ccc- 

nobium 



HlSTORIyE NATVRA LIB; VltL 



nobium eratquodincolebant facrifici tem- 
pli , vbi erat iimulacrum Yacateuhtli mer- 
catorum dei , cui interdiu atque etiam 110- 
clu miniftrabanr. 

Quinquageiima , Atlauhco vocata * erat 
quoque ccenobium ,quod incolebant Sa- 
cerdotes, dex Vitzilinquatec diu no&uque 
inferuientes. 

Qmnquagefimumprimum membrum, , 
lopico diftum, templum etat, vbi quotan- 



14? 



res eilet in iimulacra fparfurus* 

Sexageiimumfecundum, Temacatl nun~ 
cupatum ifaxum fuit magnum , totx circa 
medium perforatse figura,de qua diclum eft 
a nobis latius* 

Sexageiimumtertm,Napatecutliyteupari 
di&uin, templumerat dicatu huicdeo, vbi 
iimulacru eiusno&e intempeftaquotannis 
circafeftum Tepeilhuitl lblebat immolari. 

Sexagefimumquartum^Tzomolcodi&u, 



nis feruos quamplures , captiudsve interdki templum erat dicatum ignis deo, vbi feruos 

ma&abant circa feftuTiacaxipehoaliztli. quaternos trucidabant , velut eius imaoi- 

Qujnquagefimu mfecundum, vero Yya^ nes , & alios quamplures captiuos. Hic ea- 

catecutli y teupan di&um, templum erat dei dem dieinfra gradus erat forum in quod per 

mercatorum,vbiquotanniseius confodie- gradusquoqueerat confcenfus. In eodem 



bant vocatam imaginem circa feftu Tititli. 

Qnmquageiimumtertium,Viczilinquatec 
yteupan nomine } templum etiam erat , vbi 
immolabantquotannisiuxta feftum Tititl 
in eius dex honorem feminam.quam illius 
imaginem nuncupabant. 

In aedicula vero quinquageiimaquarta, 
Iopici Calmecac, multos quotannis iugula- 
bac captiuos iuxta feftu Tlacaxipehoaliztli. 

In quinquageiimoquinto , Iopico vero 



foro duas mulieresimmolabant extemplo/ 
duefischoreis. 

Sexagefimaquinta pars ^ Coatlan vocata, 
templum erat vbi occidebantur captiui ali~ 
quot in honorem deorum quos Cenzon: 
vitznahoa vocabant,tum etia quotiesrecen- 
tes excitabant ignes per feftu Vequecholli; 

Sexageiimafexta j nuncupata Xochicalco, 
templum erat asdificatum in honorem dei 
Cinteutl &: Tlatlauhqui cinteutl, dexq^ At- 



tzompantli , aftigebantur capita iugulato- latonam , Vbi trucidabantfeminamquam- 



rum per feftum Tlacaxipehoaliztli. 

Tzompantli quinquageiimuslextus locus 
eratjvbi capita madhcorum per feftum Ya* 
catecutli mercatorum dei prima die fefti 
Xocotluetzi palis affixa recondebantur. 

Quinquageiimumfeptimum aedificium, 
vocatum Macuil malinalyteupan,templum 
erat, vbi iimulacra duorum deorum cole- 
bantur, nempe illud Mucuil inalinal, alte- 
rum Verotopantlacaqui, inquo iigno fo- 
lemniahic peragebanturcuiufuis anni ter- 
centefima ternaque luce^ nec non in hono- 
remiignixochiliiuitl. 

Quinquageiimumoctauum^diclum Ari- 
pac , xdiCLila erat vbi feftUm celebrabant, 
multaq^ ofterre confueuerant deabus Ci- 
boapipilci periignum Chicumecoa tonalli/ 
Quinquageiimumnonum,dicl:um Necla- 
tiloyan 3 fujt antru in quod pelles excoriato- 



dam^ velut huius dea: imaginem 3 cuius co- 
rium induebat quifpia Sacerdos no&u. Hic 
idem diluculo ad eum modum veftitus fal- 
tabat: quae folemnitas quouis anno celebra- 
ri iblebatin fefto Ochpaniztli. 

Sexageiimafeptima, Yopicalco yeoacalco 
vocata^ domus erat in quam diuertebant 
Heroes , qui fe conferebante longinquis 
Prouincijs in Mexicanam vrbem gratia in-^ 
uifendi templum hoc ,; & prxcipue ab ill4 
Anaoacenii. 

Sexageiimaoclaua, nuncupata Tozpalatl a 
fonseraDmaximo habitus in pretio , circa 
eumdem locil fcaturiens, vndeaquain hau- 
riebant Sacerdotes quo tempore celebraba- 
tur feftum Hoitzilopochtli * alijque feftiui 
dies,& oppidani magno animi in deos affe- 
6tu potabant. 

Sexageiimanona , Tlacochcalco quauh- 



rum quotannis Inochpanitzli recondebant. quioac nuncupata,domus erat continens ii- 
Sexagefimus locus , quem vocabant At- mulacrum dei Inacuiltotec, in cuius ho- 



lau.hco , xdiculaemt honori cultuique dea5 
ciuateutl dicatus. In huius honorem inter- 
ficiebant feminam quotannis circa feftum 
Ochpaniztli, quam eilis dicebant eife ima~ 
ginem, in templo Coatlani non longe ab 
haca^dicula. 

Sexageiimumprimu membrum, didum 
Tzomolco Calmecac,ccenobium erat, vbi 
habitabac Sacerdotes Xiuhtecutli 5 ignis dei, 
nouumque lgnem quotannis excutiebant 
iuxta feftum Quauhquiltamal qualiztli, 
vnde etiam ignem defumi eonfuetudo ob- 
tinebat 3 quocies Sacerdos odoros vapo- 



norem aliquot captiuos immolabant circa 
feftum Panquetzaliztli. 

Septuageiima , Tulnahoac dicla , domUs 
erat in qua iugulabant aliquot captiuos in 
honorem Tezcatlipuc^incipienredomina^ 
ri iigno Cemiquizdi. 

; Septuageiimaprima, Tilocannuncupata^ 
domus erat vbi coquebatur maiTa,exqui 
imago Hoitzilopochtli circa eius feftum 
eftigienda eflet. 

ti Septuageiimafecunda,Ytepeyoc dicl:a,do- 
mus erat vbi imago Hoitzilopochcli Sacer- 
dotes ex mafsa eftbrmabant. 

N Septua-» 



I46 IOANNIS EVSEBI 

Septuagefimatertia,Huitznahoac Calpuli 
dicta,domus erat vbi fabricabatur fignum 
alterius deifocij Hoitzilopochtli,cui nomen 
Tlacuepan Cuexcotzin. 

Septuagefimaquarta,domus etat in quam. 
agebant morituros infantes,ac ceteros lepre; 
contagione affe&os, quosvocabantXixioti, 
dijs etiamlitandos; quos infantesin hunc 
locum primiim congregatos, ordine prpce- 
dentes,lee~ticishumeris impofitis, ornatifqj 
mille plumarum ac florum generibus,in lo- 
cum vbieffent morituri ducebant. 

Septuagefimaquinta , Tezcacooaetlacoh 
calco nuncupata , domus erat vbi permuka 
fer ua batur iacula atque fagittse bellis geredis 
idonea,trucidabaturqj aliquot annis bini fer- 
tii,veriim fponte, & nullis cogetibus legibus. 

Septuagefimafexta, Acatlyyacapan huci 
calpullinuncupata, domuseratin qua con- 
gregabant feruos interficiendosin honorem 
Tlallocum,quos deinde difTecabat in frufta, 
atquedeuorandosdecoquebant cum flori- 
bus cucurbitinis. Nonlicebatautem hos e- 
dere plebeijs, fed tantiim Heroibus. 

Septuagefimafeptima,Techiellinuncupa- 
ta,templum erat paruum,vbimoseratofter« 
refruticem vocatumacxoyatl. 

Septuage(imaocl:aua,vocataCaipulli,ardes 
erant paruae , quibus vndique ambiebatur 
epiftyliumtempliinternaparte. In hasfefe 
recipiebant Heroes pccnitentia du&i, vt (cfe 
ieiunijs diftorquerent quatuordieruminter- 
uallo ,ac Reipublica? magiftratus , iuxta fe- 
ftojum vigilias vicena quaque luce contin- 
gentes, quo tempore alij rneridie, alij nocle 
intempefta cibos fumebant. 

CAPVT XXIII. 

De carimomu Mexicanorum* 

ENumeratis tepli maximi partibus,tem- 
pus iam expofcit vt farta etiam , feu diis 
offerri folita munera adiiciamus,& nonnul- 
lasferuarifolitascserimonias. In domibus 
ergo vocatis Calpulli,quas erat veluti tepla, 
vbi congregabatur incolae vicorum,ad ofFe- 
renda dus munera,aliafque casrimonias per- 
agendas , ofterebant cibarioium multa ge- 
nera,aiies,fpicasmetl,chian,phafeolos,flores 
ac lintea nupta:,atque innuptse vicoruni vir- 
gines. At circa teclorum fuorum a:diculas 
atque altaria , nihil prseter cibos offerre erac 
confuetum , quod fiebat diluculo tam ab 
heris quam a eeteris,matrefamilias excitan- 
tematutinodomefticos, vtdijslaribus quo- 
tidie aliquid facraretur.At Sacerdotes copal- 
\i fufhxu placabant deos, appofito thuribulis 
fidilibuSjVerfus quatuor mundi partes,prius 
eftufo vapore: quod etiam patresfamilias in 



I NIEREMBERGII 

fuisaedibus faciebant , facereque cogebans 
domefticosjnec non &iudices, prius quam 
fententiamde aliquare ferrenr ; &cantores 
antequam canerentj quafi in auxiliu ad hsec 
recle atque feiiciter peragenda inuocantes 
deos. Ciim vero nouas Hifpanix coloni lo- 
cum quempiaadibant, vbi collocata eflent 
fuorum deorum fimulacra , terram digito 
attingebant,atqueadmouebat ori linguseve, 
quafi terram edentes in deorum honprem. 
Idem facere foliti erant,domum vndecum- 
que reuertetes,aut ciim in vijs publicis deo- 
rum occurrerent fimulacris,aut iureiurando 
ad rem quampiam adimplendam operejpre- 
tium erat adftringu Religiofa etiam lllis erat 
proiecl:io,quam vocabant Caliztli: quando- 
quidem nemo comedebat, quin prius offam 
quampiam modicam prorjceret ignis,cui di- 
uinu aliquid inefle fufpicabantur,elemento. 
Nec quilquam patrium vinupotabat, quirj 
priiis nonnihil effunderetiuxta ignis imagi- 
nes:& cum primum cadum quempiam fic- 
careinciperent,in labrum nonnihil contenti 
vini effundebant,atque ex eo iuxta focu ap- 
pofito,quatuor ignis partes in quatuor mudi 
plagas vergentes rigabantjneque aliter coui- 
uas potare erat permiftum. Hoc genus casri- 
monixvocabatur ab Indis tlamauan tlatoa 
oyaliz, quod eft libatio, aut guftus. 

CAPVT XXIV. 

De ejfufione fmguinis [uferftitwsL 

IAm verd narrandum nobis eft,quot mo- 
dis fanguis effunderetur in dxmonunv 
cultu intra atqueextra templa. Nam pra?- 
terquam quod fanguis, vt faepe didum a 
nobis eft ( infit Francifcus Hernandus ) 
in templis diu no&uque mittebatut, con- 
foflis viris ac feminis coram deorum fi- 
mulacrisj varias quoque corporis parte? 
certis quibufdam diebus fponte fua feca- 
bant , perforantes in vijs publicis aut cal- 
pulcis , interdum linguam, interdum vero 
crura atque brachia , &per foramen du- 
centes aliquot focni culmos , aut diuifos, 
aut inter fe connexos , atque ita tinclos fan- 
guine coram idolis relinquentes. Sangui- 
nem praeterea mittebant Saccrdotes in an- 
tris atque collibus fuapte fponte , nodu 3 
virentium arundinum cufpidibus , ac mu- 
cronibus metl, quos (cruentatis etiam cru- 
ribus montes, inquos propenfi ± erant ad- 
euntes ) fanguine madentes fupra folio- 
rum arundinum cumulum relinquebanr, 
Fundebant quoque humanum fanguinem 
fponte fua quinque diebus antequam pra> 
cipuum Feftum adeflet , quod vigefima 
quaque die celebrabatur, fciftis auriculis, & 
edudo fanguine, lineas in facie,fi viri erantj 

/ a; ct*- 



HISTORI^E NATVRiE LIB.VIIL 



a cilijs vfque ad mandibulasjfi vero femine;, 
incirculum ducebant. Quinfeminisipils 
confuetu erac huiufmodi fanguinem ofFerre 
ocloginta dierum fpacio , fciffis tertioaut 
quarto quoque die varijs partibus corporis: 
quotemporefanguinem etiam auicularum 
litabant, ac prscipue coram Hoitzilopoch- 
tli,per cuiusfefta emptis coturnicibus capita 
veliebanc, vt abiecto & fubuolitante corpo- 
re quaefitus fanguis effunderetur. Cum ve- 
ro" feruum quempiam vel captiuum immo- 
labant , herus fanguinem eius vafe excipie- 
bac, papyroque madente eo ora {imulacro- 
rum perluebat,quod alij lignopotiiisincin- 
clo malebanc exercere. Addam hoc Fran- 
cifco Hernando, vno olim vnius diei facrifi- 
cioimmolata feptuaginta fex millia homi- 
num in temploTetzcuetzingo. Qui mor- 
bum quempiam euadebant,Aftronomiali- 
cuius ducli confilio diem fortunacum elige- 
banc , in quo domi mukas papyros inflam- 
marent, in quibus Aftrologus imagines de- 
pinxifTec eorum deorum,q^os coniectabanc 
iamtati confequendx fuifle propitios. His 
donabat Aftrologus fanitati reftitutu, expo- 
nens quofnam deosexpreffiflet imaginibus: 
alter vero accepcos in ignem coiiciebac exu- 
rebarque,&: cinerescirca domiepiftylium 
medium humabac.quod genus cserimonia- 
rum vocabacur meztlacaliztli. Erant etiam, 
qui fponte fua m templis circa feftorum vi-* 
gilias fanguinem ofFerrenc : &c vc oblatio 
eorum gratior eflec dijs , muerones metl, 
tinclos crurium fanguine, aggeribus acxo- 
yad e filuis delatis imponebanc , oblatos ei 
deo in quemeranc propenfiores ; quod ge- 
nus facrificij acxoyademahzcli mos erac 
nuncupare. 

CAPVT XXV. 

De variis fuferfiitidmbus. \ 

CVm in beflu m aliquod eflenc ituri,mi- 
lices omnes lignatum fefe prius in fil- 
uas cqnferebanc , vt cemploru focis,vbi per- 
pecuus lucebat ignis , lignorum copia fup- 
pecereC; reliquis vero cemporibusad tem- 
ploru miniftros , & eos qui habitabant Cal- 
mecac^id minifterium, quod vocabancceu- 
quauh qpeczalizdi, folebat fpe&are. Verre- 
bancctiam non mediocri diligencia & cura 
diluculoinhonorern deorum concencorum 
domi ,penatiumve, epiftylia, atque atria 
sedium. Patribus item ac marribus fami- 
lias curse erat, imperare domefticis , vt huic 
operi perpetuo incumberenc Deindevero 
odora medicamenca vrebanc, & fuffinien- 
tis placabanc diuos : acque id genus cul- 
tus dachpahualizdi vocabant. Magnam 



pr^cerea no&u Sacerdoces curam poncbant, 
ne ignis (qui in cempli epiftylio perpetud 
ardens feruabatur , & fi vel momento tem- 
poriselanguifleCjfummum fcelus habeba- 
cur)vmquamextingueretur,vtqueexfufcita- 
renteos ,ad quosconcha canendo pertine- 
batpopulum ad facra celebranda vocare, 
aut qui fuffimentis vel fartis diuos eflent ob- 
le&aturi ; quod genus cultusvocabancco- 
coaliztli. Confuetum erat plebi pcenitere 
non femel fingulis quibufque annis, nempe 
abftinendoa. capitum locione,balneifqueS£ 
venere,non tamen acibis ,vocabaturque id 
continentia? genus necaoaliztli. 

Ciim celebrabant feftum Acamalqua- 
lizcli octauo quoqueanno, Indi nuncupaci 
Macatecse,vt audaciam virtucemque animi 
oftenderenc, angues ranafque viuentes fal- 
tando paulatim deuorabant, deindeque lin- 
teis ab omnibus,ob facinus (vc ipfis vi- 
debacur ) egregium, donari folebanc. Iuue- 
nes vero in feftoEtzalqualiztliauiculas mul- 
torum generum filis longiufculis fub fru- 
ticum variorum ramis alligabant , ea£- 
demque huc &: illuc inter frondes volitan- 
tes , cum ordine in eo fefto procederent, 
circumferebanc.Erac enim frequens vniuer- 
(x pjebi, per fefta ordine incedere,ac deo- 
rum imagines circa templorum ambitum, 
aliave magis diftantia loca , lec~ticis impofi- 
tasdeportare humeris. Solebantetiam fe- 
minx faltare paritercum viris in folemni- 
bus feftis. In fefto vero deae Toci, finguli 
iuuenes in eius Ijonorem e labro quodam 
ereclo , &c pennis referto , fingulos pugillos- 
capiebant ; feque inUicem infedabantur: 
adolefeens vero , qui pellem imaginis tius 
dex nuper interemptseinduerat , cum alijs 
commilitonibus illos infecuti impetebant 
lapidibus , fauehte multitudine facboni ei 
cui veniebatin mentenr.nequeraro contin- 
gebat aliquos conciderein pugna. Eleuabac 
etiam infantes auriculis arreptos in fefto 
Yzcalli, quod in ignis, honore celebrabant, 
putantes ita fore vt in maiorem aflurgerent 
altitudinem. Eifdem medebantur (fi valetu- 
dinarij efTent ) funiculis laxis gofTypij cir- 
cumligatiscollo, appenfoc|5 orbiculo copal- 
li ; interdum etiam &c brachialia talofque fi- 
milibus funiculis circumligabant.Sed opor- 
tebatid auxilij genus ab Aftrologoaliquo 
adhiberi, quotquedies ille iuberet geftari, 
actandem dimoueri ab eodem , exurique 
inCalpulco: idquefiebat quatuor menfium 
fpatio valetudinis infantium ratione. In fe- 
fto ver6Teuhtleci , ne fibi noceret deus 
Acolonizcli; pedori dorfoque,brachialibus 
ac talis variorum colorum pennas refinail- 
litas agglutinabant } nec non quarto quo- 
que anno 3 in fefto Izcalli. 

N * Aliud 



I4S IOANNIS EVSEfel 

Aliud fpe£taculum tlauauanalitzli fiebat 
m fefto Tlacaxipeoaliztli in Etzalqualiz- 
tli. Ciim aliquis aedium sedificium abfol- 
uerat, inhonoremSolisatqueignis, domi- 
nante iignoSolis,fanguinem ex auribus edu- 
cebant, excipiebantque vngue digiti pollici 
proximi aut medij, & proiiciebant ,in ig- 
nem atquein Solem, vocabantque eam cul- 
tus differennam Tlicaltiliztli . Quando 
contingebat tranfire ante alicuius dei fimu- 
lacrum,vellebant fceni manipulum,&; co- 
ram illodeoreuerenter diftundebant: quod 
etiam fieri erat confuetum voti aut cseri- 
moniae gratia. Quibufque no&ibus , non 
multo ante intempeftam, Sacerdotes , ad 
quos id munij fpe&abat , conchis cane- 
bant , tubifque &: cornibus : quibus auditis, 
cunc~ti aflurgebant ad offerendum fangui- 
nem & copalli idolis, tamin tcmplis quam 
in ceteris vrbis domicilijs. Cum vero in- 
tempefta iam accederet nox , Sacerdotes 
vocati Quasquacuiltintympana pulfabant, 
excitandi gratia eos ,qui altiori iomno gra- 
uarentur , puniebantque eos , qui in id vf- 
que tempus non furrexiflent , feruenti aqua 
defuper fparsa carbonibufve. Perforabant 
etiam aUres &: labia , infufuri aurum ac 
gemmascserimonia: cultufque gratia } vo- 
cabantque nenacazxapotlaliztli aut netexa- 
potlaliztli. 

CAPVT XXVI. 

De minifiris deorum. 

IAm ad miniftros deorum, inquit idem 
Au&or, deueniamusrecenfendos, quo- 
rum vnuserat, Mexicoul tehuoatzinvoca- 
tus, Patriarchse fimilis, eleftufque duorum 
Pontificum fuffragijs, &: Prsefedus alijs fa- 
crificis inferioribus , qui erant velut Epifco- 
pi. Ad eum fpecTabat curare , vt qua? ad cul- 
tum deorum pertinerent , in quibufque op- 
pidis atque Prouincijs Mexicano parenti- 
bus imperio, diligenter atque exquifite per- 
agerentur fecundum leges ac ritus antiquo- 
rum Pontiiicum & Sacerdotum , ac praeci- 
pue quse ad educationem iuuenum infti- 
tuendoruminccenobijs collegiifve vocatis 
Calmecac. Puniebat idem fubditos Sacer- 
dotes,fi pccna digni viderentur.Huius orna- 
mentaerant thorax goflypinus,thuribulum- 
que fi&ile , & faccus plenus copalli , cuius 
nidore placaret deos. In munere eum iu- 
uabatquidamalius, vocatus Vitznahoac te- 
huoatzin , nec non alius Tepantehuoatzin, 
cui predpua cura erat, vt qui in cuncHs Cal- 
mecac Prouinciarum, qu ; x fubieto erant 
Mexico , educabantur , apte commodeque 
gubernarentur atque inftituetentur. 



I NIEREMB-ERGII 

At qui vbcabatur Vmetochtzin ,erat velut 
magifter cantorum templi, cogebatque om- 
nesintemplo ad munus fuum exercendum. 
Quotidie vero vtebantur prasdi&i canto- 
res, poftquam penfum fuum vnoquoque die 
abfoluiffent , vino vocato Teuhoctli. Nam 
ciim Paateclatl ( qui erat huic ca?rimonise 
Praefeclus) vafaattuliffet, atque impleuiffet 
mero, appofuiffetque ducentas ac tresarun- 
dines , quarum vnica erat perforata , fin-. 
guli cantores fingulas capiebant , tantum- 
que potiebatur mero,atque potabat, qui in 
perforatam incidiffet. 

Epocaquacuiltzin curas erant feftacata- 
logi, casrimoniajque exercendse in eis , vt in 
nihil negligenter perageretur; erat enim vei- 
uti Caehmoniarummagifter: Molonse ve- 
ro Teuhose , parare quaxumque neceffaria 
effent ad peragenda facrificia , aut offeren- 
da dijs munera in fefto Chicunauecatl , 
velut papyrum &copaili. 

Teutitzin eadem cura vexabat in fefto Xi~ 
lonen, fzatemp&n, teuhoatzin, congerendi 
pennas molles, "Sliaque in fefto matris deo- 
rum,congregandique iuuenes vocatos Cue- 
cuexteca, vtinvicoAtemparivacarent ie- 
iunio. 

Tiapitzcatzin erat veluti cantorum Pras- 
fecTus, curabatque docere , regere , & cafti- 
garecaiientes, per fingulafeftainhonorem 
deorum modulaturos. 

Tzaputlaleoatzin parabat neceflaria fefto 
•dexTzapotlatena^,velut papyrnm,vlli & co- 
palli,herbamque quamdam odoram,cuius 
vapor gratus erat dijs. . 

Tecamateuhoa vero quarcumque ncceG. 
faria eflent ad faces conficiendas , nec non 
rubricam fabrilem ,atramentnm , ac cal- 
ceos quos vocabant cutaras,thoraces, & co- 
chleas marinas: quse omnia neceflaria erant 
ad folemnia ignis dei celebranda. 

Ad TeKLcatzoricatl pertinebat pradicla 
omnia rurfus parare in diem fefti dei vini in 
menfe vocato Tepeilhuitl : Adumetochtli 
vero, ciim celebrabaturfeftum deivinivo- 
cati Vmetochtli,in menfe Tepeilhuitl: Adu- 
metochtli tomi iahuh; quado celebrabatur 
feftum Vmetochtli tomi iauh circa prsedi- 
cTum menfem: ad Acaloa vmctochtli in fc- 
fto dei vini,vocati Tlapanqui: ad tlilhoa hu- 
metochtli in fefto dei vini vocati Tlilhoau- 
metochtli, in menfe Tcjpeilhuitl : ad vme- 
tochtli NapatecutliinfeftoTepeilhuitl: ad 
vmetochtli Papaztac pertinebat parare vi- 
num vocatum tizaodli , potandum circa 
Regiasasdes , &infeftoTocotzli, vbi vino 
Vti fas erat viris ac feminis , puerifque 8C 
puellis , nec non quae fuperius dicla iiint in 
fefto Atlcacaoalo. 

Mulier, vocata Ciou Quacuilli^parabat ; 

quas- 



HISTGRI^ NATVRil LIB.VIIL- 

fcju_ecumque offcrenda erant circa feftum vinum Sacerdotibus 
dea_ Toci, velyc ftores, tabacos,&: huiufmo- 
di alia. 

Cioaquacuilliiz taccioati yero pra.erat in 
templo Atenchicalcan, eis qui verrebant, 
admouebantque ignes eis qui deuoucbanc 
ahquod oblequium dijs in hoc templo fe 
pra.ftaturos. 

Ixcocauhquitzonmolco teuhoa curabat 
ligua deportan, vrendamccenobio Tzon- 



'149 



Teuhoatzin pra?ft6 eflecurabatpapyrum 
copall],thunbula,ceteraque interficiendis in 
f etto Tepeilhuitl neceflana. 

Chalciudiycue Acatonalqua cuilli para- 
bat oblationes neceflarias confodiendis m 
feftochalciutl yycue,veluttopalli &_ vlli. 

Acol vero Nahuacad AcolmiczliparabaC 
qua» neceflaria fore incelligebac , quando 
Rex Mexicanus eflec ieiunaturus in fdlo 



_- j .- ■•vnv...u 1 ». V A.l»V.l/.V/ ■> ^WU" -TTf *.*».JV.W M 11V.> J V.....V-V JKUIJUIHIUJ 1 » _ IvUW 

molco Calmecae vocato,qua_ iuuenes defe- Tlalloc &_ Solis,atque Quecholli, quse ieiu^ 
rebant , atque iii prardidto ccenobio collo- nia erant folemnia: parabat enim veftime% 



cabant. 

Tlacolquacuilli aftidebat templo vocato 
Jtvleeatlan , indutus veftibus Sacerdotum, 
hoc eft,chorace,quem xicolli vocabanc > fe- 



ta, &_ cutaras quibus eftet vfurus. 

Tuilantenhoaparabacpapyros copalliat- 
quevlli lmagini Tulceca_morirura_neccfla- 
riaatqueopportuna , quam iugulabant in 



•> _ -^ . . r_ , --- j >-»- j. v,_ _...„._ , -^„... — ...fcumv-uuv, 11* 

rebatque pyxidem refertam piciecl, diligen- menfe vocato Quecholli , auc initio menfis 

terque cauebat , ne quifquam irreuerenter vocati Tepcilhuitl. Quotidie ofterebatur 

accederet in hoc templum , auc quidquam fanguisae thus Soli , ciim primum iiimmo 

fordidum in eo offenderetur; cuius rei gra- mane onebacur , fanguis nempe detra&us, 

tia acerbe puniebantur, quicumqueiuxta auriculis , autecorturnicibusconfoflis de~ 

eum aut vrinam redderent, aut aluu m exo- ftilians, quas vulfis capitibus,ac fluenre fan- 

nerarent. guine verfus Solem attoilebant, velut hunc 

Tepatzinco teuhoa. cura. erat , ne quif- ianguinem illiofterences,atquedicenresor- 

quamintemplo huius nominis quidquam tu m iam efle Solem nuncupatumTonametl 



irreuerenter ttactaret , vtque oblationum 
maiores prouentus accederent. 

Epcoaqua cuillitepiton hymnoscompo- 
nebatj tam in templis quam in priuatis a?di- 
bus concinendos. 

Ixdilcoteuhoaferuabat templum Ixtlil- 
ton vocatum , augerique curabac munera 
ofFerri foiita , ciimprimum infantes loqui 
incipientesdeferebanturin hoc templum, 
ac ftata: peragebanrur ca:rimonia_. 

Aticpac teuhoatzin Xochipilli templi A- 
ticpac vocaticuram gerebat, & parabat qua_ 
neceflaria effe intelligebat,quando ibi femi- 
na qua_dam trucidabatur , excoriabatur- 
que in honorem dea_ Atupac Calquicioatl 
nuncupata_: cuiuseciam pellem inducus,per 
viaspublicas incedebat,geftans viuam co- 
turnicem dentibusapprehenfam. 
Atiixeuhquiteuhoa obuchtli parabatom- 



xiuhpiltondi, quauhteoamitl: neminicog- 
nitum efle , quemadmodum curfum fuum 
efletea die peracturus, auc fi diicrimen ali- 
quod euenturum eflet percimefcendum. 
Mox vero ipfum Solem adorabant dicentes: 
Domine nofter, perage felicicer munus ruu. 
Quodfiebac quocidieiuxca Solis exorcum. 
Quacerquocidiechusilli offerebanc, quin- 
quies vero no&u.In die, femel ipfo oriente, 
rurfusadnonam horam vocatam diei,tercio 
meridie , quarto occidente iam Soie : noclu 
vero, primdciim iam renebra2 terras obfcu- 
rabant;.feeund6 , cum lamomnes cubicum 
ferecipiebantjtertio, ciimcaiy-bat cochleis 
ij qiybus cura: erat ceteros ad laudes dijs 
concinendas excitare ; quarto , non muho 
poftnodem inrempeftamjquinto vero pau- 
le ante diluculum. Ciim vero thus oftere- 
bant inchoante iam node , eam falutabant, 



nia neceflaria , quo tempore ma&abatur dicentes: Iam progreflhs eftnoclisdominus 

imagoObuchtliinfeftoTepeilhuitl. vocatus lohalteuhdi , nefcimus quo paclo 

Xippe Iopico verb teuhoa parabat omnia curfum iiium peraget.Feftum huius Yoalte- 

ii' nnro/L ..'.„ «/TU .,;J«U.^„«..*.^..„».: ^ ^...^1 ; i_i i ^ •_ /_ -v. 



qua. neceflaria efle videbantur/quotieserat 
in hoc templo Iopico imago Tequitzin im- 
molanda. 

Pochtlan teuhoa Yiaca Tecutli parabat 
omnia qua. decebat , ciim confodiebatur 
Yiacatecutl fimulacrum in templo Pocht- 
lan vocato. 

Chiconquiauitl PochtlaTiadiuuabat pra_- 
cedeniem ad pra_didos effeclus. 

Izquiclan teuhoatzin diijribuebat thora- 
ces vocatos xicolli , Sacerdotum ornamen-' 
tum ,cochleas mannas, &_ cutatas, recipie- 
batque- pnmos rores metl ad parandum 



cutlicelebrabaturin figno nuncupatoNa- 
huiollin,ducenteiimotertio die rationis to- 
nal amatl : ieiunabant quatuor dies ante il- 
lud. Circameridiem vero huius fefticane- 
bant conchis, tubifque,&: alijs confuetis in- 
ftrumentis , viminaque per linguaiforamen 
ducebant, ofterentes ei eum fanguinem; 
quem etiam ab auriculis puerorum in cunis 
vagientium moserat tunc temporis excra- 
hcre, ofterreque dijs , non folum aceceris 
natu maioribus.Hocfiebat,nihil coram So- 
lis imagine eis dicentibus , quse erat m tem- 
plp Quauhxicalco, aut pida^ autinfculpta, 
N 3 huma- 



I$b IOANNIS^ EVSEBI 

humana fkcie , velut &: hodie a Voftris ex- 
primi folet , adiecTisradijs iii rotae fpeciem 
vndequaqueprodeuntibus.In fefto vero So- 
lis quotannis feruos &; captiuos plures ffl) 
eius honorem circa eiufdem templum in- 
te> ficiebant, certumque habebant, cun&os 
pradiointeremptos in domo Solis hofpitari. 

Sacerdoti cuidam in templo aflidentium 
curas erat , inftitikre ceteros in eo dijs in- 
feruientes,quos iam inftitutos tradebat cete- 
ris miniftris,vt muniaquje didicerant exer- 
cerent. Hic idem ad bonam exhortabatur 
vitam,probatofque mores,&ab improbatis 
deterrebat , imperabatque puerisquosedu- 
cabat, templi loca verrere i & fcopis derer- 
gere,li quas aderant fordes^ 6c curabat ne ig- 
nis vmquam deefletfocistempli. 

Quidam iuuenes, qui fuapte fponte tem- 
plo ailidentes ieiunabant,atque pcenitebat, 
no&u vigilabant, eauentes ne quidquam eo 
tempore ibi indecens gereretur. 

Pueri, qui educabantur incoenobio Gal- 
mecac , ligna in templo comburenda e 
propinquis iiluis deportabant ; qui vero 
denuo in ccenobium venerant , ferebant 
mucrones metl, qui eiTent neceflarij facrifi- 
cijs peragendis. 

Adoiefcentes, quos vocabant Tlamacaz- 
que , laurinos congerebant ramos, quos ne- 
celTarios in templo efTe admonebantur,puT 
fabantque cochleas , tibias , atque tubas 
pueri : 8c adolefcentes , qui educabantur in - 
Calmecac , idem atramentum parabant, 
quofe.Sacerdotestotos tingebant quotidie 
tempore matutino; parabant autem illudin 
Monoxilo huie rei dicato. 

CAP VT XXVII. 

DeVotisjuramentis, &rtuptips. 

i Vod fpecTat ad vota atque iuramenta, 
[deuouereconfueuerant Mexicani, in- 
feruituros fe dijs aliquibus , facrificijs atque 
oblationibus , quando quifpiam ex dome- 
fticis in morbum incidebat ; nec noniura- 
requidpiam, quod pollicebantur, adim- 
pleturos, prsecipue ciim id exigeret fecu- 
ritas eorum ad quos pertinebat proroiffio. 
AfTerebant verotunc inteftem Solem,nec 
non &: terramdeam , dicentes , ad maio- 
rem faciendam fidem, terram edere, at- 
tingentes pariter illam digitis , orique ad- 
motos lambentes. Antiquus mox prseterea. 
perpetuo daimonum fuit , abfconditis la- 
queis homines irretire, atque ita hymnos 
inftituit,quos vix vllus hodie,etiamex ipfis 
Iridis intelligat , niii idem ipie hodie dsemo- 
nijs inferuiie perfeuerec. Hos ego modo 
pertranfeo , vel cjudd in dscmonum hono- 



I NIEREMBERGU 

rem inuenti fint 5 vel quod a nemine psn^ 
exquifite percipiantur. Itlud narrare fatius 
duxi, fuifle feminas ab ineunte setate deo- 
rum minifterio confecratas , quae intemplo 
a matribus famiiias ftudiose educarentur , 
diuifque inferuirent , donec peruenirent in 
matumm setatem , nubilefque efTent & ma* 
turse viris. Quo tempore fi ab aliquo in 
vxores pofcerentur , conuenireturque intet 
confocrosafHneSjpraecipui vici viriparabant 
munera , nempe coturnices , topalli , flores 
& tabacos , ac thmibulum ficTile , nec non 
multa generaefculentorum,delataque puel- 
la in templum confpecTumc^ Sacerdotum, 
ac ftrato in folo linteo, dona defuperappo- 
nebant , praeterque linteum vocatum clica* 
quechtli,cui humana permulta capita intex- 
ta erant : ac demum habitis vltrd citroque 
permultis fermonibus , parentes natam lo- 
candam viro in domum reducebant. Ha- 
cTenus Francifcus Hernandus. 

C AP VT XXVIII. 

De nom Mexici moribus. 

SEd nec praetereunda eft noui Mexici Se* 
ptemtrionalis plaga , quse nuper Chrifti 
iugumfubijt. Leuior his gentibus idolola- 
tria , nifi quod minutiores adiones fuperfti- 
tione aliqua fcedent. Pradiaturi , farinam 
ofterunt capillis & carfariei occiforum ho- 
ftium nationis inuadendse. Venaturi pari- 
ter farinam ofTerunt ceruorumaut ieporum 
capitibus. Feminae validse & pingues pro- 
deunt in agros , &:eleclocollelapidem auc 
paxillum terras figunt , cui poftea farinam 
ofterunt. Manent ibi plus minufve oclo 
dies: interim fe macerant verberibus, ieiunio 
& incommodis^cibifque infirmantibus fto- 
machum. Iammarcidse & exhauftae difce- 
dunt, & a primum obuio mercedem aufte» 
ritatis fperant. Non tamen adorantur hi pa- 
xilli,neccultu nec ratione aliqua habentur^ 
peflbm potiusdantur. Mirusadinauguran- 
dos duees ritus. Circumligateligendum co- 
lumna,& atrocifliroa lacerant verberatione^, 
deinde mille geftis & iocis prouocant ad ri- 
fum. Qui fi vtroque periculo fenfum tem- 
peret , nec fletu nec cachinno inconftans, 
tunc probatur. Maximi Imperatoris mu- 
nus eft, praeconio promulgare qua: fenio« 
rum ccetus decernit. 

CAPVT XXIX. 

De forttttidme Cbrifiiana, 

1 Arbaros gentium mores narrauimus, 
^nunc aliquos Chriftianos imo diuinos 
exhibebimusivc videas,nulla efle tam efrera 

inge- 



MlSTORIifs NATVR.E LJB.VIII. 1$X 

ihgenia,quse gratia: vis nonerudiar* excoI.it 

&reformct. CoLljgam proptcrea nonnulla CAPVT XXX- 

Heroicae & Chriftianc; virtutis facinora,cum 

qurbus laudata Romanotum gefta compo- De virttite Chnftund fndi cmufdam, , 
ni nequeuntj qUarqj minime fuperantur pri- 

fcorum Eccleiias militum conftantia.Xeiza- TVT O» tantrim bellis prouocata virtutem 3 , 
yehion Simon vocabatur fenex feptuaginta- -1- \l <ed in pace non ignauam fpec"temus,vt 
duos annos natus, feruus & miles veteranus honorificentuis claudamus Librum iftutn 
Ghrifti. Is addu£tus ante tyrannu m in Iapo- octauum humano ingenio dicatu. Michael 
nica pei'fecutione,quae anno KSi/.renouata Ayatumus, inter Indos Piclos in Boholana 
fuit^conftantiflimeconfelluseft fidem Iefu, Philippinarum infula anno fseculari puer 
nullis perfuafionibus nec minis flexus 3 donec feptenis aquis Baptifmi tin&us eft:inde om- 
iratus Prasful alterutrum imperauit, aut ne- nium virtutum maximis incrementis profe*- 
garc Chriftum , aut in pyram incenfam , &c cit . Atque vt inde ordiar vnde vis omnis 
cumulum ingentem ardentium anthracura emanat,orandi ftudio apprime deditus fuit, 
feimmergere. Priusilludrecufans, fpoliare vtdiu quotidie nouies recirarit B. Virginis 
fe , abijcere veftes , &t nudus penitus iniilire Corollam* Dein vbi commentari didicit, in 
inignesiiuTuseft, quosinterjnedius coftitit dieshoram &ampliusinrerumpiarum me- 
immobilis , ac fi alienum corpustorrere vi- ditatione pofuit. Patronorum fuoru B.Vir- 
deret. Septiespratereaaut o&iesfecircum- ginis,Iofephi, Michaelis feftaieiunijs,vigi- 
egit , vt melius vreretur , &c prout tyrannus lijs,verberibus corpori infiidbs preuertebar. 
imperabat,illdfevertebat,iam inhociamin -Iefu &; Marise memoriam animo femper 
aliud latus, ne inxquales ftammarum mor- circumfeiebat , vt ab eorum laudibus nec 
fusalicUndelentiret. Nullum puto maioris interalios , atque adeonec inter ludendum 
fortitudinis exemplum in Annalibus anti- abftineret,ea verba , Laudetur vbiqtte lefus 
qius reperiri; Chriftm^eiuftfe mater fanttiftima Maria^idem- 

Neque parum admirandaerit puericuiuf- tidem vfurpans. Ad eam refricandam, eo- 
dam virtus ,-etiamiicompareturcum (ene. rumdem effigies capfula conclufas , quo*° 
Eodem anno laponici ty ranni excruciabant quo iter erar, circugeftabat. Corporis atque 
ta:dis ardentibus Quichifuque Gafparem*& fenfuum omnium mira moderatio. Feriam 
coniugem Luciam di&am,vt Chrifti legem fextam &: fabbatum ieiunus tranfmittebat. 
abiurarent. Grudeliusfasuieruntincharam Solopane &aquavita tolerare procliueilli 
eorum fobolem Petrum nomine, tredecim fuit; line omni cibo ac potu aliquoties dieai 
annos natum > &: alium puerum famulum traducebat.Quot diebus,vtprimum cubitu 
vndecim dumtaxat annorum , quos arbori feleuabatj flagra tergo increpabant. Oculos 
religatos incenfis facibusadurebunt. Atcum ille vix in viro figebat , nedum vt feminam. 
puerorum conftantia fuperaret omnem fas- adfpiceret:imo ftudiose cauebat , ne quam 
uitiam , vafculum bene toftum &; ignitum corporis fni partem nudam adfpiceret.vnde 
obtulerunt puero vt manibus fuftentaret^ lecto confurgens , primopedes talarivefte 
hoc paclo, quod ii excideret,aut ipfe abijce- obtegebat. Aures,ne quid indecens hauriret^ 
ret, idem foret ac Chriftum deteftari, & a fedulo obfepiebat,fi pofletj faltem fuga auc, 
fide parentum deficere. Accepit illud puer,&: torua fronte fonos inuerecudos excutiebat. 
nudis fuftinuit manibus 3 donec penitus fri- His facile factum eft,vt florem pudicitije il- 
gefieret, abfque vllo motu & doloris fignifi- libatum conferuarit,quem Deo anno tertio- 
catione. Alium puerum fedecim annorum decimodeuouerat.Animi dimiiTionem pr^- 
iuflit Praeful aut negare Chriftum, aut in ar^ cipue colebat. Vidit illum P.Petrus Anno- 
dentium prunarum cumulum immitti. nius (aquohsechabemus ) nodequadam, 
Mox illc f nequeenimexpe&auit vc alius dum Seminarium inuileret , iubledulo in 
impelteret) fpiritu dudus infiluit in pyram, terra cubantem . Quem ciim reprehenderet^ 
8c immobilisconftitit medius inter ignes. AtquiiaudijtabeoPater^egoiftudhumili- 
Ide imperauitidololatraalijs duobus Chri- tate magiftradidici,qu£e docetterrainterri 
ftianis , adiecli tamen hac conditione , fternendam effe. Veftitu paupere & mundo 
accepturum fe quemlibet motum in fignum vtebatur : & quamuis pretibfis non careret, 
deteftati Chrifti: at illi immoti perdura- induci tamenvixpotuit, vtquodieChrifti 
runt duas horas partim tofti , partim adu- Corpus fumpturus erat,elegatiiis fe veftiret. 
fti ignibus. Vltimum in fedendo locum vbique fibi ca- 

piebat. Defignatus reliquorum in eodem 
contubemio fuperior,tantaanimo triftitiam 
concepir, vt morbum inde contraxerit, quo 
prius liberari non potuit, quam in ordinem 
N 4 redi- 



152 IOAN. EVSEB.TSHEHEMB.HIST.NAT. LIB.ViiL 

redigeretur. Ciirn eum alij paflim fan&um ■& e viuis abftulit.Dum enim ad litus negd- 

vocitarent,ilie B. Virginis patronae ihx exe- tij cuiiupiain causa excurrit, fallente gradii 

ploieruum {enominareconfueuit. Pauper- e ripainjiquasperlapfus.cymbaiiithic relU 

tansatque obedientiac ftudijsinter primos . .gat* pectus iiliiit , ac pauldpdft riteinuri- 

addidus fuit , vt ne pomum quidem Supe- ftus, Iefum, Mariam , lofephum imiocans 

nonbus infcijsex horto tulerit , vt nemini- mortuufseft xnuKal.Decemb. cb.bc.ixi 

ma qusqueimperia neglexerit , nec maxi- Pridie quam moreretur \ & poenitentise 6c 

madetreaarit. In Rehgiofo perfeaionem facrae Euchariftias Sacramentis ad abituui 

maiorem non exigeres. Conftantiam ac feinftruxerat. Praefagum enim vicin^mor- 

fortitudinemanimi per omnem vitam te- tisfuseeum fuifle, piura indicant :nam ger- 

nuit,atquc S. lobi & B. Virginis fub cruce mano fratri dixifle eum memorant, velle fe 

ftantis recordatione fubinde acuit atque fibi a Patribus chirographo caueri , ne ex. 

confirmauit , vt ne fuorum morti impatien- oppido in mardtimam aliquam expeditio- 

tius lllacrymaret. Commodis alionim im- ncm mittererur ,cum morte inftante non 

pense fe dabat. Culinam verrere,vafa terge- fnis tutum fit a Sacerdote lonoiiis abire. 

re,ollaseluere,lancesexpurgarefolehat. Vi- Pridie rogauit Patrem j vthbiiequentidie 

tam denique fuam prae aliorum negligebat^ liceret per vrbem ftagris corpus cardentem 

fcd ialutis omnium mprimis cupidus ftudio- incedere • extremo enim vitas cempore ma- 

fufquefmt. Excurrebat cum Patnbus ad gna pro falute conari, opportunimmum vi- 

echnicos docendos , inftituebat , monebat, deri. Cum negaretur,crebrius inftitit,mor- 

terrebat,nihil onnttebat,vt ad (jirifti ouile tis incertitudinem prietendens, donec con- 

errantes reduceret. Atque his omnibus vir~ cederetur.Elatus eft magnifico funere,tanto 

tutibus terminum lm motum conftituit per- luftu & complpratione, vt Concionatori ae 

feuerantiam, qua exincoepto femel pietatis Muficis fer.e filentium defuerit. Deplora- 

officio neque ipfe quidquam egreflus,neque bant videlicet omnesfortunas fuas tam tri- 

ah abjsdeduci fc vmquam pafiuseft.Muita ftifunere merfas , parentes filium dulcifli- 

parentes, multa cognaii attentarunt,vt eum mum , Patres comitem fideliflimum , Ba- 

acaftitatispropofitoadconiugiumadduce- fayenfes popuiarem vtilifilmum, pueri ac 

rent; fedirritoomniaconatu Baylanusqui- .puellas Catechiften gratiflimum , contu- 

dam fuperftitionum doetor,vniuerfosfer- bernales focium chariflimum , Parthe- 

melndosad mareeHcuerat^vtibi maiores nij fbdalem optimum , 'omnes virtutum 

fuosinaureanauiaduentantesconfpicerent. omnium exemplum . Quid nos ? Non- 

Solus Michaei tunc puerulus riiit iniana dum fimilia fecifTe. Ha?c ex probatis te- 

promifla,&ludibriumfoluseuitauit. Hunc Jtibus accepi 3 & ex probatis Audoribus 

talem adolefcentem aduerfus caius afBixit, exfcripfi. 




IOAN- 



153 



IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 
EX SOCIETATE IES V 

HISTORIiE NATVRiE 

LIBER NONVS. 



PINVVM DASYPVS, 




CAPVT PRIMVM. 

De pinuum Dajypode y fiue Ocotocbtlo. 

j t 

escendo lamadratio- 

nis expertia, e quibus pa- 
tefaciam rariora aliqua 
naturse miraeula . Iam 
laudaui Au&ores quoru 
opera vfus fum in his 
^ Commentarijs 3 quorum 
fsepe intermiicebo ijfdem fuis verbis narra- 
tiones, iicetincomptas 6C iimplices:fedma- 
ior mihi ratio eorum auctoritatis eft quam 
elegantiE, & faltem variegatione ( fic dixe- 
rim) ftyli notabo aliena, vtcuflafcjuc ex dignis 
fide Commentarijs excerpta. Peftilens, fed 
mirandum monftru hic narrabo, fingularis 
quidem charitatis ,& in.paruo corpufculo 




vires & virus ingens, folertia tamcn beftiolse 
non omnibus noxiu. Dafypodem pinuum 
vocant Hifpani , ocotechtii appellant Indi. 
Vertagi eft magnitudine , tereti., humili, &: 
craffo corpore,auriculisparuis,facie leonina 
llue felina,viuidis oculis &: rubrairide, craf- 
fis cruribus , aduncis vnguibus , fufco circa 
dorfum pilo, circaventrem candido , reli- 
quum corpus cinereo , nigris vbique con- 
fperfum maculis; roftro ac cauda breuibus, 
afpera lingua, vlulatu exili, & incredibili 
pernicitate.Viuit Tetzococamis montibus, 
venatur ceruos , &alia eiufdem molisani- 
malia, interdum etiam homines. Linguas 
eius tanta ineft vis veneni,vt fi pre,d# oculos 
vel allambuerit vel attigerit,eamconfeftim 
excarcet, imointerimat. Occiforum cada- 
u era herbis , fceno , cefpitibus tegit 5 deind e 
confcendens propinquas arbpres, vlulat. 

Tunc 



154 IOANNIS EVSEB 

Tuncfera? circumiacentes , arcano naturse 
documento confcie; inuitationis 3 adepulum 
ocyus aduolant , prazda ex figno inuenta 
fatiantur: poftremus ipfe ocotochtlus de- 
fcendit, vtinnocue pafcantur conuiuas;nam 
fi iilepnor vefceretur, corruptis venenofuo 
reliquijs,ceterxperirent fera^ quotquot de- 



HOIT2LA 



II NIEREMBERGII 

indeguftarent. Tanta vrbanitate charitati 
fauit,tam comi prouidentia faluti aliense. 
Scilicet nemo eft qui prodeiTenequear,{i ve- 
lit.Non ita viribus &: opibus beneficentiaj 
quam voluntate &: ftudio conftat. Plurimi 
opulenti inutiles funt , vtinam non etiam 
noxijj atnemo beneuolUs nvn beneficus 1 . 




C AEVT II. 
De Ammdibm fyinofis» 

ADmirandura genus bruti fagittatoris 
nouus orbis alit. Animal fpinoium, me- 
diocriscanisexasquans magnitudinem. Ab 
Indis hoitzclaquatzin dicitur, iiuefpinofus 
. tlacuatzin. Nomen forma meruit. Simi- 
le eft illi, quod tlacuatzin vocant , de quo 
fuo loco fermo erit. Veftiturcauis& acu- 
minatis fpinis , tfes vncias produ&is pilis 
quoque nonnullis (fi caput excipias) molli- 
bus infertis, fiue atra lanugine , & circa ex- 
ortum candenti: venter tamen,crura,&: 
brachia actileis omnino carent . Spicula 
teriuia funt,candentia,5dutea:vbi definunt 
nigricantjmucrones peracuti.Cauda breuior 
eft quam tlacuatzin, craiTnie tamen maiori 
compenfatur. Inops aculeorum eft a media 
partevfquead extremitatem. Pedesfimiles 
habet quauhpecotli j fed latiores ( mifceo 
faepeverba&: fententias Francifci Hernan- 
di,nec meo cerebro &: ftilo loquor femper) 
roftrum psene caninum,nili quodrefimum. 
Dentes fiipra infraqj bim',quemadmodum 
tuccse. Iaculatur fpinas fuas in canesinfe- 
elantes , nulla excutiendas induftria , nullo 
conatu: fenfimmagis magifque vi quadam 
srcana fubeunc , & ia&atione plus figunturi 



donec vifcera perfodiant. Alliciunt & ebi- 
bunt innatum humorem,donec transfixum 
& perforatum canem tabefaciant.Quserunc 
Indi aculeosillos dolori capitis placando. 
Admoti vero fronti & temporibus , fponte 
adfment^necprius delabuntur, quam hi- 
rudinum more hauferint noxinm fangui- 
nem , quo fuam farciunt canitatem. Causa 
languoris remota,segrotans valet.Cuicum- 
que rei cufpis eius admiiceatur , etiam poft- 
quamabanimantiscuteeftdiuulfa,occulta 
virtute,etiam cum a nemine vrgeatu r,fpon~ 
te penetrat carnem. Feminis eius vfus perfo- 
randis auriculis ad inaurium fufpenfionem. 
Perforatio prorfusfit nemine lmpellente, 
quafi exuat fetas. ' Experimento comper- 
tum j vnius noctis interuallo craflifiimo co- 
ribadmotam, fponte coriu totumj perinde 
atque acus hominis impulfa manu tranfmit- 
titur, penecrafie. Eorumdem aculeorum 
puluis dragmae vnius penderes fumptus , 
dyfenterijs medetur,vrinarn euocat.Gaudet 
hoc animal montofis &: calidis locis Xo- 
noltz &; Yzotzocolci. FortafTe ad Ba^ticam 
noftram deportatus, noniniquum fibica:- 
lumtolerar^ Vefciturfruaibus : cicurari 
poteft. Aliqui putarunthyftricem autman- 
tychorx fpeciem,cum imiltis differat,& in 
nonnullis admirabilior fortafle fit,vc excol- 

lationc 



HISTORI^ NAT 

lationeviderc licet.De mantichora hecnar- 
rat Ariftoceles lib. i.de Hiftoria animal.c. i. 
^Afudlndos {fictefia credendumett) bellua 
gignitur {vtitlefiribit) cui nomenmanticho- 
r&,dentes triplict vtrimq y ordine, magnitudo, 
birtitudo,& pedes leonis , facies ejr aures ho- 
rpinis ,oculi cafij\color rubrica^ caudafcorpio- 
nis modo terrefiris aculeo armata, /picula^ ag- 
nataiaculans,vox fittulatubave non abfimi- 
lis : curfm non minoris pernicitatis quam cer- 
ttis:feritas lanta ,vt numquampofiit mitefce- 
re: appetitm prAcipue carnis buman*. Hiftrix 
autem in Jkhiopia frequenciflima; eam ge- 
nerat &■ India & Africa: reperiri quoque in 
Tartaria, Paulus Venetus fcribic-, Cardanus 
addic,inItalia&Gallia. Ego in Hifpania 
quoque,licet raro,viditamenipfe.Eft autem 
exerinaceorum genere , & erinaceis fimilis: 
fpinis tergum hifpida (aculeos namque pilo- 
ru m vice gerit vt erinacei,fed longiores) quas 
plerumque,cum intendit cutem ,laxatas,ia- 
culatione emitticvoluncaria, vc affiduis acu- 
leorum nimbis canes vulneret ingruentes. 
Magnitudine paulo minor lupo eft , qua 
haud facile inter feras afpe&u magis horri- 
bilesinuenias multas. Quseverdde medici- 
nis produntur,quecuquedeerinaceis dicun- 
tur, omnia tanto magis valebunt in hiftrice. 

Sunc alia fpinofa animalia,quse non emic- 
tunc aculeos, incerquxaccenferipoceftla- 
cercaeJgenus,quod Indi tapayxain vocac: ca- 
pucduriffimumirabec, eleuacum, horrenfqj 
aculeis,de quo commodiusaliolocodice- 
mus, ficuc & de hiftrice pifce. 

Ad fpinofa quoq ; forcafTe & ad hiftricem 
fpe&acilla bellua de qua Cardanus.Fari/ge^ 
nerisjnopitjncertafonaturafuitanimai-quod 
prafentianno nimiru i^o. decimononola- 
nuarijPapiavidimm. Vulpis magnitudo ,ali- 
quanto longiusjre ejr rictu leporino cum pitis 
tongis, dvobuffy dentibm pralongis : fiquidern 
digiti bumani longitttdine prominentibm ad 
modum fciuri dentium y ocut'ts ferpentinis,quip- 
pe qui angulis carerent, ejr nigriefient. Pitem 
inerat capiti hircina barba fimiilimus , fed 
rion aliter quam critta pauoni. Pilm mutteti- 
nm ac pulcher , mfi quod fupercollum velut 
lana candida videbatur. Anteriores pedes,vt 
taxi: aures & potteriores pedesnihilo diffe- 
rentes ab humanis , nifi quod pedibm vngula 
*vrfipro humana erat. ln dorfo , pottremafc 
parte, fih*. circiter centumhittricis inttar, 
quarum quadaminapicecuruabantur y & pro- 
minebant, aiioquin immobites , nec, vtde hi- 
firice ferunt 3 emifiaria.Cum moueretur,firepi- 



VKM LIB.IX. 15$ 

tum,dumfecoBderent,edebant. Cduda anfiri- 
na,fedinfpinas ptuma finiebantur. Si retiqua 
rion videas, anferem dices, candidis ac cinereis 
plumarum fedibmjaiofo lumine anferem amu- 
tantibm. Vox fubobfcura^rauca^fuafi iatrantis 
canis. Iracundumanimal , fedtamen quod fa- 
cilea circulatore tratiaretur. Canes odio pro- 
fequebatur maximo fexm feminei , atatts iu- 
uenili>s. Potm nuttm : cibm, panis aqud made- 
faclm.Animal hocfuigeneris vix e(te credam, 
fed ex hittrice aliofo velut vrfo natum.Hifiri- 
cem enimconfiat efie fuem, fiinas iltas haben- 
tem in dorfo , quas pofit eiaculari. ^ffricam 
mittere , proditum ett ; fed nunc ey Gallia ha~ 
bet,& Itaiia.Spina palmi longitudinepraacu- 
t£,leues,atbo mgrofc difimtta. Sunt erinacep 
fiina jimiteSyfed ionge minores,& qud emitti 
nequeant. Hadenus Cardanus. Erinaceos 
quoquegerere aculeos, pilorum vice, omni- 
bus notum eft. Scic natura fcetus fuos mul- 
cerefpinis. Parciftl ma materfamilias multa 
officia vno beneficio complectitur > vno ce- 
gumenco armac. 

CAPVT III. 
De animdi Swmq fiue Cabim. 

MEntio aculeorum hacuacziri elicien- 
cium fanguinem, fuggeric memoria; 
concratiam alterius animalculi virtutem 3 
continencis cruorem non minori miraculo. 
Animal Sionium dixit illud Maphxus , & 
apud incolas cabim vocari, cabat Antonius a 
S. Romano appellauic. Naicitur in Iaua* 
Huiusanimalis vnam vircutem fcio,fed mi- 
riflcam. Si eius ofcilli excremicacem aliquis 
geftec , quancumuis mille cranfuerberatus 
vulneribus , neguttamfanguinisdabit. Ex- 
perimentisplunbus probacum eft : fedillud 
celebre & notifTimum , quodciim Naoda- 
beguea Malacenfis infenfus Luricanis , 5c 
aduerfus illos egregie dimicans,candem op- 
preiTus, mukifcij confoftus iclabus corrueret, 
ex paculis vulneribus nihil omnino cruoris 
manarec.Moxinterfpolian;dum,vtprimum 
detradaeius brachio eft aurea armilla (mi- 
rumdidu) tamquamvafeconfracT:o,ita fefe 
cumanimajvniuerfus repente fanguiserTu- 
dic. Cuius rei ftupore defixi Luficani r cum 
dealijs capciuis caufam quaefiffenCjCognoue- 
rcinclufumefle in armillaos eius anima- 
lis , cuius in fiftendo fanguine tam efficax 
efTec vis . 



CA» 



.NNIS EVSEBl.I NIEREMBER.ail 
t L A Q V A T 2 I N* 




CAPVT IV. 

De animdibm manucatu 9 
fiue TUquatzjnts. 
[ On minus admirada ferayqtiam Ind* 
tvocant tUquatfyn. Antonius Herrera 
taquatzin dixit: rccentes Hifpani Scriptores 
conupto nonnihil nomine tlaquacmn, Car- 
danus ckiurcam 3 |.iue chuciam , Stadenius 
Seruay, Nomencl^tor femhvulpamXcuUpe- 
t?pthecu?n : Rapne Hamor in defcnptione 
Yirginia; apfumen dixit \ alij amham , alij 



fafapm^oXi) cerigontm dixere, quia (lc voca- 
tur fpeciesvulpeeulse apud Brafiiiam & Ma- 
Jucas/ed ea,d'e qtia exordiumfermonis infti- 
tuimus, etiam in Dariene & Floridareperi- 
tur. Animal eft parui canis forma & magni- 
tudine,binos dodrantes longum , roftro te- 
nui s prolixo atque depi|i,exili capite,tenuif- 
(imismolliflimif^j auriculis, ac paene tranf- 
lucentibus, pilo longo & candido ,fed circa 

. exfcrema fuico aut nigro. Cauda tereti,duos 
dodfantes longa , '& perfimili colubrinar, 
fufca, fedpoftremocandida, quamordicus 



HISTOKIM NATVRiE JLIB.IX. 157 

& firmiter,qitidquid femel apprehenderit, tnum vno partu excludit fxius . quos donec 

recinet.Corpore vero ac pedibus melis.Qiia-. menHruam &tatem attingant 3 pro libitp nunc 

ternos aut quinos parit catulos , quandoque &luo recondit , hunciterum promit. Teftatur 

feptenos & plure$,quos vteroc6ceptos,edi- ipfe Raphe comedifte hoc animal , & efle, 

tofque in lucem ,alui cauitate quadam, du to grati & falubris nutrimenti. 

adhuc paruulifuntjconeludit &: feruatjintra Sirhile huic animal, quod Brafilia nutrit^ 

fcihcct locu, anaturaliuiusreigratiafabri- t erigohem appellant , buxeo coloreeft,& 

catumidilatata ac fpote velut excoriata iux- vulpeculse magnitudine : ex eius aluo duas 

ta mammarum fedem externa pelle, canca dcpendent veluti manticaj, in his catuloJ 

c,qualitate,vt coaluifle cutem omnino putes: circiimfert, & quideiri adeo pertinaciter fuo 

miro pvofead nature, artificio. Oculi ei func quemque vberi affixos ( Mapha-us irxquit) 

nigri, parui, viuidij atque erecU Scandit ar~ vr a perpetuO fu&u non auellantur , ante^ 

bores incredibili pernicitate : interdiu in ca- quam ad paftu ipii per fe progredi valeant. 

Uernis latitat : vefcitur cohortalibus , quas Animal quoquectumenatum ab iEthiopia 

vulpeculaium & muftelarum filueftriu mo- mitti fcribit Cardanus,& addit : CMittit & 

re iugulUjillarum ianguinemabforbens.Ce- Jndia Occidentalis chiutcam ex muftetino ge- 

terainnoxium ac fimpliciftimum animal, nere } qu&\eodem modo filios fecum fert . 6c 

quarnquam verfutia quadam congenita fe rurfus in Opere De reium varietate, Chiur* 

inter du mjmortuum fimulet , ciim aliter ve- cam y mc\\x\t 3 fett chuciamnoua Hiftania tnit- 

natoris manus eftugere nequit , aut delufos tit. Ea minor vulpe eH 3 collo oblongo, pedibm 

apprehenfores mordere geftit. Gauda huius breuibus, capite vulpino , colore cinereo. Velo- 

anim alis eft depilis , & egregiu m m edicinar cifiime currebat 3 citm feptemflios in crumentl 

adiumentum : tufa enim drachmae vnius deferret. Videtur autem hoc animal medium 

meniura atq 5 cum aqua aliquoties,bis tcrve, efeinter leporem ac vulpemfed alteriusjene- 

aut quoties opus fuerit, intra corpus fum- ris ab vtroque,ob crumenam.Saihgzi iic fcri- 

pta , fi eo quis die a cibo abftinueric , vrinai bic .' Viuerrafacie ac magnitudine eH 3 capite 

meatus mmfic£jextergitjipfam vrinam euo- vulpino , fub terra habitat } fecundipma eft f 



cat > calculof^ue , &: quxcu mque alia vrinx du&denos parit exiguos. Cauda ei tenuis 3 pan% 

meatus obftruiit extrahit. Venerem excitac, glabra.lpja pilo atro.Catulos in bursafubaluo 

generat lac , & medetur fradis & colicis. obtensafecumfert.loznnes Stadeniusfcribits 

Partum accelerat,menfes elicit. Tufa & im - lnAmerica vulgo vocaturSeruoy magnitudi* 

pofita , extrahit acuieos infixos, ventrcm^j ne felis animal } ejr cauda eiufdem, pilis alijs ex 

e mollit.Et fortaflis nullum medicamentu m *lho fufcis , alys ex nigro. Catulos parit qui* 

ad omnia ha^c praeftantius. Antonius Her- nos 3 aut finos. Locum in ventre adfex digitos 

rera fcnbit etiam prodelTe parturientibus,&: fire fciftum gerit 3 ejrintra fcifuram iilam ms- 

toftam tufamque febricitantibus. Viuit be- miltas habet 3 eidem% inclufos catulos circufert* 

Itiolain calidis,ac pafcitur carne, frudibus, Ex his Auctoribus puto non vnum dum- 

pane,oleribus,frumetaceif6^ alijs generibus. taxat animal.cum bursa effe, fed alia vnara 

Huius animalis ita meminit Petrus Mar~ habere manticam , alia duas, feu vnam di^ 

tvr: K^rbores in Pariana regione ingentes uifam :alia catulos iacl:andi gratia e manti- 

funt , inttr quas repertum eft animal monftro* ca emittere , alia etiam retinere j alia vbera 

fnm vulpino rojlro^rcopitheci cauda, vejper- intra burfam concludere , alia in pofteriore 

tiiionis auribui , manibus humanis ,pedibm fi* ventris parte mamillas in interiore , & circa 

miamamulans 3 quod natosfibi catulos circum- peclus manticam , alia fortaiTe non omni- 

fert quocumq,projicifcatur 3 vtero exteriore in no burfam habere , fed fcilfuram in ventre, 

modum magn& crumena dependente.ld 3 licct VtStadeniusfcribit. 

mortuumjpfe vidi conuolui 3 crumenam^illam Ceterum in tanta charitate filiorum non 

nouum vterum 3 nouum natura remedium 3 quo eft praetereu ndu m , mu ftelas foetus fuos &: 

b venatoribus , aut alias k ceteris violentis mittere, & rurfum inj>ericulis,recipere intra 

4C rapdcibmanimaUbmnatos liberet 3 illosfi- feipfos: phocos,batenas, delphines fuos re- 

cum aftortMo 3 admiratus fum.Numquamau- centes catulos &: teneros ex aliqua causa 

tem illos emittere dicitur , nifi aut recreandi confternatos, ore excipere,& condere:cani- 

aut laciandi gratia, donec fibi vitfum perfe culam pifcemin ventre pauidos fllios iufci- 

qumure dikicerinf. Cumcatulis animal ip+ pere&compkai,rurfusdenudederein lu- 

fum deprehenderant , fidipfa tandem aerisejr cem: patitur enim aliquantulum venter ce- 

ciborummutationemferrenequiuit. Raphe taceorumalienasanimas.Acciditnonnum- 

Hamor hxc habet: f^fpofumes^magnitudh quam feftiua pifcatio albicoris:qui cum fur« 

ne atforma corporisporcelio mens~iruo non ab- fum attraheretur , & os forte aperuiflet pa- 



fimile,animal eH robufts atque adeo incredi- tcntius, vt refpiraret , per illud pifcis , quem 
bilis naturA : feptem pliss minufve vt pluri* volucrem vocant > paulo ante abforptus re- 

O uola- 



l$$ IOANN IS £VS£B 

uolauit. Auisflagana,quam Zebtit infula 
gigriit, cornicis roagmtudine, infidiaturori 
balenae j aquaintegradeglutitur & viuens, 
quse deindecorrodit beiluse cor,vt Pigafeta 
compertum fibi teftatur. Idem tcftatur &C 
Gomara. Sic patientes pifces funt aiieni 
lpiritus. 

CAPVT V. 

De animali caudimano [eu coyvpollin, 

^"Ocant Indi coyopollin paruu animal, 
; muris mediocris roagnitudine,aut pau- 



IJ KIERE-MBERGli 

lo maius, caudaveio, auriculis & roftro tli- 
cuatzin fimile : nam cauda 6c pro manibus 
vtitur, &: natus matrem,cum metuir, ftrin- 
gitamplexu. Caudaeft craflior murina, fir- 
miorquerventer ex albo pallefcit * auriculai 
funt tranfhicide^pedes ■& crura cadida^Edu- 
catinarboribusfobolerm PoiTetad generd, 
tlacuatzin referri, nifi alicui prarplaceatper- 
tineread mures, auc effe fui generis. Inueni- 
tur in montibus tepoftlahicis.Cereriim cro- 
codilisquoq s caudapromanueft, illa nimi* 
rum arripiunt pra:dam,belluas,homines. 



ARMADILLO iiue AIATOCHTLL 




ARMADILLO GENVS ALTERVM CLVSIL 




CA» 



HISTORIiE NATVRiE LIB.IX, I59, 

ncnata,vt vomitu ac flacu aiuicitato fynftope 

C A P VT VI, mducaht , tandeminterimanc Antidotum 

eft oleum oliuaru, niii virus inualueriir, fru- 

De ammalibus loncatps. -ftraneatuncremedia.Sifortaflealiqiiaiuue.. 

rint , ditlluunc fiiperfticibus capiiii , languet 

AcaphraCtum quoddam animal India- color, marccnt vires.Diftinguutur teftarum 

rumvarieappeUacuminuenio. Hifpani feu laminarum numero: innoxia o&onis, 

nimcupant4m/&////<?,Luficani encnbertado, . noxia fenisconftant. Innocua etiam coxce 

Itaii bardato , Theuctus Brafilico nomine ofle carenr,& maculisrubeiscirCaventrenl 

tatoti , Maphasus tatuftam, Gefnerus tatnm } diftinguutur; Eft autem hoc animal viperisi 

noua Hifpania chirquinchu, z\ici\b\ cafacain, quae fono quodam perftrepunt cam charum 

aliis Indis aiatochtii dicirur,hoceftcuniculus ■& amicum, vteodem foramine finealteru* 

cucurbitalisjfpecubus/enim, quemadmodu criusiniuriacondancur. 

cuniculus conditur. Vna no&e fpatium leu- Pnmum illud genus videcur defcripfiffe 

ceexcauatjquare nift ligetur,nullibi fc inclu- Confaluus , Ferdinandus Ouiedus hac (en- 

di patiens, perfodit vfquequo extta domum tentia: Kmdtppam^» ,(iue vndique armis nm- 

hi oppida em ergat . Varie iunc fpeeies horu m nitus, animai efiajpecin admirabiti^vaide di» 

loricacorum : mihi oranium mirabilior aia- uerfim ab ijs qua aut in Htjpania 3 aut in alijs 

tochtlus, cuius&: rariormcntio&fterilior, Burop£ regiombus eonjfticiuntur. <$uadrupe$ 

quare illum prseiercim nariabo. Duris ar ma- ejl animai, totumq ; corpus cum cauda corio te- 

tur laminis,quas ipfe vidi. Canis Melitenfis Bum habet fimili cortici lacerti , de quo tvfia 

eftrnagnitudine.Pedes ei fuis paruuli,roftru- fumus difiuri fcijocodilu m Americanum in- 

'que,fed oblongum &5 gracile. Armatur vn- relligit) coioris imeralbum ejrcinericeum mix- 

diquecrufta, militari & cataphraCto equo ti, ad aibum-tamen magis accedentis.Eiufdem 

perfimili,in lamjnas eoncxas acquemobiles vero ctt form&cum cquo vndique armis mu- 

diuisa, quibus fe c^onuoluit acque vndique nito } canicuU autt [vuigaris ntagnitudine. Non 

tegit. Auriculas murinae, fed . ; longiores mim is cfi animai noxium ; domutimwf, habet in ter- 

graciles. Cauda eius eft lo.nga, ceres , geni- renis tumuiis , pedibmc^ terramegerendo, fua 

culaca,eodemq3 modo lamims cru ftatis. cir- latibnia fodit cuniculornm insiar. Cafiuntur 

cumuallaca. Ventercandet,acpelleoperitur hac ayiimaiia retibm ejr baliHis , pettta occi- 

molli, hu manas haud di flimili,longiufculis, duntur 7 magnk autem ex parte fementis tem- 

exilibus,ac raris pilis veftita. Formicas vena- pore, quando JlipuU aduruntur , autagri co~ 

tur.Cubat fupinus,atque cauda ori admoca, luntur, <vt gramen producantin houm ejr anj-. 

qua recla procedentes formicae inciduilt \t\ mantium pakulum.^liiqHoiies me hoc anima- 

infidias^ U. ci bum deiudenti fuggerunr. An- /; vefci coniigit: acfane melioris faporis quam 

tonius Herreraaddit, locioproprioimplere hcedos, ejr falubrem cibum efie comperiebam, 

lacunam fuper ventrem incer cruftas fuas, Ceterum fe h&c animaliainijs Prouwcijs con- 

fic formicasjbumore obftante , per caudam fieEiafmfent y in qnibm equos vndique arwd- 

procedere vfq; ad os. Ciim fugitinpraxeps, iurHmuniendi tonfuetndo originem fumpfit, 

caputcaudamque ventri apphcac,ac cuetur exhuius animaiis afpeBu exemflar defumptum 

crtifta , & fefe in fpiram conuoluensrocar. opinariquis pofet. 

Quod ft pertinacius quifpiainfeclari perfe- Cum alij Aucfcores Ouiedo refragencurj 

iieretjfemetin venacore contorquetjvthaud ahud genusarmatorum,quam ille,cogitanL. 

raro,valide cundens dorfo fuo peclus/ho- Diueria,qu£e de loricaco animatifeu tato 

minis, exanimat. Verfacur in "vliginpfis lacu- narrancur, de diueifis fpeciebus, pro diuerii- 

bus.Lumbricis,pifcibus ac ver miculis vefci- tate Prouinciaru m accipienda funt. Sic Mo- 

tur, 6c quibufdam arboru baccis, & pomis. nardus prodit numquam vifum-cdere,ideo- 

Caro impense pinguis,dulcis,ac pituitoii ali- que fub terra dumtaxat 8>C ex ipfa terra ali: 

menci, &c exeremencis redundans. Vteban- Gefnerus contra, licet perpauca,de illo aicy 

turantiquicaudaadeas,quaszebratanasvo- ■ailatuAiinGalham femiiiibus 6c frudibus 

cant (quarum apud sllos vfus frequensp mu- yifum vefci; Neutru refuto, ciim de diuer- 

niendas. Crufta mulcisrebusvcilis, cumad fis loqui pofliiit." Agnouerunc quoque tria 

bellicosvfus,tum adpaceopportunis.Aiunt generahorum armatorum lacobus Plateau 

illius Cruftam tritam,ac drachme vnius pon- & Clufius:vnu m breuiflim^ caudx,quod iic 

dereintrafumpta, etiocatofudoremagno- ddcnblv.Habebatporro idanimalpedis vnius 

pereconferre morbo Gallico curando. In- & quatuor vnciarum iongitudinem, corporh 

uenicuriociscalentibuslacuftribus , & vli- vero ambitus erat quatuordecim vnciarum^ 

ginofis. Duacapud Iucatanenfeshonim ani- binis vidtiicet minor ionqitudine; Eius teg- 

malium funt difterentix.Quaedaminnoxia men clnrum ey tefiaceum , fuiiginofi colo- 

>?.rij(Iim.i alimentifuntj aHa noxia & ve- ris , quem "forie ■vetftftate & mannum t-ra- 

O % tfatidnS 



160 IOANNIS 

Batione contraxerat, quodammodo tefieltatnm. 
Acottoad medinm corpm y quafi orbiculatd fi- 
gur& tefietiis, varie piBis dijlinc~inm,medio au- 
tem corpore tcmis ordinibm quadrangularimn 
tefettarumvaril • etiam piffarum infignitum. 
Voflrema tegminls pars fimilibm orbibm di- 
tlincta etAt^ualibm parsanterior. Totumet- 
iamcaput adnares vfq- fimilibm tcfils teB.umi 
/lures patentiores, nec adeo mucronatas habe- 
bat. Cauda breuls erat , duobm digiti humani 
extremis articulis non maiorjota etiamorbicu- 
laris.tefseiiis tecla. fetremnuttdcrufidteclum 
fuifie } fed villis dumtaxat obfitum } pittura re- 
pr&fentabat } quemadmodum etiam crurumpo- 
fieriorem partem } atque guttur, ejr nares. Po- 
fieriores pedes ternis digitis , ejr calcaripr&di- 
tosfuifie, piffura fidem faciebat : anteriores 
vero dumtaxat bints ejr calcari , nifi a piffore 
fuerint pratermifii: perie fatis longum& exer- 
tum babebat.TStcfeioanhuic defit virtm y quam 
de armadillofiue tato caudato Monardm dixit, 
pr&dpuam eim vimiri caud& oficulo efie: 
cuim in tenuifiimum puluerem redatti pilu- 
la , confeBa magnitudine capttis acicuU, at- 
que auri indita , dolorem eimfedare ; ejr tin- 
nttum etiam cum Sxigud furditateconiunclum 
cttrare traditur. Certe dolorem fedare } fie- 



EVSEBII NIEREMBERGII 



quenti experientia probatum ejt. 

Adiicioaftum chirquinchi, quod audiui 

ab his,qui primum fama, deinde vifu acce- 

perunt. Teftes oculati fic referunc : Pluente 

cxlo fupinus iacet; in ventre,qui exermis cft , 

colligit aquam contentam inter cruftas late- 

m, fic perdurat tranfa&o imbreferme diem 

integrum, donec occurrat incauce ceruus ii- 

tibundus,qui accedens adpotum,immergit 

buccam, tunc claudit fe chirquinchos,labra 

& nares comprehendenscerui.Hic difcurric 

hinc inde : numquam laxat prsedamchir~ 

quinchus, donec fatigatam interimat angu- 

ftia fpiritus. Aftumquoqueerinaceoru ha- 

bet, in cru ftis fuis fe, dum timetjConglobat, 

necnifi adignes relaxatur. Conchulis huius 

animalis vtuntur Indi in maleficis, precipue 

ad explorandos &puniendos fures.Tangut 

priiiscum conchaterram a fure calcatam, 

iiue aliud quidquidille attigerit: implet ma- 

xillam potione quam chicham vocant:cym- 

panis deinde circumfonant, conchainterim 

fpontefubfultante &: tripudianre.Hoe vene- 

ficio notatur vultus furis , puftula in genis 

quas pervtramque maxillam ferperet, nifi 

maleficium diligenter diJToluatur. Lacertas 

quoddam genus ioricatum fuo loco dabo» 



CVNICVLVS INDICVS, fortalte CVITLAT EPQLU* 




Expreffiorem hanc effigiem Cvnicvli Indici accepi 
Exc&ll mo Principe Schilliacho Prorege Mexici. 




CA- 



HlSTORIiE NA.TVRiE LIB. IX. 



I6l 



CAPVT VII. 

De dajypodibks N6n<e Hi/pama. 

LEgitima nuncpercurram genera ttafy- 
podumfcu cuniculorum noux Hifpa- 
nia?. Inditeftlivocant. Nouem illorufpe- 
cies narrabo.Prioreftpaaii,feu Hifpanicus. 
ii inpinguibus verfetur agris, non miniis iu- 
cnndam prasftat quam apud Hifpanos ali- 
moniam. Secundus eft eliztactochtli , feu 
candens pe&us. Tertius tuitlatepolli ■ feu 
breuiscaud^.QuartuspertinetadPeruinos, 
vocatur tocanthoc"tli,talpa; Mexicana: (qua 
tucam vocant)figura.Quintus quauhtoch- 
tli. Sextus metochtli .Septimtis cacatoch- 
tli. O&auus tuitlatepolli alter. Vltitnusve- 
ro ac nonus a rubeo fuluoque colore,quo 
variat,nucupatur hapaztochtli.Omnes for^ 
ina nonnihil interfe diftant , ide6 diueriis 
appellantur nominibus; Nutrimentum no- 
ftratium alimento eft infuauius ac durius. 
Hax ex manufcriptis Do&oris Francifci 
Hernadi.Lubet adijcere akerius manufcri- 
pti fententia de euniculis Hifpaniolse.Erant, 
inquit Anonymusau&or/cuniculi forma Sc 
Cauda murina , licet aliquantuliim minores 
quam Caftellani cuniculi. Caro idonea& 
iucunda. Deguhtinter herbas & in monti- 



bus>non fubterra. Qnatuorcorumfpecies: 
quidam quemi dicti,hi maiores & duriores; 
alij vtiar, alij mohias, alij curies, hi paruu- 
li>delieatiQres,&falubi:icjres. 

C A PYT VI II. 
De leporibui Jndicx. 

LEporem cicli vocant Barbari noua: Hi- 
fpania?. Similis noftratibus eft forma - 
atque alimento , fed auriculis pro corporis 
magnitudine longiffimis latiffimifque. In~ 
texi folent eius pili ab indigenis vellibus & 
linteis,quibus vtuntur pallioru loco ; quem~ 
admodum &: dafypodum lanugo , & varia- 
rumauium plumat.Brafilienfescotias nomi- 
nantanimaliaqu^dammagnitudine.&for- 
ma, &fapore leporum , rufocolore,paruis 
auribus,cauda ferenulla.Maiores funt eiuk 
dem fere fpeciei; quas pacas vocant , roftro 
tereti, ad faciem felis,fufco colore, candidis 
maculis interftinao rnequecarnetantum, 
fed & corio ipfo prietenero ; ide6 in delica- 
tioresepulas expetuntur. Similesquoque le* 
poribus, villo,colore, magnitudine aliqui cu- 
niculi funt , qui fe in fubterraneis condun^ 
Vtia eft animalculum cuniculis fimile. Ho- 
rum aliqui feruntur inopes omnino caudse* 



V I S C A t H A. 




CAPVT I X. 
DeVifcachis. 

Vlfcachx contra dicuntur cuniculi ge- 
nus , quod feles imitetur prolixita* 



te caudse . Amant niues, quos ibi etiarn 
inquirit gula . Pilus olim gratus , in pre* 
tio & Viii* 



.0.3 



CAi 



l6i 



IOANNIS EVSEBII N I£ RE M BEilG II 



VVLPECVLA INDICA. 




C A P V T X. 

De wulpbus Indicis. 

~Ocant In&icoyetl^M) atoc t quod Hi- 
fpani nonnulh vulpem , alij otdipum, 
alij fui generis efle putant. Animal eft vcteri 
jgnofum orbi, luprno capite , ocuiis viuidis, 
rnagnis ac pallentibus, paruis& aeutisauri- 
oulis , roftro longo , nigro , nec admodum 
cra4lb,etunbus neruoiisiVttcis, ac craftis vn* 
guibus,caudavalde hifpidacrafIaque,noxio v 
morfu : valde enimacceditadformamno- 
ftratis vulpis, adcuius fortalTe genus fpe&at* 
roediaconftans magnitudine intervulpem 
&c lupum ; vulpe enim noftratc psene duplo 
maius eft,& lupo minus.Quamobrem non 
fues foliim ac iimilia animalia , fed ceruos 
quoqueinuadit, &occidit interdum homi* 
nes.FufcoJongo candidoq; promifcue pilo 
tegitur. Sagax eft venatui,ac vulpinismori* 
bus , atque adeo pertinax iniurias vkor , & 
ereptasaliquando iibiprardsememor,vc poft 
dies aliquot agnofcac raptorem , infeetetur 
obuium, & interdum etiam alijs fui generis 
comltantibus aggrediatur, &, ii fieri poffit, 
mordeat &c trucidet , cognitifque magno 
Itudio &: cura aedibus , ac interemptis qui- 
« bufque domefticis animalibus , vlcifcatur 
iniuriam , & infefti hominis fumat peenas. 
Eft etiam erga beneflcos tam comis & gra- 
tus,vt allatis ante eu cohortalibus,& cecerae 
pracdse parte, animi bcneuolentiam teftari 
plerumque foleat. Quod fpe&at ad vfum 
Medicum , fertur,dolorem dentium pene 
eius expurgatorum e veftigio fedari, Incola 
eft frequens nouar Hifpanias mulcis in locis, 
ac pracipue frigus Sc f igorem declinatibus. 
Viclitat imbecilliorum animalium prxda, 
maizio, alijfque frumentaceisac faccharinis 
quoque , fi quando ofTenderit,amndinibus* 



Capitur decipulis laqueifque, 3tocciditur 
fagitta. 

Pertinet ad harum vulpium dijrTetentias 
cuitlaxcoyod. Ijfdem quoque prjedicus eft 
moribus, & formaetiameileteadem , niii 
cuetlazdi pilo iimilisvideretur,vndeinuenit 
nomen : colIocraiTo, &irupensehirfuco, 
pectorifque &: raciei pilorum longiorum 
aceruo terrificus. 

Ad idem genus fpe£tat azcacoyocl , & eo« 
dcm praeditus eft ingenio , fed formicarum 
aflidec cauernis , vnde nomen impetrauir. 
Cum noctu vlulat,multiformes edit clamo- 
res: necnon &: halcoyotl , qui tamen verfa- 
tur iuxta oppida , Sc ex cohortalium rapina 
magna ex parteviuit. Upemaxtla quoque 
fpecies eft vulpis, candido , nigro, 6c fuluo 
pilo veftita, capite paruo, auriculis modicis, 
corpore gracili , ac quatuor fere dodrantes 
logo, roftro^n prolixo 5c tenui .-moribus ve- 
ro vi&ucjj &rapina ceteraruvulpiurmoffen- 
ditur vbique , fed praecipue calidis in locis. 

Exoticum etiam quoddamgenus vulpis 
oztoa dicitur, fimile noftrati forma,magni- 
tudine. Tres dodrantes vix fuperat , nigro 
candidoque veftita pilo,fed quibufdam par- 
tibus fuluo , iimilibusquoquemoribus,&: 
proximaverfutia.Alicur cohortalibus & alijs 
imbecillis animalibus, Acrociter mordet, 
incolit foueas,vnde nomen meruit, & in 
terrse cauitatibus occulte educat fobolem, 
Cum aliter manus venatoris nequit elude- 
re, iimulatfe mortuam. Apud has gentes 
in cibiiamdiu venit vfum,quamuiscrcpitus 
ventris fit illis foetidiflimus. Ocuitucenfl- 
bus reperitur in agris. 

Alia vulpecuia , quia maizium u&um 
colore imitatur,dicitur Yzquiepotl- teehnis 
8c artibus vulpecuhe i^oftrati eft iimilis,ideo 
illi congener. Duos p*ene dodrantes longa, 
humilifque 9 roftro tenui , paruis auriculis, 

pilofo 



HlSTORli? NATVRJE LlB.lK 



pilofo & nigro corpore , ac prsecipue iuxca 
caudam , quae longa eft, Sc nigro candido% 
pilo,quemadmodum &dorfum vniuerfum, 
veftita. Breuibuscruribusnigrifque,& vncis 
vnguibus. Viuitin antrisinter faxa,vbi edu- 
cat prolem. Vefcitur fcarabeis atque vermi- 
culis ; cohortales iugulat 5 folumque earum 
«deuorat capita. Fundit; ciim peditj haiicum 
fcecidiflimum: pedit autem \ cdm quisihfe- 
clatur. His fe tuecur armis^ciim ipfa tota te- 
terrimu m exhalec odorem . Vrina etjam 
arque ftercus eius fcetidiflimum eft , atque 
adeo peftilens, vt nihil fimilein noftro repe- 
rias orbei cui poflit hacin re compararhquo 
fitj vt in extremo conftituta periculo,reddi-< 
ta vrina, aut faxibus deiectis , ad octo plu- 
mimve paffuum interuallum ( tantaviseft 
huius excrementi ) fe(e abomni vindicetin- 
iuria,,ac veftes inficiatindelebilibus luteifoj 
maculis; &numquamfatis peripirante pu- 
core. Alias innoxium animal, cdulequc,hac 
fola ratione horridiftimum.Editur eius caro 
ftercufve,faluberrimo euentu,abhis quipa- 
tiuncur Hifpanieam luem , aut Indicam po- 
tiiis , vnde citra dubium in alias nationes ir- 
repfic,&: contra arciculoru dolores.Fit ex ea 
oleum vulpinu,non minusefficaxillo,quod 
ex vulpe noftrate conficitur apudHifpanos. 
Sunt Sc alia duo vulpeculae huius genera, 
eadem pame forma & natiira > quorum alte* 
rum lzquiepatl vocatum fafcijs multiscan- 
dendbus diftinguitur • alterum vero cone-^ 
patl, feuvulpecula puerilis, vnicatantum 
vtrimque iputa y perque cau dam ipfam eo- 
dem modo delata. 

Bachirse quoqj dicuturanimalia vulpibus 
fimilia: rotundiora funt , Sc iucundse carnis* 
Annafeciam appellanturab Indis,Zorri- 
nas ab Hifpanisjanimahaillafele domeftico 
rninora,peftilentis odoris,quar oppidanoctu 
adeunt,foetorillaprodit, etiamfi diftenc 
centum paffus; nec fores, nec feneftra clau- 
ix obftant. 



CAPVT XI.- 
De ammalt rotunda faciei. 

VOcaht Indi fhckxoloti ^ feu animai 
obrotundai faciei , beftiam tauro va- 
ftiorem , capite magno, prolixo roftro, latis 
auriculis,a trocibus dentibus,humanapame 
facie,vnde (umpfit nomen:craii'ocollo,ma- 
nibus pedibufque , & inhis taurinis vngui- 
bus,fed maioribus, magnislatifquecluni- 
bus , cauda crafsa & prolixa^ac pellecrafsa^ 
fuluo &c hifpido pilo. Rarum animal, faxo- 
rumque 6c iblitudinum incola. 

Atzaceani, tepozotzontlae , & tlaquela- 
pani , non procul a regione , quam a fitu 
profundiore Vocant Ve honduras, vefcitur 
montanq cacaoatl , quapachtli , &c virenti 
haoli j vaftatis pafiim aruis (atifque : ciim 
horum nonadfuerit copia , folijs arborurn 
&fruticum. Caro edulis eft. Humanum 
eonfpectum non reformidat, nequefagitta* 
rum ictibus occumbit 5 tergus enim elt im- 
penetrabile. Quamobrem defofsaterra,ac 
defiiper ramis irondibufque conteda , &s 
fubaggeratacapitur , haud alicerac apud In- 
dos Orienciselephances. 

CAPVT XII. 
De anim&li anonymo. 

ALiud in noua Hifpania reperitur ani* 
ma-1 ( nomen diligens Indicarum re* 
rum Scriptor Francifcus Hernandus non- 
dum accepifle fatetur ) hifpidum , vulpina 
cauda, fu(ca, &fubnigrajiubatum infenio, 
auriculis paruis & anguftis, corpore iridis 
inftar vario, plapa lataquefacie ,qualis hu- 
mana,craiTo foftro, halitu lethali, fagaxque 
& verfutum,imbecilliorum animalium infi- 
diator, dc rapcor atrociftimus* 



PIGRITIA SIVE HAVT, 




igna: 



164 



lOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 
l£NAVVS,SIVE HAVT, CLVSIL 




fGNAVI SIVE HAVT ALTERA EFFIGIES ACCVRATIOR GLVSIL 




CAPVT XIII. 
De animali Pigritia fiue Hattt. , 

INfigne eftquadamvitijimagineanimalj 
quod Lufitani ab indole Pigritiam vo- 
cant , alij Hifpani per dvri$z$<riv catulum 
agilem 3 feu Perillo ligero. Eius meminere 
Ouiedus &: Mapheus } licet in aliquibus 
difTerant. Vtriufque narrationem dabo. Ille 
ita habet : Perilloiigero , fiuecaniculaagiiis, 
anirnal efi omnium qu& viaerim ignauifimu; 
namadeb lente mouetur , vt ad conficiendnm 
iter iongum dumtaxat qninquaginta pafim 
integro dieitti opus fit.Primi qui iiium conjpe- 
xere chrijliani } in memoriam reuocantes Ae- 
ihiopem in Hifpaniajoannem Album appellari 
folttum, per cur^^o-p videlicet, vt oppofi- 
tum inteliigeretur. fic istudanimal reperien- 
tcs> & cins naturam confiderantes , nornen ilii 
indiderunt eim natur& prorfus contrarium, 
agile appcllantes , cum adeb tardum & igna- 
uum efiet. Efi verb hoc animal ex eorum nu- 



fnero y qu&tn coniinenti maximeadmiuhilia 

funt,propter difiimilitudinem quam habet cum 

reliquts animalibus. Binos palmos longumefi 

cumplenam magnitudine adquifiuit \aut paulo 

maiws : crafiitudo fere longitudini refpondet, 

cyuatuor exiles pedes habet\ eofy quatuor vn- 

guibm praditos auiuminfiar, ijstamen fimui 

connexis, ejr minimeaptis ad corpus fufiinenr 

dum- } nam propter pedum exilit atem^efy corpo* 

ris grauitatem,ventrem quafi rependo per ter*- 

ram trahit : colium infublime elatum ejr fiir~ 

reBum gefiat , prorfus &qtiale ad fupremum 

vfque fafiigium > pifiiiti injiar , in quo facies 

fita orbiculata } non valde difimilis nocJu^ 

ipfis pilis circulum formantibus : paulo tamen 

longior quam lata. Paruos habet ocutos, & ro~ 

tundos, nares fimia infiarjs valdeexiguum, 

Coiiumnuncin hanc , modo in iilampartew 

torquet , tamquam attonitum. Sttmmum bo- 

rum animalium defiderium efie videtur , vt 

veiarboresvel palos cohfcendere queant-jdeb 

magna ex parte in arboribus , vel etiam in al- 

tifiimts earu ramis confyicitintur , quas longis 



■HISTORIife NAf VKM LIB. IX. 165 

vnguibm dpprehendentes tente confccndunt. Hanc hiftoriamfecuti in quodam Gno- 
Cauda caret, pitof^habct ex albo cinericeos, moglyphico italufimus: 
*ut taxmfere. Bim vox d retiquorum anima- Te ridet natura 3 Piger:B'rafdica Tempc^ 
iium voce valde differt 3 quia canendofex <vo- Beftia fceda coltt nOmine dicJa tuo. 

cesper interualla dumtaxat frofert 3 vnam at- Tardagradu reftat, pede non afurgit inani, 
tiore tono quam alteram.femper diminuendb, Ventre fed adtambil teto adipatis humn. 

videttcet vt prima ptaltions toni quam reli- ^AdiaBum properat ter quinl luce lafitti } 
qua,deinde &li& fenfim defcendendo minuau- £t biduo fiondens tafia cubtte Jubit. 

tur. T^am quemadmodumfiquis canat la,fol 3 x^Afia minis, ptagts, neutrts ignauia cedit: 
fa,mi,re,vt,fic hoc animatfimiti tonopronun- 2{ecfinit inficlo vutnere torpor iners. 

tiatha 3 ha,ha 3 ha,ha 3 ha:ejr fitcut debardato di- Neque Cluiij defcriptionem ex pelle hu- 
cebam 3 fi id animal con Jfeciu fuifiet in ittk re- iufce beftiai contemnam. ^Acoilo , inquir, 
gionibm , quibm equos armatura muniendi ad extremam ttorfi partem paulto ptus qudm 
confuetudo origine habuit } ab eo animati exem- quatuordecim vncias longum erat eim corpm, 
plum defumptum fuifie videiur ; fic primm craptudo verb fine ambitm p&nc totidem con- 
mufices inuentor eim initia ab huim animalis tinebat.In viuo autem animati longe maiorem 

cantuformafe dici pofet^potius quam ab vitd fuife 3 non eft dubium.Coiium ipfumfex vncias 
atid causd: nam hoc animat per fex hasvoces tongum erat 3 ejr quatuor crafium,comprehenfis 
nos idemdocet,quodper ta^otfajniye^ti vt etiamipfis vittis. Anteriora crura ad pedum 
intetiigere licet.Sed vt ad eim hifloriam reuer- (quosptanos habet infiar vrfioru autfimiarum) 
tamur, nocJedumtaxat hoc animat cantat per vfique Jtexuram feptem vnciarum tongitudt- 
modica interualla ,fex illas voces repetendo, nem Juferabant: pofteriora autcm fiex cum fie- 

interdiu numqua cahiare auditur- eam ob cau- mifie dumtaxat longa ,vt anterioribm fiere in- 

farn, $*propter exiguos iitim oculos , noftur- tegra vncid efent breuiora. Antcriores pedes 3 

mtm animat efie arbttror, ac obfcuritate ejr te- a fiexurd ad <vngues vfque tres vncias erant 

nebris deleciari. In ades tranflatum, naturali lohgi ; fofteriores autemeiufdem f&ne tongi- 

Jud tardttate mouetur , nec acclamatione vitd , tudinis,vtrique tamen vatde anguftijicetpta- 

aut impulftone gradum acceterat.Alui aiiqtian- ni, vt mirum videri non debeat, fi cum dififi* 

dodomi hocanimal , & quantum ego , ey altj cultate fubfiflcre ejr progredi queat : finguti 

qui etiam afaerunt, obferuare potuimm,num- vero tribm contiguis vnguibm binas vncias 

quamvtla re vefci deprehendimm,fed ex aere cum femifie tongis, albis, & valde mucronatis 

viuere exifiimauimm , qttia caput ejr os ad pr*diti , prona quidem parte arcilsinflar eta- 

eam partem femper obuertere conjpiciebamm, tis ,fupinaantem fiueinfernacarinatis. Vni- 

vnde ventm JJirabat potius quam ad atiam) iierfumcorpm a fummo capiie ad vngues <ufi 

ex quo apparebat y aerem i/ii vatdegratum efte. que denfifiimis , - ijfife frolixis viltis erat obfi- 

Noxiumani?nat non efi,neqae mordet,imo nec tum , cotoris partim nigri , partim cinericei s 

etiam mordere poteH 3 propter oris angufiiam. fane vt moles quem vulgm tafiufiue tdxum 

Verum adeo fcedum aut ignauum animal vi- appeltat, mofiioribm tamen ; atque a collo fe- 

dere nonmemini.^Arboremnatlm quamcon- cundum dorfi longttudinem y vfique adfofierio- 

fiendere queat, etia in atttfimos eim 3 vt dixi, ra fiere crura, nigrorumfitorum quadam ferie 

ramos euadit , in quibm 0B0 , decem ejr vi- erat infignitum.Totum coltum a ceruice ad an- 

gtnti dies h&rebit , he c fciri foteft qud re ve- teriora vfque crura vetuti iuba quadam nigro- 

fcatur. rum crinium in vtrumque tatm propenden- 

1 Mapheus verd fic narrat: Valdeetiam inu- tium teffium habebat caput exiguum , breuibm 

Jit ata ejr effigie ejr natura es~i animat,quod ab pitis fiubrufis obfitum , cum mento ejrgutturis 

te ifsd Lufitani Pigritiam affeilaht , ertgo- farte roFiro fimiam quodammodo referebat: 

numfere magnitudine , Jed roftro fadiore ad breue enim,gtabrum ejr obtufium,fimi$fc nari- 

a(fecfum, ejr vhguibm ad digitorum fimititu- bm erat fraditum.exiguis etiam dentibm 3 ,fia- 

dmem frominetibm.Huic ex occipitio exiftens tis tamen latis : cum veto riciunt amptum nort 

coma ceruicem velat, lentofe ipsd ventris adipe habeat , hoc ahimat vix mordere pofie mihi 

'verrit httmum 3 neque vmquam in pedes exur- ferfuadeo. 

git:deniquetamtardemouetur 3 viquindecim Appendo Doctoris Francifci Plernandi 

ipfisdiebmdd tapidis iaclum continuotraciu narrationem de hoe animali:G*#£r genm 

vix frodeat. VicTttat arborum fotijs-, ejrinea- efi tardtfimi , atque eim rei gratid velox 

rum cacuminibm degit fterumque, quarum in nuncupatm , ejr mirandd formd : duos enim do- 

afcenfu biduum circiter, tantumdem in deficen- drantes ftm minits in iuuentd crafium cum Jit, 

fu fonit.T^eque vero adhortationibm tantum fauto maiorem tongitudinem frocedente tem~ 

aut minis , fied ne plagis quidem , fuftibufve fore afequitur , quaternis valde exilibm infi- 

befiiam tantiityim de infitd ignauid ac tardi- flens pedibm, quorum finguti totidem vngui- 

tate dimdueasi hm armanturjiiis auium fimitibm ', fed coniun- 



166 IOANNIS EVSEBII N IE R-EMBERG 1 1 

ciis mter.fi fe. Collum eft excclfium/eBum^ & pramuntiare mortem 5 candenti ver6 5 lon.- 
omni cxpartc &quale$cum pofirewampartem gam vitam polliccri, fed indigam , plenam- 
facicsorbicularis occupat , in qua oculi modici, que ,acrumnis & laboribus. 



C A P y T XV. 
De tignhus Indiarum. 



ejrrotimdi narcs cercopitheci.Qs valdeparuum, 
pdi vcro vniuerfi corporis ex albo rubrefccn- 
ics.& cauda mUia. Tanta vero cfi eius tardi- 
tas,, vt vmm diei fipatio vix quinquaginta 
fafm pcrtranfre pofit. 2ipciedumtaxat fio-* 
mtumedit, peUeriorihm fj/iabis fenfimmagis HjPIgns in nouo orbe non vna aut mole, 
ac magis graciiefcentibns . Arbores libenter JL aut furore. aut fpecie. Vulgaris noftris 
fiandit, & circa ' fummos ramos confidens, <vi- efl maior: luuc alia fimilis, quas,quia minor, 
gtnti wterdum commoratuj dies, nullo ciboafi a b Indis tiaco ocelotl,\d eft parua tigris nun- 
fitmpto , quamobrcm creditur chamdeonis in- cupatur, maculis f ufcis & nfgris confcripta, 
siaraeVe paficii nam & mimmum habetos, ejr non pallidis &candentibus,vtalijscommu- 
'fneptum edcndo. Stupidifimum animai esi, in- nes funt. Periiani , vt Garcilafliis putat , ti- 
nocentiftmumq^ ejr, vt crcditur >nociarnum> gridem vocant vtaruncu: mm^uod lofeph 
quoniam ey noffu dumtaxat canit , ejr hebeti Acofta dixit,vdos dici oboronocos, cdtrupta 
vifu pnzditum eft. nonnihil ab ' Hifpanis voce,non ita cxplora- 

Illud autem quod Ouiedus & Hernan- tum cenfet • veumari enim vrfus dicitur, 
dus dicunt y . nulia re nifi aere vefci, fortaife Mira tigridi difcfetib gentium:parcit Hifpa- 
non abfolute di&um.Folijs arborum potuit nis, inuadit lndos,vt mter mulrbs'Europ«os 
rure ali, & domi beftiolis quibufdam fecre- barbarum inteinofcens , impetum iniilum 
to, mufcis,vefpis,vermicuiis /caraheis. Scri- deftinet. Fcrociores fu nt .leonibus.-auide In- 
bit Acofta. etinm fprmicis nutriri,qui &. tres dos-quaiunt , etiam in domibus& calls 5 & 
dumtaxat vngulas fingulis pedibus trihuit. nifi coniWnter iores fint claufa% clanculdni 
Anconius Herrera adciit , ad finguios gi-eflus ingrediunt'ur,& correptum aliquem barba- 
i: ige mifcere,fed tres tantum horas in afcen- r u m mordicus deierunt ? non feciis ac felis 
fu arborum durare. Addurit aliquf, tanta. murem : nec aduerfus illas arbores afyla^ 
pertinacia adhacrefcere arboribus', vc nifi quas-gfcenduntvtillincdeijciantfugiemem, 
mortqa non aiiellatur. & lacerent.In expeditione Fediemani ^quae- 

Theuetus & loannes Lerius alterius mon- dam tigris cohortem militum aggreila , ih 
(Iri huic fnnilis meminerunt,quod ille hau 3 medio omnium dikcerauit Hifpanu Vnum, 
fiiie hauthi appellat, Leiius ver6 hay : vter- tres lndos,tutaque &r impunis euafit. Nfht^ 
que euim jlli tnbuic fimiias faciem \ cutem lomimistanta fen'taseiumbatur:il vel bacti- 
hifpidam &,villofam, crura hirluta , ternos locirca renes caidatur, laiiguet, &: vincitur 5 
infingulispedibus oblongos & acutos vn- non alia via patet vi&oriae. Nulla alia fera 
gues, plemmq; in arboribus v erfari,captum magis cimetur Indis Occidentalibus,iipo in 
autem litie difiicultatecicuran &domefti- veneranoneem Daemonillisfafpilfimefpe- 
cum fieri; a nemine confpedum quidpiam cie tigridis loquebatur. Vngues venenati 
' edere , ea de causa a plerilque ex aere viuere creduutur , numqua reparatur plagaexillis. 
exiftimari.Neucertamen tanta ignauia prie- Iam poft introdudum Euangeiium reue- 
ditum eiTe dicir,aut cauda carere/edbreuem rentiam imo timorem huius tergamifitbar- 
caudamhabere vterquefcribit. Ltclor ea baries.Capirur laqueis,aiicubi mufcipulis. 
quae apud diclos Auciores extant , cutn his In Bengala ferociffima inuenitur, &eon- 

tumacis oclij: vfque ad triginta milliaria inie- 
quiturpcrhttora nauim qua aufugit lacfpr. 
Obuijs prseterea quibufcumquehominibus 
&ferisatrox. Pra'uenitnaturatantapeftem . 



qua:ex Ouiedo protuli,conferre poterit. 

CAPVT XIV. 
De qmdrupede undentu 



Comitatur tigrim aliud animalculum,quod 
aiTiduolacratu illam indicat,quo andico fe- 

INuenitur in Noua Hifpania. non procul ra^ alias recedunc , aut conduntur • hommes 
ab Auftrali pelago in prouincia Tozilani fugiunt.Sunt illc tigrideshumanecarnisaui- 
& Cafcapani ferarum genus a capillorum dilfime,auariores Nigritarum quos interno-' 
candore vocatu m tzon yztac, breuibus cru- fcunt.mauem ,fi quam in ora perfpexerint,per 
nbus,atro colore, &corporecrafio. Ma- vigincileucas curfitandp profequifolent 3 vt 
nibus pedibufque & corporis magnitudi- fi quisincerram exfcenderit 3 deuorent. De 
ne tigrina , cauda prolixa. Animal ra.ro ve- nocle in naues infiliunt, vt incautos nauicu- 
niens i'ub hommum confpcclura , & quod larios opprimant. Referam huius exemplum 
transfixnm fiigitta quandoque fuccumbat. memoratu dignum , quod accidit interim 
Fabulantur Indi,luteo capite vifum,celerem dum noftri in Bengala agerec» ^Ethiops qui- 

daua. 



HISTORIiB NATVR^ LIB, IX. 16'f 

dam fetmis ctim fomniaffet a tigride fe ab- & exanguis fdrmidine replebat iiituentes; 
reptum, fequenti noc-te fub nauis^qua vehe- ; quid lblutus & incolumis feciilet? loannes 

batur, proii fe abfcondit. Rogatus a domi- quidam Ledefma Htfpalefis,Vafchi Nunes 

no caufam , fomnium no&urnum enarrat; amicus, 8_laborum focius, de tigrideillo fe 

cuius veritatem illa ipsa no&e euentus pro- comediile faffus eft,bouinaque carne nihilo 

bauit: omnibus enim dormientibus , tigris decerioremefteretulit* Vnde tigridem effe 

in nauim infilienSiCeterifque^qui plus quam dicant, interrogati qui numquam tigridem 

triginta in na-ui iacebat,inta£tis,defub prora viderant, reipondent, A maeulis, a feritate- 

miieri __khiopis apprehendit latus, &. abri- a dexteritate , fignifque alijs ab Au&oribus 

puic. Felicior alterius fors fuit , fed diuina datis tigrim arburari,cum &: pardos 8_ pan* 

prote&iprouidentia. Hiccumhaud procul theras maculatos ex ipfis plerique fe vidiile 

a littore in naui ageret , a tergo hinc eum ti- pra_dicent. Tigride mare perempto,monce* 

gris , ab aqua e flu mine rllinc crocodilus in- verfus veftigia iliius fecuti, antrum,coniuga- 

uadinfed audi cafum.Tigris,vt aduerfarium le ipfius domicilium , adeunr, duos abfente 

pra_uerteret,pra_damque extorqueret,nimia genitrice catulos vberibus adhuc matris in- 

velocitate vltra hominem delata,& in nauis digos auferunt. Mutato confilio,quo gran- 

latus impa&a , in crocodili fauces incidit; diufculos effcclros in Hifpaniam poft hax 

ille vtriufque belluac impetum ac rabiem mitterent,ferreiscatenis diligenter in colia 

hoc modo euafit. Dici nequic , quancopere compofitis, ad macernum antrum paruulos 

Bengalani tigridum rabiem mecuant : hinc reportant a matre la&andos.Poft paucos in- 

varijs eas nomimbus nuncupant,veriti ne ii . de dies regreift ad fpeluncam^nec catulos re^ 

proprio dicerent nomine , continuo dilace- perientes, credebat eos a matre in frufta prx 

renturJn Brafilia magnatigrium vis, qua. rabie dilaceiatos, ablatofque,ne quifquam 

famelica. horribili pollent velocitate , tre- -is frueretur: affeueratnamque, folui e cate- 

mendis viribus. Esedem pafta. tanta. dicun- nis nullo pa&o potuiffe viuos. Pellis perem- 

tur effe ignauia^vt a gregarijs etiam canibus pta, tigridis ad Hifpaniolam, ficcis herbis &: 

confeftim in fugam agantur. Non homines culmo farta , miffa eft ad Admirantum S£ 

tantum perdit gula. Primores. 

In noua Hifpania fpeculatur ex arboribus 

adripasftuminumcrocodilosiindedefilit^ CAPVT XYL 

&incautosocciditi \ 

Aliquandonon minore: iaclura a tigride pe tigridibus Bambx. 

Indica infeftata Darien fuit , quamolim a | 

fero leoneNemea,&: a rabido apro (jlaiycto- T) Egredior ad noftrum orbem,& appen- 



nia^vtPetrus Martyrnarrat. Integro nam- X\.'do qua, de tigridibus Bambseex fid. 

que femeftri nocl:em aiunt exa&am fuiife EduardiLopezi) PhilippusPigafetafcribit, 

nullamindemnem, quin veliuuencam aut Cum in RegnoAnzicano multi fint leones, 

equum,canem autporcum intraviciipfius vc & in alijs diuerfis mundi pa\c.ibus , nulli 

Vias interfeceric . Armenta gregefque iam tamen in regno Congiano , & prascipue in 

minuebantur: im66_minimetut6referunc prouinciaBambareperiuntur; Tigrides ve* 

dbmo exiife quemquam,eo tempore prseci^ ro , quas incolse engri vocant , ibi tknt pluri- 

pue quando catulps alebat , tunc namque nia. : de quarum natura mirabile quiddam^ 

adoriebatur & homines,fame vrgente catu- refert expertus Eduardus , nimirum quod 

lorum,fi homines prius occurrebant quam eius quodam ducl:u nullam vim inferant ho- 

brutuanimal. NeceiTitatecogentetandem mirtibus albis , cum nigrisecontra. ilnt infe- 

ars inuenta^eft , qua tanti fanguinis pcenas ftiftimi. Vndecum in campo aliquadoCum 

lueret. Exploratis quippe anguftijs femita- comitibus cogeretur pernodare,nigros om* 

rum , quibus e cauemarum lacebris ad pra&- nes efTe a tigribus occifos y abfque vllo albo- 

dam nodu prodire folebat : excauata. ibi rum decrimento. Tam funt lbi feroces , vt 

fcrobe aliqua, cratibus 6_ aggefta terra leui cogente fame etiam ex ipfis domuum vefti* : 

fuperftratis , fallaciam occultartint Indi. bulispecudesauferant,leonibus feritate,vi- 

Veniens incautus ( mas quidem erat) tigris ribuSirugitu, 6x_ omnibus fere fimiles, exce- 

decidic in foueam,& fudibus acutis in fcro- pto tatiim colore, pelle maculis quibufdam 

bis fundo defixis inha.fit. llancatu fuo vni- diftincta* Varijs eas capiunt modis,aut mor-' 

uerfam replebat viciniam, & montes illi ftri- tuas,propofitis,qua paftu venire folent,car- 

doreeius reboabanr. Saxis tum ingentibus nibus venenatis, vel etiam confe_las iaculisj 

ex foflae margine in eum fudibus infixuni aut viuas , laqueis quibufda, propofita capra 

deiedis, peremptus eft. In miile ailulas , 8_ aut fimili aliquo,ad alliciendam,animali do- 

mille fruftula fixa dextra directas haftas , 6_ meftico , quibus fera paftum veniens impli- 

ab alto iaculatas , dirumpebat, Semianimis- cata fe foluere nequitjed quanto plus fe m'o* 

uet, 



lOAtf tflS EVSEBII HIEREMBERGI2 



uet,tant6 magisadftringitur. Capiunturet- 
iam aliquando parux. Vnde refert Eduar- 
dus,vnius libifa&am copiam,quae quinde- 
cim dies nondumexceflerat, quam quoque 
educarit,& canis loco aliquamdili habuerit, 
quse etiam a nullomifi adominojcontre&a- 
ri voluerit; ftridens & minitans fi aliiis acce- 
deret. Sedciim tandem videret,innatam fe- 
ritatem nulloarrificiodomaripofle (canem 
enim&zebram ip(i chariiTima occiderat) 
glande fclopetaria eam , maius aliquod pra> 
ueniens malum,traiecit. Cum animal fit & 
hominibus St alijs omnibus animalibus in- 
feftiflimum , prxmium a Regepropofitum 
eft i js qui allata peile fe occidiile aliquam te^ 
ftari poflunt, ea tamen conditione , vt pellis 
pilos illos longiores &c duriores, qui circa os 
nafcuntur , habeat , alias enim loco prarmij 
pketuntur veneficij fufpe&i:pre;(eiitifiimum 
enim ijsineft venenum , &C comefti fubalijs 
cibis,mprtem quafi rabiolam inducunt. 

CAPVT XVIL 

De z$brd. 

PRocedit idem Au&or.Nafcitur quoque 
. in hoctra&u , vt &inalijs Barbarise & 
Africae locis, animal aliud zebra di&um: 
quodciim mulas quoad forma&ftaturam 
per omnia fit fimile, mula tame (parit enim) 
non eft , 6c colore non tantum a mula , fed 
etiam ab omnibus alijs animalibus diftert. 
Tribus enim diueriis coloribus,nigro, albo 
&: fpadiceo , qui per lineastresdigicoslatas 
corpusa dorfo verfusventremhemicycli in 
modum ambiunt , per totum corpus diftin- 
dum eft , cauda colore rubicundo & lucen- 
te. Pes & vngulaevtmulse^incefTuaLioqui 
leui & alacri fimilis equo,quem curfus velo- 
citate multum fuperat , icavc Lufitanorum 
prouerbio anfam prxbuerit , qui ciim cele- 
rem aliquem dicere volut , ubra, velociorem 
dicunt. Parit quotannis , vnde& maxima 
habetur copia-, fed incolis,qui ea vti nefciur, 
eft inutilis : equoru enim loco upfi tam pace 
quam bello efle pofTent , natura eas equoru 
loco, quibushoc Regnum deftituitur , fub- 
miniftrante. Incolae ver6 ignari,cum equos 
non habeat, & boues iugo f iibdere nefciant, 
zebras mfuper domare &c framare non va- 
leant,varijfque alijs animalibus vti non pof- 
fmr, hominum ad hax omnia opera vti co- 
guntur. Atquekavc omnia hominum iu- 
perimponunturiiumeris,itaquoqueipfiab 
homimbus vel ln leclicis, aut fedibus porta- 
tilibus a Sole coopertiscircumferuntur -,ad 
manus femper feruos aut alios ad id condu- 
c~tos habentes. Et fi magnumaliquoditer 
breui cempore eft abfoluendum, multos u« 



lesquafi dv^^>^o(popbt<; circumducifnt , vfc 
prioribus deteflis , alij atque deinceps alij 
poflint fubftitui -, qui etiamitaalternatim 
fubinde mutati , tantas funt cclericatis , Vt 
cquoscurfores anteuertant* 

CA.PVT XVIII. 
De dmte Africmo* 

PErgitPhilippus,conteftatenoftro.Mar^ 
mole. Eft&aiiud animal quadrupes, 
dante didum,boue paulo minus^forma ta- 
men capitis & corporisreliqui non multtim 
abfimilejcolorefubrufoicornuacaprinaha- 
bens in capite,politatamen &nigra,exqui- 
b.us,vt ex hubalorum,varia conficiuntur in- 
ftrtimenta. Pellis ad multa vtilis ; vnde in 
Lufitaniam,& indeinGermaniam defertur. 
Ea vtbubalorum , ceruorum ., aliorumcjuc 
animalium,advfushumanos, prxcipue ad 
contlciendas veftes durabilis , prxparatur. 
Haberet quidem RexCongi libenter qui eas 
prasparandi noflet artificium , fed ciim voci 
non poflet fiericompos^crudis vtunturinco- 
lar, parmas & fcutafua contra telorum vim 
ijsconregentes. Ferum admodum eft ani- 
mal, &c venatorem fuum ,nifi dextcrrirnuj 
&: celerrimus ilr, facile peflumdac : abfque 
vllo enim timore vifum infequitur,& li adi- 
pifcitur jCumcornubusnoccrenon poflic^ 
ore dilacerat, &i pedibus vfque ad morcem 
conculcac. Arcu camen & fagiccis , & nune 
fcopleccL occidicur. 

CAPVT XIX. 

De emp^UngL 

INfic idemScriptor. Aliudprxcereaani- 
mal ibi reperitur , quod imphngA voci- 
tant , figura dc magnitudine bouem rcfc- 
rens , niiiqu6d&capuc & eeruicem gerac 
eredam cerudrum more , cornua quoque 
habeat in eapite recla & longa , nodofa in 
fummitate, lnterLUS parum in%xa : quod 
quamuis etiam iic filueftre , nemini camen 
eftmoleftum, neque adedetiam eftferum, 
quia facili negocio aratro , iiadeflccincola- 
rum aliquod ingeniu^accommodari poflec» 

C AP VT XX. 

De Ittpis Bmb<s. 

NEc prsetermittendum eft quodfubdic 
ipfe Pigafeta. Lupi quoqueeius regio- 
nis fingularirer oleo palmarum dele&ancur, 
quod, cum vccanesfintfagaces , quamuis 
remotum indaganr,&: noftu, nifiin tigurijs 

accu- 



HlSTORIiE .NA"TVRiB LIB. IX. 



I69 



accurate cuftodiatur , vel etiam in campis, 
portitoribus ibi perno&antibus , &: dor~ 
miencibus ± furanturi Oleura quod cx pal~ 
marum fru&u exprimicur>crafHimeft, 8c 
bucyri in modumdu&ile, quod cucurbita- 
rum corticibus excipicur ,segre reieruatur. 
Ec mirum eft , quam dextre hi fures den» 
tibus vafa comprehendanc, &humeris, yt 
lupi noftrates,oues ftirati iniiciant , vt cur- 
fus tancd fk expeditior > &£ perfequencium 
verbera effugianr* 

CAP VT XXI. 
De leonibus Indicis. 

IGnauior apud Indos noui Orbis tiacio 
leonum >pma Periiani vocant. Minores 
quam Afrieani funt, fugaces,aucinnocen- 
tes,nifi inuadancur-, degeneres omnino ani- 
mo : mole, iuba , colore fufci iunc pocitis, 
quam fului. Ad eos venandos conueniunt 
Indi. Lapidibus ac fuftibus occidunc.Con- 
fcenduncfere aliquando inarbores , eo vf- 
que haftis & fagiccis ilios infeftant barbari. 
Vefcuncurfeftiueeorumcarne (alba eft &: 
craffa) adipem medicamencisreferuanCjofla 
faltacionibus & choreis. Quidam Hifpanus 
decurbauit arbore lexnam ingentem , qtia- 
tuor tranfuerberaram fagittis. Iri ventre duo 
tigridumcatuliinuenci>quos per adulcerium 
fui generis conceperac Paternse macukein- 
dicia criminis fuerunt . Leones marinos 
comederunt Hollandi. 

CAPVT XXIL 
De leonibus exigmh 

EX infula Margarita minimum leo- 
numgenusmifium ad Philippum II. 
in itinereperijt.Nefcioan potiusaslurorum 
fpecies fuerit cum leoninafacie. Ad eum- 
dem ipfum Philippum miiTus fuit arlurus 
lanigerfeu iubatus inftar Melitenfiscanis, • 
colorecarididilTimus, fed moribus micifTi- 
mus, & delicijs idoneus. 

CAPVT XXII L 

De leone albo* 

ESt in Chiappa animal cani leporario 
fimile , nigrum, nifi caput &: collum, 
haec alba func, vocanc propterea Indi leo- 
nem album. Venaru viuit. 



C AP VT XXIV. 

De ammalibus leoni 
ajfimbwi 

SVnt pra?terea\ aliae fenc leoni vicina:*; 
Mizcli, quemadmodum a Barbaris ap- 
pellacur , ieoni noftro non iubaco auc idem 
eft, aut congener , in infantia fufcus, 66 
fuluus in inuenca , incerdumque rubeus 
aut fubalbidus , in maiorem cameri cor- 
poris afTurgens molem ( quod ob regionis 
diuerfam nacuram poteft euenire) aclon- 
ge minus ferox. Eft quoque quamizdiaf- 
finis leoni , vnde nomen mucuatum , fed 
micior , agiliorque : quo fit, vtquidam Hi- 
fpanorum pantheram eiTe pucauennt. Ad 
eiufdem percinec difFerencias macamizclijj 
qui a Ceruo &: leone (umpiic nomen , quos 
quibufdam corporis partibus imitatur: nec- 
non & cuiclamizcli , a leone&' lupo indir. 
gena nomenclacione mucuaca. Hax be- 
ftia eft, leone craffior , mieior camen mi- 
norque^ Viuit ceruorum , ouium, &: cro- 
talium venatione , incerimit etiam fatut 
quaxumque orTenderit animalia. Ctim 
famem femel expleuit , binos tern6fve 
dies dormit , abftinens a prasdi , donec 
rurfus efuriat . Eft & tlalmiztli fele mi- 
nor ,.fed facie leonina. Mirabilis eft in 
paruo corpufculo animalis vultUs & fero- 
citas. Cacamiztli vocacur aliud animaL 
quod ad leonum paruorum feliumye 
genus pertineat , Sc in iuncetis verfa- 
ti foleat. Quadrupes eft , quaternas fpi- 
thamas longus , fed eorpore non admo- 
dum amplo , fuluo pilo , &: aliquantif. 
per prolixo , auriculis breuibus ac pjene 
nuliis , xlurino capite , cauda prolixa hi- 
fpidioreque. Adeo eft ferox , vt . ceruos 
plerumque aggrediatur , eciam occidac. 
vnde fortaffis ei nomen , nifi a fele po- 
titis profedum fit . mixtli enim apud 
Mexicanos interdum ael.umm , inter* 
dum fignificat leonem'. Viuitjapud Pa- 
nucenfes. 

CAPVT XXV, 

De grato leonis animo. 

NOload alia prodire , quin pro ingenio 
leonis paulifper hic digrediar,& iubij- 
ciam quasIoannesalESV Maria Carme- 
lita Difcalceatuslibro de Arte amadi Deum 
commendauit memoria;& pietaci. In Afri- 
ca,quze, ad diftin6\ionem Libyas vel Africa? 
inferioris fuperior dicicur , quseo^ haud pro- 
cul a freti Herculei anguftijs abeft , nobilis 

P qui- 



IOAMMIS EVSEBII NIEREMBER&II 



I7Q 

quidam HifpanuSiilluftri fatis loco hatus 
(cuius generofitatem indicat ad patria Sc 
gentilitia familias iniignia additum poftca 
ierpemis veldraconis caput) quodda tranf- 
iens defertum , videtleonem cum draconc 
(hax namque animalra regio illa fert ) acri 
ccrtamine niliique confligentem. Quo con- 
fpe&o,humananobilitas eifauere&; opem 
ierre ferae coepit, quse inter ceteras domina- 
tum fert, ieoni inquam> adeo vt Nobilis ille 
hafta, quam geftabat, draconem aliquotics 
impetens, eumquemortali faucians plaga, 
konem ab eo in quo verfabacur periculo eri- 
puerit. Leo porro fuum liberatore m refpi- 
ciens,nullo alio edocente vel impellente, ita 
adamandueUm moueri coepit, vcquocum- 
queisfe conferret>pame ccu canesfidi & do- 
meftici, equum fequeretur, idq, amore aded 
fincero & vehementi, vt nulla ratione abigi 
poffet. Adeo autem is affeetus incretiit , vt 
cum Eques nauem confcendere pararet ,in 
Hifpaniam traieclurus ( iam enim vfquc ad 



littus eum leo fecutus erat ) videretquc lco 
fe eade excludij rugitu aUifcjueeditis iigniSj 
quemdam mortis prasferre dolorem coepe- 
rit, quibus fciiicet oftehdebat , quantopere 
ha?c eu a domino ac benefactore (uo dimii- 
fio torqueret. Deniqueciim nauemmagis 
magifque a littore dimOucri elongariq; cer- 
neret, ac dolorem diwtius ferre non perua. 
leret, in aquam fefe coniecit , vt quem adeo" 
diligebat , abeuntem faltem natatu fequere- 
tur, &c mirabili hacgratitudinis&; amoris 
demonftratione vigente,tamdiu cum maris 
fludtibus iuc^aaiseft,donec & defatigatione 
nandi,& interiori afii&ione vi&us fundurji 
petijt aquis mergehdus.Quidtu facis,6 arii- 
ma, a draconis infernalis f aucibus per nobi- 
liftimum illura Equirem , qui fupercandi- 
dum purilTimxhumanitatis fua? equurave- 
hitur ,liberata? Quomodo poft hunc libera** 
torem tuura noncurris ? quomodo ad eum 
non euolas , etii vel cum snaris vndis te 
conflictare opor teatf 



2 A I N V S. 




CAPVT XXVI. 

De zainzs ($r apris Indicis. 

MOntanam miriingenij feram vocant 
Indi ceyametl, alij quauhcoyametl, alij 
quauhtlacoyametl , alij quapicotl, ahjfaiaflou, 
alij fiynum, {\m&ahinum.S\m\\\s eft noitraci 
apro,nili quod minoriit& defqrmior, vm- 
bilico eius exiftehtefupra dorfum &c circa 
renes. Mirum afpe&u : ibi humoraqueus 
receptus digitisexpreflus effluit; nec tamen, 
incjuit Francifcus HernandnSjtw^f eji <vm- 
bilicm } aut fubeH quidquam ab eo quod in alfs 
animalibw repcriri foiet diuerfum ( quod eo 
difetio coqnoumm)aliudve quam,glandulofa 
qu#dam & mollis pnguedo. Antbnius Herre- 



ra putat refpirare per fupinum huncvmbi- 
licum. Foetidus eft. Lerius omnino fajSet. 
Scribitaprum Americanu habere foramen 
in dorfo,quemadmodum in capite fues ma- 
rini, quo ; fpiritum emittitadmittitqucrad- 
dit frendere terribiliter, & macilentiorem 
elfc noftratibus. Attentior eft cenfura Fran- 
cifci Hernandi de tumulo dorii. Iracundi 
funt.Venatores confcendunt arboresraccur- 
ric grexzainoru, mordent&laceranttrun- 
cujcumhominem nou pofTint,quos ille fu- 
perne tutus venabuto cxdit. Gregatim dif- 
currunt ; eliguntducem,&:,vt fertur, mino- 
rem autvilioremomnium.AntoniusHerre- 
ra (cribitcfl'efenem& flaccidum,nequenili 
duce occifo focietatem & cohortem diffol- 

uere^ 



1-ilSTORIiE NATVRiE LIB. IX. 



171 



ucre: pritts enira occiderentur,quam regem 
defererent, au&or eft Petras Simon. Aliqui 
fiachiris hoc imputant. Mirurn odiumin 
tigridern. Dux zainoru conuocat quofcuhi- 
<que poteft flii generis,vfqiie adtrecentos aut 
plures, quemadmodu Imperator conducit 
railitem. Hiscopijs inuadit tigriderri: quse, 
licet ferocijlima pr£ omnihus Americariis" 
feris,vincitur multitudine,non fine magna 
zainorum ftrage. .Inuenti innumeri occiii fi- 
mul cum tigride 3 vt paucimmi poftint epini-, 
tiurrt canere.Deingenio huius ferae (icnar- 
rat Francifcus Hernandus^m** eftac trucu- 
fento morfit) cum primumeft captut.Sed ciirri 
cicuratur,placiclus eft domefticis , & habe- 
tur in delicijs. Caro eft fimilis fuilbe aprug- 
iiseve , fed durior atqueinfuauior. Seta? func 
afperas,albo ac nigro promifcue variatxco- 
lore. Vefcitur glandibus , radicibus , & alijs 
riioritanisfru£tibus,nec novermiculis; lum- 
bricis^ atque alijs huiufmodi animalibus, 
quariaciiftribus, humidis & vliginofis locis 
mfcuntur;Deuaftantetiam fata^cum ab eis 
non arcentur. Gregatim ambulant ; & rcddi- 
ti mites, aluntur quibulcumque efculentis. 
Digiti pedum yariant : iiquidem alij produ- 
cliores fulit j alij breuibres; Scribunt aliqui, 
apros, Indicos breuillimis eiTecaudis, vtab- 
icifTas putes. Pedibus etiam efle noftratibus 
diifimiles, & pofteriores vno digito non vn- 
gulato conftare. Carnes multo noftrorum 
carnibus faporofiores falubriorefquejfed fay- 
nis bpuseftprsecidivmbilicum, alioqiiivno 
dk corrumpuntur. Communesfuesg»^- 
Unaga dicuntur, quas copia filueftres pluri- 
mas fecit. Perindeacapripetunturvenatu. 
Alijs regionibus maizio faginantur, vt buty- 
ruminopiamoleireparet. Recens illorum 
caro falubris perindeac arietina. 

Apros infulae Madaigafcar ingentes efle 
harrat Marcus Paulus Venetus, 6£ dentem 
apri,relatum eiTe adMagnum Cham fcribit 
quaruordecim librarum pendentem ; nafci 
denique in ea infula bubaloru magnitudine. 

h CAPVt XXVIL 
De fmhus Iridtcis* 

SVes in Hifpaniola lafciuse naturae fupe- 
rant vitulum. Ex adipe eius eiiquata,vi- 
ginti quinque pondo prodierunt butyri.Te- 
ftisoculatus efthiftoricuseius infulasAno- 



nymusjcuius manufcriptaapud ffle funt.Pel- 
lis tympanis feruiebat. 

GAPVT XXVIIL 
De rvrfis Indtcts. 

INuettiuhtur in prouincia Veras pacis ma- 
ximi vrii , lanigeri fatis, nigris piloru fiue 
lanas grumis. Catidaillis palmans dutaxat: 
manus velUthumanie. Simi funt velut ni- 
grita? ,rotundo roftro , depili &: rUgofo. In 
Virginia eduntur. Meticulofi funt: fugiunt 
homines,aufugiunt ad arbores> inde detut- 
banrur, fauciatiiaculis. 

CAPVT XXIX. 
De yriicorriibm Indix Occidenulis. 



BArbari Verse pacis narrarunt apud fe 
eile aniroal raagnum, equi inftar, in 
fronte geftans craiTum cornu. 

CAPVT XXX. 
De fele filuefiri : 

VOcant Indi tepemaxitaton genus quod- 
dam felis filueftris aut muftelae jnam 
toluro par Tere eft magnitudine.Pilis/vefti- 
tur nigris* & promiicue candentibus.Puluis 
eius dieitur febrientibus conferre. Roftru m 
eft lpngum,auricul3e paruse, breuiacrura^ & 
caudaeifdem tranfuerfis fafcijs nigris can- 
didifque > quibus tepernaxtla Ocoitucenfis^ 
cuius videtur fpecies. 

CAPVf XX^L 



De mufieU filuefiri. 



JfO.. 



Liain fpeciem muftelarum filueftrium 
.appellant barbari quaubtentzo > prx- 
longse caudx , fufci piii raolliffimique, &S 
pundis nigrisdiftincTii Mitiflimum eft ani- 
mal j licet vulpeculas fimile : accedit etiam, 
ad cognitos & domefticos. Parantur e pelle, 
veftes magno habitx pretio, tum ornamen- 
ti gratia, tum etiam ad frigoris arcendas in- 
iurias. Manusac pedes habet quauhpecotL 
AUtur platanis &:alijsfruaibus. Vitam agit 
in regionibus calidis Xonotl^o 



Ch, 



rj% 



IOANNIS EVSEBIl NIEREMBERGII 




CAPVT XXXII. 

De mufleU Ltbyca, 

VEnio ab Oriente ad Meridiem.In no- 
to orbe miniisnotum mufteJasgenus 
ex Clufio dabo,quje ad Iacoburn Plateau 
deporcaca ex Africa fuit. Erat porro hoc 
animalculum maioris muris fme gliris non 
prorfus adulti magnitudine,corporis forma. 
muilelam & fciurum quodammodo refe- 
/ensrnam capire& cauda^ longispilis prasdi* 
ta fciurum 2CmuIabarur,illam quidem attoi- 
iens, minirae tamen fupra caput retorquens 
vtille, fedinaltum nounumquam valde ex- 
plicans. Comedens, clunibus, fciuri inftar, 
infidebac,anterioribus pedibus cibum cenens 
& verfans. In vtraque mandibuB binis lon- 
gioribus denribus in anreriore ri&us parce 
eratprjedirum : aures fere orbiculares ha- 
bebatj&pilorumcolorem varium afpadi- 
ceo, fufco,&: albo,iingulis coloribus a capite 
ad caudam , fecundiim corporis longitudi- 
nem yirgatim &: radiatim excurrentibus: 
fumma venuftas eratin cauda,timilibus co- 
loribus etiam virgatim diftincia,cum,vt di- 
cebam, illam interdurnvaldeexphcaretpa- 
uonis cauda^paene inftar. Pedes in quinqoe 
digitoserat diuifi,quaternos antrorfum fpe- 
clantes, eorumque binos medioslongiores, 
quintum autem breuem calcari non diffr\ 
milem , ietrorfum fpe&antem. Omni cibo 
ipfi obiecloindifFerenter vefci incelligebam, 
praefertim vero pane dele&ari : ferox non 
efTe,fedfacile cicurari & domefticum fieri, 
vtlibere, nullo vinculo adftri&u, quo vellet 
vagarijpermictipofletjnam fua fponte ca- 
ueam repecere. Ipfelacobus fibirelacufcri- 
bebac,in nam,qua aduecta fuerant,hsec ani- 
malcula adeo cicuiaeuafiiTe,vt naucarum 
finum &caligas fubirent, nullamq, noxam 
inferrent* 



G! 



Huius animalculi meminiife videtur \$ ? 
qui annofecundo fupra milfefimum &fex~ 
centefimum nauigationis , quam Batauiiri 
Libyam inftituerunt, defcriptionem verna- 
culo fermone euulgauir. Nam trigeiimo ca- 
pite Parcis fecunda?, in figura decimonume- 
ro i nfignira , eius iconem,ni fallor^exprimic 
notatam littera L. tametfi nullam eius de- 
fcriptionem faciat, (cd dumtaxat notet mu- 
fteia? genus eiTe. Nomenclatot quoque Ge^ 
tuli fciuri meminit. 

CAPVT XXXHL 
De vulpewlis Cbiapp*. 

^Enus vulpecularum Chjappa- fert, in> 
fidiantium per arbores auiculis, 

C APVT XXXIV.. 

De fciurps Indkis. 

SCiurus animalculum piiofum ,c«ipio 
tegumento villoflor cauda eft, qui fa 
Solis prxfertim ^ftu fe adurabrat . Pro 
manibus vticurpriorum minilletiopedum, 
quibus cibos ad os fedens accomxnodar. 
Prauidet tempeftatem , & alia" parre aperic 
fores, obturatis cauernis qua vencus fpira- 
tutuseft. Prxrer vetufti orbis fpecies,quin* 
que in nouo dirTerentiasfciurorumreperig 
in manufcriptis Francifcus Hernandus. 
Sciuros appellant Indi quauhttchailotl & 
tcquiliin. 

Prior quauhtechallotl fpecies dicitur tlil- 
tic fiue tlilocoteqMflWjQognomim fumpto h 
corporis & caudas colore,nempe nigro, &% 
pinubusquasincolic. Yefcicur pomis qux 



HISTORI.fi MATVRi LIB. IX. 1?3 

cxarboribusdeccrpit,inearurndem cauira- Eft& aliud gcnus , y&tActechaletl voca - 

tibusrecondtis feruacifquein hiemales ali- tum, cetensfonnanmile,prolixit&teque &: 

monias , vb eriam fobolem educat, &c nihil lariuginoia cauda , capite, collo & clunibus 

non abrodr. Verfutus eft , paflerum voces deluper fuluis s cauda per alcerna interualla 

fonat^ caidam, qua fe totum operit, lani- cyanea, 3 fubalbidaque , fed fuluis diftin&a 

geram gefti. Mitefcit facili opera, & qui- lineis, cetcro corpore fubalbido , vnde no- 

builibecaliurnutrimentis. Dumcomedit, men habuit. 

pofteriorihis iniiftic pedibus, ac ori cibos 

admouet pcioribus,attoIlens maioriex par- CAPVT XXXV. 

te caudam ; aut corpus eadem, nifi in curili, 

tegens j turc enim protendic illam. Iratus, De pecwis. 

eiuitlem pios erigit. Adiunguntur eorum 

peiles inteinis veltium parcibus,caIoris con-- TjEcuris paruuli hinnuli magnicudo, co- 

ciliandi afifue ornamenti gratia , fugata ad JL lor &: ceieritas iri planicieleporis. Ca- 

eu m modii m hie malis rigoris faeu iti a . ro fua uior. 

Secundis quauhtechallotl > quapachtli aut 
coztic olotfquilin ,aluteo aluicolore dictus,in 
duplam fcrecrefcicmagnitudmem, albocjj, 
nigro &mfco colore promifcue tegicur , li 
ventreoi excipias,qui pallens eft,a'ut f uluus, 
quemadmodum attighijUs,& caudam gerit 
praeIo.igam pilofamque , qua fe interdum 
operii. Viuit m cerras foraminibus & ancris 



CAPVT XXXVL 

De cambtts Indicis. 

GEnus caninum variat in nouo Orbe* 
prxcerillosquosvecuftas nouit. Natu- 
ra & moribus paene omnia noftris vicina 



incbifus, inquibus etiam educac prolcm. funt, nec fpecie valde diuetfa. Illud , quod 



Ve/citur Indico frumento ,quod ab aruis 
raptum in hiemem recondit. Verfutus eft 
velut & reliqui,neo vmquam cicuratur, aut 
congenitam deponit fericatem. 

Tercius techallotl dictus^ caudam fere de- 
pilem geftar, ac breuiorem, nec dodrantem 



xoloitzemntli vocanc Barbari, excedit mole 
corporis, tres plerumque fuperat cubiroSj 
nullo pilo protegitur, mollitantiim & de- 
pili cute , fulius &: cyaneis maculis afper- 
fum* 
Alterum appellant il&ceuift teporzottifii a 



vincit lbngicudine. Noncicuratur,fedfena- pacria 3 vndedacur,c^iffer^^.Simile eft 
perniordetatrociter,&corrodicoblataom- Meliceniibus, variegatur candido, acro &: 



nia. Fufco & candenticolorepromifcue tin- 
gitur,& pofterioribus quoque innixus pedi- 
bus,oblatam editaiimoniam,fed prarcipue 
maizijfpicas apprehenias anterioribus.Ocu- 
li funt magni , fi illos cu m ceteris partibus 
conferas. Viuit in antris,quas vnguibus faci- 



fuluocolore, &quadam defonnitace , mfr 
commodiundelicijs, &gratiuimum ; nec 
inersblanditijs, gibbo quodam fcedum a 
capite velut.ab humeris eminenci , collo 
enim pame caret» 
Tertium techichi dicitur , cetera noftrati* 



le excauac,confternitque lana, goilopiovea busfimile, niii quod trifte aipeclu , Indis 
& quouis alio ftramenco moili , ac paiTeres Vedule,que'madmodu olim Thracibus^quo d 



voce lmitatur. 

Quarcus thlmototli didus, fpithameus 
eft , caputque & oculos habetprocorporis 
amplitudine maxima: caudam vero longam 
pilofamve, &lineis > albis,fiifcisacnigns in- 
terftindam,qua fe eodem quo alij modore- 
git. Color tocius corporis varius eft , & ali- 
quando in fuiuum mclinans , cecera praece- 
dencibus limilis. 

Quincus didus quimichf&thn i feu mus 
volans, fufco pilo oigrbque promifcue tegi- 
tur, qui prope brach\a ac crura prolixior eft, 
ac paruarum voiucrum forma, cuiusgratia 
tanta celeritate in has & lllas arbores {efc vi- 
brat , vt volare dicatur. Eft autem ceteris 
minoriparuo &C murino capite,magnis aufi- 
culis , nec aliaquam ceceras horum anima- 
lium difFerehtisE vcicur alimonia. Caudam 
eiusvftam ac redaclam in puluerem , &; in 
eorpusfumptum, aiunt parientcs iuuarc* 



fortaflein vfu Grascisfuit , ii Sexto Empy- 
rico credimus. Certe Diocles Medicus^ ex 
eorumfchola qui Afclepiadarum tempore 
fueranr, quibufdam aegrotis catuiorumcar- 
nes dari prascepit.Sed Indis Cozumellseca- 
ncs non tantiim funt alimentum s fed gula. 
Nutriebant comedendos quemadmpdum 
Hifpani cuniculos: quos ad efum dertinant, 
caftrant; ita pinguefcunt oppido. Procrean- 
da^ foboli feruant feminarum copiam > ex 
maribus exiguum numerum , quemadmo- 
dumapudnospecuarij. Ijdeminopia pue- 
rorum canibus litant. 

Kjdlco etiam voeabant barbari quoddam 
genus canum paruulorum,quorum fociera-^ 
ce miredelectantur 3 & quosmirediligunt. 
% fuo cibo detrahunc , vc illos alant. Cum 
iter agunt, comportant fecum authumero^ 
aucgremio. Ciimaegrocanc, confortio inle- 
parabilf& familiaricatecarelli recreantur. 
. P 3 Suni 



174 



IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 



Sunt quoquecanes muti apud Indos, qui 
non latrant, & vulpino vultu. Cozumella 
infula bos alit. Quin & percufli nec gemi- 
tum,nec clamore edunt, Hos inHifpaniola 
Ouiedus ftatuit pro Calamita rana. Hisna- 
tura eft ; necopusfunt membrana exfecun- 
discaninis,necfimusleporis, nec pilus : fu- 
perftttiose iftaPlinius obmutefcendiscani- 
bus quaerit. Auonymus manufcripti mei au- 
dor inHifpaniola memorat fuiflecanes par- 
tiulos fine latratu, fohim cum grunnitu ,d£ 
foliim palato aptos. In Quiuira maximica- 
nes onerantur farcinis. 

CAPVT XXXVIL 
De cane montano. 

VOcatur pepeytzeuintli animal , canis 
paruimagnitudine,aridaciiTimumque: 
aggreditur ceruos , quandoque etiam occi- 
dtt.Corpus vniuerfum nigrum eft,fed caput, 
pectus , collum candens. Pili longi , longa 
cauda , &: caninumetiam caput , vnde no- 
men. Vefcitur vitellis ouorum, & pane ex 
aqua calidfi refoluto, ciim cicuratur. 

CAPVT XXXVIIL 
De canibus ferocibtts. 

CEferiim communes canes tranfue&i ex 
Hifpania in Hifpaniolam,audi nume- 
ro & magnitudine, cateruatim in filuis dif- 
currere Cceperunt , nocentiflimi gregibus, 
quibus & pro lupis funtmec aliter prammim 
conftitutum occidentibus illos, qtiam apud 
nos venantibuslupos. Lufitaniquidam pla- 
giarij canibus vtUntur in venatione Indoru. 
Inftruunt, & fagina liumani cruorisalliciut 
eanesad capiendos komines : quxvenatio 
non minimo, fedimpio conftat lucro.Ven- 
dunt barbaros captos. Vafques Nunescani- 
bus quoquevfus eft pro carnificibus loco 
militum,cum cuiufdam domum Regulire- 
perifTet nefanda infe&am Venere. Femineo 
ami&u Regu li fratrern,plu refque alios com- 
ptos , &vicinorum teftimonio pathicos of- 
fendit ; iuflit canibus circiter quadraginta 
lacerari. Canum opera noftri vtebantur in 
pradijs contra nudas eas gentes, ad quas ra- 
bidiiniiliunt, haudfeciisac inferos apros, 
aut fugaces ceruos. Nec miniis fidos Hifpa- 
ni fuos inuenerunt in periculis fubeundis, 
quam Colophonij vel Caftabalenfes,qui ad 
bella gerenda canum cohortcs inftituebant; 
ita qudd primam aciemin prelio canes fer- 
uarent, nec vmquam detre&arent pugnam. 
Mirade his bellatoribus canibusnarrantur. 
Ad indigenas armatos haud feciis irruunt 



praxipites , nc in fngaces cerucs ., aut feros 
apros, fidigito monftrentur. Aciditinter- 
dum , non enfibus,aut fagittis v?l relis alijs 
opus fuifle ad profligandos hork obuios : 
data quippe teflera canibus foluts praeun- 
tibusagmen,toruo raoloiIoruma|fpecl:u,at- 
que infueto latratu perterriti , teficantes, 
pugnas ordinefque ftupidi prodigi>ib inuen- 
to deferunt. Alicer tamen accidi, quando 
cum Caramairenfibus &; Caribtkis manus 
conferuntur ; ferociores namqu| bellifque 
gerendis aptiores funt:in ruentescanescitiiis 
tulgure i&o venenatas deftinantfagittas,6£ 
multos perimunt. Ha?c Petrus Mirtyr. Ad- 
dit Ouiedus, tanta folertia captiaos Indos 
fibi commendatos afleruafle,vt qtii aufugiil 
fent , etiam mukitudini admiftoi interno- 
icentes,trahentefque reduxerint ; iioclu au- 
tem efFugientes fiue interdiu , tanccfiiam 
admultapafluummilliadilapibs , r\utudo- 
minorum odoreque iniequentes inumifle 
dentibus abrcptos dextera forttflime recenti 
ad redttum compulifle, reluclantes dTcer- 
pfiiTe ; ideoque mtra militum catalogum 
fuifle confcriptos , dupliciqueftrpendio Ao~ 
natos. Similibus quoquecanibus ftipendn- 
rijs &excubijsvfi funt Milites Rhodienfes, 
quia ita inftruxere canes , vt ciim no6tu va- 
garentur,Turcos a Chriftianis odore digno- 
fcerent: illos latratu & mordicus profcmde- 
bant, his biandiebantur. In Hifpania apud 
Baftetano,s celebris fuit canis Dynaftas oppi- 
di Xodar, Dia Sanches de Carauaxal,voca*- 
tus Mahumet,qui ftipendium merebatur 
Celetiscontra Maurosin regno Granateii. 
Canes baiulos, quibus tentoria fua trafmit- 
tunt, Indi Apaches, quos vocant vaqueres, 
habent, illoique mandra: in modum ordi- 
nant deportandisfarcinis* 

CAPVT XXXIX. 

De cdmbus ingentibus* 

CAnesregniThebeth validifllmos nar- 
rat Marcus Polus,&: vfquead afini mo- 
lem, aduerfus ferasorrines ringere , &pu- 
gnare. Eiufdem magnitudinjs canes apud 
TartarosSeptemtrionis iugum binosfubire, 
trahas vehere ritu boum. Hoc verifimile ar- 
guit quod Plinius & Solinus narrat de cani- 
bus Albanis , petenti Indiam Alexandro & 
Rege Albani*e donoduosmiflbs,quorum 
alter fues fibi&vrfos oblatos vfque adeo 
fpreuit, vt oftenilis degeneri prard a , ignauo 
iimilis diuaccubaret , quem per ignoran- 
tiam velutinertem Alexanderextingulim- 
perauit. Alter vero monitu eorum quido- 
num attulerant , leonemmiirumnecauit. 
Mox vifo elephanto notabiliter exultans, 

bel- 



HISTORI^E NATVR^ LIB. IX. 
belluamprimum aftufatigauit,deindeeum nouem leucasj itaque plufquam ocloginta 
fummo fpe&ancium horroreterra? afrixit. leucas vnanocl:epercurrit. Aliacanispuer- 
Hoc genus canum crefcit ad formam am- pera etiam dimifsa Valhfoleto , vt nuntium 
plifTuxiam, terrificis latratibus,vkra leones fauftumlatae fententiae pro Naualcarnere 

oppidodeferret, duabus horis peruenitilld, 
percurrens tam exiguo tempore plufquam 



rusitibus infonans. 

£3 



M 



C A P V T X L. 

sMirandade camhtts. 

Entio canum aliquam celebritatem 
ingenij meretur. Inlibro venationis 



triginta leucas. 

Degrato canum animo recens exemplum 
nunc miraturBelgium. Mortuo fiho Mar- 
chionis Cannetenlis, canis eius fe in fepultu- 
ram vnaimmilit terracondendum. Violen- 
ter extra&a,numquam ex loco fepukhri re~ 



Alfonfi Regts Hifpanias fcribitur,grauidam cedere voluit. Ibi hactenus perfeuerare 3 ac- 

canem,vocatam Bufteram, dum infequere- cepi ex teftibusoculatis 

turceruum,correptam parcu peperifle vnu m 

catulum, quem ore fumens percurrebat ali- 

quod fpatium :poftea adlatrabat feram > in- 

terim pariens alium , quo cum alio catulo 

feruato,recurrebatmater, &: relatrabat.Hoc 

pado reliquos effudit. Occifo dernu ceruo, 

ftatim accurrit vbi catulos collegerat.Mira- 

biliora narrabo. Quemdam notlri Ordinis 

Procuratorem cams comitabatur. Accidit 

vt cum Concham perueniflet , canis pareret 

quinque catulos. DifceflitFrocurator repe- 

tirurus Domum probationisVillaregenfemj 

reiinquens canem Gonchae com miflam no- 

ftris* At vna nocte tranftulit canis omnes 

catulos ex Concha in Villaregum. Diftant 



CAP VT XLI. ' 

De animali canicidd. 

VVlgaris eftnoue^Hifpaniaefera canum 
interfecl:rix:^/^«i«f«^ dicitur verna- 
culis. Improbum eitanimal,&noxium in- 
digenis. Accedit noclu oppidorum fubur- 
bia, vlulatuque euocat ad fe canes,trucidat s 
vorat, atqueitainteremptis probis fidifque 
domiciliorum cuftodibus , vitas fuae par ato 
vidu profpicit. Suntquiidera animalcum 
tuitlamiztli efle putent. 




GAPVT XLII. 
De amrnali Mapach* 

ANtfa &: cauitates montium atque col- 
lium Tzozocolci hofpitatur animal 
peregrinum, quod cun$a manibus praeten- 
'tat.dfapack ab Indis dicitur,fed non firmo 



nomine ; alij UUmaton feu vetulam appeUatj 
alij maxtle feu gofypinum cingulnm , alij 
cioatlamaca&quu feu facerdotifam. Exxquac 
magnitudinem quauhpecotli,im6 cane Me- 
liteniipauloeft maius,humile,teres,pilis Ve-' 
fticum,nigro alboque colore prormicue va- 
riatis^ magno capite, paruis auriculis, roftro 

P 4 canis 



176 IOANNIS EVSEB 

'canis venatoris,longo ac tenui, ringulis iux- 
taoculoslafciis candidis in reCtum vtrim- 
que procedentibus , cauda longa,humanis 
manibus ac pedifcms, quibusptsetentare vi- 
detur omnia. Cicuratum alcumque domi 
(mitefcit enim faciie, & quibufuis oblacis 
vefcitur ) numquam nonblandicur dome- 
fticis , quos induftnofo demulcet amore auc 
adulatione. Iuxtaiacet,volutaturhumi ro- 
tatione iucunda, mille modis lafciuit ac lu- 
dic , vulpeculam unitatur aftu &c moribus: 
lauac inftar adurorum faciem manibus, eif- 
demcibaria haud aliterac fimia ori appli- 
cat: ferocem fe oftentat exteris &c aduenis, 
notis vero atque domefticis blandum atque 
amabile. Veiiim non femperabftinetmor- 
fu, fuapte natura mordax. Numquam eius 
ihnocentise certa ac firma fides, non fecura 
confuetudo & familiaritas ; perfidum enim 
eft, 5c cum minus putes , crura aut manus 
inuolat. ,Verfute mterdum blandimentis 
prouccar,quos adoriatur incautos. Terrore 
induftrie incutit inuadentibus fonjtii quo- 
dam rauco & horrido. Technis &c arte vin- 
cere tentatquos vi opprimere nequit.Alitur 
fanguine cohortalium, aut gallipauonum, 
quosautintradomiciliaaut in agtis clan- 



II NIEREMBERGII 

culum ae per infidias cor'ripit,lacerat :item 
culmis fpicifque tlaolli (quorum peftis eft) 
arborum pomis ac melle metl j hierne mu- 
ribus aclacertis,& alijs huiufmodianimali- 
bus. Incedit quandoque pofterioribus tan- 
tum infiftes pedibus. Furro quidquidoffen- 
derit, furripit. Suntquiad fimiarum genus 
aut cercopuhecorum id animal referant: 
f unt qui ad quauhpecotlij nec defunr^qui ad 
indigenasvulpeculas. Videtur tamen fuige- 
ileris, ceteris forma &c moribus diflimile, 

CAPVT XLIIL 
De mole montano. 

• Elem montanum vocabant Indi No- 
Luas HiipMiiq quauhpecotlL Animaleil 
duos plus minusdodrantes longum , roftro 
prolixo,tenui, verfus fuperna contortojpro- 
lixa itcm cauda,pilo longo, circa aluucan- 
dente , cetera fufco autatro , candentique* 
fed circa dorfumgriore:atris pedibus,&:in- 
curuisvnguibus. Mitefcitfacile : voraxeft; 
nullis parcit obiatis efcis j nec tamen edulis 
eius caro.Placidum eft animal,ac millemo- 
dis blandiensac ludens ; noxiumtamenig- 
notis.Melis videtur genus , propterea texm 
vocan confueuit. 




HISTOKIM NATVR^LIB f IX 
S A G O V I N. 



177 




GERCOPITHECVS SAGOVIN CLVSII. 




CERCOriTHECYS BARBATVS CL¥$iU- 




CAPVT xliv. 

De cercopithecis. 

Ber iimiorum natio calidas Indiarum 
plagas occupat, mole,geftu ,coloredi~ 
uerfa, & imitatione pothis calliditatis hu- 
nianae,quam formsevna. Ocumatli vocant 
Mexicani. Inueniuntutnigri, paliidi, fufci, 
variegati, magni, parui, mediocres , barbati, 
caudau,leonieipites,caniformes: omnes pa> 
ne filiorum charitate iniignes,amplexu gra- 
ues. Meticulofi func. Vefcuntur fru&ibus 
arborum,& ouis auium. Ebibunt plureslo- 
tium & fordes fuas. Nonnumquam viden- 
tes hominem folum,defcenduntad luden- 
dum cum ilto.Omnifunt aftu induftrij.Mi- 
rificurn eft,arborum ftipites, quasconicen- 
derunt, in viatores torquere & iacularijtraii- 
lire flumina caudis inuicem appreheniis ,,&£ 
ab arboribus fluuijs vicinis vibratoSjtamdiu, 
donec extremusoppofitae trans amnem ar~ 
boris ram um arripiat :quo afhxo arbori, ca- 
tena iimiorum vtrimcjue protenditur. De- 
inde ciim is qui in altera parte haefit,tutd fe 
aihxit, vociferatur , iignura iamnotumip- 

m % 



.178 fOAttNI.5 EVSEBII NIEREMBERGli 

iis,quoaudito,aherextremusfe foluitjita fagittas aut fclopecas in eas iaculari cet~ 

omnes tranfmittuntur. Super omnia/agitta, fant noftri. 

aliove telo confofli , viciflim quantam pof- Invetulam melampo maiorem,caudatairs 

funt,nedicam sjuahtam folerit homines ho- fimiam,fagittarius enoftristetendicfcorpio- 

mintbus , opetii ferunt , admotifque folijs nem: ex peaaturam fe fimulauit fimia ; fed 

mufcove arborum vulneri/anguinemrluen- vbi iam dirigi oculo claiifo fagittam vidit^ 

tem callent fifter e , atque ita vitam, fi fieri iaculaco in fagittarium lapidejfaciem acriter 

poflir, tueri.Edueant filios,fingulos panunt,- contudit ,&. dentes illi dititur confregiffo 

circumferunt , amplexu tenaci adhacrefcen- De notto tamen ftratagemate pcenas cerco- 

tes mira pietate & amore erga prolem $ at- pithecus dedit : quo enim tempore lapis ad 

que idiuxtamontium venucas, & fu mma fagittarium decidebat , fagitta ih fimiam 

cacumina, vbi venatores pyram eonftruunt afcendebat.Interfe&am comederunt in de- 

maizio circumdatam^dieeio lapide cacalo- licijs. ComedifTent & bufones , 2ut fiquid 

tetl fiue coruinOjCuius eft natura?, fi igne ca- deteriusjtanta lllos fames vrgebat. Quod dc 

lefa&us fuerit, tonitru edere, atqtie diffilire. occurfu in milites fertur, occafionem pitto 

Aecurrunt cercopuheci , iuxta incubant, dedifleprifcis , vtfimiosaliquosvetuftior- 

edetes fparfum cacaoathfed terrente eos fb- bis homines putarint ob fimile ftratagema* 

bitdiniilosemiflblapide,obliri filiorum,ac Hsec riatalitia Cyhoccphalorum fabulis* 

Velutexpertesluminis, aufugiunt 3 de(erentes Aliquando pntaui &pygmseOrum fortafle 

fobolem chariftimu m venatonbus predam. fuifle , adeo in pluribus fimulant humanos 

Deportant quoque in tergonbus prolem , actus. Illud mirum ycommercij cjuedam- 

doneccommodeiamfibi poiTtt prouidere. modoeapaces eflc. 

Comple&itur filiolus matrem manibus per loannes Ardenois fcribit, roagnam fami- 

collu m ,pedibu(que per i pinam. Magm ali- liaritatem eontrahere fimios cum barbaris A 

quibus permcitas: fere voluctium ritu occu- pro argento cum iUisludere,deindc ex iucrc* 

pant arbotes „ uanfuolantquc ab vna in paratoinuitareadtaberaam,&foluerepre~ 

aliam.Vifus eft qui tranflcenderit vno impe^ tium vini numerata pecuni&Fortafle maior 

tu fluuium.Plura de calliditate dixi ahubi, cft Calliditas quam aboculato tefte accepu 

pauca adhuc hic appendam,&: diuerfa. Aderat inter milites Hauanse,dum luderet^ 

Simiarum duces,quando agmenaiiquod fimius:obferuabat illum qui pluslucrarctur, 

noftrum traniire fentiunt ( nec enim pauci, be;rebatc]5 eius lateri donec colludium largi- 

nedicam foli,auderent ) plebeia multitudi- retur pro more. Si nolebat, pugnis fimius 

ne variarum fpecierum conuocata, procur- csedebat ; fi donarec , ftatim ad tabernam 

ruot obuiam, & clamoribus horrendis ex conuolabat , & manu acceptum vas porri- 

arbore in arborcm trafilientes, noftros, qua- gebat vendenti vinum , vc fibi infunderec» 

cum.que gradiantur,infecute, tnille fcurrili- Coronato calice tunc ebibebat, mox folue- 

tatibu^ &: geftibus mille deridenr, caudatas baj pretium, coliudio tradito, & recedebat: 

prsefertim , finguntque fxpius velle turma- quod fi e&cederet pretiumcolludij,expecTa- 

tim l^oftros impetere -, fed vbi , ad arborum bat vt rurfus -yenditor infunderec merum: 

iam truncos demiffxjvidet fagittas aut fclo- quod bis auc ter repetebat pro valore ar- 

petas } quasexpertxfuntaliquando,aptari,ac gcnti. 

in fe dirigi,vento velocius ad arborum cul- Iofepbus Acofta alium narrat mifTum ad 

mina reiultant , ibi conqueftibus rabidis tabernam , non priuis tradere folitum pecu- 

emiflis,dentibus frendent minabudse.Tan- niam,guam acciperec lagenam plena^quam 

tam efle tllarum dexteritatera inquiunt , vt aduerfus pueros tutabatur , fugans eos cor- 

difcuilas in fua corpora fagittas euitare fciat, reptis per interuallalapidibus : & quarrte 

&: manu prehendere , ac ii fponte porreclas vini auidus pOtor eflec,illibatam tamen do- 

aeeiperentj fclopetatum tame globulos non mino referebat. Idem muHeribus fuco or~ 

ita difijcere didicerunt, quibus multas iunio- natis valde infenfus , difcerpebat crines &r, 

xes, forte non ita fagaces ? noftri extinxere. eulttim. 

Quando fociam vident aliquam de fuo gre- De ferocia illud admiran.dium,quod Pe- 

ge prarcipitem ruere vulneratam^ a noftrifcj^ trus Martyr prodidit hac hiftoria, animalia 

tollteterra, tanto fremku ac ftrepitu to- nutririinora Cariaieadem ^ quas iam dixi- 

nant & replent afthera ^ vt mille leonum ru- mus ; fed vnum reperere naturselonge diflb-> 

gims&cigridu totidem fuperent rancatus.* naj, id eft grandicercopithecopar ? caud& 

Scd vnum eft auditu gratiflimum.Quseque longiore procerioreque.Cauda fufpenfus,& 

iimia , quan.do iam captant aibores afcenfu robur,ter quateirve ie deuoluens,capcando, 

fuo,.lapides quotquoc vna manu geftarc po^ ex ramo cranfilijt in rarnu, (&: ex arbore k(c 

teft,ore etiam aliquot fupportat^indeque la- proiecic ift arborem, ac fi volicarec. Arcua- 

pidibus certant in tranfeunces > quando aut rius c noftris vnum fagitca eonfixit. Vulne- 

ratU5 



HISTORIife NATVR& LIB.IX 



179 



ratus fefe deijcit cercopithecus, hoftem vul- 
neratorem rabidus adoritur. Stri&o enfe 
agit in pccus venator, lacertu cercopitheco 
abfcidit , cepitque mancum ferocitcr reni- 
tentem- Ad claifem perdu&us, inter homi- 
nes parumper manfuetudinem induit.Dum 
iic ferrejs vin&us catenis feruatur, e littori- 
-bus adducuntaprum venatores alij (eoge- 
bat naraque carnium defiderium nemora 
perluftrarejcercopitheco aper,&ipfe ferox, 
oftenditur . Setas excutir, vterque» In aprmn 
cercopithecus furibunius falit , caudacir- 
cumligataprum,cum feruato avenatore vi- 
£tore iuo lacerto, guttur apri prehendit , re- 
luctantem fufFocauic. 

Aftuto etia ftratagemate fciovfumaliunl 
fimium Hifpali, quemvolebant eccidere: 
ille per domorum te&a fugax , vidit fe a ia- 
gittario peti. Defcendit illico per feneftram 
quamdam, &: cafu obuium infantem ab in- 
cunabulis corripiens , complexuseft, ite- 
rumque fe teclis reftituens , quotiesfagitta- 
fium videbat,obijciebat pro clypeoinfan- 
tem. Gonfcius erat> non emiiTurum fagit- 
tam cum periculo innocentis. Non funt 
hx beftiadinevfu medica? artis. OiTa cerco- 
pithecorum tufa & haufta,dolores ex Galli- 
ca Lue fedant, euocato fudore. 

FormasnonnullascercophitecOrum , Vt 
femittam commUniores,exCluiio narrabo. 
Barbatum vnumlam quidem ab alijs tradi- 
tum , fed illud peculiare habuit , quod eius 
fatis longa cauda in floccum deiineret , leo- 
num ritu. Alium non barbatum narrat 
Cum iimili ornatu caudas,ceterale/uis& pa?- 
ne depiliS; Alterum maioris molis , roftro 
fufco j pilis capitis canefcentibus, circa col- 
lum & pedus longisinftarleoninas iubse.Ex 
Fernambuco etiam Braiiliarum fcribitalla- 
tos cercOpithecos quofdam non magna cor- 
poris mole praf ditos ; fsd minore quam fii- 
pra enumeraci, eofque fatis prolixis villis te^ 
&os, gilui cbloris> quibus iimiles poftea mi- 
hi non funt confpecli: habebantilli peculia- 
rem quamdam notam , quam in nullo alio 
iftius generis animali obferuaui : nam fua- 
uem quemdam , mofchi quodammodo in- 
lfar, fpirabatodoremt&: Rodericus Lincius, 
qui eos aduexerat , mihi aiflrmabat, omnes 
lftius geueris fimilem odorem exfpiraile. 
Vidi alios huiufmodiin hac Aula Philippi- 
ca.Getcrum Ioannes Lerius cap, 10. Hifto- 
ria? fuae Amerieanse alterius cuiuidam gene- 
ris meminit,quod apud BrafilianosTouou- 
pinamboutioseft frequentiflimum, &: ab 
ipiis cay appellatur , pufillum etiam, fedni- 
gricoloris , quod maximaexparte in filuis 
verfatur > & pociilimum peculiaribus qui- 
bufdam arboribus iniidere folet, ferentibns 
iiliquas perinde crafTas vt noftre; maiores f^- 



bar, quarum fruclu vefcuntur, Meminit & 
alterius puiilligeneris , nonmaioris fciuro, 
&£ eiufdem fere coloris , rufi videlicec , cui 
Brafilidni /*£*/«/* nomen indunt; haberecp 
fcribit formam ( quantum quidem ad col- 
lum,roftrum j anterioremque adeocorpo- 
ris partem attinet) leoninarfimilem ; magno 
haud dubie xftimandum > ii in Europam 
tranfuehi poifet: iedadeodelicatulumeile^ 
vt nauis in mari agitationem nullo modo 
ferre queat Praeterea aded fuperbum , yf 
ob leuiiTimam occafionem inedia potiiis &fc 
cibi abftinehtia vitam jfinife cupiat , qu#m 
minimam moleftiam perferre. Huic flfnia 
non abiimilem aduehebat etiam cu m piit- 
tacis & odoratoillo cefcopitliecorum ge 4 - 
nere Rodericiis Lincius , fed vnicum, reli- 
quiseiusgenerisin icinere morcuis, quiatoto 
ttimeftn tempeftatibus iacl:atUs in kinere 
hseferat: longd veroelegantiorisierat coloris, 
quam is qui a Lerio deiciibitur.-Eratautem. 
quem videbam fciuro minor, 8£adeo deli- 
catulus, vt molli villofaque pelle fbuendus 
eiTet,obaeris frigidioris afperitatem. Ro- 
ftrum & capitis parsanterior leOninam quo- 
dammodo formam referebat,fufcoque c0~ 
lore, cui rubedo q[Usedam permixta erat, 
prsedita* Autes aibicantibus villis erant hir-~ 
futse, quibusrubercolor etiam admixtus* 
guttur &c peclus longioribus villis partim. 
fufcis par tim albis tecta habebat ; reliqui 
pili per corpus fparfi nigri &: albi , radiati a 
dorib ad ventrem akernis erant difpoiiti: 
cauda etiam> quk longa erat^ iimilis coloris 
pilis alternatim erat teefa : venter nigris pilis 
tedus : crura breuioresalbi pili quadam ru- 
bedine infecT:i tegebant. Pedes in quinque 
digitos non valdelongosfifll, albis vngui- 
bus erant prseditij fortaffe nullus elegantior, 
Porro fagouin quoque depiclam habet 
N omenclator,quam fagoto notnimt & ga~ 
leopitbecum, quaii ex iimia &muftela pro- 
creatum,quod non puto. Sui generis folem- 
ne animal eft,non monftrum.Agile ac timi- 
dum eftanimal,&viuidum,vtfcribit Petrus 
Coudembergius in quadam Epiftola , qui 
&addit, piloshabereadmodum molles, 8C 
cicuratum vefci vuis paflisSoleiiccatis, &£ 
pane albo modico. Ferunt aliqui ,ad Salo- 
monem delatos fimios ab Occidente.Aco- 
fla mauult ab Oriente. 

CAPVT XLV. 
De barihus. 



TN Guinea fcribit P.Iarricus exiftere fr^ 
Amias , quse inftar famuli in pila tundant 
quarcumq-, in eam imponuntur,qua3aquam 
a fluuijsin hydrijscapitedomum deferant, 

ita 



iSO IOANNIS EVSEBl 

ita tamen vt vbi primum domus fores atti- 
gerint, ittico hydr» js exoneranda? fint, alio- 
qui eas excidere , cafuquc ifto frangi , atque 
tum clamoribusac fletu compleri vniuerfa* 
Nequeifta modo,fed plurima item alia obi- 
retle domefticis rninilterijs : dicunturhiu% 
mij bans.Torofl funt &. robufti. 

CAPVT XLVL 

De jimio aibd. 

\ Eque enim in Nabathasis plagis mi* 
i nor huius beftia^ feftiuitas & aftus,ob 
quos iuperftitionem prouocauit» Vfurpauit 
-fimij c.uiu.fdam albi calliditas atque licentia 
diuinos utulos.Pame totius Orientis celebre 
nomen &numen.ReliquiasZeilam fcruabic 
•.dentem dumtaxat. Prseda tandera fuit 
Gonftantini Proregis Lufitani,cum barba- 
jfi Pnncipisthefauroscepiflet, mter quos Sc 
.de.fts.illeru.it. Tanta (ummorum Regum 
reuereutia.& diuinitatis opinione habeba- 
tur, vt tingu.Hs. annis a Pcgu mitterentur 
Xegati magnis onufti donarijs & muneri- 
bus,vt folum pcrmitterenturin argillaqua- 
dana aromatica,quatn in auro cuftodiebant, 
jmprimere figillumeius , vtabfentiam tanti 
pignoris diuini , eiufdem adoratione vel fo- 
lum per vmbramfplaretur.Deindc conlcius 
Rex Pegu captu m a Lufl tanis facramentu ra 
fuum,miiit ad Conftantinum Legatosonu- 
fta. nauimercibus, &: auri cruciatis trecen- 
tum millibus pro redemptionis pr;emio , 
nec vlli pretio parcebat. Plerique Lufitani 
dohandum cenfuere , exacta maiori ium* 
ma: vfque ad millionem expe&abant. Et 
quidem Rex llle plus dediflec : at nofter 
Pro-Rex , etiam in anguftia aerarij , prastu- 
lit lucro pietatem, atque vt omnibus con- 
ftaretjpublicoconfeifuiumt dentem afFerri, 
agnofci,extrahi e locupletiflima theca gem- 
mis& auro exomata , deinde manu fua in 
sereum mortarium iacit , tundi iubet vf- 
que ad puluifculum,mox puluerem in ignes 
ad hoc praeparatos diffipat , vt in fumum 
euanuerit. 

CAPVT XTLVIL 

De ammali maripeto. 

QVia tranfuolauiadOrientemmarrabo, 
licet cum periculoomnis fidei , quod 
Aloyiius Almeidafcribit , & multi confir- 
mant,apud Iapones in regno Goto extare 
filua,in qua taciim gignitur animal canisma- 
gnitudine,cruribus breuioribus,ad efumhu- 
manu percommodu, aureo colore,pr^mol* 
li etiam villo.Cum fenuerit hoc animal, di~ 



I NIEREMBERGII 

mifsa terra,fponte mare ingredi,ibique pai** 
latim transformari in pifcem,ac per iingula» 
res corporis partes, certo quodam temporis 
interuallo, vere mtitata quadrupedisforma 
ac natnra tranfirein pifcem.Idque adeo ve- 
ruefle obteltatur Auclor,vt2trirmetaliqua- 
do contigifle,pifcem huiufmodi captum in- 
uentum nondu omnibus corporis quadru- 
pedis partibus prorfus transformatis , non- 
dum videlicet opportuno elapfo tempore, 
quoomniapifcis membra efhci potuerint: 
pars enim adhuchabebat formam quadru- 
pedis , altera iam fquamis & pinnis for- 
mata videbatur. Aclijcit , fabulofum hoc 
non efle , fcd *co'mpertifTmium iam fuiflei 
veritatique huic adftipulare indigenarum 
omnium confenfum. 

CAP VT XLVIII. 
De cjacalh 

DE hoc animaii barc narrat Augerius 
Bufbequius : 2^icomedu , tranfmifte 
montts olympi iugojn pagttm Kafockli veni- 
mtts, ex hoc Nic£am,fea ferius^apta iampri- 
ma vigilid. Non procul inde attdio magmtm 
clamorem, ejr veluthominum irridemium in- 
fultantiumtfe voces.lnterrogo quidjlt.ejr num 
fortafe qui naut& (nam ripa lacm Afcanij non 
longe aberat) nos irriderent t quodpr&ter eo- 
rumconfuetudinem id noUls iter facerefmts. 
Narrant mihi ^vlulatum efe beftiarum quas 
Turca Ciacales vocat* Lupi funt vulpibtts 
maioresjommunibui lupls minores ^voracitate. 
tamen edendifo ingluuie pares.Gregatimince? 
dunt: hominibm armentkfy innoxijyfurto ma- 
gis ejr dolo ,cjuam vi viBum qu&rentes^Ab ha~ 
rumferarum ingenio f Xurc& homines fraudtf- 
lentos&verfipelleSjmaximeAfiaticoSyCiacales 
vocant. ' Tentoria Turcarum autetiamdomos 
nociu fubeunt , in quibtts quidquid inueniunt 
efculentum vorant. ^uhdjtaltud deeft, quid>- 
quid eH operis coriacei rodunt >velut calceos, 
ocreas, cingula,gladioru vaginas ejrquidquid 
ett huimgeneris. Nequedeefadfurtumfoier- 
tia,nifi y quodin illis ridiculum esl^fuo fepre- 
derent indicio. %{amcum maxime funt in ipfi 
furto occttpati.fi quis forie gregalium> quifo- 
risremanfit, vlulareincipiat; moX ipft idem 
faciunt Jparum memoresvbi verfentur-^quo 
clamore expergefacii homines , arreptisarmis 
fures manifettariosmalemulftant. 

CAPVT XLIX. 

De lupislndicis. 

CAlidje Nouze Hifpanie; regiones lupum 
alunt, quem cuetlachtli Indi vocant. 
^oftratibus fimilis eft, nifi amplitudine ca* 

pitis. 



HlSTORIifi NATVR^E LIB. IX. 



Igl 



pitis. Maior Indico eft 3 inuadit tauros, 
interdumhomines. Inueniuntur nonnulli 
albi; fcilicet fimpliciffimus color damna 
huius animalis fallit* 



CAfVT L. 

De animali necrophago,pue iefef 
feu> hyxnd. 

DAbuh dicitur , ab Africanis iefef ani- 
mal Libycum forma & mole lupi^ 
na , nifi quod pedes &: manus humanae. In- 
nocens viuis , infeftum tantum cadaueri- 
bus j quar exhumat &deuorat > in agris 
enim fepeliuntur Mauri. Mirse ftolidita- 
tis animal Mulice capitur. Ruftica tym- 
t pani s & calami melodia lenitum venatores 
non fugic , nec reiiftit , im6 patitur fe liga- 
ri. Idcm cum hyarna videtur Buibequij, 
de qua ha?c fc ribit: Turc/z procul comporta- 
tis ingentibm faxis, fepulchra fuorum , alio- 
qui inania > nulla iniecia terra tegunt , ed 
quidemde causa , <vt malo ddmone accufante, 
ejr rationem vitA a mortuo exigente ( nam 
ita credunt ) defendente verb bono Getrio, 
locm fit vbi mortum federe , ejr fie canfie 
commodius dicendx pofiit erigere . idcirco 
verb grauis lapis inijcitur , vt tutiora fint 
cadauera a canum , luporum , reliquarum^ 
befiiarum iniurtjs i in quibm inprimis efi 
hyana , regionibm his fatis fiequens. Jtia 
fepukhra fuffodit , extrahit^ cadauera , por- 
tattfe ad fuam fpeluncam , iuxta quam vi- 
dere efl ingentem cumuium ofium humano- 
rum , veterinariorum , & reltquorum omne 
genm animalium. Eeflia esl hyana iupo 
aliquantb humilUr >fed nihilo breuior. Pel- 
lem habetlupi fimilem , nifit qubd pilo fit 



horridiore,eJr grandibm maculis nigris difiin- 
guatur. Capttt ti fpina dorfi contiguum,fi- 
ne vllis vertebris -, vt ciim refpicere velit^ 
totam fe vertere necefie habeat. Pro denti^ 
bm os habet continuum. ln amatorijs vini 
magnam habere , Turc <* , vt etiam veteres^ 
exiHimant. Cum^ efient dua illo temporc^ 
Confiantinopoli , wihi tamen vendere.Turcai 
grauabantur , qubd fe Sultana , hoc esl , 
Principis vxori 3 eas referuaredicerent, quip- 
pe quav philtris ejrmagicis artibm animum 
mariti reiinere , recepta in vulgm , vt dixi, 
opinio efi. Faliitur vero Beiionim , qui hy<£- 
nam putat , quam ipfi cattum , fiue felem 
tibetiinum vocant. lam ride quantum lu- 
bet , fi vmqua/n rififli : fabulam audies , 
quam exore populi referam. <^Aiunt hy£- 
nam , quam ipfi zirtlam vocant , fermonem 
inteiiigere humanum (veteres etiamimitari 
dixerunt ) proptereaij ? a venatoribm hunc 
tn modum capi. ^Accedunt ad eius cauer- 
nam\ y quam ex ofiium , vt dixi 3 cumulo de- 
prehendi facile efl : fubit vnm cum fune_j, 
cuim partem extremam foci/s tenendam fo- 
rts reiinquit ; ipfe idemtidem pronuntians , 
ioclur, iodur, vcala , iiiam fe non reperire y 
Uiamnon adefie, introrepit : at hyaena , qn& 
fe latere , nefciri^ ex eius fermone putat, 
manet immota , donec fibi crm fune vincia- 
tur , fubinde venatore iitam non adefie^j 
clamitante. Deindecumeifdem verbis retro- 
cedit. Sed vbi iam ex fpeluncil euafit } derepen- 
ie clamore magno hy.anam inttis efie pronun- 
tiat : quo itta wteilecfo, vthementi impetu, 
vtfugam capiat, ne quidquam profilit ,ve- 
natoribm per funem , quo crm ei implica- 
turn diximm, renitentibm. Sic eam vel occi- 
di , vel adhibita induHria narrant viuam 
capi: nam animai fieuum efi , & quod fe im** 
pigre defendat. 



TAVRVS QVIVIRENSIS. 




Q CA- 



m 



IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGU 



C A P V T L I. 

De tauris nom orbis» 

PRseter armenta ab Hifpaniaveteri de- 
portata,quse lafciuia<terra* vberi exu nda* 
uitprole, vt iam nulliuseiTentvaccaeerra- 
bundae, nifi occupantis primo, Quiuira re- 
gio monftrofum alit quoddam taurigenus 
iilueftre,fulua fpecie , humili corpore , in- 
curuo dorfo , frequentibus iubis , &c lacinijs 
promiiris,edulicarne,falubri,nec iniucuda. 
Cruda vefcuntur incole;,epotato cruore:pel- 
libusproteguntur.In infulaMadaigafcar fe~ 
iuntur quoquegibbofibouesexnimia me- 
raqj pmguedine in dorfo extuberante. loan- 
nes Sancander ficdeicribirvaccasSibolen- 
fes , quibus in victu vtuntur Apaches , quos 
Vaqueros appellat. Suiufimilesnoftratibus 
vaccis mole,fedvaldediflimilesforma ; ni- 
miiim enim pofteriores pedes exigui funt. 
Scd eminent gibbo& pe&ore. Cornibus 
paruis,acutis,erecl:ifque. Afronte copia iu- 



barum oculos tegit, & valdecrifpse funt: £u 
militer e barba &; genu. .Golore. fufco funt» 
vixaliquacandensmaculaillas pingit. Caro 
illis fuauior falubriorq, quam noftratibus: 
adepsquoquepraeftantior.Non mugiunt in- 
ftar tauroruro ; potiusvelut porci grunniunt. 
Cauda illis breuior , exigua lana lmpedita. 
Pilusomniscrifpus , vtilis veftibus & pileis 
conficiendis.Turmatim pafcuntur hitaurij 
& quadraginta millia vnus grex cenfetur. 
N ulla illis permixta vacca 9 nifi tempore coi- 
tus. Singulis annis exuunt fe veteri lana , &c 
'nouam nutriunt. Venti aggregant decifarn 
lanamin aliqua loca. 

CAPVT LIL 
De aliis fengrink vaccis. 

OCcurrit nunc Niloticus bos. Legi, ad 
.iliquas Nili partes vaccas cHq expiles, 
adeo prulixis caudis,vt folu verrant,difcolo- 
res,variegatis collis. ^Egyptij soQmidemmet. 



ARIES MOROMORVS. 




C APVT LIII. 

)e equis &J ouibm Indicis. 

OCcidentes Indi carebantequis.Vtpri- 
rnurn viderunt equitare , obftupuere, 
Centauros ratimunc tanta lafciuia terrae ex- 
undant liberi greges,difcurrunt per monta- 
na &: agros. Currunt interdum turmatim, 
magno periculo:iiquisobuius, peiTum ibit, 
peribit.Egentiam equorum fupplebat olim, 
quamquara impanbus &ineptis viribus ad 
bellum ,copia &: visouium ,quse iumentis 
magnitudine pame pares, &: cetera forma, 
preter toroii pe&orisftrumam,camelis per- 
fimiles. Qmnquaginta onerum pondo fu£ 



tinent , & viru m in terga fubLatum , ad alir 
quot pailuum millia vehunt.Si fefla: fint,& 
tamen vrgeantur,fedent,& ore conuerfo,vr~ 
gentesfcedoodoreconfpurcant. Si onuftae 
fint, tum huroo fcfe acclinant, nec inde vlla 
verberum vehementia, ipiisaiiniscontuma- 
ciores, nifi penitus clitelhs exonerent ur,pro- 
pelli poiTunt.Vtile proie&o animantium ge- 
nus, non ad fupplendarnmoddabfentiuni 
equorum in farcinis virifque vehendiscom- 
moditatem,fed ad. alimonic; etiam & opimi 
lucri v(um. Lanae enim tenuitate longitudi- 
neque & copia facile noftras fuperant, & ip- 
fius carnis fiiaui gratitudine veruecium at- 
que iuuencorum noftratium deleclabilem 

fapo- 



MlSTORliE NATVRJE LIB. IX. 



183 



faporem adsequant : frumento vefcuncur, 
fed paticitTimi cibi funt^ vfque adeo exi- 
gui vero potus , vc illo triduum quatri- 
duiimve abftineant; Hoc genus itimenti 
perukheati dicunt,alij Uamas* Duo ipforum 
genera func. LanigeraS dicunc fuios : alia? 
ia.Cx funr. Incertuscolor illieft, vc pecudi 
noftrojad multos vfus lana; Gaudet hoc pe- 
cus frigore : glacie &L gelu te&um geftit. 
Quas rafas funt, ftupiditacis quodam geftu 
folent confiftere , & ferene accendere ob* 
uios 3 aliquando cerritse aufugiunc cum far- 
cina. Lanigerse contumaciincerdumigna- 
uia aut ira folentlaborare. Defeffe ira* 
fcuntur& procumbunt cum onere,vt dixi- 
mus , nullifque fuftibus excicari fe paciUn- 
tur , nec minis $ nill foltim blanditijs; 
Confident pariter Indi,& demulcent. Sic 
tandem pacanrur, & reftauranc laborem. 
Scabie laborant mirse contagionis : fuit 
remedium , xgrotantem pecudem viuam 
humare. Francifcus Hernandes fcribit 



nonnihil diclis diuerfum 5 nimirum inutili 
villo tedaseffe, carnemque nec grati nec 
probaci alimenti. Sunt apud Mexicanos 
arieces, quatuor armati cornibus. Sedhos 
Hifpania anciqua etiam alit, &: ipfe vidi 
aliquos , quofdam etiam cum cornibus 
caprinis.Vidi & arieces tam ampbecauda?, 
vt quinca numerecur corporis pars , prae 
mole carnis. Similes Africa nucric. Adeo 
illis omnis corriuat in daudam pinguedo* 
vt quo incedere , & ferre illam poffint, 
imponatur cauda exiguo currui colligato 
cornibus. Incredibile diclu , centum & 
quinquaginta pondo cauda eft vila. Al- 
lego fidem Ludouici Marmoris» Arietes 
noui Mexicifcribic Ioannes Sancander per 
muros perqueeditas rupes afcendere tam- 
quam per icalas, curfu ab interuallo conci- 
tato:eofdem inprseceps fe dare fecurosab 
ediciffimis fcopulis. Sed hi ad Mufmonum 
genus referendi funt. N ec Sardinia fohira 
hoc animal nucric» 



ADIM MAIN,fiuc CAPRA INDICA. 




CAPVT LIV. mal 3 psene vitulinl mole , & arietina fpe- 

- De peconbus LibytSeuadimmm cie; P rol f isauribus.ladelana^ue vcile : fe- 

A minse dumtaxat cornucje. Placidum pe- 

Lit etiam Libya admiranda pecora, cus,iumenti inftar. Portat pueros breue ali- 

Adim main vocatur familiare arii- quoditer. 

q^x ca- 



IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGil 



CAPVT LV. 
De eqmsyiridumiubarumi 

IN peregrinatione Gafparis BalbV circa 
ripas fluuijTigridisinuenti equi erinibus 
widibuSj&c ocuhs glaucis. 

CAPVT LVL 

De animali mofchifero* 

ESt in Sinariim regno,aut non procul in^ 
de,animal,quodmoichimateriam fup- 
peditat i quod odoramenti genus veteribus 
tam Graxisquam Latinisincognitum fuit, 
nares tamen quam iucundiffime aftkt : 
&; faneGhinenfe mofchum ceteris prsefer- 
tur. Animaleftvulpis magnitudine, filuas 
incolere folitum . Hoc ailiduis virgarum 
fuftiumquc verberibus enecant , vt toto 
fanguis effundatur corpore. Cadauer putri- 
dum , -& iam aridum fruftatim, non decra* 
£la pelle, difcindunt, facculofque inde pa- 
rant, quos Luiitani papos nuncupant. Pan* 
toia vero e ventrkuio cuiufdam feri anima- 
lis , quod fele paulo grandius , educi mo- 
fchum credit, nec in Chinaipfum fed in re* 
gioneproximareperirLGiuettam hauddu- 
bie intelligit ; vel ii idem omnino animal 
cum eo quod defcripiimus credendum, no- 
bilius ac pretiofius mofchum ventriculo ;al- 
uoque educi ; vtque maior illius fit copia, 
verberibus ipfum , quoadcetera membra 
di£rundatodor 3 enecari. Haec Iarricus ad- 
monuit. GauUa dicitur, ab alijs Capra mo- 
fchifera. 

CAPVT LVII. 

De ceruis. 

CEruinum nonfimplexNouasHifpanie; 
genus.Macame vocat.Quidam rubei, 
quidam albitoti.Hos ceruorum regesdicunt 
Indij&yztaemacame appellant.Alij noftra- 
tibusaut ijdem,aut valde iimilesforma,ma- 
gnitudine, ingenio ; aculhuamenuncupant. 
His minores quauhtlamacame in magnam 
generoiitatem degenerant aceruina timidi- 
xate: efferociunt vulnerati,adoriunturvena- 
tores^pe oceidunt.Eiufdem molis &moris 
funt tlalhuicarnacame,fed impares animo. 
Minimi funt tamamacame, fortafTe potiiis 
caprarum genus. In Duarhe,Xapida ,& alijs 
noui orbis plagis, ceruorum erant armenta, 
quemadmodu nobis boum. Domi pariunt, 
ntitriunt.Solutijper nemora paftumqueren- 
do ltice durante vagantur,ad veipera pullQs 



domi retencos reuifuntjntracortes claudi fl 

aonatisdepaftismulgeri patiuntur, nullum 

aliud lae , aut exalio ladecafeus. Septem- 

trionales noftri curribus &trahisiniungunt 

ceruos , quibus celerrime vehuntur. ln a^ 

liquibus Occidentis regionibus vexati ca> 

fique a venatoribus, quasrunt herbam ato- 

chielt (fic vocant Jkrbari > Sc fpecies pule^ 

gij eft ) hac recreantur reftauratione vi- 

rium , nouatn pernicitatem acquirulit: ma- 

ioris illis,vfus eft * quamdichmi virtus. In 

Virginia cerui longiore cauda funt praditi 

quam noftrates , &c cornuum extrema in 

dorfum recurua habent. Ceruorum Ame- 

ricanorum quoddam genus Lerius vocas 

feouaileu , qui difterunt <a noftris , qudd 

multd*iint humiliores, minora geftentcor- 

nua , & a:que pilos demittant atque no- 

ftrates capras. In pkgis noui Mexici cau- 

dam habentvalde pilofam ,alijprolixam, 

nonaliterac mulse, cuius a^quant aut fu- 

perant molem> Maximi roboris fgnt. Dux 

quidam Hifpanus duos iniunxit manfuetos 

rheda: fuae vehendse. 

CAPVT LVIII. 

De njenattone qermrum. 

MAgnus Mbgor in venationibus pro 
canibus vtitur pantheris & induftria 
aliorum ceruorum ad capiendos filueftres 
ceruos. Geftantilli laqueos in cornibus,qui- 
bus alij, dum arietanc, & cornu feriunt, 
kk implicant, &: a venatoribus inftantibus 
capiuntur. 

C APVT : LIX... 



Devkunis» 

SVnt apud Periianos qusedam pernici^ 
iima animalia quaE vicunas vocant, 
Quidam putauere , ab Ariftotele & Plinio 
capras dici , fed ignotas prifcis vicunas cen- 
ieoeum Acofta. Cornutumilli animalfic 
vocaruntj vicunacornuexermis, ceterali- 
cet fimilis filueftricaprar, cuius & fortaiTc 
genus eft . Nec obeft inopia cornuum; 
namque & canes cornuti aneubi feruntur, 
ciim communes excornes fint. Gaudet 
montanis & rupibus,frigus 8c deferta amat, 
gelu & niue videtur recreari, fociecate &c 
grege deleclatur . Ad obuios quoque fugax. 
In fuga praemittitfobolem,cuius parcaeft» 
Capitur cekbri venacionc. Coeunt vfquc 
ad tria millia barbarorum , circumdant 
montem , fic paulatim coguritin vnam fe- 
dem feras , aliquando plufquam trecentas; 
dimittunt adprolemfeminas. Aliter capiun^ 

tur 



HISTORIiE NATVR^ LIB. IX* 



18S 




mr cum ad conueniens interuallum acce- 
dunt, conie&is ad pedem funibus plumbo 
innexo extremitati quibus impeditur cur- 
fus. Tondent illas ad ftragula. Lana earum 
fubtilis & delicata inftar ferieorum. Perti- 
nacls coloris eft,quippenatiui,nulla tin&u- 
ra. opus habet j in asftu recreat , iuuat 
renum inflammationes ; quamobrem cul- 
citras ex ea inferciunt. Dicitur mitigare et- 
iam podagram.Caro haudiueundajnihilo- 
minus Indisedulis. Defalubritate Iofephus 
Acoftanarrat, acerrimum dolorem oculo- 
rum parne fubito placafle fibi impofito fru- 
ftulo carnis recenter occifae vicuna^ Ge- 
nerant in vifcere bezar , feeundum poft 
Orientalemi 

CAPV T LX ? 
\De lapide bezjri 

DE rioC lapide fententiam Francifci 
Hernandi ^quem fsepnis laudaui , non 
extra inftitutam narrationem erithic exhi- 
bere e manufcriptis feruatis in Regia Bi- 
bliothecaS.Laurentij in EfcuriaH.Quinatn, 
inquit, ceruorum dorcadumve lapidem vo- 
catum bezaar, aut dominum veneni gene- 
rent intra fe , eritiVt opinor 6 narrareoppor- 
tunum. Accepimus ergo ab expertis vena- 
toribus, &quiin difie&is hifce animalibus 
praedi&os lapides non femel inuenerunt^re- 
peririin ouibusillisperuicinis cornu exper- 
tibus,quasvicuniasvocant. Suntcnimajiae 
cornutauarucsevocatse, & alisequasdicunt 
guacanas. Pra2tereainteuhtialmacame,qui 
caprarum non medioerium aut paulo maio- 



reconftat magnitudine, pilo teguntur caiibi 
&: qui facile auellatur, fuluoque, fed lateri- 
bus & ventre candentibus. Vnde berrendas 
indigenae Hifpani vocare folent;Gornua ge-- 
ftant iuxtaexortum lata > atque in paruos 
paucofque teretes &C praeacntos ramos di- 
uifa , &fubeis oculos. Deinde in quodam 
damarum ^m^c^xismacailcbichiltic aut 
temamacamf appellant, cornibus'breuifiimis 
aeutiflimifque,coloris fului,fufci,& infefhe 
albi. neenon inibicibus-i quorum hic re- 
dundat cOpia , vt HifpanOS j & apud hanc 
regionem frequentes ceriios taceam,in qui- 
bus quoque eft lapidem,de quo habetur fer- 
mOireperire;Capreasetiam cornuum exper- 
tes, quasaudio paflim reperiri apud Periii- 
nos: &, vt fummatim dieam , vix eft ceruo- 
ril caprearumve genus vllum-, in cuins ven~ 
triculoariave corporisinterna particula fua- 
pte fponte ex ipfis alimoni^ excrementisla- 
pis hiCjquietiam in tauris vaccifque folet 
ofFendi, non paulatim concrefcat & genere* 
tur 5 multis fenfim additis &: adhaerefcenti- 
bus membranulis; quales iunt cseparum; 
ideoque non nifi in vetuftiflimis ac fenio 
iam confe&is reperiuntur.- neque vbique,fed 
certis ftatifque locis, vbieafuppetit mate- 
ria. Qua ratione iieri poteft, vt apud Hifpa- 
nos ahafve gentes non ita faeile oftendan- 
tur. Veriim non omnes hi lapides falubres 
funt , tuendseve fanitati aut profligandis 
morbis apti 5 fed foli illi qui depaftis herbis 
faluberrimis producuntur. Vnde non fo- 
liim difficile fit cenfere, anneillaj facultateS 
mirabiles, quse deeo lapide tempeftate hac 
noftra ia&antur , narrarique & prxdicari 
eoeperunt, vera: fint , fed etiam quinam finf 

Q 5 * 



186 IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 

eligendi, aut qui vtiles autinutiles reperian- 

tur. Quibus de rebus nunc ego non aufim CAPVT LXI 

vllam ferre fencentiam , quamquam au- 

diam venenis venenatifque omnibus m-ire ^De lapide bezdr fiwiarum. 

fubuenire , fyncopen & epilepticas inuafio- 

nes digitis applicatos mire arcere, fomnum 

conciliare,augere vires, excitare Venerem, 

facultateique omnes roborare, fedare dolo- 

rem , lapillos renum atque veficse non mo- 

do parua quadam portione deuoratos , fed 

manibus tantiim retentos , frangere ac pel- 

lere ; vrinse deftillationi ferre opem,partum 

iuuare , &c procurare conceptionem , deni- 

quenulli fere non auxiliari morbo ; adeo vt 

fint , qui folius huius lapidis praeiidio Medi- 

ci fententia fua confummati euaferint , pro 

talibufque fefe imprudenter vendicent. Va- 

rijs eos reperias formis &: coloribus , alios 

nempe candefcentes, fufcos alios, alioslu- 

teos, quofdam cinereos nigrofque,& vitri 

modo aut obfidiani lapidis nitentes,hos oui, 

illos rotunda figura , &: alios triangulari. 

quid , qu6d nonnulli eorum bafis centrive 

loco glandem habent, &:concuflifonanc, 

nucleo intra cruftam arefcente atque coa- 

cT:o , haud ahter ac hi quos aetites vocare fo« 

lent , aut ipii aetices funt , quos aquilar ra- 

piunt,& transferunt in nidosfuos? Alijpul- 

uerem,alij lapillum. Toc vero reperies apud 

NouamHifpaniam,vt iam vili veheant pre- 

tio, ac vel vnico aureo finguli biniveemi &: 

commutari foleant , cum non paucis ante 

annis vnicus St modicus ducentis aut am- 

pliiis. aureis extorqueri non pofiet amerca- 

tonbus. Id dicTum eft ame atque admoni- 

tum i ne deinceps reliquus fit locusiftisim- 

poiitoribus ex rapto viuencibus, iufque om- 

ne,dum rei familiari ftudenc,quomodolibet 

augendae atque accumulandse^violantibus, 

quibus opus non eft , in tanta copia & nu- 

merosa redundantia, arteilios aut adulterio 

parare , quamquam & ad hunc modum 

non pauci conflati reperiantur.Veriim lapi- 

des illifoflkij, quosquidam Arabumabin» 

fringenda venenorum vi eodem nomine 

appellant,reperiutur per hxc tempora apud 

nos,ac prsecipuein fluminis Tezhuatlani ri- 

pis varij mukiformefque, influentibus vndis 

e montibus Boloarmenoredudancibus: fed 

minime quos ferunt ijdem in angulis ocu- 

lorum prxdi&orumanimalium concrefce- 

re,ciimremedij gratia , poftquam deuora- 

runt ferpentes, abantris vi halicus aut oc- 

culta alia vi crac~tas, ie mergunt in flumina* 

Sunt etiam quidam lapilli,quos aiunt deuo- 

rari a femineo ceruorum fexu , vt facilior 

enixusconcingat, &£ineius ventriculo re- 

periri* 



NEc prsetereundam cenfeo induftria 3 
ahquorum venacorum Orientalium, 
qui miroartificio exfimijs conficiunt lapi- 
des,quos pro bezar venditat. Prodeuntcer- 
toannitempore ad fimiorum venationem, 
non vt occidant , ied vt vulnerent fagittis 
fubtili emifiis arte, qux non penetrent , ied 
tantum cruencenc fimios,quos deinceps non 
infeclantur, Excruqre interim petrea glans 
fitmtra corpora fimiorum. Singuli tot lapi- 
des generant,quot plagas fuftinuerunt.Ctira 
iam norunt venatores maturos lapides ,ite- 
riim prodeunt ad capiendos illos , occiiis 
fimijs. * 

CAPVT LXII. 

De lapide hiftricis feu Malacenfi. 

MAior vis alterius lapidis fertur,quem 
fel hiftricisgignit in Malaca , faltem 
in Pam regni Malacenfis,dequo hasc habec 
Garcia orta : 3^ant& eft w aHimatione apud 
ipfos indigenas ob raritatem/ut e duoius , aui 
fimul meo tempore rej>ertifuerunt,alterpro in- 
genti munere mifiu* fit ei qui pro Rege Lufita- 
ni& Indiamgubernat.Et UcetiHicfiequens la- 
pis be&ar inueniatur.hunc tamen longeprafe- 
runt incoU. Vnum dumtaxat vidifie memini, 
cuirn color dilutioris videbatnr purpur^^guBtt 
amarojangenti Uuis ejr lubricus, quemadmo- 
du Galiicusfapo. Clufius ^iiciv. AnnoaChri- 
Bo nato fexcentefimo tertio fupra millefimutti, 
ofiendebaturmihi lapillut planus , vnguis ku- 
manidigitimagnitudine nonfuperans> Uuk 9 
coloris ex cineraceo candicantis.fedparuis qui- 
bufdam rubiginofis maculis afierfi \quem vaide 
commendabant aduerfus venenajmo etiamla- 
pidi behaz>ari praferebant. lllumexOrientali 
lndia recenter atlatum ferebant>& maftica de 
folo appellari dicebant Japidemporcinum inter- 
fretantes. Ex quibns notis coniedturam fa- 
ciebam,Malacenfem lapidem a noftro Au- 
clore commemoratum efle pofie ,quem in 
hiftricisfelle reperiri fcribit* Certeglaber & 
lu bricus erat, Gallici faponis inftar. Ferdina- 
dus Lopes lib. i.Hift. Indicac meminit lapi- 
dis cuiufdam , quem non minore facukate 
praeditum efleaflerit , quam fit lapis bezar, 
autMalacenfis,quippe qui miririce omnibus 
venenis refiftat. Eft vero is lapis magnitu- 
dineauellanse, rarusadmodum , vtquiin 
capke animaliSj quod Indibulgoldalfiapjpd-* 
lantjexiftimatur nafcu 



CA- 



HISTORIjE na 

C A P VT LXIII. 

De hmnnm. 

DVm huanacu feminae pafcuntur in 
pratis , fpeculantur mares abeditislo- 
cis, num omniafint tuta : admonent hinni- 
tu pericuii. Ciim fugiunt,etiam prcmittunt 
feminas. 

CAPVT LXIV. 

De tarugts. 

PRoximum vicunx genus taruga , per- 
nicior, grandior,torridior colore, molli- 
bus & decidentibus aunbus: non gaudet fo- 
cietate&: grege,rupesfola peragtat^Repertus 
inhisbezaar maiorvirtute& mole. 

CAPVT LXV. 

De dmtts. 

SVi generisanimaldantaeft ( aliquilndi 
capam vocant,aIij tapiroufou, alij douca- 
nare ; vt Lerius icnbit ) fed multis iimilis. 
Mulares habetaures,vitulina labra: roftru 
fuperius propendet per pahnufuper ri&um; 
attollit cum irafcitur.pame reliqua membra 
diuerfse beftix iimilia,fed plerumque vitulo 
conformibr.Cornu caret. Vngula iuuat do- 
loremcotdis, pellisloricsevfuui fupplet,im- 
penetrabiliseft iclibus.Duos ventriculos ha- 
bet,vnus alimeta excipit,aker ignoro adhuc 
natura: facramento inuenitur putrefacTis li- 
gnis &L virgulis plenus. Vna aucToritas parii- 
xnonia* naturae excuiet hic fuperfluicatem. 
Nefdturvfus&criniseiusventriculhVenator 
oportet vulneretillam ante ingreifum aqua?.- 
ibienim morfufe defendit,& occidit canes. 
Phlebotomiam fertur ex hac beftia homi- 
nes do£tos,namquecum craiTefcit ,interna 
cruraVulnerat arundine refecta, eadem in- 
duftria atque Hippopotamus. Lerius de hac 
belluaficnarrat : Hanc tapiroufuappellant^ 
plo fubrubefcenti,atque promifo,vaccam ma- 
gnitudine ac formk valde referentem. Atta- 
men cum cornibm careatfitq^ contracliore col- 
lo, auriculis iongioribm ejr penduiis ,ficciori- 
bufq^ tibils atque grdcilioribm , vnguid conti- 
nud,ejr afini vnguU perfimili-merito quis eam 
vacca afinifo naturd partkipem efe diceret. 
Dijfert nihilominus ab vtroque piurimum, 
quod& breuifimam geratcauaamlobitciqut 
hic monendus eft Leetor , permulra in A- 
mericagigni animantia , quse omnino iine 
caudaiint) ejrdentes habeatmuito acutiores-, 
nec hominibm propterea quidquam periculi 



TVRJE LIB. IX. 187 

ab ek poteji creari , cum in fuga pottus quam 

in viribm falutem ponere confueuerit. Eam 

barbarifigittis confixam,vtejr aliasplerafque, 

interfciunt,aut fofa excauatd ^mufcipulifve 

aiim modi ingemose fibrefaftis venarifoient. 

Ceterum fera i/la magno esi in pretio apud 

barbaros , pellis graiid , quamfmuiatque illi 

detraxerint t dorji corium in orbem rircumci- 

dentes , ad Soiem exficcmt, in pdrmafyfindi 

mediocris cadi magmtudwe confoymat, quibm 

in bcllo hojitum cxcepta repciiunt. Tantam ve- 

ro duritiem peliis ad Soiem ficcata contrahit, 

vt nullim i&u teli , quamtumuis magno impe- 

tu vibrati,transfigipofsefacile credam.lnGah 

liam duas huiujmodi ' parmits fiudiose affere- 

bam: redeuntibus vero fames itamoleBafuit, 

vt omni commeatuabfumpto^ ne cercopithecis 

& p/ittaeis, eiufdem£ generis animantibm 

exceptis, qu£ ex regione illa nobifcum aduehe- 

bamw,parm& UU dua carbonibm impofit£, 

fuerint etiam ad depellendamfamem comeden- 

d<e: quibm reiiqua pelles,qu£,vt fuo dicam io^ 

co,in naui erat ,addita funt . Porrb tapiroufou 

caro adbubula gufium fere accedit. Appendo 

quse Francifcus Hernadus"de dantisfcribit: 

Mediocrium muiarum aquant magnitudinem 3 

fuiuo tegunturpiio,eJr firma ejr impcnetrabi- 

ii veHiuntur pelle. Capiuntur canibm, fed di- 

iigenter cauendum, ne prius confugiant ad flu- 

mina,inquibmfefe aduerfm illosvehemennus 

tuentur. Carneseorum % acpritcipue pedum,fi 

probe caquantur, guflufuaues funt, ac bonuM 

aiimentum prajiant , offenduntur autem hac 

animalia non vna inparte eontincntis. 

CAPVT LXVL 
De capris Abyffmis* 

QVoddam etiam genus caprese exoti- 
cum iEthiopiamcolit.Mares accedunt 
ad vituli molemjprolixis pilis folum verrunt. 
Pili non funt tenues, fed inftar crinis equinii 
Magno in pretio habentur hircina hax co- 
ria : xarequias vocant* 

CAPVT LXVIL 

De capris cymdtilibus. 

NEe omittenda eft eommemoratioil- 
larum caprarum , exquarum vellere 
iiue pilo ( ne de lana caprina mihicontro- 
ueriia iit ) pannus ille texitur, quem cyma- 
tilem iiue vndulatum vocant;Eft earum te-. 
nuiilimus mireque nitens pilus ad terram 
vfque propendens* Hunc non tondent,fed 
depedunt caprarij , non multtim pulchri- 
tudine cedentem (erico. Capras fsepiusin 
fluminibus lauantur : gramine paicuntur 
.. Q 4 per 



188 IOANNIS EVSEB 

per eos campos exili &: ficco , quod ad lana: 
tenuitacem mulciim conferre certum eft; 
nam conftat , alio tranflatis non manere 
eamdem ,fed vna cumpabulo mucari, ro~ 
tafque ica degenerarecapras , vc vix agno- 
fbancur. Dedu&um ex huiufmodi velle- 
reab eius regionis mulieribus filum^ Ancy- 
ram porcacur Galatise vrbem, vbi cexicur &c 
tingicur. 

CAPVT LXVIII. 

De*capro latlante hcedos. 

ANtequam procedam, mentiocapra- 
rumin memoriam adduxit, quoddi- 
uinus vir Indise Apoftolus S. Francifcus 
Xauerius in cercia Epiftola fecundi libri fcri- 
bit,quoddignum duxi narracione. eius ifta 
func: lnhacinfula Amboino rem vidi incre- 
dibilem , & ante hoc tempus inauditam , quam 
fortafis opera. pretium erit agnofccre.Caprum 
marem , inqua, vidi laBe fuo paruos atentem 
hoedos: vbereenim, quodprope genitatiavni- 
cum habet 3 tanturn laBis reddebat quotidie, 
quantum fcutellacapere poteft. Ego ipfe rem 
perfpexihtsocuVts. Haec teftacur S. Franci- 
fcus Xauerius in origirialiepiftolamanuip- 
fiuspropria Hifpano idiomace fcripca , quge 
feruacur in hoc Collegio Sociecacis Iesv 
Madricenfi, &: ego vidi &: legi.AddicS.Fra- 
cifcus manu fua , expreflifle lac illius capri. 
Similem caprum Ariftoceles narrac lib. 3. 
fux Hiftoriae. In Lemno infula , inquit,f£- 
p>erexmammis,quas geminas iuxta genitates 
gerit, tantum iactis emulgebatur , <vt cotoftra 
inde confcerent, quodidem etiamproli mafcu- 
Uillim euenife accepimus. Hax ille. Cece- 
riim ego vidi meis quoque oculis mulam 
fterilem, quae tamen la&e copiofo nucriebat 
aliam mulam parua , quam pepererat quse- 
dam afina ; vidique exprimi ab vberibus 
mulae copiam la£tis. 

CAPVT LXIX. 

De rofomakd. 

AV6tor eft Matthias a Michou , tff^ in 
Lithuania& Mofcouia animal vora- 
Ciflimum &inutile, quodalibi noncompa- 
icijofomaka nominatum, quancicace canis, 
faciecatti,corpore &cauda vc vulpes,colo- 
re nigrum.Cadaueribusvefcicur, inuento- 
quecadiiuere, incancum vorac, vcexcenda- 
tur & inflecur camquam cymparium , reper- 
taque anguftia ftricTa incer arbores,intrat,&: 
incrudic fe cum violencia premendo,vc vio- 
lencer comefta violenciiisegerar, ficqueex- 
tenuatum denuo cadaueri accurric , 6c ad 



II NIEREMBERGII 

fummum impletur, cum viciffitudine ex- 
preftionis, 6c ad morcicinium reuerfionis, 
donectotum abfumat &: deuoret. Ec forfan 
nacura cam infaciabile animal in illis regio- 
nibus producit,vt homines fimili voracicace 
laborances redarguac : quoniam pocences 
ciirn conuiuari cceperint , fedenc a meridie 
in medium nocbis itfc concinuo cibo &: po- 
tu opplendo,& a mensa,quocies natura pro- 
pellit,aiTurgendo &egerendo, iterum atque 
iceriimvorancvfquead vomicum & amif- 
iionem difcrecionis & fenfus , tuncque in- 
guinis &; capicis quse funt difcrimina ne- 
fciunt. Eftqueillaconfuecudoperniciofa in 
Lithuania & Mofcouia , magis vero &: abf- 
querubore inTarcaria. 

C A P V T LXX. 
De cynodetico fiue itzcmntecuanu 

Imilis eft itzcuintecuani,inquitFracifcus 
Hernandus,vocato quauhpecotl, iaceo- 
dem modo melinoftraticogener,n6 folum 
corporis magnitudinemoribufqj, fed roftro 
etiam,quod praelongum eft & tenue , ac pe- 
dibusqui illos quaupecotl fuifve parui vi-, 
dentur imitari. Verum color albus eft,ma- 
culis nigris ac magnis diftindus & fpecl;abi- 
lis. Nomen habec a mordendo canes. Viuit 
totocepecinon longe a mari Auftrali. 

CAPVT LXXL 

T*e cappd. 

CAppa dicitur animal afino grandius, 
nigrum, villofum, ferox, canibus quo- 
queinfeftum*Obuijjmquemqueraptat,non 
feciisac lupus pecudem. Forma pedum in- 
folens : vugula fimilis eft calceo Gallico , a 
fronte lata,rotunda,non fciiTa ; a calcari acu- 
ta. Afpedum humanum formidat.Fortaile 
hoc eft anonymum animal FrancifciHer- 
nandi , & ex dancariim genere , de quibus 
iam dixi* 

CAPVT LXXII. 

De emlatore. 

NOcentior aftus alterius animalis,infan- 
cilem*fimulantis luctum , edico ioho 
fub oppida &villasin prima nocTe. Scacim 
miferenci accurrentes , afFeclu qua:fituros 
plorantem perimit. Sed iam cauti repetito 
periculo oppidani, prodeuntedomibus in- 
cenfis cicionibus ftrucl:i.Forma & moles hu- 
ius ferxcanem leporariumimitatur. 

CA- 



tt JSTOKlM NATVR.E LIB.IX 



189 



Capvt lxxiii. 

De animali quodam pilofo. 




quauhpecotli fimilibus , & cruribus breui^ 
bus , & nigro veftitis pilo , breuiflima cauda 
corporetoto &alboinfuluum vergente/ed 
dorfoacfuperna parteCapitis & colli nigris, 
lineaque diftinclis candenti. Caput eft par~ 
uum,roftrumtenue & longiufcuium, exer- 
ti canini , ac vita vi&ufque eadem quaz 
quauhpecotli. 



S V. 




CAPVT LXXIV. 
De fu ammalL 

^Eliuam rapacem apud Patagones /i, 
*id eft aquam vocant nonnulli , quod 
plerumque iuxta fluuiosdegat. Alij dicunt 
fuccarath. Torua eft : prima oris acie quo- 
dammodd leonem emulatur, aut homine, 
nam ab a&rebatfbata,haudpromiflis valde 
pilis, peclore propendente: circa lu mbos ni- 
mis conftringitur , cauda ampla &c longa 
.fciuri inftar.Gigantes eius regionis,quoniam 
c&lo non admodum calido fruuntur,prote- 
■gu.nt fe huiusferas pellibus. Cum vrgetur 
peilis gratit,6atulos in dorfo admiiTos cauda 
contegit , &fuga elabitur.Capitur vna cum 
catulis ferobe eftofsa & celata ramufculis, 
Inclufa^ prae rabie aut generofitate catulds 
obtruncat , & horribili elamo|£ venatores 
atterret, donec fagittis casfaexcorietur. Le- 
gi ( licet au&ornon fit oculacae fidei ) prse 
charicate ad prata portare filios , vbi fertis 
floridis & odoriferis comit & cororiat il- 
los , tum filios reciconiare fimili in pa- 
rentes vetirlos pietate , eofi^ue portare & 
alere* - 



CA P VT LXXV. 

D$ glire Cbiappa-, 

ALiud quoque animal ChiappaalitJ cu- 
niculi magnitudine,gliris forma : pro- 
lem dorfo vehit cum vi&umquamtat.^ 

CAPVT LXXVI. 

De peud. 

Tlgrides inBengala incredibilis odij,& 
noxiae omnia dilacerant, perdunt , vo- 
rant,nec nautae ab illis tutuinfeclantur enim 
per viginti leucas nauim,vt fi quis in terram 
defcenderit , dilanient. Ceterum mirificae 
prouidentise euidens hic cernas argumen- 
tum: reperias enimhac in oraanimaculum 
quodpeua nominant, catellimagnitudine. 
Hoc vbi tigridem confpexit , illius infiftit 
veftigia,& allatrat aflidue,vt latratuaudito, 
tum fera? tum homines latebras petant, ac 
fibi ab inftanti fera caueant. Hinc fsepe fieri 
videmus, vtprje inedia pra?dseque defectu 
in agris expirent, Haic P.Pimenta* 

CA* 



190 IOANNIS EVSEBtl NIEREMBERGIl 



C APVT LXXVII. 
De catis. 

CHiribicenfis regio filueftres catos alit* 
Mater amplexu geftac natos iri arbores 
ferpens. Capiuntur paruuli, matre catfa te- 
lo auc fagicta : deliciarum vfu.sex iliis non 
fecusacexcercopitheco& fimijs. 

CAPVT LXXVIIL 
Demuribus. 

GRandiores mures nec Hilpaniola nec 
alias noui orbis plagje nouerUnt ante 
Hifpanorum aduentum,ex cortuptionere- 
rum EuropasarumfortafTe nuncgenitij fue- 
rant tamen in Hifpaniola exigui mures,qui~ 
bus vefcebanturbarbari. 

CAPVT LXXIX. 

De animali Jicco* 

QVoddam genus beftiolae,fimile tarari- 
tolae Neapolitan3e,Libyam eolit,duos 
dodrantes prolixum,quatuor laturri digitos* 
Potum nefcit.HumorJlli venenueft. Perit, 
fi palatum tingat aqua. Ouiparum eft, in- 
noxium: velocifllmum : fi fiibeac paululum 
foramen,quantumcumquediftrahaturcau- 
da,eripi nequit. Mirum di&u,pofttriduum 
mortis,fi igni admoueas,motatur,& ebullit. 
Arabibus edule eft afTum. 

CAPVT LXXX. 

De fcetido animali. 

APud Chiribicenfes animal eft geftu 
mirabile,ait Petrus Martyr,ftrigolum, 
cubitales loco ftercoris emittit colubros. 
Vnumdomifuas fenutriffe, &: apertoex- 
peri mento rem ita efle deprehendiife , Fra- 
tres Dominicani afferunt. Quo folutae ten- 
dant colubri,interrogati } Ad vicinas, dixe- 
runt, iiluas, vbi vitam agunt breuem. Putec 
animal plus quam qualecumque cadauer 
fcetidum in fterquilinia proiectu : inde pu- 
toris eius impatientes, interficianimal Do- 
minicani iuflerunt. Vulpem roftro,pilo lu- 
pumimitatur.Cum in infantum ventribus 
vermes paiTim creari,nequefenes abea pefte 
effe immunes,atque vnacumexcrementis 
emitti viuos didicerim, quos mutato nomi- 
ne vulgus lumbricos appellatjcuir&iuud ac- 
cidere poffe non crediderim , talibus ptarci- 
pue viris id affirmannbus. 



C APVT LXX^L 
De tiiyrmecophago fiue tamendoi. 

IBidem quadrupes mira natura fuggeftio- 
ne victum quxrit.Forraicas Venatur,acu« 
tocpnftat roftro fpithamali,OriS loco. Fora- 
men habet roftricufpide,vnde linguam exe- 
rens oblongam , portendit incubilia formi- 
caru m, latentiu m in cauernulis ar borum,ac- 
que colludendo linguae motu pellicit,quam 
vbi fentit forrnicisrefertam,reuocat Sc de- 
pafcitun Antonius Herreravrfos paruos 
vocat has feras : linguam canalis inftar ha- 
bere fcribit ^qua mel furantur & exhauriunc; 
vbinoninueniunt, formicis aftuillofatian- 
tur obieda lingua,per cuius foramen f ubeuc 
beftiola:. Francifcus Hernandus diuerfofc 
narrat vrfos formicariosa camendois, quas 
achaos Yucacanenfes voeac* Vcriufque hi- 
ftoriam ex ipfodabo.De vrfo formicario fic 
prodit: ^Animal esl vrfii noifratibm fimite, 
fed minusmitiuffchebeti vifu^ejr caudk nuUa. 
Cognomeninuenit aformkis quibus vefcitur, 
itdigerislinguamrimulis cauitatum quibusitfd 
cbnduntur ,atque ita diuoraus adharefcentes. 
De Ahchais verd inquic : offenduniur apud 
Tucdtdnenfes quadrupedes quidam dorfo pr&- 
duro & fului, agnorum magnitudine, fed qui 
ventre circiter terram attingant } dentium om- 
nino expertafint, ejrfolo formicarum venattt 
viuant , quarum cumulos duabus magnis vn- 
guibm, quibus finguli anteriores pedes arman- 
tur,excauanttiirbantfo, acdeinde exertalin- 
gua, quadodrante longiorefi,fiabra,teres, ac 
fennam anferinamcrafia fformkas eam con- 
fcendentesac denfantes fufcipiut ,eadem^ con~ 
tratfa, & in os, quodmirum in modum angu- 
fiumac paruum efi, recepta , gratum fibi pa- 
bulum cafiiunt,ejr innocetium animalium pt£- 
dapotiuntur. Iners animal efi , fed qttod fui 
malitia non careat,cuim gratiacetera anima- 
lia eius confortium vitant. Ad eum namque 
acccdentes, aut in binospedes ereftum, aut ia~ 
cens in dorfum , adeb vehementer praditfk 
vnguibus inuolat, vtneque difietfuminfrufta 
diue/ii queat , atque ita nonrarb inuentifunt 
tigres ferocifimi, ab eopaYes vices fortiti,in- 
terempti.^uod ji animalia femel ab eo appre- 
henfa emori ipfo fuperslite contigerit , non 
priusfefe akeis explicat [tanta es~i eius anima- 
Its fiultitiaj quam cum eo occumbat,& pereat. 
■ Mapheus in Brafilia quoque reperiri aic 
mirandum genus earum quas camendoas 
vocanc, veruecis altitudine; colore fufco, 
praslongo ac tenui ricl:u , neque eo ad malas 
deducto , (ed modice ad imum incifb. Vn- 
guibus inftructa eftquadrupes mire longis 
latifque , nimirum ad vi&um faciliiis com- 

parari- 



MlSf ORIiB NfATVRiE LIB.IX. 



19* 



jparandum. Namque formicis alicur , qua- 
rumlarebras vbi crebro vnguinum inieclu 
acfoflione detexeric , illicoexertam crium 
fercdodrantiumlinguamimmicCic exilem, 
operramque formicis repente contrahit,glu* 
titque decepcas. Huic, vti fciuro, valde pro- 
mifla & fecora cauda pro cegumenco eft; 
fub ea quippe ica fe condit , vt nihil ex reli- 
quo corpore prorfus appareat. 

CAPVT LXXXII. 

■ Degrafl 

IN infula Zanzibar potiflimuminuenta 
grafta. Animal eft exigui capitis , & lon- 
giflimi colli: anteriora crura oppidd exce- 
dunt pofteriora , colore vario albet, rubet, 
rofeifque diftinguitur maculis. Micis be- 
ftia eft. 

CAPVT LXXXIII. 

De foak^ 

Athias a Michou loquens deTarta- 
_ris,inquit: Fer# apud eos reperiuntur, 
cerui, dam<e> dorca, ejr fnak,quod ejl animal 
quantttatU ouisjn terris alijs non vifum, lana 
grifeum 3 duo parua cornua habens, curfu velo- 
cifimum,ejr efus carnium eiusfuamfiimus. Et 
dum grex fnak in aliquo campo inter gramina 
conJpicitur } chamfeu Jmperator Tartarorum 
cum fuorum multitudine equejlres vadunt >& 
omniquaque circumdant , in altifimis grami- 
mbm deiitefcentes. fiumfc tympanis incipiunt 
fonare,tunc fhakjtamquammetu perculfe, ra~ 
pidifime hinc atque illinc ab vna parte cir- 
cumflantium <ad aliam procurrunt ,ejr itemm 
atque iterum decurfando vadunt y vfquequofa- 
tigati deficiant. tunc irruentibus Tartaris cum 
clamore occiduntur. Camerarius fcribitde 
fuhak fiue fnhak animali Scythisc , quod fe 
quafi ductorem prsebeat capreolorum gre- 
g.ibus,ipfifque prxire folitum.Aeerrimo vifu 
fimul & auditu praeditum, quarelongelace- 
que circumfpiciens,& omnia obferuans, fa- 
cile hominum perfequentium iniidias e lon- 
ginquo deprehendit , Sc comitibus fibilo 
acuto fignum dat fugse, vt in loca tutiora fe 
recipiant. 

CAP V.T L XXX IV. 

De eleph&nte* 

[Ouus orbis elephante caret , tametfi 

. fatis .profunde erutus aliquando dens 

eius: neque id ebur foflile, cum alioquiin- 

ueniri minerale credam Jcalia illud concipit; 



quidquid rideac Horca. Orientem nobilita- 
uit haec ptudens beftia.Infula Zeilan nobi- 
lioreselephantesalit, &quos reliqui miro 
naturae inftin&u fufpiciant. Siqui ex ceteris 
Indiae elephantis ad hofce adueniant , non 
niiicum reuerentia quadam & delatoho- 
nore eos accedunt* 

Illud maximu ingenuitatis argumentum 
in Zeilanis belluis • nolunt nauim ingredi,fi 
fufpicantur fe mittendos adferuitia Princi- 
pum in regna extranea : at fi reftituendos 
patria: iureiurando aflirmetur , tunc fubfe- 
cundant. 

Libentiiis quam alias fircinas fuftinenc 
armatos milites. Per diflicilia Sc falebrofa 
ctim iam pre; riimid iabore pedibus fatifcut^t" 
ne oneii fuccumbanc , probofcidi velut fci- 
pioni innituntur. Piialudunt, vt D.Rode- 
ricus Fernandez prodidit. Tanta peritia ani- 
mali ineft , vt iacula aduerfa faepiris planta 
pedis porrecK excipiat, ad tuendos feflbres. 

Gillius quofdam ait noc~tu deflere. Quod 
Plinius narrat de metu fuis,incertum : nam- 
cjue inter ipfos fecuros& manfuetos pafcunt 
fues, inftabula eorum ingrediuntur,impa- 
uida& quieta beftiL Fortafleconfuetudo 
vicit formidinem. Camelus etiam equum 
abhorretprimovifum : vfu & confuetudine 
domat metum. 

Inalio veriflimePliniusde murium cau- 
tione,im6 & formicarum. Metus murium 
cogit elephantes vt conuoluta & tuta pro- 
mufcide dormiant. Inueniunturelephantes 
albi in Lybia '& India : hos Peguenfes ficuc 
facrofandos adorant. Regem quotidianis 
ipedaculisexhilaranchasbelluas : commic- 
tunturinterfe,nec nifi ignibus pacificantur. 

Nouus nunc in Oriente in bellis vfus» alli- 
gantur falcespromufcidibus, quasguber- 
nant in omne latus,magna hoftium ftrage. 

Vt adorent aliquos Reges India*,afTerun- 
tur ornatse hse beftias, dodt^ c^rimonia qua- 
dam falutare maieftatem.Ipfeelephas a Io- 
guibus alicubi adoratur. 

Nonlongea Bazaino fanum elephantis 
ex petra quada dicebatur excifum , multis 
iniigne fimulacris,ac duobus pra^cipue co- 
loflis ingentibus,terna queis capita,totidem 
pedes manufque. 

• Quidam elephas albus in Pegu fuit eo- 
dem quoRexhonorecultus , & non nifi 
cum regia pompa , cum prodibat, folitus 
educi: at quotquot Regesillum habuerunt, 
fortunae ludibrium facfifunt tragica cata- 
ftrophe. 

Elephas femellam confpicatns,anullo de- 
inceps regi pacitur. Commifceri dicuntur 
mirifice : femella humi in tergum procum- 
bit,cum qua mas fuperueniens congreditur. 
Tanta funtverecundia , vt fiaquopiam fe 

ver.eri 



192 IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 

vcncri operam dare confpe&os intelligant, 
fu mma illum ope interficere conetur. Qui- 
libet plerumque trcs aut quatuor ducit i'e- 
mellas ,ac duodecim catulos* 



C AP VT LXXXV. 

Hifioria Garzja Orta de elefhantis. 

ADmiradadehac prudentiflimabeftia 
Plinius & Auctores prifci narrant. Li- 
pfiuscoliegit prsecipua in lepida quadam 
epiftola. ex antiquis recentibus.Hisomnibus 
prEetermifhs, nonnulla recentiaappendam. 
A fententia aufpicor Garzise Ortx, eruditif- 
*iimi Medici Luiitani. In India elephanti 
natura melancholici funtadmodum,nocl:ii 
pauent , & infomnijs metum incutientibus 
diuexantur: fed prafens remedium eft, fi eo- 
rum re&ores ( Naires lingua vernacula vo- 
cantur) illorum tetgis infideant, femperque 
eosalloquanturne dormiant. Alui proflu- 
uio plerumque laborant. interdum verd 
adeo rn zelotypiam rapiuntur,vt efferentur, 
&£ quodammodo funbundireddantur,dif- 
rumpantquecatenas & vincula.Eius autem 
mali cu randi ratio eft , vt reclores illos edu- 
cant in agros,& grauiter obiurgent. 

Cetenimprarterid minifterium,quod ve- 
hendisoneribusprseftant,^ tormentis bel- 
licis c loco in locum commutandis , folent 
bello vtiles efTe elephanti : interdum enim 
peclore 6c capite armati, equorum more in 
bellum educuntur. Sed qui his in pfadijs 
vtuntur , id folum emolumenti referunt, 
quodaduerfariorum acies profternant: ali- 
quando tamen, veiut intellexi,non fine fuo- 
rum pernicie retrocedunt. Nonnulli RegeS 
etiaminterdum mille huiufmodi elephan- 
tos in pradium educunt 3 alij plures ,pleri- 
que pauciores. 

Crudele eft id fpeclaculum , quando ele- 
phanti veluti monomachia prasliantunnam 
non modo dentibusfuum aduerfarium im- 
petere ftudent,fed magno interdum impetu 
capitibusconcurrunt, vt alteruter eorum, 
capite confracl:o,in plahitiem cadat.Fabulas 
iimile eft,quod quictam de maris & feminas 
congreilu tradiderunt ; etenimhaudaliter 
congrediuntur^quamreliquasquadrupedes. 
Multa Pliniushbro8.cap.i.i. 5. &fequen- 
tibus deelephantis fcribit , fed pleraque pa- 
rmn probanda,& hadenus non experta. 

Quodverdin Taprobana infula, maio* 
res, dociliores, bellicofiorefqueelephantos 
gigni traditjVerum id eftyi Taprobanam in- 
te lexerit eam infulam,qu<£ nunc Zeilan vo- 
cacurmam, vt poftt a dicemus , huius infulas 
elephanti reliquis omnibus prxcellunt , eo- 
rumqj impena reliquos agnofcere fcnbunt. 



Haius etiam cum rhinocerote inimiciti^ 
meminit idem PliniuslibroS. cap. 2,0. eo~ 
rumque pugnas defcribit» Eftautem rhino- 
ceros vaftum animai , cornu in nare gerens^ 
quod difhculter domari poreft. Multos in 
Cambaya,Bengala finitima,&: Pataneinue^ 
niri tradunt,& ab incoks gandas vocari.Mi- 
hi ha&enus rhinoeerotem viderenon conti- 
git : illudtamen fcio * Bengate incolas eius 
cornuaduerfus venena vfurpare, vnicornu 
efle exiftimantes, tametfi non fit ^ vt ij refe- 
runt quife probe fcireautumant. 

Ceterum de monocerote cam incerta 
omniaab Au&oribus referuntur, vtillum 
haudquaquam vidiffe, manifefto apparear. 
Ego hoc loco refera , qua; a viris fide dignis 
accepi. Inter promontorium Bonx fpei , &; 
aliud promontorium vulgo De currentes 
nuncupatum , vidiffefe afrirmant terreftre 
quoddam animalis genus , licet mari etiarri 
deleftaretur, quodcaput & iubam equi ha- 
beret(minime tamen marinum equum efTe) 
cornu prseditum duos palmos oblongo,mo- 
bili , quodque nunc in dexteram nunc in fi- 
niftram obuerteret , modo attolleret, modo 
dimitteret. Id animal cum elephante fero- 
citer pradiari,eiufque cornu aduerfus venena 
laudari. Eius experimentumfa&um , duo- 
buscanibuspropinatoveneno: alteru enim 
canem, cui dupla quantitate propinatum 
eflet venenum,fumpto huiuscornu puluere 
ex acrua,conualuiiTe , alium vero cui exigua 
quantitate venenum eflet datum , nec exhi- 
bitumhoc cornu , ftatim mortuu corruiffe. 
Ceterumelephantinon modo vernacu- 
lam linguamintelligunt,fed etiam peregri- 
nas,fi eas edoceantur. Glorise funtcupidi, 
beneflciorum memores , jniuriarum vero 
haudquaquam obliuifcuntur , &vindi6tiE 
cupidiiTimifunt.Infumma,huicanimalim- 
hildeeflevidetur,vtrationepratditumappa- 
reat,pr«terloquelam :tametfi non defint 
quiin Cochin publicuminftrumentum(at- 
teftationem feu teftimonium vocant ) fe vi- 
difle aflerant,quodreferret,elephantum iftie 
aliquando fuiflelocutum, petijfljequea fuo 
reclore(quem in Malabar ?{aire 3 m Decam 
vero Piluane vocant)cibum:at redorem re- 
fpondifle,lebetem in quo *llioryzam coque- 
ret , pertufum efle ; tamen ad cacabariura 
deferret obturandum,deinde oryzam feco- 
clurum . Lebetem promufcide fumptum 
elephantusadcacabariudefert* h lebetem 
reparat,fedrimam,quam non animaduer- 
terat,inobturatamrelinquit.Lebetemreferc 
elephantus. Recror oryzamcum aqua co- 
quendam in'ijcit,fed perrimam effluerecon- 
fpiciens aquam,rurfus elephanto tradit,con- 
farcinandam vt ferat. Defertelephas.Caca- 
bariusde induftria lebetem fe reparare fi- 

mulans 



HlSTOR-IiE NA 

mulans jrima auget. Elephas ad mare pro- 
fe&us , lebece aquam haurit ; hanc effl uere 
videns,lebetemintelligitnonreparatum:ad 
cacabarium redit , magno barritu intonans, 
quaft deeiusperfidiaconquetferetur. Caca- 
bariustandem lebetem probe ferruminat 
&:.reparat i Sed ei elephantus non fidens* 
denuo e mariaquam haurit : quam non efc- 
• fluere animaduertens, domum redit , & 
©ryzahi in eo coclam edit» Viuunt etiam 
nunc , qui hoc fpe&aculum fe vidifle affir- 
mant , locutum tamen aflerere non au- 
iinr, 

Rumor eft, Regem Sian , in cuius regno 
praftantiflimi poft Zeilanos inueniuntur 
elephanti, candidum elephantum habere, 
eumqj proptereaRegem candidi elephanti 
per excellentiam appellari. Retulit mihia- 
micus fide dignus/eduas elephantorum ve- 
nationes vidifle,ad quas profe&us eflet Rex 
Pegu cum infintta hominum tnultitudine: 
in prima enim ducenta millia hominum 
fuifle» Cingebant illi in orbem totura illurh 
locum , in quoelephantos fua pafcua habe- 
re norant:deindepaulatim ambitumillum 
iiue hominum coronam contrahentes,tan- 
dem inmedto comprehenderunt non mo- 
doingentem elephantorum multitudinera 
(nam ea venatione quatuor millia captai 
funt) fed & alia animancia, velucapros , ti- 
gndes, partimviua,partim iaculis confixa* 
Omnes autem elephantos dimifit,prsecer 
ducentos tum adultostum iuniorcs,ne fuam 
regionem elephantis depppularetur . lllos 
vetodoraarunt in hunc modum. Magnis 
trabibus eos fepientes, paulatim circum, 
quo concludebantur,in anguftius contrahe- 
bant, donec iingulos elephantos vix locus 
caperet. Deinde funibus e vimine contextis 
eorum pedes &: dentes vinciebant , vt ele^ 
phanti ie mouere loco non poflent.Hos bi- 
nis funibus cin&os fubibant redores,&: cal- 
cibusimpetentesjtum baCulo ferientes,per- 
petuo fe verberaturos,&tandem fameene- 
cturos minitabantur,nifi eflent morigeritiin 
vero eflent morigeri , oleo fe perun&uros , 
& eibum fubminiftraturos pollicebantur* 
Deinde iingulos educebant & lauabant-Lo- 
tis iingulis , binos elephantos domefticos, 
&iam domatos admouebant , inter quos 
vtrimque coercerencur. Hac ratione domi- 
tos fuifle referebat. 

Aliam prseterea elephantos capiendi ra- 
tionem idefn mihi narrabat. Intellexerac 
idem Rex Pegu elephantum in filuis ober- 
rare: vt eum caperet, aliquot elephantos fe- 
minas domefticaseo mittit , priuscommo^ 
nitas necum elephantis congrederentur,fed 
fignisindicaretjfe primum congreflurasvbi 
ad fua ftabulaperueniflent. Pofteaquam eo 



TVRJE LIB. It. 193 

veniflent feminx ,ftatimfubfecuti funtele- 
phanticum illis pafcentes, donec in vrbem. 
Pegu.qua^ admodu vafta eft, deducli eflent. 
Femmasad fuaftabula remearunc, fubfe- 
quendbuselephantis. Eductisinde feminis, 
foloselephantos conclufos,eadem qua ftipra 
retMlimus ratione domuerunt. Iuniores et- 
iamverberibus,obiurgationibus,&fame,in- 
terdum verobeneficijsdomantur : maiores 
vero magnisardibus concludurit, qusemul- 
tas liabent ianuas anguftas , e quibus ij qui 
elephantos domare volunt, iacula &: fpicula 
in eosc6nijciunt,doneciam feiri,vulneribus 
&: fame prope fint enecli. His deinde recl:0- 
res fignificant,illos ie ita exercitare, vt fero- 
citatem deponant:quod ii humi fe proftra- 
uerinc , beneficia collacuros pollicentur. 
Procumbunc elephanti , lauantur, vngun- 
turoleo, &: cibus datur : deinde iingulis 
fere momencis incerrogantur , qui va- 
leant , quid petant : his rationitms paular 
tim edomantur. 

Manifeftus aute Plinij error in co depre- 
henditur,quod elephantos minimo fuis ftri- 
dore terreri & retrocedere fcribatlib.8. c.i>. 
nam plerumquefues , vt &fupradixi, ele- 
phantorum ftabula ingrediuntitr,neceis ter^ 
rentur, aut illarum praefentiaquidquacom- 
mouenrur. Sed6iinfiluisMalabar mulcas 
fues cum elephantisverfaricercum eft.Ulud 
verum eft,quod mures oderint,quemadmo- 
dum idem tradic. Nam fi mures in fuis fta-- 
bulis verfari ienferint,numquam nifi con-. 
tortain fe & couoluta promufcide elephan- 
ti dormienc, ne, eam mures ingredtantur 
& mordeanc. Eadem plane ratipne formi- 
cas ajbhorrenc* 

Oflium elephanti non mod6 in medicinl 
nulluseftvfus (tametii nonnulli falso tra- 
dant, ex his crematis fpodiu parari) fed nec 
inftrumencis & operibus faciendis.Dencium 
maceries dumcaxac expecitur. Nam licec 
^Eginetalib.7. c. 5. elephanti vngulas me- 
dicu in vfum vfurparitradat,falli arbitror. 
Appellatur autem Arabibus elephantus fil 
(ipie vero dens cenalfil><\uod dens elephanti 
eft) in Guzerrate &£ Decan ati 3 in Malabar 
4^,inCanara ac ete , iEthiopibus itembo. 
Nullius inmedicina vfus funt ipfi dentes 
apud Indos , fed dumtaxat ab Arabibus Sc 
.Turcis vfurpantur,ex Auicenn^ praefcf ipto, 
in ijfd^ remedijs quibus nos vtimur: verum 
inoperibus &: inftrum^tis, monilibufqi fa- 
bricadis tantus eot u eft vfus,vt ex iEthiopi^ 
parte, quae eft Sofala, vfque ad Melinde iin- 
gulis annis in India deuehantur mtlltes fex- 
centa pondo,praeter eos detes,qui ex plerifq • 
Indise regionibus conuehutur. Huius eboris 
pars in Stnaru regione defertur,maxima ve- 
10 & potiflima in Cambaya:d3emonis enira 

R pec- 



194 I0ANHIS.EVS£BI 

perftiafione apud mulieres cius regionis cer- 
tu fuperftitionisgenus viget,vt e viti fublato 
aliquo ex fanguine iudtis,illico ornnia moni- 
lia, quoruviginti exebore confecta fingulx 
mulieresin brachijsgerunt (fiunt tamen Sc 
ea interdum eteftudinum teftis)confringat, 
& poiito luctu noua inducant* Ingens ver6 
eftapudhoseboris pretium , prodentium 
magnitudine : minores enim dentes , non 
adeo magno #ftimantur,rrfagni vcro ingen- 
tis funt pretij. Habentaute finguli clephan- 
timares binos dentes in maxilla fuperiori, 
fed non deciduosaut denuo renafcences, vc 
putant nonnulli j feminaevero ijs magna ex 
partecarent,tametfi nonnull^decibus vnius 
pahni longitudine prxditse fint. Mactantur 
ab ^Ethiopibuselephanti, vteorum cruda 
carnevefcantur. Dentesveroadnos merci- 
monij gratia tranfmittunt vimmibus fiue 
laqueis colligatos,quod facit^yt putem,apud 
cos maiora elephantorum armencainucniri, 
quam boum in Europa* 

CAPVT LXXXVI. 

Narratio EdoardiLope^de tUfhantis. 

EX fidc Edoardi Lopez adijciam quo- 
que,quae Philippus Pigafeta fcribit in 
defcriptione Bambas Congiani regni. Inter 
animalia huius prouinciae primas obtinet 
elephas ,qui ciim pertotum reperiatur re- 
gnum, hic tamen praxipue & nafcitur bc 
habitat,propter filuarum magnicudinem,& 
pabuli, nuuiorurnjaliarumque rerum ad vi- 
etumeius requifitarum tam abundantiam 
quam excellentiam.Sunt itaque in hac pro- 
uineia, vt diximus,plurimi,ijque horrendx 
magnitudinis, ita vt veftigia ipforum quan- 
doquereperiantur in arenis,quotu diameter 
fe ad quatuor fpithamas extendat. Vnde 
rnagnitudo belluse fidem ferc fuperans faci- 
le cognofci poteft , & quod ij,qui vel in Hi- 
fpania vel in Italia noftris temporibus ali- 
quando funt vifi,multd fint minores.Ec da- 
tunatio,qu6dnonnifiiuueneseduciqueatj 
&ciim viuant adcentum quinquaginta an- 
nos, media jetatis parte femper crefcant. 
Dentes,-ipforum (noncornua, vtquidara 
autumantjinueniunturaliquot ducentas li- 
brasduodecim vnciarum noftratium pen- 
dentes: aures Turcica peha latiores,forma 
oualijfexfpithamas long2e 3 amguftiore pane 
verfus humeros tendente, quibus, vt & pro- 
bofcide 8c cauda, fe defendunt contra mu~ 
fcarum importunitatem , quasetiam inlo- 
j cis , quas nec auribus, nec probofcide , nec 
cauda contingcre poifunt , contrada pelle 
incer rugas retentas occidunt.In cauda fetae 
ipfis iunc craflx & rotundse,nigre; &; lucen- 



I NtEREMBERGti 

tes,quaf,feniorum pratcipueiqu^ pretiofit.. 
funt & fortiores , expetuntur ab Angolanis 
& alijscircumiacentibus populis,tam ad vu 
rorum quam ad feminarum orttatum.Tani 
tx funt etiam fortitudinis, vt vir^ quamuis 
fortis, manuscitius laedat, quam indiuerfas 
tra&as partes rumpere poflit.Singulari etiam 
eosvenaturinduftria. Belluam enimviden- 
tes in loco aliquo angufto , ita vt fe vertere 
non poffit, a tergo aftjliunt : &: ctim neque 
probofcide le propteranguftiam defendere 
poflit , cauda eam,vt pretiofo fpolio , ad id 
praparatis cultris priuant , non tamen fine 
periculojdoiore enim aliquando percita re- 
trogreditur , & adhaerentes cauda* venato- 
resadaiborem vel lapidem vicinumcom- 
minuit : vnde etiam car6 emptxfecjeilla?, 
maguo rurfus venduntur pretio, vna nimi- 
rum tribusferuisadminimum commuta- 
ta. Alij quoque maiore audacia celeritatj 
fuar confidentes , eas in pafcuisatergi^ aiTi- 
liunt , vnoqueiclu cauda amputata , aufu* 
giunt 3 non tamen reda (quamuis enim gra- 
uis fit bcllua , & motu non ita celeri ; ctim 
magnostamen faciat paffus , in curfu reclo 
equum celeritate fuperat) fed pergyros ,ita. 
vtmoleimpeditabelluaj & inceilum non 
tam facile fledente , abfque vllo fere peri,- 
culo euadat. 

De elephante fcripferunt veteres, ciim 
nullas in cruribus habeat iuc^uras,eym non 
polle humi decumbere,& fi quandocadat, 
furgere non po(fe ; vnde eius capturam talem 
funt commenti: nimirum ciimad ftatam 
aut certam arborem molem corporis ful- 
ciens tanttim capiat fomnum,venatores ar- 
borem per contrkos cortices agnitam,ferra 
in inferiore parte vfque ad extremu m ferc 
reiecare , belluam ver6 confuetum locum 
repetentem,impulsa arborelapfam capi.Sed 
contrarium teltatur experientia : afBrmat 
enim Edoardus ,fe vidifle iacentes, furgen- 
tes, & genua fle&entes , im6 anterioribus 
pedibus aibores, ad exhaurienda aquam in 
trunci fuperiore parte a pluuijs reftantem, 
&: dulcem , fcandentes. Habere etiam , vc 
cetera animalia , locis tamen diuerfis, {has 
iunduras. In filuisaliquandovelmaximas 
radicitus, humeris& mole corporis adnixi, 
euelluncarbores, & minores inter dentes, 
qui etiam aliquando rumpuntur, infertas dc 
contortas frangunt , vc earum depafci pof- 
fint frondes , quas comminuunt minonbus 
dentibus,qui non fe exerunt,ori eas probo- ' 
fcide (in cuiusextremo membrum eftdigi- 
tum referens,quoetiam minutagrana com- 
prehcndunt) vc manu admouentes. Fcmelr 
\x feturo nonamplius duobus annis in vte- 
ro gerunt: &: ciim eius difficilis fit educatio 
(tardeenimcrefcic , &: diu ad luftentacio-' 

nem, 



HISTORIA NATVRiE LIB. IX* 



19: 



ncm,donec fibripfi vi&um acquirere poflit, 
macerno la&eopushabet) prouidicnacura, 
vc non nifipoft ieptenniumconcipiant.Cu- 
tisfirmiflima & duriflima,crafla quatuor 
digitos, ica vc vix vel fclopeco penecrari pof- 
iic : nullo tamen incolis funt vfui , quieos 
nefciunt cicurare, magnum alias ab ijs in 
rebusfuisex vnoadalium locum transfe- 
rendis habicuri folatium. Ad capiendos ele- 
phancos 3 fofTasfaciuncmagnas (vtquaetan- 
tam belluam caperepoflint)fuperiiis paulo 
quam in fundo latiores, ica vc inferiiis com- 
prefli , viribus fuis ad exfiliendum vti non 
queantj&has herbis &c frondibus praxipue 
ab ijs expecicis cegunc, vc fraus non niii 
cum ipforu m illac cranfeuntium ruina cog- 
nofcacur, Ec de hac captura memorabi- 
lem narrat hiftoriam Eduardus , cuius fe 
oculatum teftemiuxta Coanzam afHrmacj 
nimirum cecidifTe paruulum adhuc, & a 
matre ducl;um elephantem in talem fo- 
ueam: quem ciim vidiflet inater, omnibus 
viribus, fruftra magnoftrepitu eamconan- 
tibus deterrere circumftantibus , tencauit 
excrahere. Ec ciim fe nihil efficere fencirec^ 
partum fuum peremptum , quam in pote- 
ftate hominum conftitutum malens, fof- 
fam terra , lapidibus &c arboribus conge- 
flis , vfque ad fummum impleuit* Quam- 
uis,ii vllum aliud, animai fic robuftifli- 
mum ", adeoque confidens, vt neminem ti- 
iheat , adeotamen innocuum , vt nemini 
quidquam faciat mali , nili prius iic pro- 
uocatum. Vnde eciam aiiquando abfque 
vllo incommodo auc damno pagos perua- 
gantur , obuiosquofquefalcem probofcide 
fuain aera patumpereleuantes,&: placide 
reponentes. Maxime dele&atur aquis:vnde 
xnagna copia vifuntur iuxta lacus & flu- 
uios, prsecipue circa meridiem ; cum enim 
concra Solisardorem eosvfque ad corpo- 
rismedium ingrefli , reliquum aqua probo- 
fcide haufta perluencesfe recreanc. Num- 
quam fere incedunc foli,fed magnis,vcapud 
nos vaccseauc etiam cerui, armencis. Vnde 
affirmacquoqueEduardus * fevidiflein fri- 
gida quadam vaile , iuxta Cafanzas ciui- 
tatem , vlcra cencum iimul tam magnos 
quamparuosmatres fuas fequences. Vnde 
& magnaeboris, quod pritis quam Luii- 
tani eo peruenirenc , non erac in precio , ab 
ipforum aduencu demum eftimari cceptum 
eft,a cotfxculis percampos, fluuios,montes 
& valles difperfi, vili precio a Luiicanis em- 
pca eft copia : nec mirum id hodierno die 
minus quamolim apud antiqnOs efle pre- 
Hofum» 



CAPVT LXXXVIL 

Narratto Cadamufti de elefhantu. 

X tefte oculacoCadamufto dabo etia de 
Jeadem belluaaliqua,qui,vbide Cambrc. 
regione agic,fere ficloquicur.Ferceciam hsec 
regio elephances, fed iilueftres,nequeibi ci- 
cures fiunc , auc domancur,vc aiibi gcncium. 
Vidi ego aliquando quattior ex huiufmodi 
nemus egrediences:quos vbi fum fpeculacus, 
enauiego &£ focij complufculi exiliuimus 
contendentes adeos. Qui vbinos confpe- 
xere, mox nemori kic dedidere. Vidi &c ex- 
animaturn elephancum, quem occidiiufle- 
rac Princeps quidam, dictus Gnumimenfai 
in gratiam meam. Is Princeps aecoia eft 
Oflij fluminis Gambrse, &C profe&us eft 
venatum , concomitantibus compluribus 
Nigritis biduo ferecontinuo. In hoc igitur 
venatu oppetijt praxli&us elephas. Pedites 
exeunt ad venationem arcubus &c maehaeris 
armati , &c fua arma omnia iiiinunt veneno 
prafentaneo. Necidvos laceac,hos popu^ 
los elephancos in nemoribus venari,vbi coe- 
ni plurimum cernicur.nam id genus anima- 
lium fuapce nacura, vcfues, inCoenovolu- 
tatur creberrime. Hi itaque Nigricse pone 
arbores delirefcunt, ac prsetereuncibus ek- 
phantis fagitcas &: venabula infigunt , fa* 
liuntque miro modo de loco in locum , ab 
vna arbore ad aliam,donec feriant elephan- 
tiim ; qui ciim maxima mole przegrauetur, 
nequit iniidiancis velociflimos idusdeuica- 
re. Si camenid cencarencinlocisapricis &c 
pacencibusNigricae,in eis pociflimiim vbi 
nullae vifuntur arbores, non euaderenc pro- 
feclio vires elephatitorum j quandoquidem 
nulius homo tantas pernicitatis inuenitur, 
q-uem mox elephas non comprehendat, et- 
iam non currens, fed gradatim incedens. 
Id efficitanimalisvafta magnitudo. ftc vbi 
concingic elephancem in agris patentibuS 
homines infequi &L comprehendere, non 
aliterquam promufcide eos enecat : hac 
enim eos corripic circumamplexu, &aded 
in fublimeiacic , vc fsepenumerd correpci 
hoc modo priiis efflenc animam, quam cer* 
ram contigerint. Hxc elephantispromufcis , 
non multiim abfimilis labro fuiilo. In. hoc 
difFerunt , quia huic ea eft volubilisad nu*- 
tum , vt mod6 vibret , modo prd libitd re- 
trahat. Ida compiuribus Nigritis accepi, 
Non efFeranturtamen, nifi prouocati/ neC 
hominem lxdunt,nifi prius iniuria intulent 
ipfe. Vidiego aliquado illic occifum elepha- 
tem perquam mediocrem, cuius dentium 
amplitudo ternos palmos excedebat:emine- 
R % bani 



I96 IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 

bantadduospalmos,veriipalmuscontec"tus Princeps pede elephantisalio,cuius planta 

carne in maxillas immergebatur,vt totusoc- menfuram trium palmoru fuperabat ( ego- 

cukaretur,vt funt aliorum radices dentium : met fum metitus,aftantibus pluribus)eam- 

&quoniam eoru lcneda e dentibus cogno- demcjue latitudinem omniexparte habe- 

fcitur, aiebant argumento dentium fera: bat. Donaui igitur rurfus Principem hoc 

dcfpicabilis, ipfum haudquaquam annofum pede, & dente palmorum duodecim mire a 

fore, fi conferatur alijs proceriOnbus, quo- natura exornato. Haxitaque omnia Prin- 

rum dentes tantae funt magnitudinis , vt vi- ceps pra:diclus,ceu rem praxlaram,DucifTa: 

cem^oftium fuppleant, &C pro palis fepes Burgundias dono dedit. Noneftquod cre- 

muniant, tefte Plinio. Et vt ipfi referebant, dant aliqui, elephantem non habere plicati. 

nonnullis eo amplitudinis crefcunt dentes, les tibias, quonia falluntur plurimumj nam 

yt duodecim palmorum menfuram exce- plicantgenuavtccteraanimalia, &prolibi- 

dant. Etlicetdixerim hunc elephantum, fi to humi fe profternunt , 6c furgunt ciim li- 

comparetur ceteris , minime fuifle confpi- bueri t, contra quorumdam opinionem. 
cuum, erat tamen tantse proceritatis , vt fb- 

lus plus carnium haberet quam tauri qtiin- CAPVT LXXXVIII 
quenoftri. Donauit meigvtur hoc elephan- 

to Princeps , eo pa&o , vt tantura carnium V^arratio lamnis Hugonis de elepbantk, 
aiTumeremjquantum libuiflec,reliquum ve- 

ro venatoribus impartirer,quoniam illi in ci- A Nne&o quoque narrationem Ioannis 

batu elephantos gratiflimos habebant. In- -T\. Hugonis. Elephantorum greges ma- 

uitabar propterea idemtidem ab eis , vt & ximi in ^Bthiopise finibus poft Mozambi- 

ego carne huiufcemodi vefcerer. Iufli igitur quen , vbi Cafties feu Nigritar incolunt, vi- 

partem animalis concidi in frufta , &: ad funtur, vbiabindigenistrucidatiinterdum 

claflem deferri meam, rrioxque ahenis ex- in cibum adhibentur, dentibus excuflis ve- 

coqui fubie&Q igne : alij etiam partem tor- num Lufitanis mercatoribus oblatis.Sed &c 

rebaut: vtelixum & toftum comederim, inalijs Indiadocis,nec miniis in Bengala, 

non quidem voluptatis ( qua: nulla eratj fed praecipue tamen in Pegu,magnis cohortibus 

experientiae caufsa , vt ia&arepoflem me vagantur; quo locoiilorum interdumduo 

aliquando comedifle eas carnes,quibus con- millia , tum plurimorum hominum , tura 

terranei numquam vefci confueuere. Harc cicurum &C ad hanc rem inftitutorum ele- 

fummaeft, carnibus Videlicet huiufmodi phantorum opera, paratisfeptisautftabulis 

me minime dele&atum fuifTe : infuauis eft impelli folent.Exquo omni grege cum cen- 

guftu, 6c afperrima duraque nimiiim. Tuli tu aut ducenti fele&iores fecreti fuerint, ce- 

etiam ad claflem promuicidis partem,id eft teri vniuerfim quoquouerfum libere ad fpe- 

manus elephantis: euulfi etiamabeo pilos ciei propagationerurfusemittuntur,:captos 

qui nigricabant,& quafi duorum palmorum &afleruatos tum minis tum fame fitique 

menfuramexcedebant,erantqueamplitudi- eoufqueedomant, dum fermonem eorum 

nis haud contemnedae. Hos igitur,& carnis cepifle & intelligere videantur.Deinceps la- 

nonnihil in Hilpaniam detuli, & Principi uari^&affufo oleo frequenter lini,& officijs 

cuidamdonaui,quihxcomnialocopraxla- beneficijfque omnibus demulceri folent: 

ri muneris accepit , vtpote rem nouam , &; quibus ftudijs beftie; tam mites &c obfequio- 

hominibus regionis illius haetenus incogni- fse redduntur, vt ipfbs homines in pleriique* 

tam^namhuncPrincipem dele&abant exi- folofermone excepto, obfequijs humanis 

miequse a remotioribus partibusorbisde- apprime referant. Ex illis qui in regno Scy- 

ferebanturj& m primis operam dabat vt ea- lon funr, quondam vnus captus eit,qui to- 

rum rerum fieret partieeps , quae opera fua tuscandebat , & a Pegu indigenis adoraba- 

dc diligentia compertafuiflent. tur. Elephantorum omnium Rexfalutaba- 

Noueritis igitur,elephatis pedem teretem tur,veneratione &: titulis plane diuinis adhi- 

efleinftarpedisequi, obrotundumcircum- bitis, De hoc poflidendo funeftum olim 

quaque,verum callo nigerrimo ampliflimo- bellil inter colonosPegu & Scylon coortum 

que, inque pedis callo vngulse quinas in vna eft , ficut in terrarum iftarum defcriptione 

parte pedis , ea vitielicet quse proximior eft fufius commeminimus. Qui in Scylon ca- 

piantx , quae in minore illo vnius palmi Sc piuntur , ceterisomnibusqui vmuerfo orbi 

medij excedebat latitudinem,pro quadrata noti funt , Sc fenfibus &c ^nrelle<Ju prsftare 

quahbet parte , quoniam, vt dixi,pedes ha- creduntur,vel Indorum ipfortam iudicio &c 

bent ob rotundos , vt funt apudnos lignei atteftatione,quilongi temporis experientia 

aflerculi, quibus in mensa viri frugi vtuntur: hanc veritatem confirmatam pronuntiant. 

Galli trencboir , nos tdierosiwxt orbes ap- Quacausa aiio traducli, prae eetens quo- 

pellamus.Donauitmepraefatus.Nigricarum que a?ftimari & amari folenc Oflicia feu 

opc- 



■ HISTORIiE NATVRiE .LIB. IX 197 

bpergEinindiafrequenciffimafuntjVcdolia, forum vel aluum quis fubire audeatcitra 

fafeeSj farcinas oneraquepluraaliadeloco noxam.Siquiscamenpetulantior eosludos 

in locum tranfportent H$c promifcue om- habere , &c quomodohbet ofFendere pradu- 

nia ab dephantis obeuntur t qui hunc in fi- mat^ illius iniurise vindicanda: adeo tenaces 

nem fumptibus Regijs quoque aluntur: &: obftinati funt, vt non nifi talione reddita 

quorum fi quisopera egeat,cumillorum obliuionem eius fubeant. Ipforum dentes,' 

magiftro feu moderatore de mercede paci- qui genuinum ebur funt,in variarum rerum 

fcitur: qui ex tempore rem confe&urus, ele- ornamentum induftria opificu m fecancur* 

phanti^collo refidet,pedibus;intraaures in-* &c poliuntur,vt inomnibus quidem vniuer- 

fertis , manibus prapilatum bacillum , feu fae India? locis,fic maxima ex parte in Cam- 

ftimulum ferreum geftans,quo caput illius, baia , vbi ornatus varios praitant.Ex eo mu- 

eo loco vbi tefticulos paulo fupra aunum lier es at milhs (mam//as Indivocant) fabre- 

conualle reconditos habet (qua causa quo- fa&as plerumque geftant , fingulis f ere bra- 

que ex illius loci conditione facile doman- ehijs decem vel duodecim confpicuas : qua 

tur) pungendo, leui vi belluam alias imma- causa & magno ibidem numero tornantur, 

nem domat. Elephanto ad farcina geftan- &aliunde cum ex ^Echiopia, tum Mozam- 

dam adduclo , illam magifter fune ica ligac bique,tum locis alijs vbertim imporcancur 

& circumplicat, vt ex eo Ula fufpensa hasre- In Seylon infula Peguque elephantorum in 

fe poflit. Quo pacto iuiTus a magiftro ele- bellis vfus frequenciflimus eft,quorum den-' 

phasi promufcide arrecB funem dentibus, tes adligatis enfibus armantj terga Veio im- 

aliquot vicibus inneclit inUoluitqiie,&pro- pofitis turriculisfuperne onerant , ex qua- 

pendentem extremitatem ori indit j eoque rum fingulis quinque vel fex armati promi- 

habitu vafis eleuatis * quo a magiftro agitur eantes, aut arcubus fclopetifque detonanc, 

progreflum facit. Quod fi cui naui onus in- aut igniuomis ex pice &c fulphure malleolis 

ferendum eftj belluaingrefla illud imponit, obuerfos hoftes infeftant. Ipfi alias per fe 

& cjujfcfitis lapidibus id adeo induftrie fir- elephanti damno nullo grauiore in acie me- 

mat 3 vt loco vacillare aut reuolui haud fa- tuendi funt , quam quod ordines ftationef- 

cile queat,dentibus adaclis firmitatem priiis que militu m dirimdt, & hoc pa&o fuoru rn 

experiens. Tormenta * & alia ferramenra infulcui quafi viam paratiorem ftruunc, ex 

grandiora, funiculis deligata,tanta facilica- quorum tamen omni numerojfi vel vnicus 

te proferre fciunt, vt fere fidem trafTcendat. retrouetfus fugam parat , tum conuerfi ce- 

Biremes, fuftas,carauellas,^: naueseiufmo- teri quoque , ipfum fuorum agmen proce- 

di grandiores in littus tam leui nifu extra- runt, & itragem conglobati in conferta tur- 

hunt, quafi nullo illae ijs oneri eflent , & vt ba miferandam eduntoGlires murefque na- 

compendio dicam , feruitijs ac rebus pro- tiuo quodam diflidio formidat, nec xxiiniis 

miicueomnibus conficiendis deftinantur^ ipfas formicas, quas,ne pxomufcidi feinfe- 

non (eeus ac apud noftrates equiiqui trahis rant,accurate obferuant,fed & ad igriis afpe- 

tnerees & onera huc illuc ad plaeitum do- clum ^aut tormentorum fragorem , haud 

minorumfuoruprouehunt. Illorumcibus modicum pauent , nifi longioris temporis 

eftoryzaaquaspermixta. Somnum Vacca^ confuetudine ad ea toleranda obfirmaci 

rum jboum equorumcj3 ritu captant, genu- finc. Quociefcumque gregantur vna> fem- 

bus ad decubitum flexis compofitifque. per mas elatiore , femina ver6 deprefliore 

Cum hibernis menfibus pluuia: increbre- loco ftare confpicitur. Ingredientes vel e 

fcunt , fuo quodam ahnuo morbo infeftari, longinquo audire liceat a necdum vifos,tum 

adeoque grauiter furere,bacchari, &: rabire pcopter vaftorum pedum violencum illi- 

folent,vtamagiftris fuis xgre coerceri va- fum, tumpropterauriumdifTufarura,quas 

leant. Quo tempore extra ciuitatis portas continenter &: pandunt & ftringunt, conci- 

agunturj&adarborescraiTis&folidiscate- tatum in aerecrepitum. Pro corppris fui 

nis ex pedibusreligantur aut deuinciuntur: vaftitate fatis agiles funt,adeo vt curfu equis 

ibidem cibantur , lbidem fub aperto idue haud longe pofteriores fint. Sed &: glo- 

ftabulantur,eoufque, dum deficiete hiemei nse laudiique cupiditate haud modica fla- 

&: pluuiofo aere confilefcente (id quod ^ grant : nam quoties Goaevel Exaltationis 

Septembri menfe ad Aprilem fere exporri- Corporis vel Afcenfionis Chrifti ^ vel alte- 

gitur i quo interuallo lpfis Tiiems exigitur) riufcumque deuotionis diei feftum Procek 

fimul vna furor ipforum deferuefcat & le- fione publici celebratur , tum in folem- 

niatur. Quo fatifcentei fponte fua ad fe re- nem comitatum quoque elephati a^gcan- 

deunt,opera{quedeftinatascantaconfeftim tur , iunioribus praegreflis , annMRibus 

manfuetudineexequuntur^vtmentemotos pone fequentibus : qui promifcSfemnes 

lllos numquam fuiife,quis arbitrari queat 3 cruces, & infignia Regni Lufitan cajMppite 

inreliquuica mites &c placidi,vt notioffen- per vniuerfum corpus coloribus natiuis de- 

R 3 picla 



198 lOANNIS EVSEBI 

pi&a geftant, fingulis infuper fupra tergum 
quinque vel fex buccinatoresjtubicines^ aut 
muiicosalios prouehentibus,quosnon tan- 
tiim placido animo fiiftinent , veriim ctiam 
inceffum tanta grauitate moderantur, vt 
tum ornamentis illis,tum infidentibus mu^ 
ficis eos cxprefse non fectis ac homines fu- 
perbire plane confpiciantur.Sed &: hocGoae 
quondam accidic memorandum . Fufta 
feu nauis qu#dam grandior in littus extra- 
henda fuerat. Qui id prxftaret, elephantus 
adducebatur. Opus is aggreditur,fedprimc* 
fruftra- dein vires vltimas colligit, conatur 
denud, item fruftra 4 Qua re commotus ele- 
phantifta > criminationes in eum crebras 
conie&at, ignauiam & infirmitatem expro- 
brans, &: ni inceptum opus confedu dat, 
in comumeliam eius fe addu&ururm, qui id 
pra:ftaret,alium,comminans. Quibus audi- 
tis,tum pudore excitatus , tum ira inflam- 
matus elephantus ,excuflis omnibus extra- 
neis fuppetijs,opus de nouo tanto nifu & vi~ 
rilitate aggrcflus eft, vt ex tra&u illo violen- 
tiflimo medius illico creparet,eodemq; loco 
exanimis procideret. Praetereialioquoque 
tempore,cumreditum ex Cochino inLu- 
fitaniammeditarer,&nauisnoftr£guberna- 
culum , cafu quodam alicubi confra&um, 
in littore redintegrari pofceret ; ad illud in 
terram,fuppofitisbinis teretibus columnis 
(cylindros aut voluulos dicunt) faciliiisex- 
trahendum addu&us elephantus fuerat; 
Ciim vero 8t hic iuueneulus,& gubernaculi 
moles pondufque longe grauius & vaftius 
eflet, quam vt ab vno illo emoueri poflet, 
diftindisquidemvicibus aliquot illud ex- 
trahere annifus eft fruftra^dum tandemvi- 
rium fuarum extremum periculum faciens, 
rem omnem incafsum citra efFe&um vllum 
fe moliri cognouit , dolore & pudore vi- 
cl:us, ingenuafepronum abiecit,planc"tum- 
que & eiulatumtam profundum fecit , vt 
ex ftillantihus lacrymis oculi eius vndiqua- 
que madefcerent. Quem ciim infuper ma- 
gifter eiiis , in fpe£tatorum gratiam ,conui- 
tijs incefleret , &; increpationes acerbiores 
idemtidem ingeminaret,illumque vt ad pr<£- 
fentium hominum confpectum pudefceret, 
iuberet j extra&ionem quidem iteriim ag- 
greflus is eft, at fucceflu non feliciore , etfi 
neruos ad ruptionis vfque periculum inten- 
deret. Tandemadopemferendam illi fe- 
cundusinducebatur. Cum quo poftquara 
collatis viribus clauum ex vnda in folidum 
eoufque extraxiflet , vt iam voluulis fubditis 
incubaret, fucceffu tantilloillicd animoiior 
fa&tfl^ceflbrium alterum tum dentibus 
tum c; Jgtenon tantiim ab operis continua- 
tion^5aa£terdifpulit , veriim etiam folus 
poftea" machinam in commodum locum 



I NiERfeMBfeRGli 

promouit. Quibuscommemoratis e~x 
piis cuilibet iam facile patere poteft , qupd 
&c ingenio, & rationfe , & glorise .ftudro ho~ 
minibus non multo inferioresfint.Qu^ ve- 
ro in plerifque hominibus eum pubhca infa- 
mia quadam deiideratur,pro acceptis mmi- 
rum beneficijs reponenda gratitudo , eius 
documentum miranaturje prudemia huic 
ipfi quoque bellua^ indidit,qu* hbn tantum 
benefadoribus fuis extempore meritorum 
gratiam refundunt, fed illorum memoriam 
ad plures quoque anhos fecum fideliter re-* 
conditam afleruant, Calendis Ianuarij ele- 
phantifta: ad Pro-regemj Archiepifcopum* 
& OrtJciarios alios, xenia pro more loci pe* 
titum, oftiatim circumeunt; ad quorum ats- 
las feu portas vbi deuentum eft,elephabti 
cum quadam quaii humana reuerentia fe 
incuruant modice primum, deinde vero, fi 
quid ftrenac aut munufculi acceperunt, in 
genuafe totosdemittunt ,quafi gratias di- 
cluri pro honorarijs quac magiftris fuo ( vt 
perfuafum habent ) nomine collata fint. 
Poftea quoque a longo tempore , quoties 
asdes illas obiter prxtereunt ,ad ianuas illa- 
rum capite annuunc, & veteris benefadi 
gratiam memores renouant. A negotijsli- 
beri ijdem nonnumquam in forum olito- 
rium prodeambularefinuntur, vbirapha- 
ni,lacl:uca & caules venum proftant. Ex 
hortulanis itaque mulicrculis , quae belluis 
faunices funt,illis rerum venalium manipu- 
los aliquot obiedant. Tempore verd illo 
apptopinquante , quoin rabiem furorem- 
que agifueuerunt,priufquam fuperius difto 
mododearboribus religentur^ plerumque 
integra? feptimanas/patio ante difcurrere fo- 
lent : quas pone confec^antes magiftri, vt fti- 
pisaut pabuli quid furibundis belluis ero- 
gent,hominesinclamant: illarum rabiem 
coercere interim nulla facultate vaientes, 
errorem fequi per omnia coguntur - t a longc 
tamen popuium, vt fibicaueat,elatavbce 
inclamitant. Cvim furoris illiustempore in~ 
difcrete quoquouerfum bcftisc graffentur, 
nullius refpe&um agentes , nemini obuio 
parcentes,omnia, vt iub pedes veniunt,pef- 
fumdantes & proculcantes , ita vt hoc fpe- 
claculo quidam non miniis quam Hifpani 
tanrorum filueftrium venatioae fuauiter fa- 
turentur, ludi interim cataftropha non pro^ 
deunte priiis, quam ex medio populo qua- 
terni plurefve profusa vita theatri pretium 
appenderint. Sed ad forum olitorium re- 
deamus. Inter feminas illas qusdam quo- 
que confidebat , quae elephantd cuidam, 
quoties pratteriret , aut olufculum aut fru-^ 
clus aliquos obijciebat. Sed ciim pfeftea 
idem elephas annuo illo &: folemni furorc 
correp?ps 3 pcr vicos vrbis paflim diuagare- 

cur, 



HISTOKIM NATVRiE LIB.IX, 199 

tur,ad forum di&um quoque obitcr irrum- tuic acie, elephantes in poftrema, quos hoc 

pens , pedibus omnia quae obftabant pro- armant modo. Frontem lamina conueftis 

triuic & com minuit. Cafus ifte tumulcua- ferrea,vel pelle iaduraca,qu$ i&ibus refiftac. 

rius ( vt fit ) primo omnes in terrorem,p6ft Proboicidi alligantur enfes,dentibus promi- 

infugamegit,quolibecresfuas relinquenre, nencioribus pugiones . Quaruor currita 

6C v yixx feruandxe afylum quoduis proxi- propugnaculaligneatergo.geftant, &inhis 

mum arripiente. In transfugis his eadem tocidem milicesarcu veUclopetoinftructos* 

quoque mulier modd dic~ta fuerat* qua; re- Qui belluara regit, lorica vel fquamato mu^ 

pentina confternatione prope emortua in- nitus eft chorace. Numquam elephas in pri- 

iarvcem vicina vanno iuxta le difpofitum ma locacuracie,rumnehoftiuconfpe&um 

reliquerat , & proximis aedibus fibi falutem magnicudine fua impediac , tum ne iaucius 

accutarat. Elephas itaque nunc folus in a* milicum ordines curficando curbec,& obuia 

rea debacchafls i & furfum deorfum omnia qu a*que profternat: fed in excrem a ftacione 

ed ttturbans, cu rti iam reli&o quoque infan- hxrec, vc fi forfan eacenus penetrarit hoftis, 

ti proximus eitet, quantam tum macri,rum vndequaque emiflae belluae illius impecum 

fpe&atoribus reliquis trepidationem incuf- excipiant ac recundant : nam nullis eciam 

ferir , dieere hic nihil atcinec , cum prseter armis inftructaz, ingentem fua probofcide 

jnotcem infantis , & eius protritu m lamen- ftragem edere folenc : arreptos namque ho* 

tabilem, nemo quidquam expe&are poffec ftcs in altum vibrant, humique deiectos pe~ 

aliud. Quid fic ? Elephas in fseuiflimo fui dibusproculcant, vel cerce, arietum raftar, 

furoris paroxyfmo macernorum bjneficio^ ferratainobuios fronceruunt. 
rum dudum accepcorum memor , leni pro- 

Jnufeidis apporre&ae concacru infancem hu- C A P V T X C. 
mo placide atcolluy eumqj in humile quod- 

dam te&um offioinae proximse obditurn &* yenatione elephantorum, 
quafi cutiulmum quemdamreceptum mol- 

liter collocat , ad furoris fui 6c graffationis T Icet aliquas eiephantorum venationes 

importunicatem interim nihilominus de* JL*mixtas fuperioribus narrationibus fcri- 

properans. Quae res vt cuiuis merit6 admi* pferimus iam, praecipuam tamen hiftoriam 

rationi , fic fumme cum primis matri piae meretur quod tranflcripfitGothardus Ar- 

graculacioni extitit , quse fiiium miferabili thus. Solet quandoque Rex Pegu venatio- 

internecione quafi iam defun&um , prseter nes elephantorum inftitucre , quse quidem 

fpem omnem faluum &: adblandientem re- vifu omnium funt iucundiflimx. Sunt au- 

ceperat» Simileshuiccafusinlndia quoti- temcarceresinciuitateadhuncvfumdefti- 

diani funtjquos ex ordine percenfere, tem- nati, qui ex columnis ligneis tantillo folum 

pore abutentis foret : mihi ha?c faltem cria inceruallo a feinuicem diftantibui conftant, 

enarrare exempla allubuit,quod & pras ce- vc homines tranfmitcanc, belluse aucem ifti 

teris memorabilia eflenc, & expreflum pias tranficum nullatenuspermittant* Quando 

gratitudinis in vafta hac bellua & portento- igicur venaciones inftituere Rex cupic, di* 

sa pecude fimulacrum apprime depinge-* miccuncur femellae quaedam elephantesin 

rent. Ad cuius exemplum (i homines quo- filuam , quse ad hanc rem edoto , linguam 

que diuina quadam ratione a Deo peculia- fimul hominum iftorum intelligunt. Ante- 

iiter donati fuos mores & vitam compone- quam autem exeant femellae iftas , peculiari 

rent, fcirent,hanc vnam ob caufam virtu- quodam oleo partes earum obfccense inun* 

cem hanc brutae beftise a Deo fingulari con- guntur, cuius odorem dum percipiunt ele- 

iilio infitam, vt humanas improbitatis quafi phantes mares , canto amore erga femellas 

capiftrum quoddam eflet,& animi td fero- accenduntur, vt,negleda omni circumfusS, 

rumanimalium duclus fimiles moderatos mukitudine,inciuitatem&ad ipfos vfque 

manfuefaciendi. Sed de ingratitudine gli- carceres eas fequantur. Hos dum ingrefli 

fcente querimur potius omnes , quam vi- funt, adfunt ftatim qui peflulum obijciant, 

tanda ftudemus* &exitumipfispraEcludant, Hoc facto, fe- 

mellse ftabula fua quselibet repecunc , qua; 

C AP V T L X X X 1 X. prascer beftiam vnam non admiccunt, &c a 

venacoribus ftacim occluduncuc Remotis 

DearttiatHrdelephanttirttmexIarrico* aucem femellis tandem fentiunt elephanti 

iecapciUos^& libercace fua priuatos efle, 

EX Pecro Iarrico commemorabo etiam moxque in furorem quafi verfi,cocis viribus 

elephancorum armacuram, prouc Ma- fefe liberare conancur, exhibentque adftan- 

gnus Mogor vticur. Tormenca bellica plu- tibus fpedaculum vifu admoduiucundurri: 

rima ad bellum trahit, quae in prima confti- gemunt enira & lacry mantur, currentes ab 

R 4 vno 



200 



IOANNIS EVSEBll NIER&MBERG1I 



vno loco in alium , St in homines magno 
cum impecu irruentes , donee curfu nimio 
defatigati, fudorem totocorpore emittant; 
tunc enim promufcidem in terram inferunt, 
tantamque aquarum copiam ex fuis corpo-- 
ribus prouocant , vt adftantesomnesinde 
madefiant. Cumautem venatbres ftabulis 
illos includere volunt, femellas iterum pro- 
ducunt, quse prsecedentes eos 3 ad ftationem 
deftinatam fiue ftabulum traducunt, quod 
quidem tam anguftum eft,vt preter beftiam 
vnam non admittat» Femella tum progre- 
diens ftabuloimmittitur, ipfeverd elephas 
ad columnam alligatus ibi detinetur* donec 
mcerore &c inedia confectus ( cibum enim 
potumve aliquotdiebusnon admittit)cicu- 
retur,quod quidem octodierum fpatiofieri 
folet. Quo facto, miniftri ei adduntur qui 
curam eius agant,& ad bellum aliaque ofK- 
cia eum afluefaciant:magnus enim elephan- 
torum in bellis vfuseft, fiquidem quatuor 
viri vni elephanti fimul & femel infiftere, &; 
fefe contra hoftem bombardis , lanceis , ar- 
cubus gladiifc|uetueri quam rectiflime pof- 
funt, ciim nonfolum ingentifint magnitu- 
dine &c robore , fed & pellem habeant tam 
crallam , vcdifplofioni fcloporum , pratter- 
quam iuxra tempora & oculos,nequaquam 
cedant. 

C A PVT XCt 

Alius elephantos ^vemndi modus* 

NOua quoque ratio capiendi filueftres 
elephantos viiitur,inPatan elephanto 
infidentesaliqui infiluamabeunt, vbi ciim 
elephantum quempiam aduertunt , incer- 
tameneum prouocant.Congrefliigiturele- 
phanti, dentibus fe inuicem apprehendunt, 
6c in terram profternere conantur.Dum ve- 
ro ita cxacerbati fibi mutud refiftunt, ad- 
funt a tergo qui pofteriores alterutrius pe- 
desfuneconftringunr : quod quidcmnon 
vfqueadeo diniciieeft,elephanto cicure fil- 
ueitrem dentibusita continente, vtpedes 
mouere non poflit. Hoc igitur modo liga- 
rum fame domare folent, fi viuum eum e 
filua producere volunt.Qudd fi eum incer- 
ficere eft animus, facili id negotio perficere 
poflunt:quod quidem farpeeriam fieri folet 
propter dentes tantiim, qui hoc loco in ma- 
gno pretio habentur , &a Chinenfibus ma- 
gno numeroauehuntur. 

CAPVT XCII. 

De fide elephantis^Regts in AuuL 

CLaudat hiftoriam elephantorum ipfo- 
um £des. Quidam Rex Pegu com- 
miflb prxlio interfecic Regem in Auua. 



Concidit autemiimulelephas Peguani,quf 
eonfcendit in bellua fui hoftis. Illa mortem 
fui domini xgerrime ferens , inquit Got- 
hardus y totum diem eiulando 8c Iaery- 
mando confumebat,&: vix perfuaderi pote- 
rat, vt Vel parueibi guftaret. Videruntequu 
dem mercatores noftri ipfimet eum lacry- 
mantem.Etlicetin locum elephanti Regij, 
qui in acieoccubuerat,conftitutus> duos fi- 
bi adftantes haberet miniftros,qui eum con* 
folarentur,&: monerent,vt depofico tandem 
luctu,cibum caperet &l£taretur,quodlon- 
ge potentiorem iam dominum naclus fuif- 
iet, parum tamen proficereapud euiti pote- 
rant > finem enim lacrymandi facere nole- 
bac , 6d in fignum luctus fui.promuicidern 
femper interram propendentem habebac. 
Tandem tamen ciim quindecim iamdies 
in luctu f uiflet , appofito iterum cibo vefci 
ccepk , quod Regem quidem non parum 
exhilarajjit , qui dentes demortui fui ele- 
phantiad ftatuas idololatricasadhibuit,qua- 
rumquinque, humana fpecie & mirabili 
afpectu pararicurauerat. Sedebant illa^ cru- 
ribus in formam crucis difpofitis^ & nihilo- 
miniis tanta altitudine erant, quantum vix 
iacTu lapidis aflequipotuifles,digitis pedum 
virialicuiusftaturam fuperantibus. Hasfta- 
tuasauro vndiqueobduci,& in patence loco 
ante aulam fuam collocari iuflic. 

CAPVT XCIII. 

De caocb* 

REgredior ad Americam, rie omittam 
caoch. Animal eft tres dodrantes lon- 
gum , pilo veftitum nigro promifcue cum 
candemi, fed ventre fuluo.Clamans noctu, 
humanas imitatur voces. Suis inftar edic 
mayziumcum viret, necdum fpicas con- 
coxic Sol 

C APVT XCIV. 

De cane quodam Vlyffifonis. 

PRo confirmanda fide, augendo^rcul- 
tu facerrimx menlx, nouum in vrbe 
Vlyfliponenfi & mirandum prorfus euen- 
tum narrabo, quia dum hasc fcribo,in onv 
nium admiratione &; lingua verfatur. In 
templi D. Iuftse vicinia artocrearum qui- 
dam artifex habitat , quidomicanem alic 
mediocri magnitudine, denfo rubore, non- 
nullis albis maculis diftinctum , dc nomine 
Tudeicu. Duos ante annos Chnftu ciim in 
niueo velo defertur adegrotos,ccepitcomi- 
tari, ciimex dicT:o temploexit. Et quam- 
quam primo tempore minime notabatur, 

ab 



HISTORIjE NATVRiE LIB. IX. 201 

ab feptem vero o&ove menfibus attentius tionem occuparet canis , en equitatem egre- 

id obferuatum eft, cum nonnullis alijs quae gie Nobilem j qui & ipfe impetu a latrante 

merito viia funt nr.rabilia.In primis quotief- cane pedtus,ab equo,Vc Chrillum tranicun- 

cumque paruum cymbalum ( cuius fonitu tem pronus in terra & pcdes honoraret, de- 

admonentur vicini ad Domini corpus ho~ fcendere coactus fuit. Equusinterea vngula 

norandum ) vel campana e turn sera con- percuflerat canis rnanurn , vt eiularet con- 

crepant, domo erumpit celer, aceurritcjj ad querereturque. Et licet dolore vrgeretur, fa- 

templumfeftinanter, eoquecircumquaque mulotamenjquiabherofuo,vtilium medi- 

luftrato repetit domum. Cdm vero ad tem- catum ducevet iuflus fuerat , reftitic valen- 

pli oftium egredientis Domini paruu cym- ter,& claudicans pendulam gerens laefam. 

balum akerum (ignum edit,incredibili velo- roanu m , non abfceflit donec morem fuo 

cicate redit ad templum,ibique profpe&ans morigeiriiTet.Q^uofaaoredijtdomum,ma- 

confiftic , donec fub pallio iiue vmbraculo numque, cui rnedendum erat , domefticis 

Sacramentum iam procedat. Tum repetito porrexit. 

cu m alacntare faltu , tranfmigrat ad canen- Obiuerat quis (vt lex eft) extremu diemi 

tespueros, initiumpomp£,hucillucverfus ad cuius cadauer terrse mandandum iam 

in pertranfeundo fxpitis repetens,quafi ipie campanx infbnuerant, & canis more foiito 

advrbanam reuerentiam , & venerabilem adittemplum, & aliquotiesoberrat,fedpal- 

comitatem difponeret pompam, Manfue- lium, ■& cetera exeunti Chrifto parari folita 

tuslicetcumnaturatumfamiliaritatecanis, nonconfpiciens,diuercitdomum ,nec vltra 

idtemporistamenobtemperatnemini,nul- petijttemplum^&pluries hoc idem illi eue- 

lum fequitur ,nulluro agnofcit, ne herum nifle, manifeftum efh 

quidem vocitancem.Sicad a?grotivenicdo- Viginti quatuor horarum fpatio adfuic 

nium; iic in propatulo , aut in platea expe- conclufo Sacramento in reprseientationem 

ftat, iic redeuntem Dominumadtemplum fepulchri HebdomadeTan&a^Quinimocu- 

itertim deducit , lic manet viquequo recon- babat fubtus monimentu dormnurusj alias 

daturinfacramcellulam, mirus|ille ante- interioratephleni deambulationecircumi- 

ambulo. bat,aliaspergradusfcandens,quietocorpore 

Semel no&u excitatus clamore cymbali, fixoqueobrutu contemplabacur Arcam. 

clim Vellet more folito pergere , ianuam re- Ingenti fexus Vtriufque turba frequentifli- 

perit interclufam, ccepitque vnguibus fre- mum erat templum in O&aua Pafchas , fta- 

quenter pulfare , faucibufque vlulare vt batque iam ornatus fuper indumentis ad 

oftium folueretur: non exauditus , heri dor- ararn Prior vt fan&am Hoftiam depromerecj 

mientiscubile intrat^circuit faspe infufurris, & ad aegrotum deferret; cum femina quaz- 

clamitanfque,& fatis ea arte exitum iibi dari dam veftitu non vulgari,quamquam vulga- 

flagitans. Hicautem vel a fopito hero non caturpitudine, per traniuerfum oftium m- 

auditus,vel a nolente contemptus,adijt an- greiTa ftaret. Hanc vt canis videtjextemplo 

cillam adhuc vigilem,& domeftica famula- accurrit, &: furore admodum turbulento &: 

tusofncia peragentem: infilijt ludibundus, terrifico ter quaterve eatu aflilijt. Pudore 

veftisoramleui dentemomordit , perduxit tangebatur mifellaiimul &£ ftupore : veriim 

adianyam 3 eaque patefa&a ab ancilla > ad umulatque, a circumftantibus monita , ge- 

templum procurrit,comitatufq5 Chriftum, nuafua inflexiflet,&; folo applicuiiTet, canis 

domum repetit^ eodem pado,haud inat- abijt , ab vlteriore periculo eam liberam re- 

terita ancilla,vngue ftrepente pulfauic , por- linquens; 

tamque fibi aperiri fecit. Vari^arteSjmodiquecoplurestentati fung 

Ciim iteriim alia viceGhriftum diclo iam quibus canis ille ab hoc mote eompefcere- 

modo praxederet , baiulum quemdam of- tur> fed fruftra; quin potiiis noua excrefcunt 

fendit dormientem ad fontemRoriSitenen- quotidie indicia, nouaqj,quas metas natura: 

tem capiftro beftiam : hunc allatrat vehe- rem tranfgredi fuadentiComparuere veftigia, 

menter,vndeexpergefacl:usille,genuaillic6 Eflerebatur aliquando Chnftus Dominus, 

venerabundusterra^ applicuit, Sc ficacane ca^leftisviaecuidam segroto futurus dux , in- 

' eftdimiiTus, Rurfus eademdata occaiione terimque Prefbyter D.Antonius Meftrius 

reperitrufticamfeminaminfidentemafello. eiufdemaedis ceconomus , ianuam occluiit 

Ea vifa commouetur acriter canis , ftatimqj quaafcendtturOdeum,&: quo iam eanis va- 

eam afliliens admodum latrat. Illa pertern- gabundus afcederat;Quicum defcenfurus,' 

ta, & a nonnemine monita defcendit,& ge- oftium efle claufum vidiiTet , iteriim afcen- 

nibusprocumbens, nonampliiisacane un- dit, &per lignatx frontis intercidia circum- 

petitur. Biduopoftfubreptumin D.Engra- curfans,per ea fa'penumerd intromittebat 

tia: viuifici panis Sacramentum, cdm Chri- caput, vtomnes timerent^ne canis,ni refera- , 

ftus fimili pompa vedarecur \ iuamque fta- retur ianua , ad templi pauimentu c fum mo 

cade^ 



202 



IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 



caderet. Ideoq) Meftrius Odeum fubit,pri- 
moque fcalse oftio,vt ante,obferato, canem 
peliit:qui ciim ob claufam lllam ianua, quo 
mintis folitum ofHcium prodeunti Saluatori 
exhibere pofiet, vi detineretur, adeo mgen- 
temexcitabat ftrepitum, tum ore tum vn- 
guibusperftrepens , tantacp cum vehemen- 
tia incefiantet latratutempium complens, 
vt ianua illico aperienda fuerit : quo fado, 
magna vi feeftudit, & perniciflime per me- 
dias curbasiranfuolans,anteomnes(e folita 
in ftatione locauit.Non defuic qui exiftima- 
ret, canem , puerorum decantantiu amore 
&C blanditiepelle&um,cum locum require* 
re: quod vt experimento conftaret,ne puer( 
prazirent , femel ftatutum eft ; nihilo tamen 
fecitis canis ex folito fe ftitit. Accidit aiiqua- 
do , ei carnis fruftum obiectum fuifie , vc fi 
quo pa&o a fupernaturali illo inftinctu auo- 
cari poflet experimentum caperetur,quam 
illevix femel atqueiterum admorfam reli- 
quit, maxima qua poterat pernicitate ad lo- 
cum fe fuum fiftens*Semel famulus fui heri 
ad hortu,qui Collegio D.Antomj adiacet, 
tendens , canem fe comitantem nullisnori 
minisconabatur repellere,nec vt fe defereret 
obtinere porerac.Scatim veroacquecymbala 
Chrifti Corporis delationem perfignarentj 
vltro famulu deferuit ,citatoq$ & continuo 
curfu templum acceflk. Aderattuncante 
templi illius oftium iuuenis quida Gonfalus 
nomine,&: cani notiflimus pra: cundis ; quia 
tamen ere&us ftabat , in illum beftia valido 
impetu nruit, complicare genuacoegit, ac 
tumdemumdimific , locum de more di- 
duclo foras Sacramento occupaturus. 

CAPVT XCV. 

Miranda anlmalium obfiqma. 

j^Inio iftum Librum, fokim admiranda 
aliqua animalium obfequia complexus, 
quibus fan&orum hominum innocenriam 
& manfuetudinem integrse naturse venerata 
"funt; nam & hax rara funt, &: innatursevfu 
&ritibus nonoccurrunt. Columbano Ab- 
bati vrfiin filuisobtemperauerunt. Heleno 
onagri crocodilique. Hos infiliens trans flu- 
uiuibatjillos autem farcinisonerabat.Haud 
ita repente manfuefcerent fiiueftriaaquati- 
caqueanimalia,mfi in homine manfuetudi- 
nis vim fentirent cui obfequebantur. 

Marinusin Arba Dalmatia: infula natus, 
apud Ariminum vitam folitariaduxit.Cum 
autem aliquando cellam fuam verfus ab vr- 
beRoma rediret,afellum,quoin via vteba- 
tur,vrfus terribilisinuadens peremit.Illevr- 
fum tenuit,&: vt afini vices fubies,ad cellam 
vfquefe deferret , iuflit , fubito filueftrem 



exuens animuimmanisbeftia, dorfum ho- 
miru praebuit , cuins afello nou pepercerat. 
Diceres humanitatiseiusconicia , quoniam 
illeamifli iumenti iacturam paifus,m au$o- 
rem damni nonexcaduit.Ncque indignatus 
eft,fed tantum feruitio eiiis vfus,quo proba-, 
ret pofTe fe ab ipfo pcenas exigere , fi vellet, 
cuius dorfo potuit tam i mpenose infidere. 

Clothario Britannorum Rege venationi 
indulgente,aper avenatoribus aaus,adDei- 
colum Abbatem confugiffe perhibetur, & 
abeo feruata filueftris beftia , cuciorem fe in 
Deicoii finu putauit,quam fifiluas fugape- 
tijflet, praefagio quodalenitudmis pietaciiq^ 
eius.Qui infequebantur, peperceie bcJlua: 
ob reuerentiam viri , nonaufi eam la-deiCj 
qua? fefe fidei commiferat San£ti. 

Marianus quoque Bkuncenfis coenobij 
monachus, bubulcioflicio defungi no dedi- 
gnattiSjaprum ad fe confugiente tutatns efl. 
Canibus infequentibus imperauic ne iilum 
tangerent. Mira res eft ; canes obedierut,aper 
difcederenoluit:& cuius benignitate fe fer- 
uatum agnouic , eidem velua mnpridetn 
maniucfattus humiliter adhadit. 

Alia eiufdem generis fera ad Bafoli Rhe- 
menfis Abbatiscellam confugiens,pedibus 
eius prouoluta fic in tuto fuit , vt canes, qui 
magno curfiis imperu iam tergo fugientis 
im minebat,repente fu bfifteret.Tunc Attila 
venator rem admiratus, praedium quodibi 
habebat, Abbati cunceflit,dignum omni 
beneficio aiTercns,cuius & manfuetudinem 
aper, & virtiuem canes teftaci iinr. 

D.Hieronymus,ciim imudoru malitiam 
atque infeftationes neferendo quidepoiret 
reprimere,Roma ceflic.Manfueti enim pla- 
cidique hominis proprium eft ,dare locum 
improbitatibus aliorum, neq ; cum pertina- 
cium malignitate cotendere.Sedcui Romx 
homines aduerfabantur,in Sytix deferto fc- 
rx feruierunt. In Bethlemitico deinde mo- 
nafterio manenteleo pofita ferocitate blan- 
diter adijt,&reliquis qui aderant nletu dela- 
bentibus, ipfi pedem fpina vulneratum por- 
rexit: fanatus famuiatum exhibuit,nuliique 
iam Monachorum metuendus afellum ad 
pafcua educebat,reducebatq ; ad ftabulum, 
agafonis fungens officio, qui quondam pra:- 
donis fundus fuerat ferocitate.Nempe non 
potuit, vbihofpitis benignitateexpenricoe- 
pit,nec ab eo prorfus difcedere, cuius bene- 
■ficio fenouerat conualuifle. 

At etiam timidiilimu animal cerua dum 
venatorum tela faucia fugeret,ad BafTanura 
Epifcopum Laudenfem ferecepit:qui perfe- 
oueb.intur , miraculo obftupefacli ftetere, 
Quidam verolicentiiis accedens , eam de 
manu Epifcopi etipere voluif.fed ipfe prere- 
ptusa diabolo vexari cccpit.Epifcopusaute, 

qui 



HlSTORlA NAtVRiE LIB.IX, 103 

fcjui beftiarti blande amiceque exceperat* & Qui enim benigne alios accipit,facile quod 

clemeter fuefat tutatuSjnec in hominis vio- a Domino petit impetrat, Scriptum quippe 

lentiam iralci potuit , ab immundo Ipiritu eft,Manfuetis dabit gratiam. 
OppreiTum mileratus incuneTanter priftina? Francifci quoque Aflifienfislenitate aui- 

reftituit fanitati. Idem igitur &: tutele; fidem cularum audacia mirabiliore fecit. Ad pre- 

&: patientise benignitatem feruauit , amicis dicantem evl confluebantmequc refugiebant 

inimicifque iuxta fauens. manu eius,vfque adeo obfequentes, vt nOti 

iEgidius quoque Abbas ad oftia Rhodani* nifi cum ipfe iuflifTet abirent , non nifi cum 

folitarius manenSj&hominibusincognitus, ipfe innuiiTetgarritum comprimerent • non 

cerua lac prsebete vixinfed dum illaa vena- quod iufla intellexerint , fed quod iubentis 

ticiscanibusagitaretur, prarpetifuga cellam au&oritatevirtutemejue fenferint.Ciim ali- 

ipfius petijt,&i trepida ac folito mceftius inv quando in horto inter fruteta deambularet, 

mugiens ante fenis pedesperuoluta iacuit,vt cicada ficulneam linquens, fuper euocantis 

cuius humanitatem diu experta fuerat , eius manu m confedit,&; Deu laudare iufTa,voce 

etiamauxilioabimminentipericulotegere- tinnula gutture fiftulato fuauiorem folito 

tur Jgitur illo orante canes propuis accedere ftridorem edidit. Humanum igitur confor*. 

nequiuere. Vnus aute de venatoribus (quia tium efFugere folitse beftiolae, Francifcum 

locusvepribusobducTuserat) incerto fagit- omnibus ex manfuetudine applaudentem 

tam diriges,Abbati vulnusinflixit.Poft hoc creaturisadirenontimuerunt,neque potue- 

penetranteslatebram,reperiuntfenemcer- runtnonobtemperareimperanti,cuiiamdi- 

uamque iuxta accubantem,&religione qua- uinainerat virtus. Talibus enim dicTu m eft^ - 

dam concuflis animis procidentes , veniam Si monti huic dixeritis, Tollere , & iacla te 

ab eo,quem imprudenter la^ferant,fupplici- in mare, fiet. 

ter petuntatqueimpetrant , & ceruam di- Brigida virgoapro ferociflimo ,&quiin 

mittuntinta&am.Tamenim ille libenter ijs pecudum gregem repente irruerat , praftd 

a quibus vulnus acceperat offenfam dimifit, occurrens vfque aded reddidit mitem ,vt ei- 

quam pro cerua orauit pari fimplicitate, 6c dem gregi ipfum preficeret paftorem.Itaque 

de ipfa foilicitus, & in illos mitis. tam modo immanis fera tam tenellas oues, 

Ad Remigiu Rhemenfem Archiepifcopu quas laniatum venerat , mox & ad pafcua, 

pafferes aduolare folitos accepimus, & de educere,& paftas reducere dorhum coepit- 

manu eiuscertatim cibu capere,Cur ita, nifi Voluit autem Deus belluse feritatem vir«n- 

quod non fic tutofe pafci poffe in apertis ca- nis humanitati cedere,vt oftenderet, quanti 

pis putarunt,vt in mafuetiffimi Prejulis finu. apud fe ponderis eiTet talis vinus. Ad man- 

BlafioSebaftasvrbisEpifcopoinfolitudi- fuetudinis gloriam omnia ifta animalium 

ne perfecutionem declinanti filueftres aui- obfequia refert Marulus, 
culsevi&um fuppeditarunt. 

AIudocoRegisBritani^filio,dumcotem- P A P V T VPvt 

pto regno foli Chrifto feruiret,columbas pi- V ALYL 

fcefq^ efcam manu porreda acceptalTe ferut. De dominio in emimdk S. Patw Jofephi 

IuonemPre{byterum,admefamrecum- ■ AnchieUM Sociaatt IfSV. 
bentem, auis quiedam albo viridique colore 
fpedabilis de improuifo adijfle dicitur,&ta- 
gi fe ac cotre&ari ab eo paiTa,poft acceptam 

benedidioneauolaiTe.Teftatamihividetur noftraSocietatenarraturprarftita. Itercum 

naturam eius non guftu foltim,quo fe illi li- indigenarum Brafilienfium comitatu facie- 

bere atq 5 vltr6 obtulit, fed etia pennis varie- bat,vipera iilis obijcitur in itinere(eft autem 

tateque coloru.In candore fignabatur men- huic colubrorum generi veneni virus fupra, 

tis puritas,in virore fpei alacritas, in pluma- quam in Europa notum fit,teterrimum) el 

tum mollitie animi lenitudo atque facilitas. confpe6ta comites terrore perculfi difFugere. 

Maxentij etiam Piaauenfis Abbatis hu- Reuocat illos Pater,iubetque viperam ad fe 

manitasefrecit,vtagreftesvoIucresnoncu« venire.Paretillaiquamapprehenfamfedens 

pidius arborum ramis quam manibus eius fibi collocat in gremio, manufy demulcens, 

infiderent. Panis micis aut tritici granis ab occafionem captauitmulta de diuina poten- 

co paftae auolabant.Hinc difcamus non fine tia difputandi,naturam nullam q^q demon- 

beneficio eos dimittere,qui fine ha^fitatione jftrans, quse non hominis imperio obtempe- 

tioftrx fe crediderint fidei. ret,nulla re diuinam legem violanti. Lon^o 

Seuerus Agathenfis Abbas paiTerem ad- fermonein hanc fententiam abfoluto,mul- 

uolantem ita humanitns excepiffe dicitur,vt tifque monitis indigenasad Chriftian^ legis 

cfim iile fraclro crure aliorum aucupiu eftu- obedientiam adhortatus,viperam fua bene- 

gifletjipfefuaprecationefanatum dimiferit. dicTionedonatam placide ab fe dimifit- 

Aliam 



NEc minora animalium obfequia fan- 
diffimo Patri lofepho Anchietx ex 



204 



I0ANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 



Aliamitem vipera. alioinitinereobuiam 
habuit, qua exterritus comes pedem refere* 
bat:fed reuocatus a Patre , fugam repreflit. 
Pater,viperampedecalcatam,velutifubfan- 
nans , vt fe feriret 3 &: iniurias conditori fuo 
factas vlcifceretur, hortabatur. Illa collum 
erigens,caput huc illuc flecfebat innoxia.Ita 
fuain Deum fiduciacomiti praducens, ad 
mentem inDeum defigendam,eade ratione 
cjuaaltera,monito adie&o ne cui hominum 
noceret, abire permifit. 

In Colonia Ianuarienfi,montibufque ad 
Caput frigidum pertinetibus pantherae ver- 
fantur,atque ad vfqjlitoradeicendunt.Dum 
hdeclocafolito cum comitatu peragraret, 
no£teq ; opprefli mapale fibide more extru- 
xiilent , curatiiq; corporibus ceteri quiefce- 
rent,noctis filentio Pater more fuoadagen- 
dum cum Deo e tugurio egreditur,longoc]3 
interuallo rediens > racemos feu corymbos 
pomorum eius regionis , quas bananasvo- 
canr, accipit,eafqueforas proijcit,Brafilico 
Joqueus ldiomate: Capite vos } o mea } porth- 
mm vefir am.Kogztus a fratre,qui ilh comes 
erat, cuinam banqnas id nocfis proieciflet. 
Mets ) icfp6d£tj//fsfociabu*.}AanQ facfo dua- 
rum pantherarum veftigia humo lmprefTa 
apparent ,quaeillinoc~tu oranti allederant, 
peracf oque fpatio oradi, ad vfque tugurium 
redeuntem profecutae eranr. Diuino vtique 
inftin&u hominem ab omnihumana labe 
purum,&diuino charum Numini, pro ca- 
ptu fentietes,vt animantes alia: adamabant. 

Dumin Sebaftianefi Collegio moraretur, 
Vnuse CollegifFratribus,vt de pifcatu in an- 
nonam Collegij prouideret, in pifcationem 
cum pifcatoru familia exierat. Pifcatiolon- 
ge fkbat ab vrbe in iinu quodam , ac prope 
aeftuarium ad infulam quam Maricanam 
nominat. Iuit cumillisetiam Iofephus,tum 
ne per eos dies , quibus duratura pifcatio 
crat,Mii!<g facrificio carerentjtum vt tempus 
illudabinterpellatoribus vacuu, cum Deo 
in ea folitudine traduceret. Incredibilis pi~ 
fcium copia omnes rapuit in admirationem*. 
quos ciim ad falitione legifTentj ingens ma- 
rinorum coruorum,aliorumque aquatilium 
auium. numerus , adexpoiitamefcam aduo- 
Jantium,magno eratoperi impedimento,vt 
operam crebro interrumpere adeasabigen- 
das necefTe eilet. Iofephuseas iutfitinde fa- 
ceiTere,Brafilico fermone fic allocutus: Vos 
hinc fecedite tantifier , dum hifunt in opere, 
neque ijs molefid fitis : ciim hinc difceferimus, 
iunc redibitls ad diarium vefirum capefien- 
dum.Quah verbailla vim habuerint huma- 
nos fenfiis in auibus imprimendi, feorfim 
quictarfinem operis expecfarunt. Profecfis 
inde cum Iofepho Fratreque pifcntoribus, 
gregatim ad vOrandas reliquias accurrerunt. 



Verum interfaliendioperam feodemne,an 
aliodie?) cum maxime operiefTent inten^ 
ti, in aduerfo littore panthefx duas intentis 
oculis in pifcatores apparuere, SignificauiE 
Frater^Iofephicomes^optareieeasepropin- 
quo fpe&are.Refpodit Pater,abfoluto oper© 
fore eius reipoteftate.Interim panthera fe 
rccipiut. Admonitus ea de re Pater, magna 
Voceijs inclamat, paulo poft vt redeant,efle 
qui ipfas velint cominus adfpicere.Confec.ro 
opere,duabus confceniiscanois, Patercum 
toto comitatu finumtraijciunt,ad littufque 
accedunt. Illae tu m in littore placide fe f pe^ 
cfandas prabent, vt easper otium adfpicere 
omnesadfatietatem potuerint. Satiatisiam 
omnium oculis, Pater acceptam folitorum 
pifcium partem ijs proijcitnllas quaii fuo de- 
menfo contentas abierunt. 

Eodem inlittoredie aliopifcandi falien- 
diqueoperiintentisalijSjCum feacoetu, di- 
uina liberius conteplandi causa fubduxiilet, 
fpatiotrium quatuorvehorarum plus minus 
defideratus eft. Eum, veftigiafecutus , tan- 
dem in iittore fedentem Frater illius comes 
inuenit, & illo ipfo tempore maris asftus ac- 
cedebar, qui, quaii diuino imperio acceptOj 
ciim praeter eum finem ,vbiIofephusfede- 
bat, longe flucT:us eiecifl'et,ab eius tamen 
corpore itavndascohibuit, vtaquasilli 6c a 
fronte & vtroque ab latere , quaii in finu m 
diductas , ac veluti in parietes ere&a? , nulla 
contacfum alluuione , ac neafpergine qui- 
dem circumfepirent. Diceres Rubri maris 
miraculumin traniitu Hebraeorumrenoua- 
tum eile.Noaudebat Frater intra vndarum 
hiatu fe iniinuare , fed extra vltimos fluclus 
quanta maximapoterat vocis contentione 
Patrem copellabat. Ad vocis clamores ftre- 
pitum etiam fragoremqj aflerumaddebat. 
Cumque ne fic quidem fremitum maris fu* 
peraret, neque alto contemplationis fbmno 
confopitum Iofcphi animum excitaret,fre- 
tus &c lpfe diuinp patrocinib,diduclu intrat 
aquarum feptum, Patremqsadmonetjtem- 
pusefle hofpitium repetendi. Abeuntes vn- 
dse fequebanturj praeeuntequePatre , talos 
fubfequentis fratris alluebant. Illeterritus 
periculo, Patrem anteceflit. Eum Pate.r le- 
niter verbis increpans , Nefcis, quia venti & 
mare obedinnt d. ? timere prohibuit. Praster- 
greflis tandem extremam alluuionem,tum 
mare littore toto coarquatum apparebat. 

In reditu a pifcatione,cum iter facerent ad 
S.Barnabam, fimiu prasgrandem barbatum 
(quodijsin locis nouum noneft) in arbore 
iniidentem fagittavnuse pifcatoribus con- 
fixit , ad cuius cafum ftridoremque ingens 
fimiorum grex quafi ad funus patrisfamilias 
accurrit magnaconfternatione: tumpifca- 
tores eos quoque interficere in cibum ado- 

riuntur 



MlSTOHl^ itfATVRifi. LIB. IX. 205 

fiuritur (cam grato enim guftu Brafili lllis grauisac moleftus , traie&io aliqtiot leuca- 

Vefcunthr,quam alise gentes hcediculis,fuil- rum, neque vlla aura affl abat. ^Egre eam 

lis,ac leporibusmec mirum,homines>qui in ca?li grauicatem ferebat Leitanus. Videt in 

fummalauticiahumanascarnes habeant, a arbore Iofephus trds quatuorve quaracies 

pecude corpore humanam fpeciem referen- infidltes ( ex fu nt aues gallinaru m magnitu- 

te non abhorrere:)ab ipforum tamen csede dine , purpureo colore in flauum vergente 

Pater pifcatoresprohibuit,monitos tantum^ fpecie pulcherrima ) das Iofephus Bralilico 

vt e ridiculo pecore ludum captaret.Et quo fermone alloquens, Ite 3 inquit ,r ognatas con- 

maiorem pifcatoribus oble&acionem adde- fanguineaf^ vefiras accerfite , nofirumfy iter 

rec , fimijs lingua Brafilica prsecepit , funus volatu vefiro inumbrate. \[\x excenco collo 

fuorum ciuium vt profequerentur.Tum pro vocem , quafi accepci imperij fignum mise- 

fe quifque multo ftridore &: belluino plan- re ; indeque auolantes , paulo pdft magno 

ctu obtemperare contendunt ; cdm alij per grege redierunt, denfatasque in nubem tam- 

plana quadrupedarenr, alij perarbores ex diucanoamfuperuolantes vrnbram fecere, 

ramoin ramum * & ex arborein arborem donec fpatio leuce, vniusdecurfo,lenisaffla~ 

tranlilientes exequias & ipfi fublimespro- re ccepitaura Fauonij : tunc Pater auium 

fequerentur,horridifquevocibus,ridiculifqj dimifitcomitatum. Illasquaiiimperio per- 

fannis VtriqUe,vt potera.nt,in fuum gregem fun&ae, officiosa crocitatione, Sc mukis lat- 

graflatoribus iniuftas cx&cs exprobrances. titix fignis auolarunt. Hoc idem Leitanus 

Hac funebripompacum miferse beftiola* Sacerdos fa&us poiHofephi mortem mul- 

ad duarum fetme leucarum fpatium fui tis'grauibus viris praefencibus iureiurando 

gregis hoftibus ludibrio & oblectationi fuif- incerpofico publice affir mauic. Nec mirum ? 

i enc, ad vicum iam acceiTeranciac ne rurfus ad hominis voluncacem cum Dei voluncate 

a vicinis violarentur, iuiTrt eas Pater in fuas coniun&iflimi , naturas omnes fe adcem* 

fedes redire. Ilbecommeatu accepto, in fii- perare. 

uas fe receperiint. Non commifetationefo- Compertum quoque fuit, ipfum folitum," 

lum illarUm pecudu m,aut quod illarum lu- ciim icer faceret, porre&o brachio auiculas 

fibus delecl;aretur,Pater hsec faciebatj fed VE accerfere 3 iu bereque fibi digito iniiftere , ac 

diuinam legem in honorem adduceret , tar- Deum laudare,auefque illi qbtemperare fo- 

dafque indigenarum mentes ad fui condi- litas: &cum diu cecinilTent , quafi ipfarum 

toris cultum venerationemque excitaret: penfo peffoluto , eas verbis illis dimictere: 

quippe docebat eos , omnia conditori vni- guando fat Deum laudafiis, dhite cum face. 

uerfi parere 5 & ijs qui diuinis prseceptis inte- Idem fecifle & hirundines , ciim in Domo 

greobtemperantjomniainferuire: quod in Spiritus fancli e feneftra fui cubiculi foras 

vipera etiam, vti fupra retulimus, alio tem^ profpedaret.Hsec aliaque,dum in Pra^fedu- 

pore ali js oftenderat. ra Spiritus fancti Societati Iesv praefuic, a 

Cum femel canoam afeendifTet,Vt vrbem Patribus Fratribufcjj in ipfo obferuata funt* 

f epeteretjPetrus Leicanus e Sociecate ipfum Ifta ex Vita fandi viri excerpta huc adfcri- 

comitabatur . Erat rgalacia fumma * aeftus pfimus* 




IOAN- 



ao6 



IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 
EX SOCIETATE IESV 

HISTORIiE NATVRiE 

LIBER DECIMVS. 




mma eft; 
nan ' > ) 



CAPVT PRIMVM. 

De atte <-omU> 

ergo adauiurn amplif. 
fimam nationem. A mi- 
nima exordiorjmaximi 
tamen miraculi in ortu, 
in morte, in reuiuifcen- 
tia,inletota. Indi boit- 
— Tjtultototi vocant. Mi- 
iic llla defcribit Francifcus Her- 
plumis variorum pi&acolorum; 
quii_us intextis, Sc miraquadarninter fefe 
fubtilitate compofitis a c induftt ia cohaeren- 
tibus, Diuoruformas,&:quarumuis aliarum 
rerum,indiftin&a fimilitudinejndi artifices 
exprimunt imagines.Eaeft ei natura,vt non 
diutius viuat,quam flores herbam, quarum 
alitur melligine,durent iuperftites ; poftquam 
vero marcuere, adpinusaliafve arbores {cfs 
quadam nature; prouidentia conferat(quod 
eft fide dignillimoru m hominum teftimo- 
nio compertum, & Scribarum fidenon vno 
comprobatum in loco)eiqueferoftroaffixo 
feruet appenfam, donecfex plus miiuis traf- 
aclis menfibus, ac decidentibusiam pluuijs 3 
vernantibusagris,acamicis herbis rurfus or- 
tisatque florentibus,denuo reuiuifcat,fimj- 
les vices pluriesfubitura.Nec nugas funt,aut 
cuiquam debet hoc efle dubitatum: feruata 
quippe eftnonfemelauis affixa ftipiti intra 
cubiculum , & cum fex menfes exanimis 
iacuiflet, quo tempore natura fibi compara- 
tum eft,reuixit,ac dimifla in agros volitauit. 
Aiunt praeterea eius puluerem intra corpus 
fumptum, mederi epilepfiae. Plures funt ha- 
rum auicularum difrerentise,colorum varie- 
tate,ac corporis diftantes magnitudine,qua- 
les funt , quetzalhoitzitzillin duo genera, 
hoeihoizitzillin, xochiohoitzitzillin, xiuh- 
hoitzitzillin,tolcacozhoitzitzillin,yztachoit 
zitzillin,tenocohoitzitzillin,& hoitzitzillin. 
Gomara in Hiftoria , quamde Mexicanac 
vrbis expugnatione fcnpfit , vicicilin hanc 
auicula nominare videtur . Maxime quidem t 
inquit >admirabilis ett in T^oua Hifpania aui- 
cuU s incolisdiffa e vicicilin 3 cor^ore non maiore 



quamcrabronis } oblogo& gracili roBro.Melle t 
rore, & florum fucco alitur, rofie tamen non 
infidet; eim pewna valde exiles elegatis mixti 
tolork) a phrygionibm admodum expetita , vt 
aureis flaminibm intertexant } prafertim ida, 
qu& in collo ejrpccJore nata. Expirare flue ob- 
dormifcere creditur Offobri menfie , pedibm ex 
aliquo ramo appenfa aprico loco ,renafu autem^ 
flue expergifci Aprili^ multis floribm iam <vi- 
gentibm, propterea Renatm vocatur. Memi- 
nit etiam cap.cxciv.Hiftorise Gener.India- 
jjum his verbis : Isjic reperitur admirabilis a- 
mculacicada magnitudine, elegantifiimispen- 
ms njerflcoloribm tctia. Illud quodait a pe- 
dibus pendere , fortafle non ita comper- 
tum,ficut e roftro fufpendi , prout Franci- 
fcus Hernandus fcripfit. 

ANSER MAGELLANICVS. 




CAPVT II. 
^De Magellamca aue* 

IH infulis Magellanici freti repererunt 
Bataui miras aues , quas a pinguedine fua 
pinguins appellarunt.Clufius vocat Magel- 
lanicosanferes.Videturquidem mirifica ifta 
auis ex anferum genere, tametfi roftro difli- 
milis. In mari viditat; pinguis oppido eft p 
prsegrandisanferis magnicudine; nam adul- 
tiores ex eo genere tredecim^quatuotdecim 

etiain. 



IOAN. EVSEB.NIEREMB*HIST*NAT. LIB. X. 



£tiam, fedecim interdu , iuniores vero oclo, 
decem & duodecim hbras pendere obier- 
uantur. Prona parte nigris penis reclas erant, 
fupina & in ventre albis. Gollum, quod 
craflum & breue habebant nonnullse , albis 
pennis tamqua torquecinclium^Earumcu- 
tis craila &C denfa inftar fuillse. Alarum eranc 
expertes/ed earum loco binas paruas coria- 
ceaspinnas habebanc,in lacera camquam 
parua brachia propendentes , prona parte 
breuibus, anguftis Sc rigidis pennis cohfer- 
tim tectas , fupiha autem minoribus &c rigi- 
dioribus,ijfquealbis, quibustionnullis locis 
ihtermixtse nigrse ; minime quidem aptas 
ad volandum,ted quarum admihiculovelo- 
citer natarent. Maxirha enim ex parce in 
aqua verfariintelligebam,& terram dumca- 
xat petere foecificacionis vel pullacionis cem- 
pore , &: plerumque quaf ernas aut quinas in 
Vna fcrobe latere. Roftrum coruino maius 
habenc, nonadeo tamen elatum , &: valde 
breuem caudam ; pedes nigros, planos anfe- 
rinorum pedum formamon adeotamenla- 
t-os. Erecis &fublimicapice incedunt,de- 
miifis in laterapinnis, tamqua brachijs, fic 
vt procul intuentibus homunculi aut pyg- 
mx'\ appareant.Pifcibus dumtaxat vefci,re* 
f erebant Diari^ j noningraticamenfaporis 
efle illarum carnem } nec pifcem fapere:fcro- 
bes vero valde profundas in littore fodere, 
cuniculoruminftarj totumfolum adedca- 
uum interdum efricientes , vt perillud gra- 
dientes nautx faspiufcule genutenus in eas 
fcrobes inciderent. Hi funt fortafle ahfe- 
res, quos Gomara ait ilne pluma efle,num- 
quam e pelagoprodire , plumseque loco 
Villo longo protegi. 

CAPVT III. 

De iepore aqueo» 

GEnus eius anatiSjquam colymbum Ari- 
ftoteles, Gazaveiovrinatricem vocat, 
acitli feti aquatilem ieporem confueuerunt 
vocare Mexicenfes.Haeccumdefcripta de- 
lineataqueaquibufdam recentiorum eadem 
prorfus eflet , nili caput longe maiori infi- 
gnireturcrufta, atraq ; venter colore argen- 
teo iplenderer>& collum inferne niueo, fu- 
perne vero e nigro vergente in fufcu. Lacu- 
bus innatat, aciu^ccaeos perpetuo verfacur: 
nam neque volandi poris eft,ncque per cer- 
ram commode incedendi ; femoribus ita re- 
liquo corporiconnexis atque coalitis,vt na- 
tatui non inceflui queant inferuire. Pifcibus 
quos inuolacvefcirur, indeque victicac.Pro- 
lem in iuncetis acque arundinecis educat,nec 
anacum noftratium vulgarem vincic magni- 
tudinern. Mafculus aliquanto longioreft r 



corpore, collo ac crifta ampliori. Roftrum 
feminaebreuiuseft,nigrum,&: vtrimq ; iux- 
ta oculos plumis fuluis tectum , ciim mas 
candeutibustegatur.Heceft auis illa,quam 
Indifabulancur ventos euocare, vbifepeti 
abaucupibus fentir» quibus flantibus turba- 
tifque vndis euertantur monoxyla , illamqj 
infequences fuhmergantur, fi quinque prius 
fagiccisexcuflis arcu non contingat attih- 
gatque trucidari . In eius diflecbe corde 
reperiri gemmam arbicrancuradmulcavci- 
Iiflimam 3 & maximo habitam in pretio,nec 
alijquam Deocohfecrandam. Verum hx 
nugasfunt , &c mendacia ab horum liomi- 
num profecla credulitatq. Infuauiparumcjj 
falubri, velut &c alise aues paluftres , nutri- 
menco conftat,acqueideo a nullo fagacioris 
palatiincibos admittenda. 

CAPVT IV. 

De pajfere ftulto. 

MEruit famam &: nomen infignis ftul« 
titia aut ilmplicitas huius auis^mitifH- 
mx. Manus apprehendentium nonfugit, 
nec timet : admiracur foliim , aut ftupet. 
Vefcitur pifciculis ; voce imitatur gracu- 
lum , magnitudine picam , forma larum. 
Pra^ter frontis partem roftro adiacentem^ 
quse cinerea eft , palmipes , roftro tres vn- 
cias Iongo, tenui, obrotundo re<5toque , fed 
prope extrema nonnihil incuruo : pedibus 
quoque, quicererorum palmipedum funt, 
&c crtiribusnigris , pupilla eciam nigra , &: 
membranaoculos tegente in ambitucine- 
rea. Marina auis eft. Ceterum manfuetu- 
do auium infula^ Cernas nobilis eft : appel- 
lentibusnautis perinde iniidenc ac arbori- 
bus. Eadem fecuricas venacus eft,accedunc 
ac fubeunt manus. 

CAPVT V. 
De aue ouimagna. 

QVadam ouorum &pulloruminfolen» 
tiacelebriseft auis daie dida,non exce- 
dens colubam, & commode edulis.Nidum 
cauda ac pedibus excauat locis fabulofis^ 
quatuoraltumfpichamas,vbiponic oua per 
inibres,anferinis maiora,&: pugnum fere la- 
ta,dicl:aab incolis tapun, quinquagena plu- 
rave, Sc citra vllum albumen crafla: &c pin- 
guis fubftantiae,qu£eaiTa cocl;aquC,boni funt 
acpinguis alimenci ; frixa ver6,craili maliqj, 
&: concodu difficilis.Mirumeft,auemcam 
paruam , cancae magnicudinis oua,camque 
numerofaedere j eadem tam profunda in 

S 2, fcrobe 



IOANNIS EVSEBIi N lEREMBERG !f 

fcrobe collocare,&: collocata citra incuban- 
tis parentis opem atque teporem exciudi,<§£ 
ftatim euolare pullos inde exclufos. 



CAPVT VIL 



CAPVT VI 
De aue cormpeta. 

MAgnam audaciam exiguum capit cor- 
puiculum. Minimaauicula (guitguit 
appeilant Indij regulo eft iimilis, viridi 
coiore , & fuaui nutnmento. Ea eft naoirae 
rerum vis^vthsectantulaauis, ac feienuila, 
audeat perfequi coruorum exarnina, eofque 
cogat vbilibet latitare, &; fe aduerfus lilam 
in arundinetis tueri. 



De maiL 

i St & aliud auieularum genus ininfula 
^praecipue Cubu gregatim volantium^ 
& ryzi (cuius feminis maximus eft apudeas 
gentes p^ouentusatquevfus^ deuaftantiunl 
fata, nomine mau, muhinutrimentij grati- 
que & facilis co&ioms , colorifque fului* 
cui eft in colli poftica. parte caput ( diclu 
admirandum , cV: nulli alij animah con- 
ceffum ) ventriculus, primumquerecepta- 
culum nutrimenti. 



XOCHITENACATL. 




CAPVT VIII. 

De pajjere longi-roHro. 

INiignis enormitate roftri (xechitewcatl 
dicuur)auis quardam lacuum & littorum 
maris Septemtrionalis alumna , fefquipal- 
mum longa, fi roftrum excipias , quodo&b 
paene vncias prolixum eft , ac tres latum, 
portento sa nempe magnitudine,& vniuerii 
corporislongitudinem jpame aequante , (er- 
ratum , coccineum circaextremnm , circa 
alias veto partes cyaneum^ &L ex albo palle- 



fcens:fed iingulis momentis (quodfidepse- 
necaret) mutat colorem. Coltum longum 
eft fuperna parte , & fuluum ; inferna vero 
& circa latera ex albo pallefcens, kd rubeis 
hemicyclis diftin&um. Caudanigraeft,cir- 
ca cuiusexortum plumae infuntalbas& ru- 
beae. Pedes & crtira cinerea funt , ied macu- 
iis cyaneis variata: vngues nigri , oculiquc, • 
icd iris rubefcensexalbo , quamcyaneus 
ambit circulus. Cetera ex nigro fuluefcunt. 
Domeftica auis eft ; faliens incedic , alitur 
quouis nutrimento , & quibuique etiam re- 
gionibus ad quas deportatur, viuit. 



CA- 



HISTORI.E NATVR^ LIB. X. 



ALTERA XOCHITENAGATL. 




CAPVT XX. 
De altera-xochitenacatl 

ALtera xochitenacatl eft columbae ma- 
gnitudine, roftro pras corporis mole 
maximo, fuperiori parte luteo,inferiori vero 
fubnigro &: in purpureum colorem vergen- 
te , oculis nigris , (ed iride rubefcenteex lu- 
teo,acreiiquocorpore cseruleo cinereoque. 
Viuitcirca litora Oceani Auftralis ; pifcibus, 
quosrapit,vefci folet» 

C AP.VT X. 

De aue caudata. 

NOn minus nobiiiseft yayauhquitototl 
fine fuo. Duaeilli abextrema cauda 
pennse prodeunt reliquis flShgiores , priori 
parte depiles , in extremitate cyaneis ac n/i- 
grisornatse pilisr Corpufculum auis asquat 
fturnum: variegatur viricii,cyaneo , fuluo .& 
sinereo. 

CAPVT XI. 

De alU xochitenacatl 



Vishaxeftlittorum Auftralis alurn- 
na, columb^e par, roftro craffo , acu- 



minato & nigto , Octilis riigris , iride lu- 
teajalis caudaquealbo &c nigro colojre va- 
liatis , tasnianigraaroftroad dextrum v£ 
que pecloris procedente , alis vero circa 
priores partesetiam luteis , ac vniuerfim re- 
liquo corpore pallenti , ii demas pedes & 
crura , quae fufca funt , &; vngues ipfos, qui 
ex albo nonnihil pallefcunt. Viuit iuxta 
arbores floridas , quarum melligine vieli- 
tat. Educatvero fobolem, habeturquema- 
ximi a Tototepecenilbus , apud quos eft 
frequens* 

C A P V T XII. 

De momot* 

PRoxima eft caudatae aui momot, calen- 
tium regionum aiumna , columbas 
magnitudine , coccineis oculis & pupilla 
nigra , roftro incuruo fubnigro , tres pame 
digitos longo, acuminato , inferne bre- 
uiori,ferratoque fuperne, capite carruleo 
& pauonino,fufcis pedibus, virentique reii- 
quo corporis colore* Rarum eft > caudasin- 
eiTepennam vnicam ceteris longip^em , & 
qux extfema partetanttim : fitplumata,tan- 
tarque pulchritudinis auis, nullum prsster- 
quam piu maru m patere vfu m . 

S^ CA- 



210 



IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGXf 



MANVCODIATA, 




A 



C A P V T XIIL e ^° defcendifle , ide6 appellarunt manu- 

— j. A codiatam, ideft, auem paradifi , fiue Dei. 

De manmodiaU. Hug0 Lincoftanus &:nofter larricus fcri- 

Dmirati fumus aues manucodiatas bunt,a Lufitanis vocari fafarosde fol , &: 
fiue paradifiacas* Indigenas putant e non riifi in folem volarei In meo Sigalione 

ingc- 



HISTORIiE NATVRiE LIB.X. 



211 



MANVCODIATA ALTERA* 



ingenium huius auis celebraui,dum eam in- 
troduxi ita concinentem : 

UVte vita pauper iure ditai tdlicd, 
Rupeatque ramoinops recumbo nui/ibi t 
Nec hofiitatur terra aut fions puerperam. 
Bgeaapullis tergafunt cuhabula. 
Cxf/ nemini inuideo* dominor almis pldgis> 
Jmmunis aucupum dolofis artibm. 
Jugififc pendeo pede abfque 3 ne luter. 
i^dether vicarm mihi efi rerum omnium. 
Subfifio dum memet> quies ather mea: 
Conuiua/um dts, UbofloremneeJaris, 
Collegafum compar ob inopiam jouis. 
Biuinitatis arshabere nil fuit. 
Ca.ret pedibus ha£cauis,in aere fufpenditur 
Volatu pertinaci. Quod vetuftisignotum^ 
& fortafleincredibilej iamcertum Au&o- 
ribus & probatum Gefnero & Aldrouando 
contraPigafetam.Nunc rurfusin mcdium 
voco fidem,& ne repetam,que eruditifnme 
Aldrouandus collegit,duos tantiim exhi- 
beofcriptores^qui ingeniumhuius auis pra> 
fententdiuerfisplacius.Vnusqui pedes illis 
prodigat,adter qui truncet. Hic iit Fi acifcus 
Hernandes,nonignauus naturas nouaein- 
terpres ,"qui in mamrfcriptis, feruatis in Bi- 
bliothecaregiaS.Laurentij inquit: OfFen- 
dit tamen veras apodes Vita , & quse per tot 
feculahomines latuerant,nauigatio in Ma- 
lucas deprehendit , nempe aues nonpedum 
tantum vfu , quales multo antea tempore 
©rbi innotuerunt,fed pedibus ipfis omnino 
carentes , & eoru ioco pennas fuluas, hifpi- 
cfes, tenues, duas fpithamas & quatuor vn- 
cias longas,a medio pene corpore prodeun- 
tes, crinium crailiorum inftarfortitas,quo« 
rum vfus eft (ii vfquam a volatu ceiTantj ar- . 
boribus appenderejquando confidendi func 
impotes, &alligariintetrfefe marem &c fe- 
minam * cum fouea dorfi maris impofita 
ouacauitateanticafemina incubat , fouet 
& ample&itur. Sunt enim qui affirmenr, 
perpetuos volatus edere^ ac fublimi femper 
pendere cado ; & fiin folum deturbari cafu 
aliqud contingat,a pueris facili opera conv 

prehen^ 



AVIVM PARADISEARVM GLVSIIt 





212 IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 

prehcndi. Neque vero difficile eft in tanta {ux Diarip pedes [cruradicere voluit] pal- 
corpoi i;> paruuate, & pennarum amplicudi- mum longos, fed tenues, huic auitribuerit. 
ne , m aecc ipfo velut in arborum ramulis Ego fane , licet ha&ermsin eadem erronea 
aut in infiavo folo collocari , ac velut iacere: opinione cum illis ii m verfatus , vt eas aues 
vixenim cardueicm acanthillidave vincunt apodes cenfuerira (prazter Ariftotelis fenten- 
magnititdine; cum pennarum ambitu,quae tiam, qui nullaauem abfque pedibusafle- 
duas ipithamas & vncias quinas prolixa* rit) qmaquas mihi viderecont!gerat,tum 
func, aquilis non cedant.Sunt hse magna ex in Hrfpamoa mea peregrinatione , Vlyfip- 
parte tenues , rufefcentes ex albo , &; a fca- pone binos menfes hasrens, tum in Belgio 
puiis ac reiiquo corpore, non ab humeris apuddiuerfosqui exoticis huiufmodi rebus 
brachiii ve , cum eis careant,procedentes. dele&atur, omnes finc pedibus vidi & exen- 
Roftrum eil nigrum , binas fere prolixum teratas ; tum tamentemporis , vt verum fa- 
vncias,ac mcdiocricer incuruum; colutnbi- tear , minime curiofus eram ad obferuan- 
iuimcaputcolliunque 5 fedcaputpartimau- dum anal^uodinter easdifcrimen.Poftre- 
reoac partim pauonmo colore prxdituni, mxtamenBatauorum nauigationes in In- 
collum vero inferne pauoninum , aureRm diam efrecerunt, vt iinedifhcultatefenten- 
vero fuperne 5 peclus ac dorfi pars quafdam tiam mutauerim, ctim Amftelredamum, 
aurea eft , fed tuiuis hemicyclis velut vndu- quafdam integras, cruraque cum pedibus 
lata; dorfum vero ad extremum vfque cau- retinentes,allataselTe certum fit,& ab ijs qui 
dse, quar admodum breuis eft , li cum reli- confpexerunt intelligebam , crura illa pica^ 
quarum pennarum prolixitate comparetur, variae cruribus admodum elfe iimilia ,infi- 
luluum, fed vcrgens in fufcum. Rore viuit miora tamen, nec adeo crafla , coloremque 
vaporibufque^ fortailis animalfbus paruis haberenon atrura, fed ad caftaneum ten- 
ac fere nullis, ii qux fortaile funt in aeris dentem. Nihilominus tamen videre cupi- 
parte cxcelfiorij prouidente natura , vt qux uifTem: & fi vnam dumtaxat nanciici licuif- 
non niii in aere pendere poteracj rfullo lbi- fet,ftatim iii tabella exprimedam curafTem, 
dem parato egeret alimento : & cum ieiuna vt Leclqri fpeclandatii ptoponerem , & Pi- 
perpecuo inteftina fint,carnofum , &. quan- gafetas fidem confirmaiem :. ied ctim illicd 
tum fatis eft, & pinguedinefedundans cor- propter raritate fuerint redemptae,&; Fran-, 
pufculumreperiiur. Oriwnt indigena; hac coiurtumad Mcenuni tranilatse , &. inde 
aue deiiccata caput , vii ea criftas loco , ob porro vna ad C^efarem Rodulphum huius 
pennarum pulchritudinem,coloresvarios, nemims Secundum ( cuius Maieftatem his 
& eiufdem auis mirandam raritatem atque rebus peregrinis&: omnium natura? miracu- 
fpeciem. lotum cognitione impensedele&ari audio) 

Ceterum magna nosadmirationenaturse meafpeiruftratusfum. Si veto contingat 
nvulctauit Cluiius,cum has aues pedibus in- aliquas integras denuo adferri , idque tem- 
fkuctas'fecerit , niii aliunde reftauraret ple- pori refciuero,dabo operam vt nancifci pok 
niori hiftoria de moribus earumdem , poli- fim, vel faltem commodato,vt eius iconem 
t:a,& fide in regem. Eius fententia ha?c eft. exhibere queam, ad conuellendam vulg6 
De manucodiata igicur, fiue ea aue qusea conceptam de illis auibus opinionem , quse 
paradifo cognomen accepit t plerique mter apodes efTe fentit. Ceterum nauta^ qui has 
neotericos (veteribus enim ignotam fuifte aues attulerant, licetinfulas,inquibusipfa: 
opinor) fcripferunt: nemo tamen, mea qui- aues nafcuntur & viuunt, non adierint , ab 
dem opinione,exadiusquam ciariflimus vir illistamen,aquibus redimebantjintellexifle 
Vlyfies Aldrouandus. nam deomnibusre- mihi aftirmatum eft , omnes pedibus efle 
busquasadeiusauis hiftona facere poflunt, ptxditas, incedereque & volare aliarura 
accuratiftime ^; fubtiliflime difputauit , at- a uium inftar, fed incolas , fimul atque eas 
que in quinque fpecies diftinxit ; totidem ceperunt , inteftina pedefque adimere & 
enim fe obferuaile fcribit.Videoenim ipfum* abijcere,deindeSoli exponere vt faciliiis ate- 
6: reliquos omnes qui de hac aue commen- fcant,aridas adferuare vt venumdent,autfuis 
tati funt,in hoc conuenire,vt illam pedibus caflidibus pennarum locobptent. Aodebanc 
carere iudicent , quia quotquotipfis fuere prasterea, eas aues in filuis verfari,& triginta 
confpecl:a:,eKnonnifi pedibus mutilej.Hinc quadragintaquaqUe fimul per turmosvola- 
factu m eft,vt Antonium Pigafeta, qui cum re folitas,ipfaru rege vel ducecomite,qui fii- 
Mageilano profeclus, naue Victoria veClus, pra reliquas perpetuo fublimis volat,atque 
totum otbem primuscircuiuit,mendacij &c (quod fabula: proximum ) fi iitis molefta 
falikatis arguere, fidemqueeiusimminuere eft, aliquam a cateruaprimumad aquam 
non iint venti , quod e longa illa nauigatio- emitti explorandi gratia: quar fi a potu nul- 
ne redux, huius auis notitiam Europasis ho- lam noxam fenient,tum demum totam ca- 
mmibus primus dederit, & in nauigationis teruam aduolare, & bibere;fin autem mor- 

bida- 



HlSTORIift NATVRiE.LIB.X 



2is 



bida redient , eaiu aquam a reliquis vitari, 
eafque auolare aliaminquifituras. Addebanc 
bfuper/infulanos aquamhac ratione folere 
ittficefe ad aues captandas. Confpicientes 
harumauium aliquam turmam prarteruo- 
lantemj quo fefe conferat,obferuanr, atque 
vbiauetn miifam bibitle,& reuolarevident, 
illico venenum in illa aquam inijcrunt:quam 
dum totaturma guftatum venit,inficitur,& 
iic prarda fit. Sed etiam illas aues inrerdum 
iagittis peti folere , atque fi contingat illa- 
rum regem interhci , ilio cadente,reliquas 
^ueSjquiK in ea turma, (imul cadere , Scfefe 
comprehendendas pr£bere,tamquaamiflb 
rege vitam retinere noientes. Iftarum porro 
auiumduo generaconftituebant:vnum ma- 
iorum,qu£e elegantiores ; alterum rninorumj 
& minus elegantium: vtnque autemgeneri 
Tuum eiTe regem peculiarem , & colore dif- 
ferentem» Maiorisgenerisaues,quarum rex 
elegantis-& venufti eoioris^ in inlula Arou 
iiue Aru (iic enim illud ou pronuntiadum) 
dumtaXat reperiri : minoris vero generis 
aues in infults Papuis , infule; Gilolo vicinis 
producij earumq, regem mimis elegantem 
efle, nigris pennis prarditu, fturno magnitu- 
dine parem , pennafque quafdam haben- 
tem fetarum equinarum inftar. An veto rex 
ifte nigcr, illa fpecies quarta a C.V.Aldro- 
uando exhibita f Requifiti autem , qui has 
auesvendebant,anautis , quonomine apud 
incolas appellarentur,refponderunt Boeres 
vocari, hoc eft, aues: omnes enim aues iic 
nuncupant , nec pecuiianbus vocabulis di- 
ftinguere norunti 

Defcribit deinde Gluiius aliquas harum 
auicularu. Ego infolentioris taritutraniTcri^ 
bam formam , fcilicetregisauium paradiii- 
carum maioris generis. Erat autem ea aui- 
culaalijs manucodiatis minor , &c diueriis 
pennis prsedita : nam a capite ad caudam 
duarumvnciarumlongitudinem vix fupe- 
rabat. Caputilli valde patuumjquodcum 
roftro vnciamcum femiife dumtaxat lon^ 
gu erat, Ipfa cauda eamdem longitudinem 
habebatjalx vero toto auiculx corpore lon- 
ge maiores, vt quse vncias quatuorcum fe- 
miile ptolixae eflent , &c binas vncias vltra 
extremam caudam porrigerentur. Roftri 
coloralbus^cuiusfuperna pars vnciam lon- 
ga,& breuibus elegantibufqueplumulis iiue 
villis rubri coloris ad mediam vique partem 
teda, fericorum quorumdam ftaminum 
inftar, quemadmodum &c totacapitis pars 
anterior : inferior vero toftri pars vnciam 
iimiliter longa, quamtame:, aliquantulum 
fuperabat prona : media capitis pars vtrim- 
que circa oculos paruas maculas nigrasex- 
preffas habebat. Colium cum pectore exili- 
bus pcnis fature rubris,& quaii fanguinei co- 



loris te<Stum,vt quodaminodd feticeis etiarri 
ftaminibusconftare viderentur, Omnes de- 
inde pennuls,dorfum & remiges alarii pen- 
nascaudamque tegentes ,pamevnius eranc 
coloris. Singulxvero alae tredecim pennis 
remigibus conftabantjpronaquidam parte 
fufcfex rufocoloris, fupiila autem ex flauo 
fufcn Cauda fcptem aut o£to pennis fufcis 
erat pra:dita,quas miniis diligenter diftinxic 
pidor, autob pennulaseastegentes, diftin- 
clas exprimere no potuit. Supma porto cor, 
poris pars fub pedore, velut torque mini- 
mum feredigitum lato iniignita erat, atris 
plumulistamquam ftaminibus fericeis con- 
ftante. Pennae ventrem tegentes albaseranr, 
fed qua^ alis proxima?,nigr£,&: earum quin- 
que aut fex in iingulis laceribus longiores^bi- 
nasvidelicet vnctas £equabant,atquein la- 
tiorem extremitatem viridi elegantiilinioqj, 
& fplendente haud feciis ac anatis fere ma- 
fculicollum, prasditam defmebant. Exvro^ 
pygio autem inter caudse pennas bina: pro- 
dibant velut fetas equina?, tenues, firmas au- 
tem, feptemautoclovnciaslongx, &£ \l\x 
quidem prorfus nigrse , fed quarum extre- * 
mitatesad vncise longitudinem in orbem 
conuolutse erat, ab vno dumtaxat latere te- 
nuiilimisvillispraeditse, quiptona parteco- 
lorisviridisfaturi fplendentis &C elegantis, 
psene inftar pennularu, qux anatis ferse ma- 
ns collum tegunt^magnam fane venuftatem 
toto auicul^ corporiaddentes:iupina autem 
eorum pars fufci coloris erat, Intelligebam 
etiam, quofda efle confpeclos, qui fetas lllas 
haberent, alteramfuperalteraverfus extre- 
mum decuilatim iitas. Hsec Cluiius. 

Aliquas tamen ego manucodiatas ab In- 
dia adduclas vidi , fed nefcio vnde pedes a- 
uulil. Quin ii terrse aut ramo darent fe, ma- 
gnumincommodum acciperentin pennis, 
nec iine periculo hserendi, omatu ipio intri- 
catse.tota enim auis videtur aerinata,& po- 
tiiisopus efle vi ad deprimendum fe quam 
adfuftinendumfnasthere : tanta leuitatis 
fupelleailiexornatur. Mihi quoquerenun- 
tiauitteftisoculatus, qui collegit paradifia- 
cam iftam auem recens mortuam, nullos in 
illa pedes inuenifle. 

CAPVT XIV, 

Deauervermmosa fwtuputa. 

Nfolens videtur natura in aue qux tu- 
putigvfurpauitnomen acantu,etii aliun- 
de infolenti putredine iit celebrior. Viuato- 
ta farcitur vermibus,hos pro carne habet s 
hisfingula membra imbuta: prxter hos dc 
pellem, nihil carneum. Cutem non perfo- 
ranc deniis exornatam pennis. Verfatur in 

ca- 



IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGi! 

«are&is & hcibofis locis , proceras atbores 
nonamat. Phafiano formafimiliseft, fed 
minor* Diligenslndicarumrcmm fcriptor 
Francifcus Hernandus eodem modo narra- 
uit huiusadmirandxauisnaturam. 



CAPVT XVII L 
De lufanvjs. 



CAPVT XV. 
De Mo%ambicanis gaUmps, 

TEtra quoque eft caro galiinarum in 
Mozambica, quarum pennar, carnes 
& ofla adeo mgricant,vt cocte; in atramento 
elixaepucentur ; fapidiffimse tamen &reli~ 
quis longe meliores creduntun 

CAPVT XVL 

De aue_ cornuta. 

ADmirandi opificij eft auis, quam Indi 
yohualcuachili feu caput no&urnum 
chilh appellant. Aiiurgit illi ab roftri exortu 
corona qua:darn,aut orbis intres diuiius cu- 
fpides,fuperioriparte mediocriter crafTus,& 
e luteo rubefcens: ab anteriori alarum bini 
aculei contorti exeruntur.Hisarmisauicula 
imbellisaduerfus lortiores defenditur.Nul- 
luis vitam natura contempfit. Auis eft htto- 
ris Oceani Septemtrionaiis alumna , falfo- 
riimvelacuum, e quibus victum fumit. In- 
uentaapud flumen Tufpe ,vixsequat fturni 
noftratis magnitudinem , (edcollo conftat 
tenui & longo , capite paruo &: in longum 
produclo , prolixo roftro luteoque,proiixif- 
que cruribus,&pedum digitis atque vngui- 
bus: vngues autem lutei funt, digiti &c cru- 
racinereacum Inferiorum femorum parte, 
nam fuperior fulua eft cum anteriori ala- 
rum pane,quarum pofteriorcyaneaeft.Re- 
liquum corpus nigrum , quibufdam tamen 
fuluis circa ventrcm permixtis pennis. 

CAPVT XVII. 
De aue ridibundd.. 

iEpe non fecura Ixtitia. Jimula rifus 
'humanieftquapachtototl feu auis ful- 
ua, propterea inaufpicati infamia ominis 
fueratinrenfa Indis. Oclo vnicidslongaeft, 
actotidemcaudajroftru ecyaneo nigrum, 
longiufculum iucuruumque } oculinigri, &:' 
irisalba; peclus cinereum, ac indeadcau- 
dam vfque ventcr niger- caudaexnigro fuj- 
uefcens^lse vero,collum atque caput fuhia, 
vnde inuenit apud Indos nomen. Grato 
aiur.t conftare nutrimenco. 



LVfcinise in Hifpaniola toto anno cOn- 
cinunt. 

CAPVT XIX. 
De gaUis. 

N pluribus Indiarum plagis fub dimi- 
diam nodem tacentgalli } tam irregularig 
func cantus. 

G APVT XX 
De am barbatdfeu tentzgn tototl. 

APpellatur tentzon tototl,auiculapafTe- 
re minor,colore fufca 3 pilis quibufdam 
ad roftri radicem circumcirca propendenti* 
bus,barba? inftar,vnde nomen vfurpauic. 

CAPVT XXI. 
De aue viuiuora, 

TLauhqueehul dicitur auis peregrinae 
gula;: vruis dumtaxat pifcibus veicitur, 
mortuos non attingit ; raptu gaudet , fpecie 
funilis eft plareseaut pellicano, fedcoccineo 
pulcherrimoque vniuerfi fere corporis co- 
lore,aut ex alborubrefcenti, lato acque ob- 
rptundo circafinem roftro,cinereoque; pu- 
pilla nigra, iride rubra rugosS , fronte galli- 
pauonis , atirasve , depili pxnecapite , can- 
dentiquecum vniuerfo fere coilo,& parte 
pecloris , & fafcia nigra latiufcula,capur. | 
collodiftinguente. Circalitcora maris aut 
flummum viuic. 

C AP VT XXI L 

De coturnice aquatic^. 

ACoturnicis magnitudine vocatur aco- 
lin quedam auis fufca Mexicani iacus: 
proiixo eft roftro,& curuo in inferiora, pe- 
dibus longis:iuxta aquarum fummitatecur- 
fitat celerrime,numquamfere volat,vefcitut 
pifciculis, &ipfaefcavulgo. 

CAPVT XXIII. 

De coruo. 

CAcalotl feu coruus candidis aliquibus 
pennis inuenitur in India: fed varie- 
gatum triplicicolore , &t duplo maiorera 
quam Europa,jnfula Cerne aliw 

CA- 



HlSTORfA "■ rtAf VKM LIB. X, 



21$ 



CAPVT XXIV* 

De coruo aqmtko, 

ACacalotl mas, feu cornus aquatictis a 
cauda extremaad roftri vfque acumen 
quatuor fere fpithamas longa , ac mediocris 
amplitudinis ; crura fefquilpithamea , ro* 
Itrumarcus inftar incuruum,duos palmos 
longum,ac mediocritertenue:pedesin qua- 
ternos findunturdigitosnigerrimis munitos 
vnguibus : crura miniis nigrefcunt digitis, 
roftrum cyaneum eft , ac caput exiguum. 
Plumas infernas fufca? infertis rubris , fupe- 
riores vero promifcue purpureae , fubnigra?, 
virides atque fplendentes: ceruix eft feptem 
digitos longa. Caput collumque pennis fu- 
fcis, albis &: viridibus teguntur ac paulifper 
fuluefcentibus. Oculi funt nigrij iris ver6 
fanguineo tegitur colore.Ceterum ab extet- 
nis oculorum angulis vfquead roftrum, vn- 
cix vnius interuallo deplumis & glabraeft 
pellis rubefcenfqueexalbo. Ale; viridi fplen- 
dentiquefubtus pellucent colore,& qui pro 
varijs lolis repercuflibus euariet atque mute- 
tiir } fupernas verd prope exortum paflese 
funt , deinde ver6 viridi atque pauonino 
fpectabiles colore. Indigena Mexicane; pla- 
gse auis eft : verfatur circa lacus , ac pifcibus 
vielitat . Mafculus fortaflis eft eius auis 
quam recentiores vocant arcuatam , aut illi 
faltem congener. Educatfiliosveristempo- 
reiuxta lacuftrialoca. Bonum prseftat ali- 
mentum, nec valde iniucundum,cralTum 
tamen , atque % ( vtlacuftres aues decet ) pi- 
fcoli odoris. 



C AP VT XXV. 

De an&tibtts cormcmibm, 

IN Afia quoddam eft genus anatum, 
quod non immerko quis inter cornici*- 
nes retulerit,ita voce cornuum fonitum imi- 
tantur,qu9 inflare folet per difpofitos equos 
iter facientium duces. Eft ea auis, quamuis 
inermis,audax&; ftrenua: quam etiam ma- 
losdxmones terrere> Turcisperfuafum eft: 
certe libertatis adeoretinens, vt etiam per 
totum triennium incorte nutrita,faculta- 
tem na&a, libertatem faginseanteponat, fe- 
defque naturales & fuet<j)s alueos volatu re~ 
petat, 

CAPVT XXVI. 

De auibiu non conjijlentibtts. 

TZta&zon yayauhqui , fiueauem varfj 
capitis vocant Indi fpeciem anatis, to~ 
ftronigro mediocriter lato ^vniuerfo paene 
corpore candenti , nigro atque cinereo , fed 
circacollum &caput, purpureo,albo, cya- 
neo,viridi,ac ad folis repercuflus lapidisauc 
veftis heliotropiae inftar , vario atque pauo- 
nino.Palmse crurac^rubrafunt, alimentum 
vero qualeceterarum paluftriu ; lacui fiqui- 
dem Mexicano aduena eft. Illud minime 
pra?tereundum,anatis id genus non ingredi, 
fednatare velut &c acitli, feu lepus,vocatum 
ab aqua,vt vtrifquecrura etiam eodem mo- 
do natatui tantum concefla, minimeque acl 
inceflum, vt qua: extremo adhserefcant &c 
conglutinenturcorpori, velutauibus mon- 
ftrificis, & quse fortafle ceteris alijs- natura? 
artificijs raritate & mirabili fabrica non 
cedant. 



MERGVS AMERICANVS, 




MER^ 



216 



IOANNIS EVSEBli NIEREM BERGti 
MERGVS MAXIMVS FARRENSIS U? ARCTICVS. 




CAfVT . fcxVit 

De mergd Ameriuno (g^ ArSiico* 

EXiguis alishafc volucrisefl, propterea 
monftrofa. Idem pedu opificium obti- 
huit mergus Ar&icus, e Noriiegia ab Hoie- 
ro MedicO milTus ad Petrum Pauvvmm, 
quem Clufius defcripfit.Auismarinaeft,&: 
palmipes,anferedomeftico maior,aut certi 
magnitudineilli aequalis \ nam acollo qua 
parte pe&ori coniungitur 3 vfque ad oropy- 
gium, binos pedeslonga efat : corporis am- 
bitus binorum pedum iongitudinem fupera- 
bat» Alse quatuordecim vncias longse ; cau- 
da breuis vixtrium vnciarum,collum fere 
oCtoViicias longu,eius ambitus paulo maior, 
caput breue, tres vncias laxum, roftrum ni- 
grum,mucronatum,quatuorvnciarumma- 
gnitudinem fuperabat. Lingua paene tres 
vnciaslonga,nigra,mucronata,cartilanigea, 
quodammOdo cannata,fuperiore parte qua 
roftri parti connexa erat,paruis dentibus in- 
trorfura recuruis vtrimque pr#dita , media. 
autem parte afpera : palarum limiliter qua- 
tuor exiguorum &breuiurn dentiu intror- 
fum fpeSantium ordiriibus conftabat, qui- 
busefcam retineret &£ conficeret: nam ro- 
ftrum dentatum non erat. Totum corpus 
denfis pennis tectum habebat,quae in peclo- 
re,toto ventre, &alarumfupina parte bre- 
ues& candida?, in dorfo aucem alarumque 
proiia parte longiores & nigra:, iingula: ta- 
men circa extremum geminis maculis al- 
bis mfignitas , quaz: in dorii quidem late- 
ribus longiores , maioribus , quse vero cir- 
cacollunim medio dorfo alifque fupra 
caudam, minoribus ; fic vtaliaealijsincum- 
bentes, muicemque tegentes ad maculas il- 
lasvfque 7 eam fere varietatem leprsefenta- 
rent, quasin meleagride fiue Numidicagal- 



lina confpicitur. Collum velut torque cin~ 
dum erat,6 nigris pennis cohftante: caput 
etiam fimilibus pennis teclum ; qux tamen 
Ocuios &£ roftrum ambiebant,paruis maculis 
albis erarit diftin&a* ; 'fub guttureetiam ali- 
quas paruas pennas albas nigris permixtas 
habebat:pronafimiliter coili pars fuprator- 
quem ilkim nigrarum pennarum, ad vhcix 
longitudinem partfis pennis nigris^latera ta- 
menalba habentibus,erat Ornatajquemad- 
modum &; ea pars quas infra torquem iii pe- 
c~toris lateribus,infrapodicem, nigraru pen- 
narum tranfuerfam lineam habebat , quas 
albas fubfequebantiirjdeinde fub caudaalise 
nigras albis maculis notatas. Crura habebat 
in extrernd corpore fita,paullo longiora tfi- 
bus vncijs,plana,nigra ; pedes quatuor vncias 
longosjplufquam tres Iatos,nigros tribus di* 
gitis prxditos (quorum interiores tribus ar- 
ticuhs conftabatjbreuiorefque erant, medij 
quatuor,exterioresquinque)nigra membra» 
na fimul connexos ad vngues vfque,qui pla- 
tii. Singuli etiam pedes , m pofteriore parte' 
paull6fupra inflexionem , paruu arciculunj 
inftar calcaris habebant. Circa Farrenfem 
infulam , quse inter Nomegia &: Iflandiam 
fita, captam hanc auem fcnbebat Hoierus, 
'fcetum in vndiseducare,nec nifi procellofo 
mari ac circa Autumnum, hiemifve ini- 
tium confpici,terram veronumquamattin- 
gere, nec volantem vmquam eife confpe- 
clam , adeoque nec alarum vfum habere ad 
volandum,necpedumad incedendum: quo 
fit, vt non nifi capiteextet feo referentej 
quando fe confpiciendam prasbet.Huic non 
valdedifiimilis videretur mergus illemari* 
nus,cuius meminit Gefnerus in Paralipo» 
menis ad Hiftoriam de Auibus pag.767.nifi 
illiindorfo cinereas plumas nigns maculis 
confperias tribueret. Huic fimilis eft aqueus 
lepus, cuiusiam meminimus. 

/ CA- 



HISTORIA NA 

CA.PVT XXVIII. 

De quachiltone. 

Vlgilias & eantus galli quachilton ^- 
mulatur , (iue auis iiliquaftrini capit-is. 
Aliqui ydcacintli vocanc.Incempefta nodte, 
&: fub primo mane gillinaceorumrituca- 
nit. Color illi purpureus , ex nigro inter- 
fertis candentibus pennis. Roftrum inicio 
pallet. Adolefcentibus rubet caluities iuxta 
roftri exortum : fulicam imitacur: lutea 
crura in virorem aiTurgunr , in quacu.br 
deiinencia digitos pallidos , citra vllam 
membranam. Oculi nigri,iris fulua. La- 
cuftrisauiseft,pifcibusveicicur,ipfaquenon 
ingrata palaco. 

CAPVT XXIX. 

De atte Ltiroftrd. 

\St apud Indos genus quoddam anatis 
rfferse (yhirundinem Hifpani indigenas 
appellant ) tempaclahoac domefticx ma- 
gnitudine,quare idem vfurpauit apud Indos 
nomen; roftro lato eft &longo, vndequa- 
quenigrante. Lingua albajcruribus palmif- 
que ex pallido rubefcentibus, collo & ca- 
pice viridibus, purpureis,&nigro fplenden- 
tibus colore, adeoque pauonino aut he- 
liorropia? gemmse: oculi nigri funt , &: pal- 
lensiris, peclus candens,reliquum vero cor- 
pus infernefuluum,& binismaculis iuxta 
caudam vtrimque candentibus iniignitum, 
fuperne verd femicirculis quibufdam in 
ambicu exalbo,tendencibus in fufcumj in- 
tra vero e nigro in viridem fplendentem . 
Alaeinitiocyaneaeiunt', mox candidse, 5>C 
tandem virenti micaiites fplendore:earum- 
dem tamen extrema alcero latere fulua 
funt, alcero verd fulgidaacque viridia:cauda 
defuper fubrufque per ambitum candefcit, 
ceterum inferne nigra, pauonacea vero fu- 
perne^ Aduena eft lacui Mexicano,& qua- 
le aliaj lacuftres aues folent praeftare ali- 
mentum. 

CAPVT XXX. 

De aqmL criftatd. 

VEnuftum genus aquilsc, & inlignito 
capite regium, vocant Indi yzquauh- 
tli, roftro ad radicem luteo,deinde vero ni- 



TVRiELIB. X. ±17. 

gro;nigrisvnguibus, pedibuspallidis, cruri- 
bus ventreq|e nigro &£ candido permixtis; 
collo fuluo,(dorfo& cauda nigris acfufcis, 
coronacriftave nigra. Magnitudinem circi- 
ter sequat vulgans arietis , & vel ferociuni 
audaciam animatium ,adeovt homineset- 
iamipfos, poftquam cicurata eft, leui ex 
causaaggrediatur &C inuolet: mitefcit ta* 
men , & aucupio non mintis ac reliqui acci- 
pitres, quorum genus videtur,idonea eft at- 
queinferuire folet. Auis dignaquzeaRegijs 
aucupibus alatur ac circumferatur. 

CAPVT XXXI. 
De aqmld virg*. 

Vllior eft clacoquauhtli , feu aquila vir r 
gx: frigidas amat plagas : afturis ma- 
gnitudine, fufca & cinerea, rapax auicula-. 
rum,murium , lacertarum , colocorum , 
quibus vefcitur. 

CAPVT XXXII. 



De ftmtbione. 

SAgaciflimi ingenij eft ftruchio inOccide- 
te. Suri ab Indis, abalijs iardu vocatur, 
ignobilioris &: inelegantioris pennas , quam 
in Africa. Color non plene albus , fed in 
fufcum degenerans. Vix vllo cane,nifi con- 
fe&entur plures,capicur. Curric obtenca 
venco ala, miro aftu , vc impecum venci re- 
uocet ad canem, & retardec ; defefsa vna, 
obijcit alteram alam, in qua aculeum ha- 
bet quo fe pungit , vt magis incitet curfum, 
velut curfor equum calcari agitat. Ouis 
incubat mas ; cogit viginti aut crigintafe- 
mellas , vt in eodem loco oua pariant: 
quo efruib, ftacim mordet & abigit, poft- 
ea ipfe fouet. Mirabilior, illa ceconomi- 
ca : vnum aut duo oua fepofita ante ni- 
dum locat, donec ex reliquis pullos edatj 
tunc perfodit ouum prsepoiicum nido, 
quod quia corrupcum eft aeftu , aduocac 
fcarabeos & mufcas , quibus pafcic ftru- 
thio pullos. Exhaufto primo ouo , tere- 
brat alterum , ad penu etiam fua^ fami- 
lix. Sic componitur , quod Scriptura fa- 
cra* apcufet impietatis erga prolem ftru- 
thiones , & Au^ores ob piecacem laudenc: 
fcilicet mares amantes fobolis funt 3 fe- 
min.se contemnunt. 



CA- 



21% 



IOANNIS EVSEMI NIEREMBErgII 




EMEV C L VS I I. 




CAPVT XXXIII. 

De emeu. 
N Banda. infula,vna ex Moluccis, emeu 
auem , fiue eme, repertam defcribit late 



Clufius. Haec porrd auis dum furre&b ca~ 
pite incedebat , quatuor pedum & aliquot 
vnciarumaltitudinemexcedebat: nam col- 
lum afummo capitead dorfiinitium trede- 
cim pame vncias erat longum,ipfum corpus 
binos pedeslatum,femoracum cruribus vf- 
quead pedu inflexionem decem & feptem 
Vncias longaj corporis autem ipfius longitu- 
do a peciore ad oropygium trium pedum 
ferme erac.Pennse feu veniis plumae totum 
auis corpuscuminfima parte colli,dorfo &: 
peclori proxima,atque femoracegentes,per« 
petuo erantgeminse^ex eodem partio hreui- 
que tubulo prodeuntes , &: iibi inuicem in. 
cumbences,fupernaquidempaulldcraiiior, 
infernaverotenuior & delicatior , illxque 
varia: longicudinis, vt in fimilis auis exuuio, 
quod Chriftianus Porretus Leydeniis phar* 
macopceusdiligeciilimus habebat, obierua* 
bam. Quseenim in infima eollipartebre- 
uiores erant, quse in medio corpore & lateri- 
bus longiores , fex videlicet aur feptem vn- 
ciarunii quseautemin excremocorporecir- 
caoropygium (nam cauda carebat) nouem 
vncias long^,& reliquis duriores. Quaquam 
omnesduraeautrigid^, attamen non htx $ 
fed anguftae,&: ranoribus lateralibus pilis ex 
aduerio ficis pradicxjnigricoloris^quseta- 
mencircumfemora adcineraceil fere ten- 
dencis, nigropermanenteneruo , vtinreli- 
quis : eam vero formam &: ficum habebanc 
illae piume;, vt a procul afpicientibus non 
plumis fed villisdumtaxatte&um eius auis 



HISTORI^ NATVRjE LIB. X. 21? 

corium exiftimari poffir^ quale vrilnu eft, &: rem) arborem humani femoris craffitudi-- 

alis carere,tametii alas haberet; fed fub plu- nem sequantem prorfus contufam videnm , 

mis latera tegentibus iatentes , & quatuor &: eius corticem fublatum abhuius auis s 

maionbuspennisnigrispreditas,vtinexuuio GomiteidaiTerente , pedibus &: vnguibus: 

obferuabam,tametinll£ abruptaseflentjiiec etenim non roftro antrorfum , fedobhquc 

de illarum longitudine certi ahquid pronun- fe conuertes,aueriis retrorfum pedibus, eos 3 

tiare poffim 5 catiles tamen confracli fatis cum quibuspugnabat,impeterefolebat.Li^ 

craili,duricj3&:folidierat,atqueinextimam cet vero quaxumque obijciebantur vora- 

ahepartcm alte penetrabant. Ala? veio pars ret , vt aurantia mala integra, & iimilia 5 or~ 

fuperior corpori cotigua pennas iiue plumas dinarius tamen eius cibus erat iimilagineus, 

veftitrices,illis fimiles qua: adhuc m pedlore iiue primarius panis,quem in magna crafla- 

retinebatjadhoc enim datas huiufmodi alas que fragmenta diuifum,obic&um vorabat, 

ceniendu,vt currentem adiuuent,quia hanc maxime enim recennbus gallinarum ouis 

auem non efle volucre,nec a terra tolli poife dele&ari intelligebam ,qua2 integra currr ip- 

arbitror.Crurainambituquinquevnciarum sa tefta glutiebat ; ii autem parum firma 

crailitudinem fuperabant,crebrifqj cortici- eflet vaietudme , illa ipia integra per anum 

bus feu fquamis latis te&a erant , praefertim reijciebat,deinde rurfus ea vorans retinebat 

fuprapedisinflexione. Pedeshabebatcraf- & concoquebat. Mihi autem affirmabanr, 

fosjduros^tribuscrailisdigitisprseditos^pto- hanc auem fuifle marem , & ex poftica 

na parte Velut fquamis tcctos,fupina prorfus pane penem > cameli inftar , interdum exe- 

calloios: quoru medius,qui reliquis longior, rere eile confpe&um. Audio porrd,illasna- 

tribusarticulisconftabat,interior vno,exte- u es, qua: anno a Chiifti natiuitace millelj- 

riot binis.OmniumvnguesvaldemagaijbU mo fexcenteiima tertio ex Moluccis rn 

nas patne vncias longi,craifi, duri &£ cornei: Hollandiam redibant , binas iimiles aue.s 

eiuscaputexiguumproauismagnitudine,& quidem attulifle, fed in itinere mortuas 

fere giabru,coloris ex atro casrulei cum colli proieciiTe , tametii earum exuuia? iiue co- 

fuprema parte,in quo apparebant rari pili ni- ria, ob raritatem , conferuari potuiflent : il- 

gri:oculi paulio fupra roftri nfturam magni, husauis aliquot oua nihilomintis relata cer- 

ardetes & truces, leonisoculis pene iimiies, te terna aut quaterna eodem anno Amftel- 

quoscingebantnigripili,quemadmodum&: redami confpiciebam a mercatoribus re- 

nieatus illos aurium paruos &detecl:os,quos dempta, &: paullo etiam antevnum Leydas 

pasne oculos habebat. 'Roftri prona pars apud Porretum videram > omnium,mea 

quemadmodum arcuataerat,paulloque fu- opinione, maximum &: pulcherrimum: di- 

pramucronem binis foraminibus, narium menii enim per longitudinem ambitus, 

vfu m pr^bentibusjprkditajacuius medio ad quindecim vnciarum eratj per tranfuerfum 

capitisvique verticem porreclum diadema autemjduodecim ,aut paullo amplior,, vt 

aflbsgebatcorneaefubftantias i tresferevn- propter amplitudinem pro quodam vaie 

cia$ altum, coloris ex flauo fufci,quodcum non minus haberi poilet j quam ftruthioca- 

plumario defluuio cadere , & cum plumas meli oua, quibus, tefte Plinio, veteres non- 

renafcuntur, nouum erefcere intelligebam. numquam vtebantur, &adhuc noftra a:tas 

Supina roftri pars , ab eius fcifliira ad extre- eius rei gratia vfurpat ; nam non femel vi- 

mum mucronem quinas vnciaslonga. An- deri memini ftruthiocameli oua argento 

terior colli pars quatuor pxne vncias infra excepta& inclufa , poculorum vicem pra^- 

roftrum,bina velut membranaeea palearia^ bere. Huius tamen auis oui tefta non erat 

feu barbulas,propendentia habebat duasvn- valde denia, nec alba veluti ouorum ftru- 

cias ionga, colorisrubri miniatii Poftica ii- thiocameli , fed extrema parte virefcentis 

militercolliparsdeplumis, a capitefecun^ ex cinericeo coloris , & perpetuis , faltem 

dtim iongitudinerubri miniati coloris eratj creberrimis , quaii tubercuiis fatura vindr- 

deindeinfimaeius pars aliquot rubris plu- tate pracditis ornata : illorum autem quse 

muhs,quibusnigf2eintermixrasteci:a.Cete- Amftelredami confpiciebam , vnum eiuf- 

riira tamerii hasc auis aiiquas notas habere dem pame erat cum illo magnitudinis, for- 

videatur cum ftruthiocamelo communes^ mas&coloris, quardam vero magis orbi- 

velut exiguum caput,natura pxne caluum^ culata,aliqua minora, nonnullorum etiam 

quodque tine deledu vorat quidquid obij- color dilutior , & minus elegans. Porro 

citur. Pedes tameri bifulcos non habet,fed niihi relatum, huiuimodi aues Moiucca- 

tribus digitis praeditos v vt ante diximus,iine rum infularum non eiTe peculiares , fed et- 

calcari , otidis iiue tardae pedum mc^do: iam inSumatraiiueTaprobana,vicinoqLtg 

ideoque adeo firmos & robuftos, vt in illu- illis infulis continente reperiri. 
ftnffimi Comitis horto ( quem cuni 



Comite ingreflus eram vt auem cor 



Ti C A- 



120 



IOANNIS EVSEBII NtEREMBERGtt 



CAPVT XXXIV. 

De tritono aue> 

SVauiifimi auicnlaconcentus Hifpanib- 
lam incolit.Tribus vocibus eanit:fcilicec 
p^ne indiuifibilibus modulisvariatcantum, 
ab acuta vocein alias fubito dilapfa , vt vi- 
deaturvna omnes edere 5 vnoque fpiritu 
multosformare tonos ,tamquam fiatribus 
gutturibus fabricarentur. Anonymusma* 
nufcriptus, teftatusfeaudiuifTe* cenfetnul- 
lam auem iucundioris cantus , & oppidd 
praeftare lufcinie, inexplicabili propemodum 
dulcedine. Negat a fe vifam hanc auem, 
folum auditam : fed aliorum teftimonio 
pulcherrimam prodit , & miriflcocolorum 
ornatu variegatam. 

CA P VT XXXV. 

^De paffere aqaatko. 

ACototloquichitl feu paffer aquaticus 
mas, pertinacis cantionis eft: non mi- 
nus occinit,quam Sol pergit: ab eius exortu 
ad occafum contumaci garrit fonitu mures 
imitante. Iucundior palato eft quam auri: 
iuncetis &£ care&is infidet ,ibique nidificat. 
PalTerem magnitudine Sc forma fimulat, 
roftrum tamen nigrumycrura & pedes ful- 
ui , inferiora corporis plerumque candida, 
ceterafulua,candorealiquo jk. nigroreva- 
riegata.Reperitur in Mexicanis plagis. 

CAPVT XXXVI. 

De aue raucd. 

LVdibrium quodda &: arbitrium cerui- 
cis nobilitat acaca cahoa&li, feu aue m 
aquatilem raucu fonantem ; raucedo enim 
vocis indidit nomen.Halcyonumfpecies il- 
Iaeft ,quam noftri martinetum piicatorem 
vocare folent,circa aquarum fluenta vidtus 
gratia a congenita quadam verfantem na- 
tura. Anatefera paullo minor eft,colloque 
&C roftro fpithameo : hoc tres digitos latos 
prominet, medio, cumfortiturcraffitudi* 
nem, in aciem definit, ac morfui eft perop- 
portunum. Supernevero nigrum eft,infer- 
ne album, & pallefcens circa latera. Ocuii 
nigri funt, iris rubra prope pupillam,deinde 
pallida, ac demum candens. Ab oculis ad 
roftri vfque exortum fafcia procedit viridi 
pallefcens . Crura pedefque in digitos fiffi 
virefcunt extrinfecus,intrinfecus vero incli- 



nant ad paUorem,colortotiuscoltporis mit 
gna ex paite albus eft , fuluis pennis infertis, 
venim fuperna magis fufca funt,inferna ve- 
ro candida. Ake infernae cinereae, ac defuper 
circa extrema nigra?,tnox e fuluo rubefcen- 
tes, deinde pallefcentes ex fuluo j aede- 
murn fuluefcentes circa dorfum» Pifcibus 
vicfitat: mitefat minimo negotio , nec eft 
cantu infuauis,indulgenter tamenac blade 
vermiculis&alijsanimalibusexiguis , quas 
in paludibus gignutur, eft alenda.Carneet- 
iam vefcitur, 6c alijs non paucis,vbi fieriaii- 
ternonpoffit. Craffieft nutrimenti, neque 
diftimile ei quod anatesferae praefentarefo- 
lent. Indigenaeft Mexicanseplagse, &vere 
educat inter iunceta fobolem. Mimmeft, 
ciim fit ceruix pro ratione reliqui corporis 
longiffima,in quam breuitatemillamcum 
libet contrahat, quod frequentius facere fo- 
let. Cauda pufilla eft nigraque , &nonnihil 
prsefeferens fplendoris , quae in maiorem 
procedit amplitudinem. Patrio nomine ap- 
pellant tolcomoffU . Similis omnino eflet 
hax auiscompari ,nifi roftrumdefuper ni~ 
gricaret , fubtus rubefceret , velut pedes &C 
crura,necper vniuerfum corpusfuluum ni- 
grumque promifcue cerneretur. 



CAPVT XXXVII. 
De hoaclzjn. 

V.Sus Medicse artis commendauit 
hoac"tzin,fiue auera edenrem fonitum 
nomini iimilem. Gallinae Indicae fere eft 
magnitudine,roftro incuruOjpeclore c%ndi- 
doin luteum incl.inante,alis caudaq; macu- 
latis per interualla pollicis,colore candido & 
pallenti,dorfo ac fupremapartecollifuluis. 
fed vcrifquein fufcu colorem inclinantibus, 
praeterea etiam & temporibus vfque ad ro- 
ftru & oculos. Vnguibus eft nigns ac fufcis 
cruribus. Criftam geftat concinnatam e 
plumis e candido in pallidum colprem ver- 
gentibus , fed dorfo earum nigro. Vefcitur 
anguibus. Voxei eft magna , & vlulatum 
quemdam reprefentans. Apparet Autumno: 
inaufpicata habetur ab incolis,oiTa eius do- 
lorem cuiufuis particula: humani corporis 
lancinatione fedant. Suffitus quoqueplu- 
marum mentem reftituit hisquie morbo 
aiiquoea parum conftances euafere.Penna- 
rum cinis intra corpus fumptus medetur 
morbo afTedis Gallico opera mirabili. Vi- 
uitincalidisregionvbus qualis eft Yautepe- 
cenfis , magnaque ex parte arboribus iuxta 
flumina confitis infideto 



CA- 



HISTORI-fi NATVRiE LIB. X* 



221 



RABIHORGADOi 




CAPVT XXXVIII. 
t>e rabihorcado. 

IN binas partes diftinguit hec auis bifur- 
catamcaudam ,interdum explicans, in- 
terdum contrahens , fartorias forcipis in- 
ftar, ideo rabihorcado dicitur,&: a Luiitanis 
raboforcado. 

CAPVT XXXIX. 

De aue auntd. 

Xoticum otigenus talehieuatli videtuh 
Cornutaauis eftfiue auriculata , parua 
corpore, refima,roftro breui,nigra liimine, 
lutea erubefcens iride , fufca & cinerea plu- 
mis vfque ad crura,atra &: incurua vnguibus. 
Cctera natura. fimilis noftrati oto/ 

CAPVt XL 
De bubone oculauroi 

* Ecoletl genus eft biibonis autiti , fpe- 
claculo dignum, nigro& fufcocolore 
variegatur, huic oculimagni &aurei; 



CAPVT XLL 
De auiculd floridd. 

TOn ignauum nidificium xoehitototl 
Lfiue auicule; floridas. Ex arboru ramis 
nidum coftruit pendulum,ibi incubat ouisj 
forma &: magnitudine ^mulatur paflerem 
noftrum.Multicolorpenna,pallet,nigrefciti 
candet: partim quoque eft fufca. Vbique in- 
cola ; vermiculis & exiguis feminibus vefci- 
tur: amaena auri & palato, cantat, & editur 
fuauiter. 

CAPVT XLIL 

De xomotL 

N6n folum ouibus & quadrupedibus 
prote&ionem nuditatis noftras debe^ 
mus, pennasetiam xomotl intexebant Indi 
fuis veftibus. Palmipes eft hasc auis, dorfo &£ 
alis defuper nigris , pe&ore jfufco , criftatam 
iracundia facit. 

C A P V.T XLIIL 

De aue cdlud. 

CAlukies nobilem fecit auem,a barbaris 
yacacintli, feu roftrum fpicse maizij di- 
elam. Trespasne fpithamas eftlonga,vireri- 
T z tibus 



IOANNIS EVSEBI 

tibus cruribus,capite ventreque cyaneis ,fed 
inpurpureum vergentibus , alis promifcue 
tuluis nigrifque ; lufcis oculis ac roftro , fed 
incoccineum prope exortii vergente, quod 
trespxne digitos latos longum eft,antenori 
partecapitis depili &calua. Ad fulicas re- 
centioru videturpertinere, acpifcibus iuxta 
lacus Sc flumina viuere.Eduliseft eius caro, 
fed nec bono nec sjvatoalimento. 

o 

CAPVT XLIV. 
De aue pulfhrd, 

Rldens &iucunda naturaauem xlepa- 
pantototl pinxit. Anatis fere fpecies 
£ft, nnportuna Mexicanae paludi,roftrum 
tamen in acutum finit: nullusilli negatus 
color. Pulchritudinem varietas dedit , pul- 
chritudo nomen. 

CAPVT XLV. 

De aue ficcd. 

NEc contemnendi fpe&aculi eft hoa- 
ctli, (iue tobadli,id eft,auis ficca,lacus 
Mexicani alumna, ternasfprthamas a ro- 
ftii ipfius acumine ad caudam poftremam 
longa, ac gallihas noftras magnitudine.Gru- 
ra prolixa,pedem,roftrum cum vncia trien- 
tem, craiTitudine vero pollicem sequans. Su- 
perne id nigrum eft,lateribus autem pallens, 
ac inferne nigrum & fubfufcum. Oculi fuht 
magni, iris lutea, & palpebra* rubese; vertex 
plumis nigris tegitur ,kemque crifta infigni, 
ilmiliter rtigra: collum , venter , corpUfcj,ue 
vniuerfum cadetifed catida cinereaeft,velut 
&; defupet alse,nam infernse funt albidiores: 
fuperiores alatum partes virore quodam 
fplendent. Dorfum , etii cancMfs tegatur 
plumis , pennis tamen nigris in virentem 
iplendorem inclinantibus veftiri folet.Pedes 
qui in digitos fifli funt,& crUraqiiOque,pal- 
lefcunt. Alba fafeiacircumcingitur caput, a 
roftri exortu ad oculos vfque procedente. 
Lacus Mexicani aducna eft, vocaturqueab 
Hifpanis indigenis, velut & quasdamalia* 
aues, martimte ptfcador&b fikmm quibus 
alitur capturam. Arundinetiseducatfobo- 
lem, grauem infert morfum , ac grauem fi- 
militervocem edit. 

CAPVT XLVL 
De aue ventu 

IDoneum quoque confpeclum heatototl, 
feu auis venti exhibet.Magnacrifta exor- 
natur, orbicularijac coxonsemodo eminen- 



I NiEREMBERGII 

ti, 6c paulifper candida. Pectus e fufco ver- 
gic mcinereum : venter albus eft , acpedes 
plani: crurafulua , Si penna: circa ea ona:: 
cauda orbicularis & variatainferne candido 
pullocjuecolorejfuperne vero fufca. Alse 
fubtuscandenteSjCinereae ac pullar funt, de- 
foper nigrae, candidis tamen quibufdam in- 
fertis pennisj reliqua vero eadem quceaqua- 
ticis eft natura , &fimilisalteriheatototl, 
qux anate domeftica pauilo minoreft, ro- 
ftro atro,tenui,obrotudo, ac prope extrema 
contorto, plumis inferne candidis, fuperne 
vero iuxta femora fuluis , lineis tamen ni- 
gris intercurfantibus ; circa refiduum vero, 
&c caudam fuluis. Alse funt fu btus cinerea^ 
fuperne verofufc£e,nigr^ atquealbej.Capuc 
eft nigrum criftratumque , fed ab occipitio 
tehia^albe/vtrimqueprocedunt ad oculos, 
quiatri funt, & lutea conftant iri , cum ce- 
tera fincfimilesauibus incoledbus paludes. 

CAPVT XLVII. 

De ambtu torquatis* 

SVus quoquetorqueSargenteus honeftat 
achalalaclli , feu auem pifcium vibrati- 
cem. Alij vocant mkhalalatfi. Columbina 
eft magnitudine &L forma,roftro nigro acu- 
minato, tres digitos longo , & pro corporis 
proportione craflbjcaput crifta ornatur e co- 
lore cyaneoin nigrum teiidente, longaque. 
Venter candidis cegitur plumis , 8c collum 
torque candenti iniignitur : alas inferne al- 
befcunt,fed poftremispartibus videntur fu- 
fca: , dc candicahtibus maculis interftindar, 
fuperne vero ficut reliquum corpus funt 
cyanea:,extremis partibus nigras,&albis vn- 
dique refperfse maculis.Cauda partim nigra, 
partim cyanea eft , fed maculis albis per in- 
terualla quoque variata. Crura rubeafunt, 
pedes diuifi in digitos , in atros vngues de- 
finentesjoculi nigri,a«: iris candefcens. Ad- 
uena auis eft huic Mexicana: regioni, verfa- 
turque iuxta fontes Sc flumina, pifciculis & 
alijs aquatilibus vi(5titans,edulis,{ed relkpa- 
rum auium paluftrium fapore atque nutri- 
menco. 

Nequ^exiguusdecoreft amalozque feu 
aui rubefcentis colli. Paluftriseaeft,noftra- 
ti turturi magnitudine par , cruribus pedi- 
bufque in digttos fiffis, atque ex, albo rube- 
icentibus,nigris vnguibus,roftro mediocir- 
citer longo,exili & nigro,atrisoculis,& iride 
rubra , pecloris 8c ventris&alarum inferna 
alba funt, fed cauda , qvx mediocrem ma- 
gnitudincm nancifcitur , fuluo 8>c nigro co- 
lore eft infperfa: at collum peclufq^ torques 
bini,minimi fei e digiti diftantes interuallo, 
nigrique cingunt, quorum anterior vndi- 

qua- 



HISTORI^ NAfVRiE LIB.X. 

quaquecircuit, pofterior fuperna deficic ac 
difparetparce.Exvtroque iatere maculaebi- 
dx candentes, pari amplitudine,fupra ocu- 
los verfus collilm,illud fere attingentes,dif- 
currunt. Superna corporis, adeoq; ipfacau- 
da ,-albo; nigro fuluoque funt colore ; alx 
veiodefuper tuluo Sc fufco. Indigena eft 
auis, lacus Mexicani alumna , ac vens tem- 
pore educans fobole.Efturcaro,que;eodem 
quoceterarum aquaricarum eft nutri^nen- 
to. Vefcituripfa culicibus, pifciculifque&: 
vermibus lacuftribus: vehementiiis perftre- 
pit quam pro corporis ratione, nec tamen 
poteftgarrulis auibus adnumerari. 



223 



CAPVT L. 

De pico Martio. 

OConenetl dicitur inNoua Hifpania Pi- 
ci Martij fpecies maxima, cuius puluis 
falucaris eft hydropicis. 

C A P VT LI. 

De acapxtnbus Chiappx. 



CAPVT XLVIII. 

De fico ftlutifero. 

NObilis eft a dolore capitis leuando 
tleuhquechokococljfeu auis capici pla- 
tese fimilis. Merula maior eft, roftro longo 
nigroque, fedinferna parce longe breuiori, 
vertice ac psene toco collo defuper rubeo,in- 
fernis partibus omnino cinereis; alis vero ac 
dorfonfgris, fed albis tranfuerfifque lineis 
variacis. Degic Pau,iclanicis agris prouincias 
Totonacapas. Pici fpecies eft arbores perfo- 
rans , cuius capicis piuraas rubrefcences dp* 
plicacse 6c conglutinatse,capitisferuncurcu- 
raredolorem ; fiue in eam fententiam vene- 
rint, quod vercici auis adhasreanc , fiue id 
ita fehabereexperimenroaliquo deprehen- 
derint* 



CAPVT XLIX. 

*De fico imbrifeto. 

Plci quoque genus quatotoni , vpupar 
magnitudine, &nigro fufcoquecolore 
variacum. Roftrum , quo excauac arbores 
perforatque, cres digicos longu eft* firmum 
& candens, & infeme breuius. Caput eft 
paruum,acrubriscontecT:um plumis, crifta 
quoque rubra infignitum,ac tres vncias lon- 
ga , fed fuperna parte nigra. Alcerucro colli 
latere fafcia candida defeendic ad vfque cir- 
cicer pe&us.Crura pedefqueliuidamnr.Vi- 
iiic non longea mari Auftrali. Nidificatin 
arboribusexceliisrvefcicur ricadisytlaolli, &c 
vermiculis : imbriumtempore educat , hoc 
eftamenfe Maio vfque ad Septembrem: 
edulis tamen non eft,nec alium (quod acce- 
perim) praftat vfum. 



QVofdam accipicres fluuiales Chiappa 
nutrit, monftrofos pedibus: vnus anfe- 
rinus, alcer aquilinus : vno innatat , alcero 
rapcat pr&dam. 

CAPVT LII. 
De alcatrazj. 

ALcatrazl prifctis onocrotalus ; quare du- 
taxat addam paucadehacaue.Fercur 
fxpe ne noctu in mari medio a volatu ceffa- 
re, fed efterre fe admodum in fublime,tum 
collo fubalceram alam redu&o, alrera ex- 
pafla,permictere (e ventis,donec fuopte pon- 
dere dilabatur, vbiid fenlic , excitare fe, ac 
rurfusaltarepecere ; iic noctem fubeundo 
defcendendoque cranfigere , &c laborando 
quiefcere.In nonnullis locis mane & vefpere 
ducentarum turma ad pifcandum prodit. 
Sublime petunt, inde fpeculantur prasdam: 
visa , colleclis alis praecipiri feponderede- 
mictunt ad aquas , infequuntur pifces vfque 
adfundum,poftlongum fpatium emergunc 
a\ix cum rapina ; alie, inanes &c initx. Mirum 
afpeclu^quafdam pr^cipitari,quafdam attol- 
lij quafdam immergi,emergerealias. 

CAP VT LIIL 

De kicz^th, 

FOrtaiTe gryphes per omnem celebrati 
fabulam fuertint lllaeauesScythicze, de 
quibus Mathias Michouius hsec habet : In 
Iura & locis Septemcrionis non effbdicur 
aurum,argentum,necaliaE minera^: neccor- 
refpondent fabulae,quod illic eflent gryphes 
& magn^ aues prohibentes fodere &efrerre 
aurum. Vndefecundiim hoc dico concra- 
rium Aucl:oribusanciquis,qu6dgryphi non 
funt in rei veritate in illa parte Sepcemtrio- 
nis, nec in alijs parcibus orbis. Affercur au- 
tem ad nos quasda auis rapinis viuens,quan- 
titatisaquila2,fedalis & cauda prolixioribus 
quam aquila,infimilitudinem accipicris, SC 
vocanc eam Mofcouicaz ^/V^/^noftri verd 
T 4 homi- 



224 IOANNIS EVSEB 

homines vocant ilhm byxlozor , quafi albi- 
cans fpkndor , quia fubalba eit fecundum 
ventrerri. Hanc omnesrapaces aues,accipi- 
tres, falcones, &ceterar raptu viuentesin 
tnntum mctuunt,qu6dinfpe£ta ea rremant 
U cadant , & extinguantur. Admonecibi- 
dem Michouius contra anciquorii famam, 
in Septemtrione poft Gothiam , Sueciam, 
Finlandiam,Iuram,& poft mare Cafpium, 
non eile monftrofos homines monoculos, 
bicipiceSjCaninacapita habentes , fed nobis 
iimiies, rar6,fpariim, &c ab inuicem diftan- 
tes, paucos numero habitames , colore fre- 
quenter liuidos , propter frigus iiuiditacem 
corporibuseorum imprimens. 

CAPVT LIV. 

De coruo Smarnm marmo, 

\ Vius venationem ex Mendosa Augu- 
Lltiniano dabo.Habet Rex Sinarum in 
omnibus vrbibus fecundum flumina ficis 
quxdam sedificia,inquorum tingulis muici 
marini corui aluntur, quorum opera pifca- 
tio peragitur his meniibus,quibus pifcesfuos 
fxtiis ediderunt. Educlos enim ex iliis xdi- 
ficijscoruos,ad fluminum ripas transferunt, 
in quibus multas pifcatorias fcaphas media 
ex parteaquaplenashabent: quibus inor- 
bem difpoiitis , fingulis iingulos coruos ad- 
iudicant. Hos deinde fub aiis longo funicu- 
io aliigant, eorumqueguttur iiue mgluuiem 
alio iuniculo adftringentes,ne pifces captos 
vorare queant,in aquam proijciunt ad pifces 
capiendum: quod adeo auidc excquuntur, 
vt admirationem pariat : nam magna cele- 
ritate fefe mergences, atque fub aqua tantif- 
per hasrentesjdonec giittur Oue ingiuuiem a 
roftro ad pecxus vfque implere queanc,dein- 
de emergentes iimili celeritate ad fcaphas 
redeunt, captofque pifcesin aquam ( quam 
ad psfces viuos comeruandam in fcaphis 
contineridiximusj reijciunt,illicoad pifca- 
tionem reuertentes. ln fimiliexercitio qua- 
tuor horarum fpatio ea dextentate perfeue- 
rant, vt nuilus aiteri iit impedimento,donec 
aquam,quas infcaphis,pifcibus repleuerint. 
Poftea foluto vinculo quo guttur adftrictu 
.fuerat ne pifces inaluum tranfmitterent,di- 
mittuntur vt pifces venentur quibusipii- 
mec vdcantur: funt enim famelici,quia die 
pifcationem prsecedcnte lllis cibus folitus 
non darur, vt ad pifcationem tanto fiant 
alacriores. Vbi vero aliquantotemporein 
aquaveriatiiuntpifcibus vefcentes, denuo 
ex aqua retrahuntur, &c in fuas caueas illaui, 
domum transferuntur. Tertio quoque die 
hoc excrcitium repetitur, totisillis menii- 
bus qtubus pifcitio peiagenda eft. Adeo 



II NIEREMBERGII 

autem ad iimile exercitium proni funt 
ifti corui, vt toto anno in eo perfeuerare 
cuperenr. 

CAPVT LV. 

De auris. 

' Amofa foeda ingluuieauraeft. Alijs di- 
cifair ga//inafaautga//wafo ) &c'm manci- 
mis locis zamuro, Periieniibusy«y»^«,Me- 
xicauis trop/lotl. Coruinum eft genus,f ere 
accedens magnicudinem aquilse : color ni- 
ger ,aduncus vnguis &ater, crus fufcum, 
roftrum piittaciinftar,fronsdepilisplicatili 
cute obtegitur,circumftantpili rari & nigri, 
iimiles ^thiopum,Morticina& ftercushu- 
manum,&alisefordes, eius feruiunt guke, 
nois fiue viu. Perno&antin arboribus & ru~ 
pibus,maneaduolant ad vrbes, fpeculantur 
ab editioribus locis piateas,& quidquid im- 
mundum aut exanime deuorant. Perfpica- 
ces funt & prsepetes ,& miri iilentij,nec cla- 
mant, nec canunt,raro murmureconrentse.* 
iiquis illas infequatur. , exonerant fe, vt lc- 
uiores volatui finr,parifeftinatione euomen- 
do quidquid glutierunt.Francifcus Hernan- 
dus au&or eft , ignorse cfle originis j nefciri 
vbi nidificent & educentprolem, ciim fre- 
quentiflime; iint prope omnibus Nouse Hi- 
fpaniae angulis. Nihilominus nofter Acofta 
pulios earum fcribitalbos eile, adoleicentes 
in nigredinem coruinam degenerare.Grega- 
tim peruolant, fubhmipeta? funt. Gdorab 
eis ingratus. Pennse exuftse cinis vetat pilos 
naici, aeque ac ftercus formicarum , &c fan- 
guis vefpercilionum. Vulnera quoque medi- 
catur. Caro ii edatur , Gailicum morbum 
iuuac. Scercus drachmse vnius menfura po- 
tatum, prodeii; melancholicis.Cor eius Solc 
exiiccatu m , impense odoru m eft. In aliqui- 
bus Prouincijs lege lata poena infligituroc- 
cidenti has aues. 

CAPVT LVI. 
De regma, aurarum. 

GOzcacoauhtli vocat Indi auem,quam 
dicunt reginam efle earum,quas Mexi- 
cani auras vocant.Non minusillud nomen 
meruit conftantia fua aduerfus omnem au- 
ix vim ventorumque impulfum. Accedic 
magnitudine gneiijs aqmlis.Corpus vniuer- 
ibm, praster collum &c eas partes quse iuxta 
pe&us funt, ex nigro purpurafcens, fuluum 
eftac pullum,ala: fubtus circa exortum ni- 
grse, cetera cinerea ; deiiiper vero mixtim 
fulua>nigra:,& nonnihilinpurpureum ver- 
gentes.Crura rubra funt.,& vnci vngues,ro- 

ftri 



ti IStOKlA NAtVR^ LIB. X, 



225 



ftri extrema ( <\ux pfittaci efle iudices , cam 
elt indiftin&a iimilicudo ) alba funt, cetera 
fanguineo colore tin&a. Amplum, eft na- 
rium foramen, oculi nigri, iris riilua, rubex 
palpebras; frons fanguineo colore perfufa, 
ac plicatilibus rugis torua, quastamen non- 
numquam cxplicat: qua in re vocatosgahV 
pauos videtur semulari , & pilis quibuidam 
veluc retorridis rarifque, JEthiopum pilis 
haud abfimilibus» Cauda eft aquilse ihferne 
cinerea, foris verd nigra.Anguibus,muribus 
dc lacercis, quos rapit, vi&icac, fed mortici- 
nijs maxime & humano ftercore. Sublimi- 
peta auis eft, &c nimiiim excenlis paniifque 
volac alis, vix volacum incermiccens. Indi- 
gena eft Mexicanse prouincia*: vere educat. 
Vi incredibiliobfiftic vencis ., contranititur- 
queaduerfantibus, eifdem f edibus perftans 
immobilis. Caroeft inutilis, &nucrinienco 
anemine (quod adhuccompererim) nifi 
niedicinse gratia deguftaco. Audio , huius 
auis plumis admocis mederi Indos vlceri- 
bus, carnibufque elixis alimonixlocodu- 
rance afTe&u deuoratis, quas eciam aiunc 
naorbo Gallico prsefencaneo quodam re- 
medio mederi. 

CAPVT LVIL 

De garagay. 

J Aragay dicicur rapax auis,milui magni- 
_i"cudine,capice ex excremicace alarum 
albo>&: breuis volarus; crocodilorum & ce- 
ftudinum ouis infenfa.Odoraturillafub are- 
na in ripisfluminum condita,eruit & vorac. 
Soliuaga eft,nifi quod aurse auesilla. fequan- 
tur , vc potiancur furco j aurse enim fcalpere 
terram nefciunc, vc efTodianc oua. 

GAPVT LVIII. 

De hoaBon. 

ARdese cinerese congener auc fimilis eft 
hoa&on femina,paulld maior hoa&li 
mare* Ventrem & collura alba , fufcis per- 
rnixtis pennis;ceterum corpus fufcum incer- 
fertis albis. Oculi magni &pigri iride palleti. 
Vocatureciam a nonnullis xoxouguihoattli. 

CAPVT LIX. 

De pterophxmco Lndiarum, 

ALarum infigne commendac acolchi- 
chi,feu auem humerorum rubeorum , 
impecrauicque ab Hifpanishonorificum nb- 
men, qui aues commendadorm illas vocanc , 
quod asmulenturEquitum militarium infi- 



gnia, fimiliruboread iattis fulgentia. Stur- 
norum , quos Hifpani tordos vocamus, ■vi- 
dentur fpecies. Magnitudine,colore &: for- 
mapares funt, & cum eis vbicumque ver- 
fancur, quamquam hu meri primo fului ap- 
pareantin rubrum vergentes , &c ciim aetate 
proceflere, in fuluum omnino mutentur co- 
lorem. In caueas conietti , voces reddunt 
humanas, Sc lepide garriut.Quauis re obla- 
ta vefcuntur, fed pane maximeatque Indi- 
co frumento. Calidis frigidifque eas aues 
reperies regionibus , ab Hifpanis colonis ru~ 
beorum humerorum commendadozas, vt 
dixi,vocatos, fed numerofis agminibus funt 
oppidanis admodum molefti,eofque auda- 
cl:er incurfant, prsecipue regionibus feruidis 
&c maritimis. Malum inluauemque pras- 
ftantfuccum,& in arboribus non procul ab 
oppidis hominumque commercio nidifi- 
cant> & fata, in quibusforte confedere, de- 
uaftant atque depopulantur. Cancant lu- 
duntque, feucaueisincludantur , feu libere 
per domos permiccantur incedere. 

C APVT LX. 
De pfittacts. 

FEruorem caeli piittacus vbique amac, • 
propterea h£\x , Africa? Sc Americas, a- 
lumnus, vbi iracundior Sol.Diligentiflimus 
huius auis incerpres Aldrouadus f uit. Adhu.c 
tamenliceacadijcere fencenciam Francifci 
Hernandi, Anonymi, •& Caroli Clufij .. Ille 
primus ica fcribic de Toznene: Pfitcaci id 
genus,viridi & luteo colore micac,oculi ru- 
beOj roftrum vero candenti & nigro , fufco 
pede, fed in candidum inclinante. Propen- 
fiuseftaptiufquead fermoneshumanos ex-^ 
primendos ceteris, ac freqUentiusapud Hi- 
fpanos. Alterum genus cochovocant viridi 
colore, rubro &c candenci capice,ac minoris 
molis 5 quod loquax quoque eft,nee admo- 
dum difiimile prsecedenti , etfi fono diftec, 
Hos pficcacos vocanc Hifpani catherinas. 
Tertium quilitoton tiriclum virore , talan- 
dux vocatse , aut galericae non criftatas ma- 
gnitudine.Frontem candida macula infigni- 
tum,roftro candido,& nigris pedibus. JHiu- 
manas voces imitatur, &: gregatimcum co- 
generibusvolat, ciim reliqui comparestan- 
tum reperiantur. Omnesvero in excelfis ar- 
boribus nidificant. Primumde quo dixi- 
mus genus , certas ftacafque arbores 5 quas 
numquam deferat,eligic : quseciim in here° 
des tranfeanc , dominis illarum haud funt 
parum vciles. Sunc & quas Haitini quaca- 
mayasvocant, Mexicenfes vero alo. Totas 
rubeajjpr^ter humeros &:caudam,qu« cya- 
nea funt , &c gallinse cortalis noftrae circiter 

magni- 



ER 
PSITTACVS 



226 IOANNIS EVSEBII NIEREMB 

magnitudine, roftro magno candenti & re- 
iimo,pedibus nigris,ac carne fimiliter rwgra, 
exquibus nonnullseofrenduntur, qu# ler- 
monem humanum do£foe xmulentur , ru- 
ftice tamen & incondite : filioiqj fuos more 
aliarum domefticarum auiurn educent m 
domibus vbi aluntur. Offendas & alios vi- 
rorediluto tin&os, nigrante roftro pedibuf- 
que, humeris&: cauda virore tindtis exatu- 
rato, nec prsefatis minores. Viuunt hnuxta 
montium cacumina,excelfafque pinus. Ac- 
clamant vehementer, volantque bini.Sunc 
&C montani incondita forma, qui non cicu- 
ranturautaluntur domi. Nulliuseorum ca- 
rp eft edulis; nam & atraeft, &c guftus iniu- 
cundi. Omnibuseftcommune, vtrarnque 
maxillam mouere, quodnuilialiomm con- 
tingit animahum. Sunt &: alia genera , de 
quibus alij Au&ores latius. 

C.APVT LXI. 

Vyarratio Anonymi de pfittacis* 

f Iftoricus meus Anonymus ilc habet 

1 loquens de Hifpaniola: Innumeri func 
pfjuaci virides cum purpureis macuiis,quo- 
rum tria in hac infula genera, maiores , me- 
diocres,minimi.Maiores ab Indisvocantur 
biguar&. Hi in eo diftantab ahjs reliquarUm 
infularum,quodmaculamalbam fupra ro- 
ftrum geftent j non viridem, aut miniatam. 
Valde locutulciae lunt ha: higuaiK,ii huma* 
nosdoceantur fermones* Minores vocatur 
xaxauis , & viridiores funt, a paucifcpinter- 
ftingnuntur miniatis plumis. Hi inquieti&: 
turbuleti,mordaciores>iracundiores,&gar- 
ruli,licet rudes humanisloqui vocibus,quas 
numquam difcunt. Decem exhisinuadunt 
&£ fugantcentum higuararum. Nulla inter 
hos pax. Diuerfisgregibusperuolat:quacu- 
que peruadantjgarriunt. Higuarse integrio- 
rcm & corpulentiorem fonum edunt,xaxa- 
uis acutiorem Sc teiuiiorem : &, licet ignari 



Qlt 

ELEGANS. 




PSITTACVS MINIMVS. 



loqui humanis vocibus 5 placent tamenin 
cauJisaffiduo garritu &inquietudine.Tertia 
fpeciesminimorum eft,necexcedunt palle- 
res mole, viridefque funt.Hi lilent,& paca- 
tiores funcviror dumtaxatinillis placet. 

CAPVT LXIL 

Narratw Cltsjij de pjittacii. 

[Vnc hiftoriam Caroli Clufij inter- 
feramus. Inter Neotericosautem, ne- 
mo meaopinioneexacliiis &diligentius de 
hocauium genere commentatus eft quam 
Vlyfles Aldrouandus Bononieniis , qui to- 
tum iibrum xl. ToraiprimiOrnitholo- 




giae fuse ei dicauit : ille enim Philofophica 
methodo tradidit quidquid ad piittacorum 
hiftoriampertinere poteft, & quatuordecim 
diuerfas eorum lpeciesdefcribit, tredecim 
vero icones exhibet, quarum duse priores 
maximasfunt 3 &coruu magnitudine fupe- 
rant; tertia & quartacolumbae funt magni- 
tudine; quinta s fexta, feptima, octaua, nona 
& decima > mediocris funt magnitudinis, 
caudamque breuem habent , faltem non 
adeo longam,vt tresfubiequentes,quaslon- 
giore cauda funt praedita: ; decima quarca 
brcuem etiam habetcaudam.Priorem illam 
elegantem, quse pecloris Sc ventris pennas 
flauashabet, tum&easquse alasdprfumqj 



tegunt, 



HISTORU NATVR^ LIB. X* 127 

fcegunt , tUm etiam eas quse in cauda csem- etiam efle debet: nam alarum remiges pen- 

leas , non femel videre memini , & iconem nas, & caudse , quse fefquipedalis longitudi- 

habeo viuiscoloribus expreflam; atq ; illam nis , media ex parte coccinei coloris efle re- 

ipfam efle arbitror , quam Ioannes Lerius fert, altera prorfus elegantiscyanei tubo feu 

tap.x i . Hiftorice fuse Americanse , tanide a neruo, qui medias pennas per longitudinem 

Braiilianis appellari fcribit, Alteram fpeciem fecat, diuerfos illos colores diftinguente,re- 

ctiam videre memini in arce Cacfaris Eberf- liquas vero totius corporis pennas prorfus 

dorfiana ad Danubium iitainfra Viennarn\ caeruleo colore tin&as efle.Addit,vtrurnque 

tum etiam Lugduni Batauorum apud5io- genus illud maiorum pfittacorum,arat vide* 

nem Lucium Daniftam binas aueseius ge- hcet & camde , magnaeiTeinasftimationc 

neris, quas poftea magno Duci Mofcouita- apud BraiilianoSjquia illpru pennas ter qua- 

rum dono mittebat. Reliquse vero fpecies, te'rve in anno vellunt ad veftem, pileos, cly- 

fpracter tertiam quaeilli alba criftata eft , & peos & aulaea conficiendum,tametii dome* 

decimamquartam, qu2eerythrochloros,et- fticum non lic , quia tamen m vaftis arbori- 

iamquecriftata) mihi etiam confpe&se,tum bus medios vicos occupantibus frequentiiis 

plerumquealise ab ipfo non defcriptae, tam verfariiblet quam infiluis.Prejerbinosillos 

breuiorecauda prseditx , &: maiufcula cor- ingentes, idem Lerius tria aut quatuor pfit- 

porismole, quam minoris generis,quse lon» tacorum genera apud Braiilianos inueniri 

giores caude; pennas habent,& collum velut aic Primum videlicet etiam maiufeulorum, 

torquerubroatque atro ornatum. Humana & crafliore corporis mole praeditorum , eui 

verba exa&e exprimere folita?: quibus fimi- aicurous nomen indut Brafiliani Tououpi- 

lem vnam habuit nobiliflimus vir Philip- namboutij , caput ornatum habens pennis 

pus Marnixius Sanft-Aldegondius , quam verficoloribus, fiauo,rubro, &: violaeeo ex- 

fsepe cachinnum humano more extollere tremisalisfuauerubentibus,&caude;pennis 

audiui , cum ab adftantibus Gallico fermo- oblongis &: flauis , reliquo corpore prorfus 

necompeliaretur hoc modoiRiezperroquet, viridi: hoc genus rariflime ad exteros trans- 

riez> ; ideft,2?/^ ffittace, rid^. fed quod ferri , nullum tamen facilius & perfe&iiis 

magismirum,Gailicofermoneetiamfubij- edoceri ad humana verba pronuntiania, 

ciebat illic6,tamqua ratione prsedita , haud quam iftud. Addit etiam, Braiiliana quam- 

dubie tamen ita edo&a , Ole grand fat qui dam mulierem in pago , binis milliaribusab 

me faiU rirc^t. hoc eft , o mdgnum fatuum, infula in qua ipfe cum alijs Gallis habitabac 

quimead ridendumprouocat. illaque verba diftante, fimilem piittacum in delicijs ha- 

iteriim ac tertio repetere folebat. Sed inter buiife , qui eo intelle&u & ratione prseditus 

reliquas vnam , piittacis primse fpeciei ma- videbatur,vt comprehendere & difcernere 

gnitudine arqualem , apud Illuftriflimam poflet,quidquidipfadiceretquaeillum edu- 

Dominam Mariam de Brimeu , Ducem cauerat. Namcum,inquit, animi recreandi 

Crpyam & Arefchotenfem feliciflimas me- gratia in illum pagum profe&i , ante illius 

morise , priufquam ex Hollandia excederet, mulieris sedes interdum traniiremus, com- 

cui fane parem m coloris pennarum varieta- pellare nos ipfa folebat hisverbis : Vukis 

te 6c elegantia videre non memini. Etenini n)ihi peclinem dare vel fpeculum , & illico 

licet omnes fere pennse corpus tegentes ru- efficiam vt meus pfittacus coram vobis can- 

bro coloreeflent infecl:2E,caud^ tamen pen- tet& faltet > Sieiuspetitioni annuebamus, 

nar^quse valde prolixse, partim rubrse erant, fimulac qu^dam verba arui pronuntiauerat, 

partim cserule^; at quae in dorfo & alis verfi- piittacUs non modo in pertica , cui infide- 

colores ex flauo,rubro & viridi, quibus cae- bat,faltare incipiebatj fed etiam garrire , fi- 

ruleus color etia permixtus. Caput circum bilos edere , & Brafiliorum ad pggnam fe fe 

oculos albi coloris erat, finuofifque lineis parantiumvociferationesimitari. Breuiter, 

nigriSjquemadmodumcanid^caputjdiftin- quando in eius herssmentem veniebat vt 

dumerat. Pfittacum,quifimiliseflet,apud diceret, Cane,canebat; Salta,faltabat : fin 

nullum Au&orem defcriptum memini* Ea vero asgre ferens,fe quod petierat non impe- 

porro auis Annam Illuftriflimae Ducis ne- trafle,paull6 acerbitis aui diceret,Auge,hoc 

ptem,nunc Comitem Megenfem &: Domi- eft,file, inimobilis filebat , nec vlla ratione 

nam de Grosbeke , adeo diligebat , vt quo- eum adlinguamaut pedesmouendum ex- 

cumqueperconclauefpatiaretur,illamfub- citarepoteramus . Secundum genus mar~ 

fequeretur , nec quemquam veftem eius at- ganas a Brafilianis appellatur , quale eft eo* 

tingere confpicetet, quin morfu illum appe- rum pfittacorum,qui inEuropam inferri fo- 

teret; ita zelotypia quadam laborare vide- lent , nec magniapud illos pretij, propter 

batur. Ceteriim piittacus ille maioris gene- abundantia : non ver6 minus iftic irequen- 

ris, quemLeriuscapite fupra memorato a tesfunt,quamapudnoscolumb*e. Piittaci 

Brafilianis arat vocari icribit , valde elegans tertij generis, ab ipfis touis appellati, maio- 

res 



12% 



JOANNIS EVSEBII NIEREMBERGH 



res non funt fturno , &: vniuerfum corpus 
tectum habent pennis impensc virentibus: 
caudx vero penn#,qua: valde longe,flauum 
eolorem admixtum habcnt. lilud etiamad- 
debat fe obferuafle* piittacos illius regionis 
nidos ex arborum ramis propendentes non 
conftruerejVt topographicis fuis tabellis qui- 
dam perfuadere conantur ; at in arborum 
cauis,eofqueorbiculari forma, fatifquedu- 
ros aciirmos. Ceterum ciim fub extremum 
annum Chrifti milleilmu quingentefimum 
fexagefimum quartum eitem Olyflipone 
apud Sebaldum Linilum Germanum Vl-^ 
menfem, meminifilium ipiius Rodericum 
ex Fernambuco Brafilianorum , vbi com- 
morabatur,ed appellere,&:nauem mercibus 
onuftam aduehere } in qua etiam aliquot 
mancipia , &: nonnulli piittaci quarta: fpe- 
ciei ab Aldrouando delcriptar, atquealij ec- 
iam minores , fturni magnitudinem non 
excedentes, prorfusviridiscoloris pennts te- 
c~ti , fed omnes breui cauda prsediti, &; albo 
roftro : idquegenusvalde trugibusnoxium 
referebat. Eos in ltinere maizi granis alue- 
rat, cumsmultasfpicaseum adhuc habere 
obferuabam. 

Infecundanauigatione, quam Batauiin 

Indiam inftituerunt Orientalem , in Iaua 

vicinifque quibuidam iniuiis piittacos ob- 

ieruabantlongeilliselegantiores 5 quos e Bra- 

iilia aduehere folent, eofque aLuiicanis,qui 

in Iaua& Moluccis verfabantur,»^r^r ap- 

pellari intelligebant: & illos quidem corpo- 

ris mole non valde magnos , fedaded ele- 

gantis coloris , vt venuftiores depingi non 

poiTe exiftimarent. Pectus enim &; vencrem 

pennaerubri coloris rloridi fplendenrifque 

tegebant, dorfum aurei colorispenme,alas 

verdviridis& caerulei commixtorumcolo- 

rum penna? ornabant 5 fub alisfuauerubens 

color fplendebat. Valde autem ingens erac 

iftic lllarum auium pretium, vt non minoris 

aeftimarentur, quam o&o aut decem thale- 

ris Germanicis.Linfcotius fcribic,Luiitanos 

fjepius periculum fecifle , an Olyiiiponem 

transferre viuum aliquem poflent,fed num- 

quam voti compotes fac~tos fuifle, quod ni- 

mis tenelli & delicatuli iint : Bataui tamen 

eam induftriam adhibuerunt , vt vnum vi- 

uum Amfteldamum vfque retulerint , qui 

tametii non eflet e felectiflimis, centum ta- 

men & feptuaginta florenis eius Prouincie;, 

hoceft, paulopluris quamfeptuagintatha- 

leris venumdari potuir , quemadmodum in 

diarioiiliusnauigationis adnotatum com- 

perio. Isinitmere pleraque veiba Hollan- 

dica,qua:a nautis audiuerat , pronunture 

didicerat,adeoque eicurem ipfum ejus herus 

reddiderat, vt roftrum m os & aures eius in- 

fereret finenoxa,pilofque barbe/ipiltis com- 



poneret 5 at fiquis alius manum admouere 
vellet ,Uhco morfu illaro appetebat ,haud 
fecusquam canis quifpiatm Anno porro 
Chriftiquintoiupra miileiimum &:fexcen- 
teilmum mittebat mihi Iacobus Plateau 
pfittaci euiufdam iconem viuis coloribus 
expreflam , cui cumiimilemha&enusnon 
viderim , neque apudquempia adfcriptutn 
meminenm , in hoc Auctario ad Exotico- 
rummftoriamtypisiam expreflam adiun- 
ctam volui. Eum amem fe plus quam bien- 
nioaluiflefcribebat jcolumbxqueefle ma- 
gnitudine: caput illud haberepsene inftar 
accipitris,eiufcemodi nempe coloris pennis 
tectum, ardentesoculos. Collum Sc pe&us 
veriicolorespennse obildebant : quas ,ciim 
irafcebatur, aut moleftiam aliquis ipii crea- 
ret,admoto ad caueam,qua conduius crac, 
tdiquoanimali,furrigebat , vc criftacus quo- 
dammodo videretur. Eranc autem ilte ru- 
befcentis coloris,& extima parte cemlei ele- 
gantiflimi. Ventris pennae iimilis fere erant 
coloriSjfufcotamen infuperfuflufecolore. 
Dorii pennac virides,& alarum remiges pen- 
nx fubcerulese: cauda frequentibus pennis 
viridibus, fednon longis conftabat. 

Pretermittere nequiui,quin ptittacipuill- 
lu,genusexiEthiopia locifq; Manicongo vi- 
cinis, proximis his annis a Bacauis nanc leris 
allatum,iimul& maris iconem,(femina ve- 
ro mulco eft elegantior,vtriufque eaim iexus 
allacus) Ledonsoculis proponerem. Cor- 
pufculi moles fringillae magnicudinem se- 
quabat, hoc eft , duarum vnciarum cum fe- 
mifle longitudinem habebatabinfimocoi- 
lo ad vropygium vfque. Omnes pennula? 
corpufculum tegentes viridis erant coloris, 
fedinquibusmanifeftum apparebac difcri- 
men : namquein dorfo facuratiores erant, 
quseinventre dilutiores.Remiges alarii pen- 
nae trium vnciaru longitudinem habebanc: 
&tametii prona parte ,eo videlicec latere 
quo breuioribus villis eranc predita?,quoque 
iefeinuicemtegebanc, viridi faturocolore 
eflent tind^; alcero tamen, quod longiores 
villoshabeoat, & rota fupina parte fufci 
erant. Caudae pennae elegantifllmx erant Sc. 
pame binas vncias longa?, paulo minus fc- 
miuncialat^ , coloreea parce,qua vropygio 
iniixse , viridi cum flauo permixto cincLr, 
deinde rubro eleganti , demurn nigro, po- 
ftremd viridi : &c tres ifti poftremi colores 
ab inuicem diftincti, veluti in quorumdam 
piktacorum viridium,maiore corporis mole 
prseditorum , caudse pennis videre eft: \l\x 
autem vixconipiciebatur,niiIcum caudam 
explicarer, quia abahjseiufdem longitudi- 
nis tegebantur, quse prorfus virides.Collum 
breue&: crafliuiculum:plumula^ caput te- 
gentes breuesadmodum U virides , praster 

eas 



HISTORI^ NA 

eas que. verticem fupra roftrum,quasque to- 
tum gutturtegebant ; namilla: rubrum, ele- 
gantem & floridum colorem habebant. De 
mare loquor,quia femina: pennulse dilutius 
rubebant , neque tam amplum fpatium 
occupabant quam in mare . Oculi erant 
nigerrimi : roftrum craflum & firmum., fu- 
perna pars adunca & mucronata , vt in re- 
liquis piittacorum generibus» Eius color 
fubrubens , crura breuia femuncia? longi- 
tudinem vix asquabant , cineraccique colo- 
ris fquamis eranttecta, vtaliorum vulga- 
rium pfittacorum pedes , ijque in quatuor 
digitos diuifi , quorum bini anteriores & 
imparis longitudinis , bini pofteriores & il- 
li etiam impares, breuioribus quidem duo- 
bus articulis praediti , hi interni ; longiores 
autem tribus,& hi externi. Vngues albi Sc 
fatislongi. Valdeexilem habere vocem,&; 
dumtaxat pipire obferuabam. Gaudet con- 
fortio. Ciim edebat,altero pede cibum non 
tenebat vt alij pfittaci , fed roftro carptim 
cibum arripiebat. Cibus autem magnaex 
parte phalaridisfemen : illo enim libentiiis 
vefci obferuabam , quamvlloalio feminis 
genere. Mihiautem quidam confpecli funt 
adeo edo&i, vt panem aqua tinctum car- 
ptim morficando ederent. Potus eft aqua. 
lllud prsctereain hac auicula animaduerte- 
bam , quod femellx fenefcentes vix edere 
volebant,nifi cibum iamamare carptum,& 
aliquamdiu in prolobo retentum,&quafi 
co&um fuo roftro exciperent, vt colum- 
barum pulli a matre ali folent. 

CAPVT LXIIL 

De ingenio pfitucorum. 

GVacamayan genus pfittaci eft pulcher- 
rimi,qmcum puerisludit.Incompofi- 
taeforma?eft,foloveftitu in pretio habetur, 
neque praetermittenda induftria & mirirl- 
cus inftinclus huius alitis. In Potofi quidam 
pfittacus , quem lorum vocant,admirandi 
ingenij. Vocabatlndos occurfantes patria* 
fuse nomineColla, Iunca, Huayru, Que- 
chua,&c. quafiquiipforum mores&vefti- 
menti ritus dignofceret. Diflimulatam In- 
dam nobiliori natu $c pame Regio digno- 
uit.ciim vidiflet i\\a.vn 3 dixix:Huayru 3 Httayru, 
Huayru* Ignobilior ifta natio eft, quam illa 
cuiusgeneris fe fimularet femina. Finxerat 
fe Pallam e regia ftirpe.Matrona partim pu- 
dens, partim irata, fputo & maledi&o auem 
arTecit. Hifpalietiamalius pfittacus agnouic 
Medicum indignum uomine &arte ; quem, 
quotiefcumque occurrebat, conuitijs varijs 
profcindebat e feneftra, donec lite impecra- 
uit Medicus ne fufpenderetur ibi.Alius pfit- 



f VKM LIB. X. 229 

tacus tabernarij vinarij folitusaudire illum 
domiquerentemvinum non vendi , quod 
acetum eflet, didicit hax verba,atque ad ia- 
nuam fufpenfusgarriebat tepetito prasco- 
nio 3 ^cetum efl, acetum <?/?,quod facile fuit 
ementibus credere: donec herus madefa- 
ciens (aquamenim odiohabentha^aues) &C 
caftigans pfittacum di&auit , Optimumme- 
rum t *ptimummeru,quod pfittacus iic anim- 
aduerfus didicir, &: poftea ad ianuam idem- 
tidem publicabat, optimum merum efle. 
Multipfittacorum fimpliciflimi, vt adcro- 
citantem pfittacum ex arbore , in cuius ra- 
mis auceps latet,mukitudoingens conuoli- 
tet,